Кіріспе
Адамның жақын қарым-қатынастағы серіктесі. "Маңызды жақын" (SO) термині психологияда және күнделікті тілде әртүрлі қолданылады. Күнделікті тілде "маңызды жақын" адамның жақын қарым-қатынастағы серіктесін белгілеу үшін, некелік жағдайы, қарым-қатынас статусы, гендерлік идентитігі немесе сексуалдық бағдары туралы ақпаратты жарияламай немесе болжамай қолданылатын жынысқа қатысты бейтарап термин. Осыған ұқсас сипаттары бар синонимдер: сүйікті, жаны, екінші жартысы, жақсы жартысы, жұбайы, отбасылық серіктесі, жақын адамы, жандосы және өмірлік серіктесі.
The term significant other (SO) has different uses in psychology and colloquial language. Colloquially, "significant other" is used as a gender neutral term for a person's partner in an intimate relationship without disclosing or presuming anything about marital status, relationship status, gender identity, or sexual orientation. Synonyms with similar properties include sweetheart, other half, better half, spouse, domestic partner, lover, soulmate, and life partner.
Ғылыми қолдану
Психология мен социологияда оның қолданылуы күнделікті қолданылуынан мүлдем өзгеше. Психологияда маңызды тұлға – адамның өміріне немесе әл-ауқатына зор маңыз берген кез келген адам. Әлеуметтануда ол жеке адамның өзіндік санасына күшті әсер ететін кез келген адам немесе адамдарды сипаттайды. Маңызды тұлғалардың жеке адамдарға тигізетін әсері бұрын-соңда теориялық тұрғыда талқыланғанмен, Арчи О. Галлер, Эдвард Л. Финк және Джозеф Вулфел Висконсин университетінде осы әсердің алғашқы нақты өлшемдерін жасады. Галлер, Финк және Вулфел – Висконсин моделінің мәртебелік жағдайларын зерттеушілер. Олар 100 Висконсин жасөспірімін сауалнамаға тартып, олардың білім алуға және кәсіби жолға ұмтылысын бағалады, сондай-ақ студенттермен байланыста болып, оларға үлгі болған басқа адамдарды анықтады. Содан кейін олар маңызды тұлғалармен тікелей байланысып, жасөспірімнің білім алу және кәсіби жетістіктеріне қатысты олардың күтулерін өлшеді және осы күтулердің студенттердің ұмтылысына тигізетін әсерін есептеді. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, студенттердің ұмтылысына ең күшті әсер ететін фактор – маңызды тұлғалардың күтулері болды. Бұл қолданыс «қатысты тұлға» терминімен синонимді және «маңызды тұлғалар» түрінде де кездеседі. Әлеуметтік психологияда маңызды тұлға – баланың бастапқы әлеуметтену кезеңінде оны бағыттап, күтім көрсететін «қорғаушы тұлға», іні/қарындасы, әже/атасы, қамқоршысы немесе мұғалімі. Маңызды тұлға баланың дамуына көмектесу үшін оны қорғайды, марапаттайды және жазалайды. Бұл әдетте алты немесе жеті жылға созылады, одан кейін маңызды тұлғаның қажеті болмайды, ал бала абстрактілі ұғым – қоғам жақсы немесе жаман деп санайтын жалпы «басқа» адамға көшеді.
Бірінші рет қолдану
"Маңызды басқа адам" және "маңызды басқа адамдар" терминдерін алғаш рет АҚШ психиатры Гарри Стэк Салливан 1940 жылы жарияланған "Психиатрия: жеке қарым-қатынастар биологиясы және патологиясы журналындағы" "Қазіргі психиатрия тұжырымдамалары" мақаласында қолданды. Бұл тіркес АҚШ-та Армистед Мопиннің 1987 жылғы "Маңызды басқалар" кітабы арқылы, ал Ұлыбританияда 1989 жылғы "Жалғыз ақымақтар мен жылқылар" телесериалы арқылы танымал болды, онда Дерек Троттер ұзақ мерзімді серіктесі Ракель Тернерді айтқанда осы тіркесті бірнеше рет қолданды.