Кіріспе

Археялар тобы

Термопротеоталар (сонымен қатар, Crenarchaea деп те аталады) – Археялар доменінің тобы ретінде жіктелген прокариоттар. Бастапқыда термопротеоталар күкіртке тәуелді экстремофилдер деп есептелген, бірақ соңғы зерттеулер олардың қоршаған ортадағы рРНК-сын анықтады, бұл организмдер теңіз ортасындағы ең көп кездесетін археялар болуы мүмкін. Алғашқыда олар рРНК тізбектеріне сүйене отырып, басқа археялардан бөлінді; гистондардың болмауы сияқты басқа физиологиялық ерекшеліктер бұл бөлінуді қолдады, дегенмен кейбір кренархеяларда гистондар табылған. Соңғы уақытқа дейін өсірілген барлық термопротеоталар термофильді немесе гипертермофильді организмдер болды, олардың кейбіреулері 113 °C дейін өсе алады. Бұл организмдер грам-теріс бояумен боялады және морфологиялық тұрғыдан әртүрлі, таяқшалар, кокктар, жіпшелер және ерекше пішіндес жасушаларға ие. Термопротеоталар 1984 жылы алғаш рет Regnum Eocyta бөлігі ретінде жіктелген. Термофильдер мен археяларды зерттеудегі пионер Вольфрам Зиллигтің алғашқы сипаттамасынан бері, әлемнің әртүрлі жерлерінен осы туыстас ұқсас түрлер табылды. Көптеген өсірілген термофильдерден айырмашылығы, Sulfolobus аэробты және хемоорганотрофтық түрде өседі (энергиясын қанттар сияқты органикалық көздерден алады). Бұл факторлар оларға анаэробты организмдерге қарағанда зертхана жағдайында өсуге көбірек мүмкіндік береді және Sulfolobus гипертермофильдерді және олардың ішінде көбейетін әртүрлі вирустардың үлкен тобын зерттеу үшін үлгі организмге айналды. 16S рРНК негізіндегі LTP 06 2022 53, белгілерге негізделген GTDB 08 RS214.

ДНҚ зақымдануын рекомбинациялық жөндеу

S. solfataricus жасушаларын ультракүлгін сәулемен сәулелендіру IV типті pili түзілуін күшті түрде ынталандырады, бұл жасушалық жиналысты (агрегацияны) ынталандырады. Ультракүлгін сәулемен шақырылған жасушалық жиналыстың клеткааралық хромосомалық маркерлер алмасуының жоғары жиілігін қамтамасыз ететінін Ajon және авторлар көрсетті. Ультракүлгін сәулемен шақырылған культуралардың рекомбинация деңгейі, шақырылмаған культуралармен салыстырғанда үш ретке дейін жоғары болды. S. solfataricus жасушалары тек өз түрлерінің басқа өкілдерімен ғана жиналыса алады. Ajon және авторлар осы мәліметтерді алғаш рет келтірді. Содан бері ашық мұхиттан алынған Thermoproteota мембраналарынан алынған мол липидтерді талдау осы "төмен температуралық Crenarchaea" концентрациясын анықтау үшін қолданылды (TEX 86 қараңыз). Олардың ерекше липидтерінің өлшеулеріне сүйенсек, Thermoproteota өте көп және көміртекті ДНК тізбектерін бекітуге басты үлес қосушылардың бірі болып табылады. Бұл филумның топырақ және тұщы су ортасында да кездесетіні оның көптеген орталарда кең таралғанын көрсетеді. 2005 жылы алғашқы "төмен температуралық Crenarchaea" өсірілімінің дәлелі жарияланды. Nitrosopumilus maritimus деп аталған бұл организм аммиакты тотықтырады және 28 °C температурада теңіз аквариумынан оқшауландырылып өсірілді.

Эукариоттармен мүмкін байланыстар

Екі доменді жіктеу жүйесі туралы зерттеулер кренархея мен эукариоттар арасындағы байланыс мүмкіндіктерін ашты. 2008 жылғы (кейін, 2017 жылғы) ДНҚ талдауы эукариоттардың термопротеота сияқты организмдерден пайда болған болуы мүмкін екенін көрсетті. Эукариоттардың ата-тегі болуы мүмкін басқа кандидаттарға жақын туысқан асгардтар кіреді. Бұл эукариоттық организмдердің прокариоттардан дамуы мүмкін екенін ұсынады. Бұл нәтижелер 1984 жылғы Джеймс А. Лейк ұсынған эоцит гипотезасына ұқсас. Лейктің жіктеуі бойынша, кренархеялар мен асгардтар екеуі де Эоцита патшалығына жатады. Ғалымдар бұл гипотезаны жоққа шығарса да, негізгі идея сақталды. "Eocyta" термині қазір TACK тобына немесе Thermoproteota типіне қатысты қолданылады. Дегенмен, бұл тақырып қызу талқылауда және зерттеулер жалғасуда.