Кіріспе

Халықаралық социалистер – Халықаралық социалистік бейімнің бір бөлігі болып табылатын канадалық социалистік ұйым. Канададағы ХС «Socialist Worker» атты ағылшын тілінде ай сайын жарияланатын газетті шығарады және Торонто қаласында әр жылғы көктемде марксизм конференциясын өткізеді.

Ерте тарих

Бастапқы мүшелері 1972 жылы социал-демократиялық «Жаңа демократиялық партиядан» кетуге мәжбүр болған «Тәуелсіз социалистік Канада қозғалысына» (көбінесе «Вафл» деп аталады) қатысқан белсенділерден құралды. Торонтодағы Йорк университетінің студенттері марксистік зерттеу тобын құрды және Хэл Дрейпер құрған американдық топ – «Халықаралық социалистер» (АҚШ) – дағы солшыл Шахтманиттермен байланысқа келді. 1974 жылдың соңында «Вафлдің» құлдырауынан кейін, топ 1975 жылдың ақпан айында өзін «Тәуелсіз социалистер» деп ұйымдастырды. Бұл, Канаданың әлемдік экономикадағы орнына «сол жақ ұлттық» талдау жасаған «Вафлдегі» ИС-тің тамырларын көрсетті. Бірақ бұл атау ИС-тің интернационалистік көзқарасына қайшы келді, және 1976 жылы топ өзін «Халықаралық социалистер» деп атауға дауыс берді. 1975 жылдан бастап ИС «Workers Action» атты ай сайынғы газет шығарды. 1985 жылы газет «Социалистік жұмысшы» деп аталды. ИС көбінесе «мемлекеттік капиталистік» топ ретінде танылады – бұл 1928 жылдан бастап Кеңес Одағы жұмысшы мемлекеті емес, мемлекеттік капитализм болды деген ИС-тің ұстанымын көрсетеді. Бұл Леон Троцкийдің Кеңес Одағы дегенерацияға ұшыраған жұмысшы мемлекеті екендігі туралы ұстанымына қарама-қарсы. «Мемлекеттік капиталистік» ұстаным 1975 жылы топ құрылғандағы негізгі мәселе емес еді. Бірнеше көрнекті мүшелер Макс Шахтманмен байланысты «бюрократиялық коллективистік» ұстанымды ұстанды, бірақ 1970 жылдардың соңында топтағы басым ұстаным айқын «мемлекеттік капиталистік» болды, бұл Абби Баканның «Ұлы өтірік» атты памфлетінде ең нақты сипатталған. 1980 жылдары топ әйелдер күресіне белсенді түрде қатысты, Канадада заңды түрде аборт жасауды қолдау көрсетуде маңызды рөл атқарды, көбінесе Онтарио аборт клиникалары коалициясының қатысушысы ретінде. Онжылдықтың басында ол Польшадағы жаңа кәсіподақ қозғалысы – «Солидарность» қозғалысын қорғаушы ретінде танымал болды. 1985-1986 жылдары, ИС-тің 80 мүшесі болған кезде, Торонто филиалының бөлінуіне әкелген дағдарыс болды. Торонто орталық филиалы көпшілікті білдірді және оны Дэвид МакНалли басқарды. Торонто шығыс филиалы азшылық фракциясын білдірді және оны Абби Бакан басқарды, ал Монреаль филиалы қолдады. Дағдарыс Ұлыбританиядағы Социалистік жұмысшылар партиясының (SWP) жетекші мүшелерін Торонто филиалының бірлігін талап етіп, алаңдаушылық білдіретін ашық хат жазуға мәжбүр етті. Кейбіреулер бұл дауды жетекші мүшелердің арасындағы жеке антагонизмдермен байланыстырды. Бірақ көпшіліктің үгіт-насихатқа бейімділігі мен азшылықтың интервенционистік көзқарасқа баса назар аударуы арасында да шиеленіс болды. 1987 жылы ИС-тің съезінде SWP-нің жетекші мүшесі Алекс Каллиникос сөз сөйлеген біріккен басқару комитеті ұсынылды және сайланды. Торонтодағы екі филиал біріктірілді. Сол жылы, алғаш рет, ИС 100-ден астам мүшеге ие болды және 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында өсуді жалғастырды – Торонтодағы аборт клиникаларын қорғау науқанына қатысып, Перс шығанағындағы соғысқа қарсы қозғалысты құруға көмектесті және бүкіл елдегі студенттік қозғалысты дамытуға көмектесті. Осы кезеңде ИС Квебектегі ұлттық мәселе бойынша өз ұстанымын нақтылай бастады, бірақ ол Квебекте француз тілінде жұмыс істей алмады.

1990 жылдар

IS 1990-шы жылдардың басында қарқынды өсті, топтың мәлімдемесіне сәйкес, 1993–94 жылдары ғана 150-ден 340 мүшеге дейін жетті. 1995 жылдың соңы мен 1998 жыл аралығындағы премьер-министр Майк Харрис басқарған Онтарио прогрессивті консервативтік партиясы үкіметіне қарсы өткен «әрекет күндері» атты бір күндік жалпы ереуілдер сериясы одан әрі өсуге мүмкіндік берді. Осы өсу кезеңінде ұйымның газеті – «Социалистік жұмысшы» ай сайын шығудың орнына екі апта сайын жариялана бастады. Осы кезеңде топтың күтпеген және жылдам өсуі 1996 жылы үлкен жарылысқа әкелді. Ұйымның бір бөлігі 1990-шы жылдары өсудің жаңа мүмкіндіктері бар екенін және күштірек араласушы, белсенді ұйым қажет екенін мәлімдеді. Ұйымның тағы бір бөлігі араласушылық көзқарастың кезеңнің тым оптимистік талдауына негізделгенін ойлады және үгіт-насихаттық, білім беру бағытынан тым алысқа кетуге құлықсыз болды. 1994 жылдың қараша айында өткен съезде араласушылық бағытты қолдаған тарап жеңіске жетті, «Социалистік жұмысшы» 1995 жылдың қаңтарынан бастап екі апта сайын шыға бастады, ал ұйым француз тілінде ай сайын жарияланым шығара бастады. Бір жыл өткен соң, бірнеше жетекші мүше (оның ішінде Дэвид МакНалли) отставкаға кетті, соның нәтижесінде Саяси қайта бағдарлау фракциясы (PRF) құрылды. PRF Халықаралық Социалистік Тенденцияның 1990-шы жылдардың ортасында таптық күрес күшеюі («1990-шы жылдар – бұл баяу қозғалыстағы 1930-шы жылдар») және партияның лениндік тұжырымын жоққа шығаратын құжат жариялады. Бірнеше апта ішінде PRF мүшелері (бір ерекшелікпен) IS-тен шығып, Жаңа Социалистік Топты құрды, бұл IS көпшілігі тарапынан саяси пікірталасқа қатысудың орнына кетуге байланысты сынға ұшырады. Бірақ, кетіп бара жатқан азшылық өзінің IS-тегі жағдайының тұрақсыз болғанын және олардың пікір білдіру және ұйымдастыру құқығы көпшілік тарапынан мойындалмағанын мәлімдеді.

21 ғасыр

ИС-тің мүше саны азайды, ал «Социалистік жұмысшы» журналының шығу жиілігі екі апта сайынғыдан ай сайынғыға дейін төмендетілді. Қазір ол толық түсті басылады. Оның француз тіліндегі мерзімді басылымы «Резистенция!» жабылды, ал жыл сайынғы теориялық журналы «Марксизм» тоқтап тұр. ИС «Агитатор» атты ай сайынғы кампус ақпараттық бюлетенін шығара бастады. ИС-тің жыл сайынғы «Марксизм» конференциясы да кішірейді; бұрын конференцияның басты шарасына топтың өркендеген кезінде 500-ге дейін қатысушы жиналса, қазір жылына 100-ден аз адам қатысады. ИС Ирак соғысына қарсы қозғалыстың басталуына көмектесті және Соғысқа қарсы тұрушыларды қолдау кампаниясында белсенділік танытты. Оның Торонтода, сондай-ақ Оттава, Гамильтон, Ванкуверде бірнеше филиалдары бар, ал басқа да бірнеше қалада мүшелері бар. Ол Торонто мэрі Роб Фордқа қарсы күреске, «Торонтоны басып алу» акциясына, аборт құқықтары, кәсіподақтар және студенттік қозғалыстарға қатысты. Торонтодағы ИС мүшелері Торонто мүгедектер мақтанышы шеруін ұйымдастыруға белсенді түрде қатысты, ол 2011 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келеді. 2013 жылдың 20 наурызында негізін қалаушы мүше Эбби Бакан, «Социалистік жұмысшы» журналының бұрынғы редакторы Пол Келлог және бірнеше мүше ИС-тен кеткендерін жариялады. Олардың мәлімдемесінде британдық SWP-нің өзінің жетекшісіне қатысты зорлау айыптауларын қарау туралы хат жазу туралы ұсыныс жылдық съезде қабылданбағаны айтылды. ИС басқару комитеті отставка туралы хаттың «демократиялық талқылау мен біздің съездегі шешімдерді» бұрмалағанын мәлімдеді, сондай-ақ ИС «зорлау туралы айыптауды және SWP-дегі дағдарыстан туындаған басқа да мәселелерді өте жекелей қабылдады және талқылау басқа ұйымның ішкі дағдарысына араласатын ашық хаттың мүшелерге өз дауларын оңтайлы шешуге көмектесе ме деген сұраққа бағытталды. Талқылаудан кейін, съездімдегі көпшілік араласпауға және SWP-дегі жолдастарға өздерінің құрылымдары мен процедуралары арқылы алға қарай қалай жүру керектігін талқылауға кеңістік беруге келісті».

Студенттік компонент

1980 жылдардың ортасынан бастап, топ студенттік қозғалысқа қарай саяси бағыт ұстағаннан бері, ИЖ-ның қызметінің көп бөлігі университеттердің кампустарында жүзеге асырылады және мүшелерінің көпшілігі университет студенттері немесе университетте оқып жүргенде қосылған. Бұл ұйым бір кезде Торонто университетінде өте белсенді болды, мұнда бір мүшесі кең солшыл топтың құрамында Студенттік әкімшілік кеңесінің президенті болды. Соңғы жылдары олар Торонтодағы Йорк университетінде және Ванкувердегі Лангара колледжінде ең көп белсенділік танытады. 2012 жылдың қараша айында ИЖ мүшелері Торонто университетіндегі ерлер құқығын қорғау клубына қарсы науқан ұйымдастырды. Олар даулы ерлер құқығын жақтаушы Уоррен Фарреллдің лекциясына наразылық білдіру үшін «UofT студенттері сексизмге қарсы» деген атпен студенттер коалициясын біріктірді. Бұл наразылық шарасына шамамен 100 адам қатысты және университет аумағында ерлер құқығын қорғау клубтарының болуына қатысты кең пікірталас тудырды.

Саяси ұстанымдар

Канададағы көптеген негізгі солшылдардан өзгеше, Халықаралық социалистер Канаданың АҚШ-тың отарлауы немесе тәуелділігі екенін айтатын солшыл ұлтшылдыққа қарсы тұрады. Халықаралық социалистер Канаданың империалистік әрекеттерді жүзеге асыратын тәуелсіз билеуші таппен алдың қатардағы капиталистік ел екенін жақтады. Сонымен қатар, Халықаралық социалистердің мүшелері, тіпті басқару комитетінің мүшелері 2002 жылға дейін солшыл ұлтшыл Канадалықтар кеңесінің құрамында болды. Бұл топ халықаралық социализмді, Квебек және бірінші ұлттардың өзін-өзі анықтау үшін күресін, соның ішінде тәуелсіздікке дейін қолдайды. Дегенмен, Квебекте Халықаралық социалистер буржуазиялық ұлтшыл партия деп санайтын Parti Québécois партиясын қолдамайды. Халықаралық социалистер Union des Forces Progressistes және Option Citoyenne бірігуінен құралған Québec Solidaire-ге қатысады. Халықаралық социалистер федералды және провинциялық деңгейде Жаңа демократиялық партияны (НДП) «сыни қолдаумен» қамтамасыз етуді жақтады, себебі НДП, кемшіліктеріне қарамастан, Канададағы жұмысшы табының партиясы болып табылады және НДП-ның жеңісі жұмысшы табының белсенділеріне және әлеуметтік қозғалыстарға реформалар үшін күресуге сенім береді. НДП сайланған жағдайда, Халықаралық социалистердің мүшелері әлеуметтік демократтардың нақты өзгерістер жасауға қабілетсіз екенін көрсету мүмкіндігін көреді. Халықаралық социалистердің мүшелері кейде белгілі бір науқандарда НДП белсенділерімен бірлесіп жұмыс істейді, бірақ Халықаралық социалистердің мүшелері көбінесе НДП-ға қосылмайды. Мысалы, 2003 жылы Халықаралық социалистердің мүшелері Джо Комартиннің НДП көшбасшылығына үміткерлігін қолдау науқанында жұмыс істеді.

Сын

ИМ мүшелері басқа да солшыл топтар тарапынан сынға ұшырады, соның ішінде өздерінің тамырларын кеңірек Халықаралық Социалистік Тенденцияға қарайтын топтар да оларды сынады. ИМ Торонтодағы бейбітшілік қозғалысындағы рөлі үшін сынға ұшырады, онда оның Торонтодағы соғысты тоқтату коалициясында (TCSW) ықпалды орны бар. Торонтодағы тәуелсіз соғысқа қарсы топ – 30 маусым комитеті, 2004 жылғы 30 маусымдағы демонстрацияны саботаждауға TCSW-нің ИМ-нің зор ықпалымен әрекет еткенін айтады. Олар J30 демонстрациясымен бірдей уақыт пен орында демонстрация ұйымдастырып, содан кейін демонстрацияны бөліп-жарып жіберді. Осы оқиға туралы мәліметтерді Торонтоның Now Magazine журналында табуға болады. TCSW және ИМ мүшелері бұл мәлімдемені жоққа шығарады. Басқа сыншылардың пікірінше, ИМ 2004 жылдың қарашасындағы Онтарионың кедейлікке қарсы коалициясы ұйымдастырған шұғыл митингте де осыған ұқсас әрекет жасады. ИМ 1993 жылғы мамыр айында Оттавада өткен нәсілшілдікке қарсы демонстрацияны әлсіретудегі рөлі үшін де сынға ұшырады. Уоррен Кинселланың "Желісі" кітабының екінші басылымында және "Рухты қаруландыру" анархистік журналында ИМ-ге қатысты күшті сын айтылды.