Кальций гидроксидінің қасиеттері мен қолданылуы

Кіріспе

Ca(OH)2 формулалы бейорганикалық қосылыс

| Назарда ұсталатын өрістер = өзгертілді
| расталган редакция = 476998783
| Атауы = Кальций гидроксиді
| СуретФайлы1 = Calcium hydroxide.jpg
| СуретКөлемі1 =
| СуретАтауы1 = Кальций гидроксиді
| СуретФайлы2 = Mg(OH)2Xray.jpg
| IUPAC аты = Кальций гидроксиді
| Басқа атаулары = Сөндірілген әктас, Әктас сүті, Кальций(II) гидроксиді, Ақтас, Гидратталған әктас, Портландит, Кальций гидраты, Кальций дигидроксиді

Кальций гидроксиді хлорсутекпен реакцияласып, алдымен кальций гидроксихлоридін, содан кейін кальций хлоридін береді.

Құрылымы, дайындалуы, пайда болуы

Кальций гидроксиді, барлық металл гидроксидтері сияқты, полимерлік құрылымға ие. Бұл құрылым Mg(OH)₂ (бруцит құрылымы) құрылымымен бірдей, яғни кадмий йодидінің мотиві. Қабаттар арасында берік сутектік байланыстар бар.

Ретрогралдық еритіндігі

Хопкинс пен Вулфтың (1965) және Джулиус Томсеннің (1883) айтуынша (Томсен–Бертелот принципін қараңыз), сулы ерітінділерде иондардың болуы күмәнді болған кезде. Одан бері көптеген авторлар бұл мәселені егжей-тегжейлі зерттеді, мысалы, Миллер мен Витт (1929) немесе Джонстон мен Гроув (1931), және оны көп рет жетілдірді (мысалы, Гринберг пен Копленд (1960); Хопкинс пен Вулф (1965); Сеувальд пен Сейфрид (1991); Дучесне мен Рирдон (1995)). Бұл сирек кездесетін мінез-құлықтың себебі – судағы кальций гидроксидінің еріуі кезінде энтропияның төмендеуі, себебі су молекулалары екі зарядталған кальций ионының айналасында реттелген күйге өтеді. Ерігіштіктің осы күтпеген температураға тәуелділігі "ретроградты" немесе "кері" ерігіштік деп аталады. Кальций сульфатының әртүрлі гидратацияланған фазалары (гипс, бассанит және ангидрит) де кальций ионының болуына байланысты шамалы ретроградты ерігіштік көрсетеді. Дегенмен, кальций хлориді сияқты басқа кальций тұздары ерігіштігінің артуын көрсетеді, себебі энтальпияның өзгеруі үлкен және еріту кезіндегі еркін энергияның өзгеруіне басымдық етеді. Барлық жағдайларда еріту экзотермиялық болып табылады.

Американың түпкүллі тұрғындары

Ацтектер тілі – науатль тілінде кальций гидроксидін nextli дейді. Никстамализация деп аталатын процесте жүгері nextli-мен бірге қайнатылып, никстамалға айналады, ол гомини деп те аталады. Никстамализация ниациннің (В3 витаминінің) сіңірілуін едәуір арттырады, сондай-ақ оны дәмдірек және асқазанға жеңілдеу әсер етеді деп санайды. Никстамал көбінесе масса деп аталатын ұнға ұнтақталады, ол тортильялар мен тамальдер жасауға қолданылады. Кока жапырақтарын шайнағанда, алкалоидты стимуляторлардың денеге сіңуі үшін химиялық тұрғыдан қолжетімділігін сақтау мақсатында кальций гидроксиді олармен бірге шайналады. Сол сияқты, ежелгі американдықтар темекі жапырақтарын күйдірілген ұлулардың қабығынан алынған кальций гидроксидімен шайнап, оның әсерін күшейтетін. Сондай-ақ, кейбір американдық тайпалар оны йопоның құрамына қосады, ол кейбір Anadenanthera түрлерінің бұршақтарынан дайындалатын психоделикалық түймедақ.

Азияда қолдану

Кальций гидроксиді әдетте "пан" деп аталатын арека жаңғағы мен бетел жапырағының жиынтығына қосылады, алкалоидты стимуляторларды тіл астындағы сіңіру арқылы қанға өту үшін химиялық тұрғыдан қолжетімді ету мақсатында. Ол насвар (сондай-ақ нас немесе нисвар деп те аталады) жасауға қолданылады, ол жас темекі жапырақтарынан, кальций гидроксидінен (чуна немесе сун) және ағаш күлінен жасалған түйіршіктей шайналатын темекі. Оны ең көп Патан диаспорасы, Ауғанстан, Пәкістан, Үндістан және Бангладеш тұтынады. Ауыл тұрғындары Ауғанстан, Пәкістан және Үндістанда балшық үйлерін бояу үшін кальций гидроксидін пайдаланады.

Денсаулыққа қауіп төндіреді

Қорғанылмаған Ca(OH)2 әсері, кез келген күшті сілте сияқты, терінің күшті тітіркенуіне, химиялық күйіктерге, соқырлыққа, өкпе зақымдануына немесе бөртпеге себеп болуы мүмкін.