1959 жылғы ғылым мен технология: «Луна-1» ғарыш аппараты, «Vanguard 2» метеориттік спутнигі, «Pioneer 4» және «Titan» зымырандары – маңызды жаңалықтар!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1959 жылы ғылым және техника саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1959 in science and technology involved some significant events, listed below.
Астрономия және ғарыш зерттеулері
2 қаңтар – Кеңес ғарыш кемесі «Луна-1» Байқоңыр ғарыш айлағынан «Восток» зымыранымен ұшырылды; қашқыш жылдамдыққа жеткен алғашқы адам жасаған нысан, ол Жердің Айға соғылуы тиіс еді, бірақ қателік салдарынан Ай маңынан өткен алғашқы ғарыш кемесі және гелиоцентрлік орбитаға енген алғашқы адам жасаған нысан атанды. 6 ақпан – Флорида штатының Канаверал мүйісінде «Титан» континентаралық баллистикалық зымырасының алғашқы сынақ атылымы сәтті өтті. 17 ақпан – «Vanguard-2», алғашқы ауа райы спутнигі, АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін бұлт жамылғысын өлшеу мақсатымен ұшырылды. 3 наурыз – «Пионер-4» Айға зонды Жердің тартылысынан қашып шыққан алғашқы американдық нысан болды. 9 сәуір – НАСА алғашқы АҚШ астронавттарын, кейін «Меркурий жетілігі» деп танылған жеті әскери ұшқышты таңдағанын жариялады. 28 мамыр – «Юпитер AM-18» зымыраны АҚШ-тағы Канаверал мүйісінен екі маймыл – Мисс Бейкер мен Мисс Эблді, сондай-ақ тірі микроорганизмдер мен өсімдік тұқымдарын ғарышқа ұшырды. Олар ғарышқа ұшып, сәулетті түрде Жерге оралған алғашқы тірі жандар. 25 маусым – «KH-1 Corona» спутнигі, алғашқы операциялық тыңшылық спутнигі саналады, «Discoverer-4» ғылыми миссиясы ретінде Калифорниядағы Ванденберг әуе күштері базасынан «Thor Agena» зымырасымен ұшырылды. 7 шілде – 14:28 UTC уақытында Венера жұлдызы Регул жұлдызын жапты. Сирек кездесетін оқиға (келесі рет 2044 жылдың 1 қазанында болады) Венераның диаметрін және оның атмосферасының құрылымын анықтау үшін пайдаланылды. 7 тамыз – АҚШ «Explorer-6» спутнигін Атлант мұхитындағы ракеталық полигонынан Канаверал мүйісінен ұшырды. 14 тамыз – «Explorer-6» Жер орбитасынан Жердің алғашқы суретін жіберді. 14 қыркүйек – Кеңес ғарыш кемесі «Луна-2» Жердің Айға соғылған алғашқы адам жасаған нысан болды. 19 қыркүйек – Джузеппе Коккони мен Филип Моррисон SETI-дің ғылыми негізін «Nature» журналында жариялаған «Жұлдызаралық байланысты іздеу» атты мақаласы арқылы қалыптастырды. 7 қазан – Ресейдің «Луна-3» зонды Жердің Айдың екінші жағының алғашқы суреттерін жіберді. 13 қазан – АҚШ «Explorer-7» спутнигін ұшырды. 24 қараша – Ердемли метеориті Әзірбайжан жеріне құлады. 4 желтоқсан – «Mercury» бағдарламасының миссиясы «Little Joe-2» резус макак маймылын, Сэмді ғарыш шегіне жақын алып барды. Кома Бериницидтері ашылды. АҚШ-тағы Лос-Аламос Ұлттық зертханасында Раймер Шрайбер басқаруымен «Rover» жобасының бөлігі ретінде ядролық термореактивті қозғалтқыштың алғашқы сәтті сынағы жасалды.
January 2 – Soviet spacecraft Luna 1 is launched by a Vostok rocket from the Baikonur Cosmodrome; the first man made object to attain escape velocity, it is intended to impact Earth's Moon, but an error causes it instead to become the first spacecraft to fly by the Moon and the first man made object to enter heliocentric orbit. February 6 – At Cape Canaveral, Florida, the first successful test firing of a Titan intercontinental ballistic missile is accomplished. February 17 – Vanguard 2, the first weather satellite, is launched to measure cloud cover for the United States Navy. March 3 – Lunar probe Pioneer 4 becomes the first American object to escape dominance by Earth's gravity. April 9 – NASA announces its selection of seven military pilots to become the first United States astronauts, later known as the 'Mercury Seven'. May 28 – Jupiter AM 18 rocket launches two primates, Miss Baker and Miss Able, into space from Cape Canaveral in the United States along with living microorganisms and plant seeds. Successful recovery makes them the first living beings to return safely to Earth after space flight. June 25 – A KH 1 Corona satellite, believed to be the first operational spy satellite, is launched as science mission "Discoverer 4" from Vandenberg Air Force Base, California, aboard a Thor Agena rocket. July 7 – At 14:28 UT Venus occults the star Regulus. The rare event (which will next occur on October 1, 2044) is used to determine the diameter of Venus and the structure of Venus' atmosphere. August 7 – The United States launches the Explorer 6 satellite from the Atlantic Missile Range in Cape Canaveral. August 14 – Explorer 6 sends the first picture of Earth from orbit. September 14 – Soviet spacecraft Luna 2 becomes the first man made object to crash on Earth's Moon. September 19 – Giuseppe Cocconi and Philip Morrison establish the scientific rationale for SETI with the publishing of their seminal paper "Searching for Interstellar Communications" in Nature. October 7 – Russian probe Luna 3 sends back the first images of the far side of Earth's Moon. October 13 – The United States launches Explorer 7. November 24 – Yardymli meteorite makes a landfall in Azerbaijan. December 4 – Little Joe 2, a mission in the Mercury program, carries Sam, a rhesus macaque monkey, close to the edge of space. Coma Berenicids discovered. First successful test of a nuclear thermal rocket engine, as part of Project Rover at Los Alamos National Laboratory in the United States under Raemer Schreiber.
Биология
1 қаңтар – Осы күнді еске түсіретін өсімдіктердің сорттары латын тілінде емес, заманауи тілде аталуы керек. 26 наурыз – Джеральд Дюррелл құрған Джерси хайуанаттар бағы (кейін Дюррелл жабайы табиғат паркі болады). 8 тамыз – Мин Чуе Чанг алғашқы сүтқоректілер – қоянның, сынаптан тыс ұрықтандырылған жұмыртқадан туып, аналыққа ауыстырылғаннан кейін өскенін хабарлады. «Фермон» термині пайда болды. Пьер Поль Грассе термиттердің ұя салу әрекетін түсіндіру үшін «стигмергия» теориясын ұсынады. Каспий жолбарысы Иранда жоқ болып кетті.
January 1 – Cultivars of plants named after this date must be named in a modern language, not in Latin. March 26 – Jersey Zoo (later Durrell Wildlife Park) established by Gerald Durrell. August 8 – Min Chueh Chang reports the first mammals, a litter of rabbits, grown from ova having undergone in vitro fertilisation and transferred to a surrogate mother. The term pheromone is coined. Pierre Paul Grassé invents the theory of stigmergy to explain the behavior of nest building in termites. The Caspian tiger becomes extinct in Iran.
Химия
Б. Дж. Дэвис және Леонард Орнштейн алғаш рет акриламидті гельдік электрофорезде қолдануды ғылыми жиын кезінде баяндады.
B. J. Davis and Leonard Ornstein first describe the use of acrylamide in gel electrophoresis at a scientific meeting.
Компьютерлік ғылым
Желтоқсан – COBOL бағдарламалау тілінің техникалық сипаттамасы аяқталады. IBM транзисторлық IBM 1401 жүйелік компьютерін жібереді. Григор Мойсил Бухарест қаласында автоматтар теориясы бойынша «Teoria algebrică a mecanismelor automate [Автоматтардың алгебралық теориясы]» еңбегін жариялайды.
December – The specification for the programming language COBOL is completed. IBM ship the transistor based IBM 1401 mainframe. Grigore Moisil publishes Teoria algebrică a mecanismelor automate [Algebraic theory of automatic machines], on automata theory, in Bucharest.
Ғылым тарихы
Технология тарихы қоғамы "Технология және мәдениет" журналын жариялауға кірісті.
Society for the History of Technology begins publication of the journal Technology and Culture.
Математика
21 шілде – Румынияда университетке дейінгі оқушылар арасында бірінші Халықаралық математикалық олимпиада өтіледі. Қазан – Мартин Гарднер ықтималдықтар теориясындағы "Үш тұтқын" мәселесін ұсынады. Эдсгер В. Дикстра "Прим алгоритмін" қайта ашады. Кенкичи Ивасава Ивасава теориясын қалыптастырады.
July 21 – The inaugural International Mathematical Olympiad, a competition for pre university students, is held, in Romania. October – Martin Gardner presents the Three Prisoners problem in probability theory. Edsger W. Dijkstra rediscovers 'Prim's algorithm'. Kenkichi Iwasawa initiates Iwasawa theory.
Медицина
Шілде – Минамата ауруын зерттеуші медициналық топ аурудың себебі сынап екен деген қорытындыға келеді. Жозеф Мюррей әлемдегі алғашқы сәтті аллотрансплантацияны жүргізеді. Француз онкологы Жорж Мате, Виноча ядролық институтындағы сындықтың салдарынан қатты сәулеленуден зардап шеккен югославиялық бес ядролық жұмыскерге алғашқы сүйек миын трансплантациялайды, бірақ барлық трансплантациялар қабылданбайды. Бельгиялық Конгода адамдағы ВИЧ жұқтыруының алғашқы жағдайы тіркеледі.
July – The medical research group studying Minamata disease comes to the conclusion that mercury is the cause. Joseph Murray performs the world's first successful allotransplantation. Georges Mathé, a French oncologist, performs the first bone marrow transplant on five Yugoslavian nuclear workers whose own marrow has been damaged by intense irradiation caused by a criticality accident at the Vinča Nuclear Institute, but all of these transplants are rejected. First known case of human HIV, in the Belgian Congo.
Палеонтология
17 шілде – Парантроп бойзеи (алғашқыда Зинжантрөп деп аталған) Мэри және Луи Ликилер Танганьикадағы Ольдувай шатқалында табады, оның жасы 2,6-тен 1,1 миллион жылға дейін екені анықталады. Арлингтон Спрингс адамының алғашқы сан сүйегі Калифорния штатындағы Санта-Роза аралында Фил С. Орр табады. Бұл қалдықтар кейіннен 13 000 жыл бұрынғы деп мерзімделеді, бұл оларды Солтүстік Америкадағы белгілі ең көне адам қалдықтарының бірі етеді.
July 17 – Paranthropus boisei (originally designated Zinjanthropus) is found in the Olduvai Gorge of Tanganyika by Mary and Louis Leakey, dating from between 2.6 to 1.1 million years BP. First femur of Arlington Springs Man is found on Santa Rosa Island, California, by Phil C. Orr. The remains are subsequently dated to 13,000 years BP, making them potentially the oldest known human remains in North America.
Физика
Якир Ахаронов пен Дэвид Бом Ахаронов-Бом эффектін болжайды. 29 желтоқсан – Ричард Фейнман «Төменде кеңістік көп» деген лекция оқып, нанотехнология саласын дамытуға негіз салады.
Yakir Aharonov and David Bohm predict the Aharonov–Bohm effect. December 29 – Richard Feynman delivers a lecture "There's Plenty of Room at the Bottom", anticipating the field of nanotechnology.
Технология
9 маусым – USS Джордж Вашингтон Коннектикут штатының Гротон қаласында баллистикалық зымырандарды тасымалдайтын алғашқы суасты кемесі ретінде қолданысқа енгізілді (30 желтоқсан – тапсырылды). 13 тамыз – Швецияда Volvo үшін Нильс Болин жасаған үш нүктелі қауіпсіздік белбеуінің қазіргі үлгісімен жабдықталған алғашқы автомобиль жеткізілді. 31 тамыз – Франк Дер Юэнге реактивті көпір (жолаушылар көпірі) үшін АҚШ патенті берілді. 16 қыркүйек – Xerox 914, алғашқы қарапайым қағазға көшіру машинасы, көпшілік назарына ұсынылды. Қараша – MOSFET (металл-оксид-жартылайөткізгіштік өріс транзисторы), сондай-ақ MOS транзисторы деп те аталады, Мохамед Атала және Давон Канг АҚШ-тағы Bell Labs зертханасында ойлап тапты. Ол электрондық өнеркәсіпті революциялап, Цифрлық революцияның негізгі құралына айналып, тарихтағы ең көп өндірілген құрылғы болады. Agfa компаниясы Optima атты толық автоматты алғашқы фотоаппаратын ұсынады. Eveready Battery инженері Льюис Урри ұзақ қызмет ететін сілтілі батареяны ойлап табады. Гордон Гулд «Лазер» терминін жариялайды. Pilkington Brothers Алястер Пилкингтон ойлап тапқан флот-шыны процесін патенттейді.
June 9 – The USS George Washington is launched at Groton, Connecticut, as the first submarine to carry ballistic missiles (December 30 – commissioned). August 13 – First automobile delivered with the modern form of three point seat belt developed by Nils Bohlin for Volvo in Sweden. August 31 – Frank Der Yuen is granted a United States patent for the jet bridge (passenger boarding bridge). September 16 – The Xerox 914, the first plain paper copier, is introduced to the public. November – The MOSFET (metal–oxide–semiconductor field effect transistor), also known as the MOS transistor, is invented by Mohamed Atalla and Dawon Kahng at Bell Labs in the United States. It revolutionizes the electronics industry, becomes the fundamental building block of the Digital Revolution and goes on to become the most widely manufactured device in history. Agfa introduces the first fully automatic camera, the Optima. Eveready Battery engineer Lewis Urry invents the long lasting alkaline battery. Gordon Gould publishes the term Laser. Pilkington Brothers patent the float glass process invented by Alastair Pilkington.
Оқиғалар
7 мамыр – Ағылшын ғалымы және романист К. П. Сноу Кембридж университетінің Сенат үйінде ғылым мен гуманитарлық ғылымдар арасындағы байланыстың үзілуі туралы "Екі мәдениет" тақырыбындағы әсерлі Rede лекциясын оқыды. Бұл лекция кейіннен "Екі мәдениет және ғылыми революция" деген атпен жарияланды. Лоис Грэм Иллинойс технология институтында механикалық инженерия саласы бойынша докторлық диссертациясын қорғап, АҚШ-тағы бұл мамандық бойынша PhD дәрежесін алған алғашқы әйел атанды.
May 7 – English scientist and novelist C. P. Snow delivers an influential Rede Lecture on The Two Cultures, concerning a perceived breakdown of communication between the sciences and humanities, in the Senate House, University of Cambridge. It is subsequently published as The Two Cultures and the Scientific Revolution. Lois Graham becomes the first woman in the United States to earn a PhD in mechanical engineering, at Illinois Institute of Technology.
Туылғандар
9 наурыз – Такааки Кажита, жапон ядролық физигі (Физика саласындағы Нобель сыйлығы, 2015 жыл). 27 мамыр – Донна Стрикленд, канадалық физик (Физика саласындағы Нобель сыйлығы, 2018 жыл). 3 тамыз – Коичи Танака, жапондық химик (Химия саласындағы Нобель сыйлығы, 2002 жыл). 29 тамыз – Стивен Вольфрам, британдық математик. 7 қыркүйек – Дрю Вайсман, американдық биохимик (Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы, 2023 жыл). 22 қыркүйек – Саул Перлмуттер, американдық астрофизик (Физика саласындағы Нобель сыйлығы, 2011 жыл). 16 қазан – Памела С. Расмуссен, американдық орнитолог. 25 желтоқсан – Майкл П. Андерсон (2003 жылы қайтыс болды), американдық ғарышкер.
March 9 – Takaaki Kajita, Japanese nuclear physicist (Nobel Prize in Physics 2015). May 27 – Donna Strickland, Canadian physicist (Nobel Prize in Physics 2018). August 3 – Koichi Tanaka, Japanese chemist (Nobel Prize in Chemistry 2002). August 29 – Stephen Wolfram, British born mathematician. September 7 – Drew Weissman, American biochemist (Nobel Prize in Physiology or Medicine 2013). September 22 – Saul Perlmutter, American astrophysicist (Nobel Prize in Physics 2011). October 16 – Pamela C. Rasmussen, American ornithologist. December 25 – Michael P. Anderson (died 2003), American astronaut.