Кіріспе

Жоғары температурада жақсы өсетін организмдер

Термофиль – жоғары температурада жақсы өсетін экстремофильдің бір түрі. Көптеген термофильдер археялар, бірақ олардың арасында бактериялар мен саңырауқұлақтар да бар. Термофильді эубактериялар ең ерте бактериялардың бірі болған деп есептеледі. Термофильдер Жердің геотермальды түрде қыздырылған әртүрлі аймақтарында кездеседі, мысалы, Йеллоустоун ұлттық паркіндегідей ыстық бұлақтарда (суретті қараңыз) және терең теңіздегі гидротермальды жерлерде, сондай-ақ шөп топырақтары мен компост сияқты шіріген өсімдіктерде де таба аласыз. Термофильдер жоғары температураны көтере алады, ал басқа бактериялар немесе археялар осындай температураға ұшырағанда зақымданып, тіпті өлуі мүмкін. Термофильдердегі ферменттер жоғары температурада тиімді жұмыс істейді. Осы ферменттердің кейбіреулері молекулалық биологияда қолданылады, мысалы, ПТР-да қолданылатын Taq полимеразасы. "Термофиль" сөзі грек тіліндегі "жылу" деген мағынаны білдіретін θερμότητα (термотит) және "сүйіспеншілік" деген мағынаны білдіретін φίλια (филия) сөздерінен алынған. Салыстырмалы зерттеулер термофильдердің түрлері температураға емес, көбінесе pH деңгейіне байланысты екенін көрсетеді.

Термофильді мезофильді

Термофильдерді мезофильдерден геномдық ерекшеліктері арқылы ажыратуға болады. Мысалы, кейбір ерекше гендердің кодтау аймақтарындағы GC-мазмұнының деңгейі, мезофильді және термофильді организмдерге олардың филогенетикалық байланысына, оттегіге қажеттілігіне, тұздылығына немесе мекендеу ортасының жағдайларына қарамастан, ассоциациялық талдау қолданған кезде температуралық диапазонмен байланысты екені тұрақты түрде анықталды.

Саңырауқұлақтар термофилдер

Саңырауқұлақтар – Эукариоттар доменіндегі 50–60 °C температура диапазонында тіршілік ете алатын жалғыз организмдер тобы. Термофильді саңырауқұлақтар көптеген орталардан табылды, олардың көпшілігі Sordariales саңырауқұлақтар отрядына жатады. Термофильді саңырауқұлақтар өсімдік биомассасын ыдырату үшін маңызды термотұрақты ферменттерді өндіре алу қабілетіне байланысты зор биотехнологиялық әлеуетке ие.

Гендерді беру және генетикалық алмасу

Sulfolobus solfataricus және Sulfolobus acidocaldarius гипертермофильді археялар болып табылады. Бұл организмдер ДНК-ны зақымдайтын факторларға – УФ-сәулеленуге, блеомицинге немесе митомицин С-ға ұшырағанда, түрге тән жасушалық жинақылу (агрегация) пайда болады. S. acidocaldarius-та УФ-сәулеленумен шақырылған жасушалық жинақылу хромосомалық маркерлердің жоғары жиілікпен алмасуына себеп болады. Ajon және авторлар тобы гипертермофильдердегі экстремалды жағдайларда ДНК алмасуды талқылағанда, ДНК алмасуы гомологты рекомбинация арқылы ДНК-ны жаңартуда маңызды рөл атқаратынын көрсетті. Олар бұл процестің жоғары температура сияқты ДНК-ны зақымдайтын жағдайларда аса қажет екенін атап өтті. Сондай-ақ, Sulfolobus-та ДНК-ның берілуі, ДНК зақымдалуын гомологты рекомбинациялық жолмен жөндеуге алып келетін, клеткалар арасындағы түрге тән ДНК алмасумен байланысты, жақсы зерттелген бактериялық трансформация жүйелеріне ұқсас, жыныстық қатынастың алғашқы түрі болуы мүмкін деген пікір айтылды.