Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Химиялық қосылыс
Chemical compound
Кальций карбиді, сондай-ақ кальций ацетилиді деп те аталады, CaC2 химиялық формуласы бар химиялық қосылыс. Оның негізгі өнеркәсіптік қолданысы – ацетилен және кальций цианамидін өндіру. Таза материал түссіз, ал техникалық сападағы кальций карбидінің бөліктері сұр немесе қоңыр түсті болып келеді және шамамен 80–85% CaC2-ден тұрады (қалғаны CaO (кальций оксиді), Ca3P2 (кальций фосфиді), CaS (кальций сульфиді), Ca3N2 (кальций нитриді), SiC (кремний карбиді) және т.б.). Техникалық сападағы кальций карбидінің құрамында ылғалдың шамалы мөлшері болғанда, сарымсаққа ұқсас жағымсыз иіс шығарады. Кальций карбидінің қолданылу салаларына ацетилен газын өндіру, карбид шамдарында ацетилен жасау, тыңайтқыштарға арналған химиялық заттарды және болат өндіруді кіргізуге болады.
Calcium carbide, also known as calcium acetylide, is a chemical compound with the chemical formula of CaC2. Its main use industrially is in the production of acetylene and calcium cyanamide. The pure material is colorless, while pieces of technical grade calcium carbide are grey or brown and consist of about 80–85% of CaC2 (the rest is CaO (calcium oxide), Ca3P2 (calcium phosphide), CaS (calcium sulfide), Ca3N2 (calcium nitride), SiC (silicon carbide), etc.). In the presence of trace moisture, technical grade calcium carbide emits an unpleasant odor reminiscent of garlic. Applications of calcium carbide include manufacture of acetylene gas, generation of acetylene in carbide lamps, manufacture of chemicals for fertilizer, and steelmaking.
Кристалдық құрылым
Таза кальций карбиді түссіз қатты зат. Бөлме температурасындағы әдеттегі кристалдық түрі – C22− топтары параллель орналасқан бұрмаланған тау тұзы құрылымы. Қытайда кальций карбидінің өндірісі артып келеді. 2005 жылы 8,94 миллион тонна өндірілді, ал өндіріс қуаты 17 миллион тоннаға жетеді. АҚШ, Еуропа және Жапонияда кальций карбидін тұтыну көлемі азайып барады. АҚШ-та 1990-жылдары жылдық өндіріс 236 000 тоннаны құрады.
Pure calcium carbide is a colourless solid. The common crystalline form at room temperature is a distorted rock salt structure with the C22− units lying parallel. Production of calcium carbide in China has been increasing. In 2005 output was 8.94 million tons, with the capacity to produce 17 million tons. In the United States, Europe, and Japan, consumption of calcium carbide is generally declining. Production levels in the US during the 1990s were 236,000 tons per year.
Басқа қолданыстар
Кальций карбиді кейде ацетиленнің көзі ретінде қолданылады, ол этилен газы сияқты жемістерді пісіруге пайдаланылады. Алайда, бұл кейбір елдерде заңсыз, себебі кальций карбидінен ацетилен өндірілген кезде ластану жиі фосфин мен арсиннің аздаған мөлшерде түзілуіне алып келеді. Бұл қоспаларды ацетилен газын қышқылданған мыс сульфаты ерітіндісі арқылы өткізу арқылы жоюға болады, бірақ дамып келе жатқан елдерде бұл сақтық шарасы көбінесе ескерілмейді. Кальций карбиді «Биг Бенг Каноны» сияқты ойыншық жарыс құралдарында, сондай-ақ бамбук құбырларында қолданылады. Нидерландыда кальций карбиді жаңа жыл қарсаңында сүт қайнатқыштарымен атқылау үшін қолданылады. Кальций карбиді, кальций фосфидімен бірге, су бетінде қалқып, өздігінен тұтанатын теңіз сигналдық шараптарында қолданылады, мысалы, Holmes' Marine Life Protection Association өндіргендері сияқты. Кальций карбиді топырақтың ылғалдылығын анықтау үшін қолданылады. Топырақ пен кальций карбиді жабық, қысымға төтеп беретін цилиндрде араластырылғанда, топырақтағы су кальций карбидімен реакцияласып, ацетиленді бөліп шығарады, оның қысымын өлшеу арқылы ылғалдылықты анықтауға болады. Кальций карбиді саудада тышқандарды қуып шығаруға арналған құрал ретінде сатылады. Ол сумен жанасқанда, бөлінетін газ тышқандарды қуалайды.
Calcium carbide is sometimes used as source of acetylene, which like ethylene gas, is a ripening agent. However, this is illegal in some countries as, in the production of acetylene from calcium carbide, contamination often leads to trace production of phosphine and arsine. These impurities can be removed by passing the acetylene gas through acidified copper sulfate solution, but, in developing countries, this precaution is often neglected. Calcium carbide is used in toy cannons such as the Big Bang Cannon, as well as in bamboo cannons. In the Netherlands calcium carbide is used around new year to shoot with milk churns. Calcium carbide, together with calcium phosphide, is used in floating, self igniting naval signal flares, such as those produced by the Holmes' Marine Life Protection Association. Calcium carbide is used to determine the moisture content of soil. When soil and calcium carbide are mixed in a closed pressure cylinder, the water content in soil reacts with calcium carbide to release acetylene whose pressure can be measured to determine the moisture content. Calcium carbide is sold commercially as a mole repellent. When it comes into contact with water, the gas produced drives moles away.