Махаббат пен жеккөрудің қарама-қайшылығы

Кіріспе

Шынайы тілдік құрал

Махаббат-жек көру қарым-қатынасы – бір уақытта немесе кезектесіп махаббат пен жек көру сезімдерін қамтитын адамдар арасындағы қарым-қатынас. Бұл құбылыс әсіресе сезімдер күшті болғанда жиі кездеседі. Бұл термин психологияда, көп оқылатын әдебиетте және журналистикада жиі қолданылады. Оны жансыз заттарға, тіпті түсініктерге, сондай-ақ романтикалық қарым-қатынастарға немесе бауырлар мен ата-аналар/балалар арасындағы қарым-қатынастарға қолдануға болады.

Психологиялық тамыры

Махаббат-нафрат қарым-қатынасы ерте балалық шақтағы эмоционалдық екіұштылықтың туындауымен байланысты; бір адамның ішіндегі әртүрлі эго күйлерінің келіспеушілік жауаптарымен; немесе сүйікті нысанға қатысты эгоистік жанжалдардың қатар өмір сүруімен. Нарциссистер мен шекаралық ерекшеліктері бар адамдар сүйікті нысандарына қатысты агрессивті реакцияларға бейім, әсіресе өзіндік идентиті мәселелері туындағанда: ең нашар жағдайларда, екінші адамның өмір сүруіне деген жек көру сезімі ғана сезілуі мүмкін, махаббат оның артынан шыққанша. Йель университетінің зерттеулері махаббат-нафрат қарым-қатынасының нашар өзіңді бағалаудың салдары болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Отбасы және даму

Сүйіспеншілік пен жек көру қарым-қатынастары отбасылық жағдайда, әсіресе ересектер мен олардың бір немесе екі ата-анасының арасында да қалыптасады. Сүйіспеншілік пен жек көру қарым-қатынастары және кейде ересектер мен олардың бір немесе екі ата-анасының арасындағы толық ажырау көбінесе нәресте кезіндегі ата-ананың екеуімен де байланыстың нашарлығын, ата-ананың депрессиялық белгілерін, ересектегі баланың шекаралық немесе нарциссикалық патологиясын және/немесе балалық шақта ата-ананың бөліп-таратуын көрсетеді. Балаларын басқа ата-анадан бөліп-таратуға тырысатын ата-аналар жиі шекаралық тұлғалық бұзылыстан немесе нарциссикалық тұлғалық бұзылыстан зардап шегеді. Ата-анасының бөліп-тарату тактикасын бастан өткерген балалар өзін-өзі бағалаудың төмендігі, өзін-өзі жеткілікті сезінудің төмендігі, қауіпсіз емес байланыс үлгілері және ересектеген кезде депрессия деңгейінің жоғары болуы туралы хабарлайды. Адамның даму міндеттерінің бірі – сүйіспеншілік пен жек көрудің бастапқы күштерін теңестіру, сүйікті нысанға қатысты екіұштылықты қабылдауға үйрену. Егер бұл міндет орындалмаса, ауыр психопатология дамуы мүмкін. Шекаралық тұлғалық бұзылысы (ШТБ) және нарциссикалық тұлғалық бұзылысы (НТБ) бар адамдар көбінесе екіұштылықты қабылдауға шамалары келмейді. Олар сүйетін адамға бір уақытта ашуланып, сол сүйіспеншілікті жоймайынша тұра алмайды (Корради, 2013). Балалар екіұштылықты көтере алмайды және оларды таңдауға итермелейді. Олар бөлініп кеткен ата-аналарына деген сүйіспеншілік сезімін сақтай білсе де, сүйікті нысанынан толығымен бас тартады. Бұл балада "бөліну" деп аталатын эго қорғанысын дамытуға жағдай жасайды. БТБ және НТБ-ның ортақ ерекшелігі болып табылатын бөлінуді түсіну үшін, "идеалдау мен құнсыздаудың шектен тыс деңгейлері арасында кезектесіп отыратын тұрақсыз және қарқынды жеке қарым-қатынастар үлгісі" деп сипатталады (Американдық психиатриялық қауымдастық, 2013, 663-бет). Сүйіспеншілік қарым-қатынасындағы жақындық мүлдем жоғалған кезде, бірақ бір-біріне деген құштарлық немесе міндеттеме сақталғанда, ажырасуға әкелетін жек көруге ұласқан қарым-қатынас пайда болуы мүмкін.

Love–hate relationships also develop within a familial context, especially between an adult and one or both of their parents. Love–hate relationships and sometimes complete estrangement between adults and one or both of their parents often indicates poor bonding with either parent in infancy, depressive symptoms of parents, borderline or narcissistic pathology in the adult child, and/or parental alienation in childhood. Parents who alienate their children from the other parent frequently suffer from Borderline personality disorder or Narcissistic personality disorder. Children who experience parental alienation techniques by a borderline parent report a higher prevalence of low self esteem, low self sufficiency, insecure attachment styles, and higher levels of depression in adulthood. One of the development tasks for humans is to balance the primary love and hate drives as to tolerate ambivalence toward a loved object. When this task is unsuccessfully accomplished, severe psychopathology can ensue. Individuals with Borderline Personality Disorder (BPD) and Narcissistic Personality Disorder (NPD) often fail to accomplish the task of ambivalence. They are unable to be simultaneously angry at someone they love, without destroying the love (Corradi, 2013). Children are unable to tolerate the ambivalence, and are indoctrinated to choose. Despite feeling love for their alienated parent, they let go entirely of the loved object. This creates an occasion for the development of ego defenses in the child referred to as “splitting.”

As a way of understanding splitting, a common feature of BPD and NPD, is described as “a pattern of unstable and intense interpersonal relationships characterized by alternating between extremes of idealization and devaluation” (American Psychiatric Association, 2013, p. 663). A love–hate relationship may develop when people have completely lost the intimacy within a loving relationship, yet still retain some passion for, or perhaps some commitment to, each other, before degenerating into a hate–love relationship leading to divorce.

Мәдениет

Жапон сөзі "цундере" екі жапон терминінен туындайды: "цун-цун" ([[:wikt:ツンツン) (сөздердің реті, 'мұңды, суық, жақтырмас түрде') және "дере-дере" ([[:wikt:でれでれ) (сөздердің реті, 'махаббатқа толы, құштарлықпен'). Цундере кейіпкері – бұл өз сүйіктісін қорлау мен оған ғашық немесе мейірімді болу арасында жиі ауысатын адам. Цундере кейіпкерлері әдетте бастапқыда өздерінің сүйікті адамын кемсітеді, бірақ уақыт өте келе оларға мейірімдірек болады. Сүйіспеншілік пен жек көруді білдіретін тағы бір абстрактілі термин бар – "айзо" ([[:wikt:愛憎). Катулл өзінің мәшһүр шумақтары арқылы батыс мәдениетіне махаббат-нафрат тақырыбын енгізді: "Мен жек көремін, бірақ сүйемін. Мұны қалай ететінімді таңғаласыз. Мен өзім де білмеймін, бірақ осы сезімді басымнан өткіземін, және мазасызбын". Махаббат-нафрат қарым-қатынасы туралы ұғым көбінесе жасөспірімдер романдарында қолданылады, онда екі кейіпкер бір-бірін "жек көреді" деп көрсетілсе де, әңгіменің белгілі бір сәттерінде бір-біріне деген сүйіспеншілік немесе тартымдылық танытады. Скрипбол комедиялық фильмдер жанрында жұбайлар күшті тартымдылық пен күшті қақтығыс сезімдерін бастан өткереді.