Генри Моррисон Флаглер: Өмірбаяны мен кәсіпкерлік жолы

Кіріспе

Американдық кәсіпкер Генри Моррисон Флаглер (2 қаңтар 1830 – 20 мамыр 1913) – американдық өнеркәсіпші және Standard Oil компаниясын құрған негізгі тұлға, алғашқыда Огайо штатында орналасқан. Ол сонымен қатар Флорида штатының Атлантикалық жағажайын дамытуға үлкен үлес қосты және Флориданың Шығыс жағалауы темір жолын құрды. Ол Майами және Палм-Бич қалаларын құрушы ретінде де танымал.

Ерте өмір және білім

Флаглер Нью-Йорк штатының Хопвелл қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Исаак Флаглер, пресвитериан дін қызметкері және Захарра Флеглердің шөбересі, оның отбасы 1688 жылы Германияның Пфальц аймағынан Голландияға көшіп келген. Захарра 1710 жылы Нью-Йорк штатының Датчесс округіне көшіп кетер алдында бірнеше жыл Англияда жұмыс істеді. Оның шөбересі Соломон тегінің жазылуын Флаглер деп өзгертіп, оны 11 баласына жеткізді. Флаглердің анасы Элизабет Колдуэлл Харкнесс Флаглер, Исаактың үшінші әйелі және жесір, оның өгей ұлы Стивен В. Харкнесс және ұлы Дэниел М. Харкнесс, Милан, Огайо штатының қайтыс болған жесір Дэвид Харкнесспен некелескен. Флаглер сегізінші сыныпқа дейін жергілікті мектептерде білім алды. Оның жартылай бауыры Дэниел Хопвеллден шығып, Огайо штатының Республика қаласында дүкені бар әкесінің інісі Лэмон Г. Харкнесспен бірге тұрып, жұмыс істеді. Ол Генри Флаглерді өзіне қосылуға шақырды, ал жас 14 жасында Огайоға кетті, онда ол 1844 жылы айына 5 АҚШ доллары жалақымен, сонымен қатар тұру және тамақпен қамтамасыз етілді. 1849 жылы Флаглер сату бөліміне жұмысқа тағайындалды, ай сайын 40 доллар жалақы алды. Кейін ол Дэниелге қосылып, Огайо штатының Беллвью қаласында оның інісі Ламонмен бірге астық бизнесін бастады және виски қайнату арқылы кішкентай байлық жинады. 1858 жылы ол бизнестегі үлесін сатты. 1862 жылы Флаглер және оның әйелінің жекжаттысы Барни Хамлин Йорк (1833–1884) Мичиган штатының Сагинау қаласында тұз өндіру және өндіріспен айналысатын «Флаглер және Йорк» тұз компаниясын құрды. Ол тұз өндіру үшін өте көп техникалық білім қажет екенін анықтады және Азамат соғысы кезінде бұл салада қиындықтарға тап болды. Соғыс тұзға деген коммерциялық сұранысты азайтып, компания құлдырады. Флаглер Беллвьюға алғашқы 50 000 долларлық инвестициясын және қайын атасы мен Дэниелден қарыз алған қосымша 50 000 долларын жоғалтып оралды. Флаглер өте құнды сабақ алғанын түсінді: бизнеске тек жан-жақты зерттеуден кейін ғана инвестиция жасау керек.

Бизнес және Стандарт Оил

Сагинауда тұз бизнесі сәтсіз аяқталғаннан кейін Флаглер 1866 жылы Беллвьюға оралды және Харкнесс астық компаниясында комиссиялық саудагер ретінде астық бизнесіне қайта кірісті. Осы кезеңде ол өгей ағасына қарызын өтеуге тырысты. Осы бизнес арқылы Флаглер Джон Д. Рокфеллермен танысты, ол Хьюит пен Таттлмен Харкнесс астық компаниясында комиссиялық агент болып жұмыс істеді. 1860 жылдардың ортасына қарай Кливленд Америкадағы мұнай өңдеу өнеркәсібінің орталығына айналды және Рокфеллер өз мұнай өңдеу зауытын ашу үшін астық бизнесінен бас тартты. Рокфеллер химик және өнертапқыш Сэмюэл Эндрюспен серіктестік құрды. Жаңа кәсібіне капитал қажет болғандықтан, Рокфеллер 1867 жылы Флаглерге жүгінді. Флаглердің өгей ағасы Стивен В. Харкнесс Флаглер серіктес болған жағдайда 100 000 доллар (қазіргі құны) инвестициялады. Рокфеллер, Эндрюс және Флаглер серіктестігі құрылды, онда Харкнесс мүдделерін Флаглер басқарды. Бұл серіктестік ақырында Standard Oil Corporation корпорациясына айналды. Флаглердің ұсынысы бойынша, компанияның бәсекелестерге және тасымалдау кәсіпорындарына қарсы позициясын нығайту үшін жеңілдіктер жүйесі қолданылды. Флаглер астық саудагері ретінде байланыстарының арқасында осы келісімдерді жасауға мүмкіндік алды. 15% жеңілдікпен тең келетін бұл жүйе Standard Oil-ға басқа мұнай өңдеу зауыттарынан бағаны едәуір төмендетуге мүмкіндік берді. 1872 жылға қарай компания американдық мұнай өңдеу өнеркәсібін жетектеп тұрды, ал 1877 жылы Флаглер мен оның отбасы АҚШ-тың сауда орталығы болып келе жатқан Нью-Йорк қаласына көшіп келді. 1885 жылы Standard Oil корпоративтік штаб-пәтерін Нью-Йоркке, 26 Бродвейдегі әйгілі мекенжайға көшірді. Америка Азамат соғысының соңында Кливленд АҚШ-тағы бес негізгі мұнай өңдеу орталығының бірі болды (Питтсбург, Нью-Йорк, Филадельфия және мұнайдың көп бөлігі шыққан солтүстік-батыс Пенсильвания аймағынан басқа). 1869 жылға қарай керосин өңдеу қуаты нарықты қамтамасыз етуге қажетті деңгейден үш есе жоғары болды, және бұл артық қуат көп жылдар бойы сақталды. 1870 жылдың маусым айында Флаглер мен Рокфеллер Огайо штатының Standard Oil компаниясын құрды, ол тез арада Огайодағы ең табысты өңдеу зауытына айналды. Standard Oil елдегі ең ірі мұнай және керосин тасымалдаушыларының біріне айналды. Темір жолдар көлік трафигі үшін қатысты күресті және жүк тасымалын бақылау үшін картель құруға тырысып, негізгі мұнай орталықтарынан тыс жердегі Standard және басқа мұнайшылармен келісімде Оңтүстік жақсарту компаниясын құрды. Картель үлкен көлемді жүк жөнелтуші ретінде жеңілдіктер алды, оның ішінде өз өнімдері үшін 50% дейін жеңілдіктер ғана емес, сонымен қатар бәсекелестік өнімдерді жөнелту үшін де жеңілдіктер болды. Бұл схеманың бір бөлігі жүк тасымалы үшін ақыны күрт көтеру туралы хабарландыру болды. Бұл тәуелсіз мұнай ұңғымаларының иелерінің наразылықтарын, оның ішінде бойкот пен вандализмді туғызды, бұл ақыр соңында Standard Oil-тің келісімге қатысуының ашылуына әкелді. Чарльз Пратт пен Генри Х. Роджерс басқарған Нью-Йорктің ірі өңдеу зауыты Чарльз Пратт және Компания бұл жоспарға қарсылық білдірді, ал темір жолдар көп ұзамай кері шегінді. Пенсильвания картельдің жарғысын күшін жойды, ал преференциялық емес мөлшерлемелер уақытша қалпына келтірілді. Баспасөз тарапынан бірінші рет қаралауға ұшырағанмен, Флаглер мен Рокфеллер бәсекелес мұнай өңдеу зауыттарын сатып алу, операциялар тиімділігін арттыру, мұнай тасымалдарына жеңілдіктер жасау, бәсекелестікті төмендету, құпия келісімдер жасау, инвестициялық қорларды көтеру және бәсекелестерді сатып алу циклын жалғастырды. 1872 жылы төрт айдан аз уақыт ішінде, кейін "Кливлендті жаулап алу" немесе "Кливлендті қырғын" деп аталатын оқиғада, Standard Oil өзінің 26 Кливлендтік бәсекелесінің 22-сін сіңіріп алды. Ақырында, тіпті бұрынғы қарсыластар Пратт пен Роджерс Standard Oil-ке қарсы бәсекелесуді жалғастырудың пайдасыздығын көрді: 1874 жылы олар өздерінің ескі қарсыласымен құпия келісім жасады. Пратт пен Роджерс Флаглер мен Рокфеллер серіктестері болды. Роджерс, әсіресе, Standard Oil Trust компаниясын құруда Флаглер мен Рокфеллердің басты адамы болды. Праттың ұлы Чарльз Миллард Прат Standard Oil компаниясының хатшысы болды. Көптеген бәсекелестер үшін Флаглер мен Рокфеллер оларға қарсы немен күресіп жатқанын көрсету үшін ғана кітаптарын көрсетіп, оларға лайықты ұсыныс жасады. Егер олар ұсыныстан бас тартса, Флаглер мен Рокфеллер оларды банкроттыққа ұшыратып, аукционда олардың активтерін арзан бағаға сатып алатынын айтты. Флаглер мен Рокфеллер өзін өнеркәсіптің құтқарушылары деп есептеді, "мейірімді періште" әлсіздерді сіңіріп алып, өнеркәсіптің барлық деңгейде күшті, тиімді және бәсекеге қабілетті ету. Standard компаниясы көлденең және тік өсуді жалғастырды. Олар өздерінің құбырларын, цистерналық вагондарын және үйге жеткізу желісін қосты. Бәсекелестерді ығыстыру үшін мұнай бағасын төмен ұстады, өнімдерін орташа тұтынушыға қолжетімді етті және нарыққа енуді арттыру үшін қажет болған жағдайда тіпті өзіндік құннан төмен сатты. Тардан бояуға, вазелин майынан шайнау шырынына дейін 300-ден астам мұнайға негізделген өнімдерді әзірледі. 1870 жылдардың соңына қарай Standard АҚШ-тағы мұнайдың 90% астамын өңдеді.

After the failure of his salt business in Saginaw, Flagler returned to Bellevue in 1866 and reentered the grain business as a commission merchant with the Harkness Grain Company. During this time he worked to pay back his stepbrother. Through this business, Flagler became acquainted with John D. Rockefeller, who worked as a commission agent with Hewitt and Tuttle for the Harkness Grain Company. By the mid 1860s, Cleveland had become the center of the oil refining industry in America and Rockefeller left the grain business to start his own oil refinery. Rockefeller worked in association with chemist and inventor Samuel Andrews. Needing capital for his new venture, Rockefeller approached Flagler in 1867. Flagler's stepbrother Stephen V. Harkness invested $100,000 (equivalent to $ in ) on the condition that Flagler be made a partner. The Rockefeller, Andrews & Flagler partnership was formed with Flagler in control of Harkness' interest. The partnership eventually grew into the Standard Oil Corporation. It was Flagler's idea to use the rebate system to strengthen the firm's position against competitors and the transporting enterprises alike. Flagler was in a special position to make those deals due to his connections as a grain merchant. Equivalent to a 15% discount, they put Standard Oil in position to significantly undercut other oil refineries. By 1872, it led the American oil refining industry, producing In 1877, Flagler and his family moved to New York City, which was becoming the center of commerce in the U. S In 1885, Standard Oil moved its corporate headquarters to New York City to the iconic 26 Broadway location. By the end of the American Civil War, Cleveland was one of the five main refining centers in the U. S. (besides Pittsburgh, New York City, Philadelphia, and the region in northwestern Pennsylvania where most of the oil originated). By 1869, there was three times more kerosene refining capacity than needed to supply the market, and the capacity remained in excess for many years. In June 1870, Flagler and Rockefeller formed Standard Oil of Ohio, which rapidly became the most profitable refiner in Ohio. Standard Oil grew to become one of the largest shippers of oil and kerosene in the country. The railroads were fighting fiercely for traffic and, in an attempt to create a cartel to control freight rates, formed the South Improvement Company in collusion with Standard and other oil men outside the main oil centers. The cartel received preferential treatment as a high volume shipper, which included not just steep rebates of up to 50% for their product but also rebates for the shipment of competing products. Part of this scheme was the announcement of sharply increased freight charges. This touched off a firestorm of protest from independent oil well owners, including boycotts and vandalism, which eventually led to the discovery of Standard Oil's part in the deal. A major New York refiner, Charles Pratt and Company, headed by Charles Pratt and Henry H. Rogers, led the opposition to this plan, and railroads soon backed off. Pennsylvania revoked the cartel's charter, and non preferential rates were restored for the time being. Undeterred, though vilified for the first time by the press, Flagler and Rockefeller continued with their self reinforcing cycle of buying competing refiners, improving the efficiency of operations, pressing for discounts on oil shipments, undercutting competition, making secret deals, raising investment pools, and buying rivals out. In less than four months in 1872, in what was later known as "The Cleveland Conquest" or "The Cleveland Massacre", Standard Oil had absorbed 22 of its 26 Cleveland competitors. Eventually, even former antagonists Pratt and Rogers saw the futility of continuing to compete against Standard Oil: in 1874, they made a secret agreement with their old nemesis to be acquired. Pratt and Rogers became Flagler and Rockefeller's partners. Rogers, in particular, became one of Flagler and Rockefeller's key men in the formation of the Standard Oil Trust. Pratt's son, Charles Millard Pratt, became Secretary of Standard Oil. For many of the competitors, Flagler and Rockefeller had merely to show them the books so they could see what they were up against and make them a decent offer. If they refused the offer, Flagler and Rockefeller told them they would run them into bankruptcy and then cheaply buy up their assets at auction. Flagler and Rockefeller saw themselves as the industry's saviors, "an angel of mercy" absorbing the weak and making the industry as a whole stronger, more efficient, and more competitive. Standard was growing horizontally and vertically. It added its own pipelines, tank cars, and home delivery network. It kept oil prices low to stave off competitors, made its products affordable to the average household, and, to increase market penetration, sometimes sold below cost if necessary. It developed over 300 oil based products from tar to paint to Vaseline petroleum jelly to chewing gum. By the end of the 1870s, Standard was refining over 90% of the oil in the U. S.

1877 жылы Standard Пенсильвания темір жолының президенті Томас А. Скоттпен қақтығысты. Флаглер мен Рокфеллер мұнайды тасымалдаудың баламалы жүйесі ретінде құбырларды пайдалануды көздеді және оларды салу және сатып алу науқанын бастады. Темір жол Standard-тың көлік және құбыр саласына енуін көріп, қарсы шабуыл жасады және жүк тасымалын бақылау үшін картель құруға тырысып, Оңтүстік жақсарту компаниясын құрды және 1865 жылы Джозеф Д. Поттс құрған және басқарған Empire Transportation Company компаниясының басқа активтеріне ие болды, оның ішінде Ұлы көлдердегі кемелердің шағын паркі болды. Standard қарсы шара қолданып, жөнелтілімдерін тоқтатты және басқа темір жолдардың көмегімен жүк тасымалы төлемдерін күрт төмендеткен баға соғысын бастады, соның салдарынан еңбек дағдарысы да туды. Флаглер мен Рокфеллер ақырында жеңіске жетті және темір жол өзінің барлық мұнай мүдделерін Standard-қа сатты. Бірақ бұл шайқастан кейін, 1879 жылы Пенсильвания штаты Флаглер мен Рокфеллерді мұнай саудасын монополиялауға қатысты айыптармен айыптады, бұл басқа штаттарда ұқсас сот процестерін бастады және Standard Oil-дің бизнес тәжірибесін ұлттық мәселеге айналдырды. 1879 жылы Нью-Йорк штатының заң шығарушы органының Гепберн комитеті мұнай саудасына қатыспаған жергілікті саудагерлердің шағымдарына жауап ретінде темір жол жеңілдіктеріне қатысты тергеу жүргізді. Комитет ақырында Standard Oil-дің бизнес мүдделерінің бұрын белгісіз ауқымын анықтады.

Монополиялық

Standard Oil бірте-бірте АҚШ-та мұнай өңдеу және сатуды толық бақылауына алды, көлденең интеграция арқылы. Керосин өндірісінде Standard Oil ескі тарату жүйесін өзінің тік жүйесімен ауыстырды. Ол керосинді жергілікті нарықтарға жеткізетін цистерна вагондарымен тасыды, ал содан кейін бөлшек саудагерлерге танкер-вагонмен жеткізілді, бұрынғы көтерме саудагерлер желісін жоққа шығарып. Керосин өнімдерінің сапасы мен қолжетімділігін жақсартуға, сонымен бірге оның халық үшін құнын айтарлықтай төмендетуге (компанияның өмірі бойы керосин бағасы шамамен 80%-ға төмендеді) қарамастан, Standard Oil-дің бизнес тәжірибесі қызу дау тудырды. Standard компаниясының бәсекелестерге қарсы ең тиімді қарулары – төмен баға, дифференциалды баға белгілеу және құпия көліктік жеңілдіктер болды. Компанияның барлық тарихы бойында журналистер мен саясаткерлер оған шабуыл жасады, әсіресе монополиялық әдістері үшін, бұл монополияға қарсы қозғалысқа күш берді. 1880 жылы «Нью-Йорк Ворлд» газеті Standard Oil-ді «ешбір елге жабысқан ең қатыгез, өршіл, аяусыз және ашкөз монополия» деп сипаттады. Флаглер мен Рокфеллер сыншыларға: «Біздің бизнесіміздей үлкен бизнесте біз мақұлдамайтын кейбір нәрселер жасалуы мүмкін. Біз оларды білгеннен кейін түзетуге тырысамыз», – деді. Сол кезде көптеген заң шығарушы органдар бір штатта тіркелуді және басқада жұмыс істеуді қиындатты. Нәтижесінде Флаглер мен Рокфеллер және олардың серіктестері ондаған жеке корпорацияларға ие болды, олардың әрқайсысы тек бір штатта жұмыс істеді; бүкіл кәсіпорынды басқару өте қиын болды. 1882 жылы Флаглер мен Рокфеллердің адвокаттары өздерінің иеліктерін орталықтандыру үшін инновациялық корпоративтік форманы құрды, осылайша Standard Oil Trust дүниеге келді. «Траст» – корпорациялардың бірігіп құрылған корпорациясы болды, және оның мөлшері мен байлығы көп назар аударды. Рокфеллерді қоса алған тоғыз сенімді тұлға, трасттың 41 компаниясын басқарды. Халық пен баспасөз бұл жаңа заңды тұлғаға бірден күдікпен қарады, ал басқа бизнес осы идеяны қабылдап, оған еліктеп, қоғамдық пікірді одан әрі қыздырды. Standard Oil жеңілмейтіндей болып көрінді, әрқашан бәсекелестеріне, сыншыларына және саяси жауларына қарсы жеңіске жетті. Бұл әлемдегі ең бай, ең ірі, ең қорқынышты бизнес болды, бизнес циклының өрлеуі мен құлдырауына төтеп бере алмайтын, жыл сайын тұрақты түрде пайда табатын. Оның кең американдық империясында 20 000 ұңғыма, 4 000 мильге созылатын құбыр, 5 000 цистерна вагоны және 100 000-нан астам қызметкер болды. Оның әлемдік мұнай өңдеудегі үлесі 90%-дан асып, ғасырдың соңына қарай баяу 80%-ға төмендеді. Траст құрылғаннан және оның барлық бәсекелестікке қарсы иммунитетіне қарамастан, 1880 жылдары Standard Oil әлемдік мұнай нарығындағы билігінің шыңына жетті. Флаглер мен Рокфеллер әлемдегі барлық мұнай өңдеуді бақылау арманынан ақыры бас тартты. Рокфеллер кейінірек: «Егер біз мұнайдың барлығын өңдесек, халық бізге қарсы болады деп түсіндік», – деп мойындады. Уақыт өте келе шетелдік бәсекелестік және шетелдегі жаңа жаңалықтар оның үстемдігін әлсіретті. 1880 жылдардың басында Флаглер мен Рокфеллер ең маңызды инновацияларының бірін жасады. Standard Oil мұнай бағасына тікелей әсер етуге тырыспай, мұнай қоймасының ақысын нарықтық жағдайларға сәйкес өзгерту арқылы жанама бақылауды жүзеге асырды. Содан кейін Флаглер мен Рокфеллер Standard Oil құбырларында сақталған мұнайға сертификаттар беруді шешті. Бұл сертификаттармен спекулянттар айналысты, осылайша алғашқы мұнай фьючерстік нарығы құрылды, ол сол кезден бастап спот нарығындағы бағаны тиімді анықтады. Ұлттық мұнай биржасы 1882 жылдың соңында Манхэттенде мұнай фьючерстік саудасын жеңілдету үшін ашылды. 1880 жылдары әлемдік мұнай өндірісінің 85%-ы Пенсильвания ұңғымаларынан шығып тұрса да, Ресей мен Азиядағы теңіздегі бұрғылаулар әлемдік нарыққа қол жеткізе бастады. Роберт Нобель Ресейдің мол және арзан мұнай кен орындарында өзінің жеке өңдеу кәсіпорнын құрды, соның ішінде аймақтағы алғашқы құбыр және әлемдегі алғашқы мұнай танкері. Париж Ротшильдтері қаржылық көмек көрсетумен айналысты. Бірма мен Явада қосымша кен орындары ашылды. Ең бастысы, шамның ойлап табылуы жарықтандыру үшін керосиннің басымдығын біртіндеп жоя бастады. Бірақ Standard Oil өзінің еуропалық позициясын дамытып, АҚШ-та табиғи газ өндіруге, содан кейін автомобильдерге арналған бензинге көшті, ол сол кезге дейін пайдасыз өнім ретінде қарастырылды. Standard Oil штаб-пәтерін 26 Бродвейге көшірді, ал Флаглер мен Рокфеллер қаланың бизнес қауымдастығының орталық тұлғаларына айналды. 1887 жылы Конгресс Жеке тасымал комиссиясын құрды, ол барлық теміржол тасымалы үшін тең тарифтерді сақтауға міндеттелді, бірақ содан кейін Standard көбінесе құбыр тасымалына тәуелді болды. Standard-тың билігіне одан да қауіпті Sherman Antitrust Act 1890 жылы қабылданды, бастапқыда профсоюздарды бақылау үшін қолданылды, бірақ кейін Standard Oil трастының таратылуына орталық рөл атқарды. Огайо штаты өз штатының антимонополиялық заңдарын қолдануда ерекше белсенді болды және 1892 жылы Standard Oil of Ohio компаниясын қалған компаниядан бөліп тастауға мәжбүр етті, бұл трасты таратудың алғашқы қадамы болды. Президенттікке келгеннен кейін Теодор Рузвельт Sherman Antitrust Act бойынша ондаған сот процесін бастады және Конгрестен реформаларға қол жеткізді. 1901 жылы Эндрю Карнегидің болат активтерін сатып алған J. Pierpont Morgan басқаратын U. S. Steel, Standard-тың темір қызығушылықтарын сатып алуды ұсынды. Генри Клей Фрик брокерлік жасаған келісім Standard-тың темір қызығушылықтарын U. S. Steel акцияларымен алмастырды және Рокфеллер мен оның ұлына компания кеңесіне мүшелік берді. Флаглер мен Рокфеллерге және олардың компаниясына қарсы ең тиімді шабуылдардың бірі – 1905 жылы Ида Тарбелл жариялаған «Standard Oil Company тарихы» болды, ол жетекші журналист. Ол компанияның тыңшылығын, баға соғыстарын, қатаң маркетингтік тактикасын және сотта алдауын құжаттады. Оның жұмысы компанияға қарсы үлкен қарсылық тудырғанымен, Тарбелл оның ауқымына таң қалғанын айтады. «Мен олардың мөлшері мен байлығына ешқашан наразы болған емеспін, олардың корпоративтік формасына қарсы болған емеспін. Олардың бірігіп, қаншалықты үлкен және бай болуына дайын болдым, бірақ тек заңды жолмен. Бірақ олар ешқашан әділ ойнамады, және бұл олардың ұлылығын жойды», – деді ол. Тарбеллдің әкесі South Improvement Company ісі кезінде мұнай бизнесінен қуылған. Флаглер мен Рокфеллер компания мен өзінің беделін жақсарту үшін жарнамалық кампанияны бастады. Флаглер мен Рокфеллер бұрынғыдан бері баспасөзбен белсенді үнсіздік саясатын ұстанған болса да, олар өзінің қолжетімділігін арттаруға және «капитал мен еңбек екеуі де интеллектуалды заңнамамен шектеуге алынуы тиіс екі қанағаттандырылмаған күштер» сияқты келісімді сөздермен жауап беруге шешім қабылдады. Флаглер мен Рокфеллер өздерінің мұнай қызығушылықтарын барынша консолидациялауды жалғастырды, содан кейін 1909 жылы Нью-Джерси штаты өз корпорациялық заңдарын өзгертіп, трасты бір холдингтік компания түрінде қайта құруға мүмкіндік берді. Рокфеллер 1911 жылға дейін президенттік лауазымын сақтап, акцияларын сақтады. Соңғысы 1911 жылы АҚШ Жоғарғы Соты New Jersey штатындағы Standard Oil Company-нің Sherman Antitrust Act-ты бұзғанын анықтады. Содан кейін траст тазартылған мұнай нарығының 70%-ын, бірақ АҚШ-тың шикі мұнай қорының 14%-ын ғана құрады. Сот трасттың заңсыз монополиялық тәжірибелерде пайда болғанын айтты және оны 34 жаңа компанияға бөлуге бұйрық берді. Олардың арасында Continental Oil (кейін Conoco, қазір ConocoPhillips бөлігі), Pennzoil (қазір Shell бөлігі), Standard of Indiana (кейін Amoco, қазір BP бөлігі), Standard of California (кейін Chevron, әлі де жеке компания), Standard of New Jersey (кейін Esso, кейінірек Exxon, қазір ExxonMobil бөлігі) және т.б. кірді.

Standard Oil gradually gained almost complete control of oil refining and marketing in the United States through horizontal integration. In the kerosene industry, Standard Oil replaced the old distribution system with its own vertical system. It supplied kerosene by tank cars that brought the fuel to local markets, and tank wagons then delivered to retail customers, thus bypassing the existing network of wholesale jobbers. Despite improving the quality and availability of kerosene products while greatly reducing their cost to the public (the price of kerosene dropped by nearly 80% over the life of the company), Standard Oil's business practices created intense controversy. Standard's most potent weapons against competitors were underselling, differential pricing, and secret transportation rebates. The firm was attacked by journalists and politicians throughout its existence, in part for these monopolistic methods, giving momentum to the antitrust movement. By 1880, according to the New York World, Standard Oil was "the most cruel, impudent, pitiless, and grasping monopoly that ever fastened upon a country." To the critics Flagler and Rockefeller replied, "In a business so large as ours some things are likely to be done which we cannot approve. We correct them as soon as they come to our knowledge." At that time, many legislatures had made it difficult to incorporate in one state and operate in another. As a result, Flagler and Rockefeller and their associates owned dozens of separate corporations, each of which operated in just one state; the management of the whole enterprise was rather unwieldy. In 1882, Flagler and Rockefeller's lawyers created an innovative form of corporation to centralize their holdings, giving birth to the Standard Oil Trust. The "trust" was a corporation of corporations, and the entity's size and wealth drew much attention. Nine trustees, including Rockefeller, ran the 41 companies in the trust. The public and the press were immediately suspicious of this new legal entity, and other businesses seized upon the idea and emulated it, further inflaming public sentiment. Standard Oil had gained an aura of invincibility, always prevailing against competitors, critics, and political enemies. It had become the richest, biggest, most feared business in the world, seemingly immune to the boom and bust of the business cycle, consistently racking up profits year after year. Its vast American empire included 20,000 domestic wells, 4,000 miles of pipeline, 5,000 tank cars, and over 100,000 employees. Its share of world oil refining topped out above 90% but slowly dropped to about 80% for the rest of the century. In spite of the formation of the trust and its perceived immunity from all competition, by the 1880s Standard Oil had passed its peak of power over the world oil market. Flagler and Rockefeller finally gave up their dream of controlling all the world's oil refining. Rockefeller admitted later, "We realized that public sentiment would be against us if we actually refined all the oil." Over time foreign competition and new finds abroad eroded his dominance. In the early 1880s, Flagler and Rockefeller created one of their most important innovations. Rather than try to influence the price of crude oil directly, Standard Oil had been exercising indirect control by altering oil storage charges to suit market conditions. Flagler and Rockefeller then decided to issue certificates against oil stored in Standard Oil's pipelines. These certificates became traded by speculators, thus creating the first oil futures market which effectively set spot market prices from then on. The National Petroleum Exchange opened in Manhattan in late 1882 to facilitate the oil futures trading. Even though 85% of world crude production was still coming from Pennsylvania wells in the 1880s, overseas drilling in Russia and Asia began to reach the world market. Robert Nobel had established his own refining enterprise in the abundant and cheaper Russian oil fields, including the region's first pipeline and the world's first oil tanker. The Paris Rothschilds jumped into the fray providing financing. Additional fields were discovered in Burma and Java. Even more critical, the invention of the light bulb gradually began to erode the dominance of kerosene for illumination. But Standard Oil adapted, developing its own European presence, expanding into natural gas production in the U. S., then into gasoline for automobiles, which until then had been considered a waste product. Standard Oil moved its headquarters to New York City, at 26 Broadway, and Flagler and Rockefeller became central figures in the city's business community. In 1887, Congress created the Interstate Commerce Commission, which was tasked with enforcing equal rates for all railroad freight, but by then Standard depended more on pipeline transport. More threatening to Standard's power was the Sherman Antitrust Act of 1890, originally used to control unions, but later central to the breakup of the Standard Oil trust. Ohio was especially vigorous in applying its state anti trust laws, and finally forced a separation of Standard Oil of Ohio from the rest of the company in 1892, the first step in the dissolution of the trust. Upon his ascent to the presidency, Theodore Roosevelt initiated dozens of suits under the Sherman Antitrust Act and coaxed reforms out of Congress. In 1901, U. S. Steel, now controlled by J. Pierpont Morgan, having bought Andrew Carnegie's steel assets, offered to buy Standard's iron interests as well. A deal brokered by Henry Clay Frick exchanged Standard's iron interests for U. S. Steel stock and gave Rockefeller and his son membership on the company's board of directors. One of the most effective attacks on Flagler and Rockefeller and their firm was the 1905 publication of The History of the Standard Oil Company, by Ida Tarbell, a leading muckraker. She documented the company's espionage, price wars, heavy handed marketing tactics, and courtroom evasions. Although her work prompted a huge backlash against the company, Tarbell claims to have been surprised at its magnitude. "I never had an animus against their size and wealth, never objected to their corporate form. I was willing that they should combine and grow as big and wealthy as they could, but only by legitimate means. But they had never played fair, and that ruined their greatness for me." Tarbell's father had been driven out of the oil business during the South Improvement Company affair. Flagler and Rockefeller began a publicity campaign to put the company and themselves in a better light. Though Flagler and Rockefeller had long maintained a policy of active silence with the press, they decided to make themselves more accessible and responded with conciliatory comments such as "capital and labor are both wild forces which require intelligent legislation to hold them in restriction." Flagler and Rockefeller continued to consolidate their oil interests as best they could until New Jersey, in 1909, changed its incorporation laws to effectively allow a re creation of the trust in the form of a single holding company. Rockefeller retained his nominal title as president until 1911 and he kept his stock. At last in 1911, the Supreme Court of the United States found Standard Oil Company of New Jersey in violation of the Sherman Antitrust Act. By then the trust still had a 70% market share of the refined oil market but only 14% of the U. S. crude oil supply. The court ruled that the trust originated in illegal monopoly practices and ordered it to be broken up into 34 new companies. These included, among many others, Continental Oil, which became Conoco, now part of ConocoPhillips; Pennzoil, now part of Shell; Standard of Indiana, which became Amoco, now part of BP; Standard of California, which became Chevron, still a separate company; Standard of New Jersey, which became Esso (and later, Exxon), now part of ExxonMobil; Standard of New York, which became Mobil, now part of ExxonMobil; and Standard of Ohio, which became Sohio, now part of BP.

Флаглердің үлесі

Флаглер мұнай өнеркәсібінде табысқа жетуді көздегенде, ол Рокфеллермен бірге Огайо штатының Кливленд қаласында мұнай өңдеу саласында байлық құруды бастады. Кливленд мұнай өңдеумен әйгілі болды, себебі "Мұнай өндіру аймақтарынан Кливлендке мұнай өңдеуге шикі мұнай көліктік мүмкіндіктер мен жергілікті өңдеушілердің белсенділігі арқасында көбірек тасымалданды. Бұл, негізінен, Генри М. Флаглер мен Джон Д. Рокфеллердің еңбегінің нәтижесі болды". Флаглер мен Рокфеллер компаниясының осындай беделге ие болуы үшін тығырықтан тығырыққа жұмыс істеді. Генри былай түсіндірді: "Біз күні-түні жұмыс істеп, мүмкіндігінше арзанға сапалы мұнай өндіріп, оны қаншаға сатуға болады, соның бәрін жасадық". Флаглер мен Рокфеллердің Standard Oil компаниясы Огайода ғана емес, басқа штаттарға да кеңейді, сонымен қатар бүкіл елдегі кіші мұнай өңдеу компанияларын сатып алып, қосымша капитал жинады. 1892 жылға қарай Standard Oil АҚШ-тағы барлық мұнай өңдеу зауыттарына монополиялық билікке ие болды. Американың мұнай өңдеу зауыттарының активтері мен капиталының жалпы есебінде Standard Oil барлықтарынан басып өтті. Standard Oil-дің жиынтық активтері Индиана, Кентукки, Нью-Джерси, Нью-Йорк және Огайо штаттарында шамамен 42 882 650 долларға (қазіргі ақшамен салыстырғанда) тең болды. Standard Oil компаниясының капитализациясы да ең жоғары болды, жалпы сомасы 26 000 000 долларды (қазіргі ақшамен салыстырғанда) құрады. Американың мұнай өңдеу тарихы Флаглер мен Рокфеллерден басталады, олар өз заманында ең ірі, ең табысты және монополиялық мұнай империясын құрды: Standard Oil. Standard Oil серіктестік болғанымен, Флаглер мұнай өңдеу бизнесінің дамуына түрткіс берген бас ми ретінде танылды. "Джон Д. Рокфеллерден Standard Oil компаниясы оның ойлауының нәтижесі ме деп сұрағанда, ол былай деп жауап берді: "Жоқ, мырза. Менде оны ойлап табуға ақыл-ой болғанда жақсы еді. Бұл Генри М. Флаглердің еңбегі". Флаглер 1882 жылға дейін Standard Oil компаниясының белсенді мүшесі болды, содан кейін Standard Oil компаниясында екінші деңгейдегі рөлге көшті. Ол 1908 жылға дейін вице-президент қызметін атқарды және 1911 жылға дейін компанияның меншік құрамында болды.

Флорида: курорттық қонақ үйлер мен темір жолдар

Флаглердің бірінші әйелі Мэри (туған есімі Харкнесс) ауырып қалғанда, оның дәрігері солтүстіктегі қатыгез жағдайлардан құтылу үшін қыста Джексонвиллге баруды ұсынды. Флаглер Флориданың жылы, күннөлді ауа-райымен алғаш рет танысты. Бірінші әйелі 1881 жылы қайтыс болғаннан кейін екі жыл өткен соң, ол қайтадан үйленді. Ида Элис (туған аты Шордс) Флаглер Мэриге күтім жасаған. Олардың үйлену тойынан кейін жұбайлар Сент-Огастинге сапар шекті. Флаглер қаланың тартымды екенін, бірақ қонақ үйлер мен көлік жүйесінің жеткіліксіз екенін байқады. Франклин В. Смит «Вилла Зорайданы» салуды аяқтаған еді, ал Флаглер оны бал айына сатып алуды ұсынды. Смит сатуға келіспеді, бірақ Флаглердің санасында Сент-Огастин мен Флориданың болашағының тұқымын септі. Флаглер «Standard Oil» компаниясының директорлар кеңесінде қалғанмен, Флоридадағы мүдделерін ілгерілету үшін корпорациядағы күнделікті жұмысынан бас тартты. 1885 жылы ол Сент-Огастинге оралып, Смитке ұсыныс жасады: егер Смит 50 мың доллар жинаса, Флаглер 150 мың доллар салып, бірге қонақ үй салады. Смит үшін бақытты жағдай, ол қажетті қаражатты таба алмады, сондықтан Флаглер 540 бөлмелі «Понс-де-Леон» қонақ үйін өзі салуды бастады, бірақ шығындар бастапқы есептеулерден бірнеше есе асып кетті. Смит «Зорайдада» қолданған араластыру және құю техникасын үйретуге көмектесті. Өзінің қонақ үй кәсіпорындарын қолдау үшін тиімді көлік жүйесінің қажеттігін түсінген Флаглер Флориданың Шығыс жағалауы темір жолы ретінде танылатын қысқа желілік темір жолдарды сатып алды. Ол оңтүстік штаттарының құлдықтың экономикалық жүйесін алмастыру үшін қолданған әдіс – тұтқындықтан пайдалану арқылы қолданыстағы темір жолдарды жаңғыртты, осылайша олар ауыр жүктерді және жолдардағы қозғалысты көбейтуге мүмкіндік алды. Оның келесі жобасы – қазір Флаглер колледжінің бөлігі болып табылатын «Понс-де-Леон» қонақ үйі. Ол Сент-Огастин тұрғыны доктор Эндрю Андерсонның басшылығымен инвестиция жасады. Көп жылдық еңбектен кейін ол 1888 жылдың 10 қаңтарында ашылды және бірден сәттілікке ие болды. Бұл жоба Флаглердің жаңа «Американдық Ривьера» құруға деген қызығушылығын ояртты. Екі жылдан кейін ол Флоридадағы меншіктерін кеңейтті. Штаттың оңтүстік жартысына қол жеткізу үшін Сент-Джонс өзені арқылы теміржол көпірін салды және Дейтонаның солтүстігіндегі «Отель Ормондты» сатып алды. Ол сондай-ақ «Понс-де-Леон» қонақ үйіне қосымша «Альказар» қонақ үйін салдырды. Бүгінгі таңда «Альказар» Лайтнер мұражайы, ал Флаглер Франклин В. Смиттен сатып алған Сент-Огастиндегі «Каса Моника» қонақ үйінің жанында орналасқан. Флорида штатына деген жеке бағышталуы оның жеке резиденциясы «Кирксайдты» салумен көрінді. Сент-Огастиннен Палм-Бичке дейінгі дала мен батпақты кесіп өту үшін үлкен инженерлік күш-жігер қажет болды. Штат әрбір шақырым (1 шақырым (2 км)) салынған жолға сыйақы берді. Флаглер Палм-Бичтегі Уорт көлінің жағалауында 1100 бөлмелі «Royal Poinciana» қонақ үйін аяқтады және 1894 жылға қарай өзінің темір жолын оның қызметтік қаласына, Вест-Палм-Бичке дейін кеңейтіп, Палм-Бич пен Вест-Палм-Бичке негіз салды. Флаглердің досы доктор Андерсон 1896 жылы оның денсаулығына қатысты мәселелерді анықтады, содан кейін ол бірнеше рет ауруханаға жатты. Сонымен қатар, ол Мэри Лили Кенанмен қарым-қатынас жасады; 1899 жылы газеттер екеуінің байланыста екеніне ашық күмән келтіре бастады. Сол жылы ол оған 1 миллион доллардан астам құнды зергерлік бұйымдар сыйлаған. 1901 жылы Флаглер Флорида заң шығарушы органы мен губернаторға пара беріп, ажырасуға емделмейтін ақылсыздық негіз болатын заңды қабылдады, бұл Флаглерге қайтадан үйленуге мүмкіндік берді. Флаглер бұл заң бойынша ажырасып кеткен жалғыз адам болды, ал ол 1905 жылы күшін жойды. Флоридада ерлі-зайыптылардың бірінің емделмейтін ақылсыздығы (ақыл-ой қабілетсіздігі) ажырасуға негіз ретінде тек 1969 жылы қайтадан пайда болды. Бүгінгі таңда бұл негіз сақталған, бірақ Флорида 1971 жылы «қатесіз» ажырасу штаты болғандықтан, ажырасу (ерлі-зайыптылықты бұзу) үшін осы негізді пайдалану қажеттілігі азайды. 1901 жылдың 24 тамызында, ажырасып кеткеннен кейін 10 күн өткен соң, Флаглер Мэри Лилиге оның отбасының плантациясында, «Либерти Холлда» үйленді, ал жұбайлар көп ұзамай Палм-Бичтегі жаңа имениелеріне, «Уайтхоллға» көшіп барды, ол Нью-Йорк фирмасы Каррере мен Гастингс жасаған 55 бөлмелі сәндік үй, сонымен қатар Нью-Йорк қалалық кітапханасы мен Панамерикалық көрмесін де жобалаған. 1902 жылы Мэри Лилиге үйлену тойы ретінде салынған «Уайтхолл» (қазіргі Флаглер мұражайы) Американың алтын ғасырындағы байлар үшін 8-12 аптаға созылатын Палм-Бич «маусымын» орнатты. 1905 жылы Флаглер өзінің Флориданың Шығыс жағалауы темір жолын Бискайн шығанағынан Ки-Уэстке дейін, Флорида түбегінің соңынан 128 шақырым (206 км) артыққа дейін кеңейтуді жоспарлады. Сол кезде Ки-Уэст Флориданың ең халқы көп қаласы болды, онда 20 мың адам тұрды, сонымен қатар ол АҚШ-тың Панама арқылы салынатын каналға ең жақын теңіз порты болды. Флаглер Кубамен және Латын Америкасымен, сондай-ақ Панама каналының ашылуынан туындайтын батыспен сауданы арттыруды көздеді. 1912 жылы Флорида теңіз темір жолы Ки-Уэстке дейін аяқталды. 30 жылдан астам уақыт бойы Флаглер теміржол, үй және қонақ үй құрылысына шамамен 50 миллион доллар инвестициялады және 1894 жылғы аяздан зардап шеккен фермерлерге қайырымдылық көмек көрсетті. Уинтер-Парктегі Роллинс колледжінің президенті оның қайырымдылық әрекеттері туралы сұрағанда, Флаглер: «Мен бұл штаттың көптеген адамдар үшін өмір сүруге ең оңай орын деп санаймын. Егер мен осыны істемесем, ешкім оны дамыта алмайды деп ойлаймын, бірақ мен өзімнің инвестициямнан пайда көретінімді дәлелдеу үшін жеткілікті ұзақ өмір сүремін деп үміттенемін», – деп жауап берген.

When Flagler's first wife Mary (née Harkness) fell sick, his physician recommended they travel to Jacksonville for the winter to escape the brutal conditions of the North. For the first time, Flagler was able to experience the warm, sunny atmosphere of Florida. Two years after his first wife died in 1881, he married again. Ida Alice (née Shourds) Flagler had been a caregiver for Mary. After their wedding, the couple traveled to Saint Augustine. Flagler found the city charming, but the hotel facilities and transportation systems inadequate. Franklin W. Smith had just finished building Villa Zorayda and Flagler offered to buy it for his honeymoon. Smith would not sell, but he planted the seed of St. Augustine's and Florida's future in Flagler's mind. Although Flagler remained on the board of directors of Standard Oil, he gave up his day to day involvement in the corporation to pursue his interests in Florida. He returned to St. Augustine in 1885 and made Smith an offer. If Smith could raise $50,000, Flagler would invest $150,000 and they would build a hotel together. Perhaps fortunately for Smith, he couldn't come up with the funds, so Flagler began construction of the 540 room Ponce de Leon Hotel by himself, but spent several times his original estimate. Smith helped train the masons on the mixing and pouring techniques he used on Zorayda. Realizing the need for a sound transportation system to support his hotel ventures, Flagler purchased short line railroads in what would later become known as the Florida East Coast Railway. He used convict leasing — "a method undertaken by the Southern States to replace the economic setup of slavery" — to modernize the existing railroads, allowing them to accommodate heavier loads and more traffic. His next project was the Ponce de Leon Hotel, now part of Flagler College. He invested with the guidance of Dr. Andrew Anderson, a native of St. Augustine. After many years of work, it opened on January 10, 1888, and was an instant success. This project sparked Flagler's interest in creating a new "American Riviera." Two years later, he expanded his Florida holdings. He built a railroad bridge across the St. Johns River to gain access to the southern half of the state and purchased the Hotel Ormond, just north of Daytona. He also built the Alcazar Hotel as an overflow hotel for the Ponce de Leon Hotel. The Alcazar is today the Lightner Museum, next to the Casa Monica Hotel in St. Augustine that Flagler bought from Franklin W. Smith. His personal dedication to the state of Florida was demonstrated when he began construction on his private residence, Kirkside, in St. Augustine. An immense engineering effort was required to cut through the wilderness and marsh from St. Augustine to Palm Beach. The state provided incentive in the form of for every mile (1 mile (2 km)) of track constructed. Flagler completed the 1,100 room Royal Poinciana Hotel on the shores of Lake Worth in Palm Beach and extended his railroad to its service town, West Palm Beach, by 1894, founding Palm Beach and West Palm Beach. by Flagler's friend Dr. Anderson in 1896 and was institutionalized on and off starting that year. At the same time, he began to have an affair with Mary Lily Kenan; by 1899, newspapers began to openly question whether the two were having an affair. That year he reportedly gave her more than $1 million in jewelry. In 1901, Flagler bribed the Florida Legislature and Governor to pass a law that made incurable insanity grounds for divorce, opening the way for Flagler to remarry. Flagler was the only person to be divorced under the law before it was repealed in 1905. It was not until 1969 that a spouse's incurable insanity (mental incapacity) again became a ground for divorce in Florida. It remains a ground today, but since Florida became a "no fault" divorce state in 1971, there is less need to use that ground to obtain a divorce (dissolution of marriage). On August 24, 1901, 10 days after his divorce, Flagler married Mary Lily at her family's plantation, Liberty Hall, and the couple soon moved into their new Palm Beach estate, Whitehall, a 55 room beaux arts home designed by the New York based firm of Carrère and Hastings, which also had designed the New York Public Library and the Pan American Exposition. Built in 1902 as a wedding present to Mary Lily, Whitehall (now the Flagler Museum) was a 60,000 square foot (5,600 m2) winter retreat that established the Palm Beach "season" of about 8–12 weeks, for the wealthy of America's Gilded Age. By 1905, Flagler decided that his Florida East Coast Railway should be extended from Biscayne Bay to Key West, a point 128 mile (206 km) past the end of the Florida peninsula. At the time, Key West was Florida's most populous city, with a population of 20,000, and it was also the United States' deep water port closest to the canal that the U. S. government proposed to build in Panama. Flagler wanted to take advantage of additional trade with Cuba and Latin America as well as the increased trade with the west that the Panama Canal would bring. In 1912, the Florida Overseas Railroad was completed to Key West. Over 30 years, Flagler had invested about $50 million in railroad, home and hotel construction and had made donations to suffering farmers after the freeze in 1894. When asked by the president of Rollins College in Winter Park about his philanthropic efforts, Flagler reportedly replied, "I believe this state is the easiest place for many men to gain a living. I do not believe any one else would develop it if I do not , but I do hope to live long enough to prove I am a good business man by getting a dividend on my investment."

Сотталғандарды жалдауға беру және борыштық қызмет көрсету

Флаглер Флорида түрмелерінің лагерьлерінен жалға алынған сотталғандарды, олардың көпшілігі афроамерикандықтар, Майамидегі Royal Palm қонақ үйі үшін жерді дайындауға және Батыс Палм Бичтен Майамиге дейін, сондай-ақ Ки-Уэстке дейінгі Флориданың Шығыс жағалауы теміржолын салуға пайдаланған. Ол сонымен қатар еңбек агенттіктері арқылы Флоридаға шамамен 4000 жаңа иммигрантты әкелді, олар көлік құны өтелгенге дейін жұмыс істеуге міндеттелді. Теміржол құрылысы лагерьлеріндегі қатал еңбек және тұру жағдайларының салдарынан көптеген жұмысшылар қарыздық құлдыққа ұшырады. 1908 жылы Әділет министрлігі Флагердің төрт жұмыс агентін "жұмыскерлерді қарапайымдыққа және құлдыққа ұстау үшін жасалған құлдыққа қатысу" баптары бойынша қудалағанда, Флагерге тиесілі "Флорида Таймс Юнион" және Times Union-ға материалдық жағынан тәуелді болған немесе Флагерге тиесілі басқа да Флорида газеттері "қазылар мен қоғамдық пікірге әсер ету" мақсатымен мақалалар жариялады. Сот судьясы "құқық қорғау органдары 'жаман ниетпен келісімге келгендік' туралы дәлелдеме ұсына алмады" деген себеппен оларды кінәсіз деп тануға қазыларға нұсқау берді. Тарихшы Джо Кнечтің сөзіне сүйенсек, реформаторлар мен журналистер 1893 жылдан 1909 жылға дейін Флориданың Шығыс жағалауы теміржолын салу кезіндегі қарыздық құлдық туралы айыптауларды көбірек көрсеткен. Флагер және оның адвокаттары барлық заңдық шағымдарды жеңіп, компания да, оның қызметкерлері де ешқашан сотта кінәлі деп табылған жоқ. Дегенмен, қатал еңбек жағдайлары, компанияға қарыз болу және теміржолға жұмысшыларды жалдаған еңбек агенттерінің заңсыз әрекеттері туралы көптеген хабарлар болды. Кнетш "Флагер шындығында өз қызметкерлеріне медициналық көмек көрсеткен және баспасөз айтқаннан гөрі әлдеқайда жақсы жұмыс беруші болған" деген қорытындыға келді.

Өлім және мұра

1913 жылдың наурыз айында Флаглер Уайтхоллдың мәрмәр баспалдағынан құлап түсті. Ол ешқашан сауықпады және 1913 жылдың 20 мамырында 83 жасында Палм-Бичте алған жарақатынан қайтыс болды. Жерлеу күні, 1913 жылдың 23 мамырында, сағат 15:00-де Флориданың Шығыс жағалауындағы теміржолдың барлық локомотивтері Флаглерге құрмет көрсету үшін он минутқа тоқтады. Пойыз Палм-Бичтен Сент-Огастинге қарай келе жатқанда, жолаушылар түн бойы күтіп тұрды. Флаглер Сент-Огастин қаласындағы Мемориалдық пресвитериан шіркеуіндегі Флаглер отбасының мавзолейінде бірінші әйелі Мэри Харкнесс, қызы Дженни Луиза және немересі Марджоримен бірге жерленді. 1853 жылы Мэри Харкнесске үйленген үш баласының тек ұлы Гарри Харкнесс Флаглер ғана тірі қалды. Оның мүлкінің үлкен бөлігі «жүбайлас қызына» берілді, ол шын мәнінде заңды емес бала екені айтылды. Флаглердің өмірін еске алғанда, Флаглер қайтыс болғаннан кейін J. P. Morgan & Co. компаниясының өкілі Джордж В. Перкинс: «Бірақ бір адамның осы сусыз құм мен бұталардың неге қабілетті екенін көруге ғана емес, содан кейін мұнда теміржол салуға батылдық танытуы, әлемнің басқа жеріндегі ұқсас жетістіктерден де таңғажайып» деді. Майами қаласының негізгі шығыс-батыс көшесі Флаглер көшесі деп аталады және Майами қаласының орталық аймағындағы басты сауда орталығы болып табылады. Флаглер даңғылы Ки-Вест қаласынан өтетін маңызды бағыт. Майамидегі Бискейн шығанағындағы Флаглер ескерткіш аралында оған арналған ескерткіш орналасқан; Сент-Огастин қаласындағы Флаглер колледжі мен Флаглер ауруханасы оның құрметіне аталған. Флорида штатының Флаглер округі, Флорида штатының Флаглер жағажайы және Колорадо штатының Флаглер қаласы да оның есімімен аталады. Уайтхолл, Палм-Бич, Генри Моррисон Флаглер мұражайы ретінде жұртшылыққа ашық; оның жеке вагоны No. 91 19 ғасырдың теміржол сарайына ұқсас сәндік павильонда сақталған. 2006 жылдың 24 ақпанында Ки-Вест қаласында, бір кезде Оверсиз теміржолы аяқталған жерге жақын, Флаглердің мүсіні ашылды. Сондай-ақ, 2006 жылдың 28 шілдесінде Майами қаласының Флаглер көшесінде орналасқан Майамидің Дейд округі сотының оңтүстік-шығыс жағында Флаглердің мүсіні ашылды. Флориданың Шығыс жағалауы теміржолының Ки-Уэстке дейінгі тармағы деп те аталатын Оверсиз теміржолы 1935 жылғы Еңбек күні болған дауыл кезінде ауыр зақымданып, ішінара қирады. Теміржол қираған учаскелерді қайта жаңартуға қаржылық мүмкіндігі болмады, сондықтан жол төсеніші мен қалған көпірлер Флорида штатына сатылды, ол қалған теміржол инфрақұрылымын пайдалана отырып, Ки-Уэстке дейінгі Оверсиз тас жолын салды. Флаглердің үшінші әйелі Мэри Лили Кенан Флаглер Бингем Солтүстік Каролинада дүниеге келген. Chapel Hill қаласындағы Солтүстік Каролина университетінің Кенан Флаглер бизнес мектебі Флаглер мен оның әйелінің құрметіне аталған, олар UNC-нің ертедегі демеушілері болған және олардың отбасы мен ұрпақтары да осы іске үлес қосты. Флаглер қайтыс болғаннан кейін ол өзінің ескі досы Роберт Уорт Бингемге үйленді, ол одан алған мұралық ақшаны Луисвилл курьер журналын сатып алуға жұмсады. Бингхам Флаглер некесі (және оның өлімі немесе мүмкін болған кісі өлтіруі туралы сұрақтар) 1980 жылдары жарық көрген бірнеше кітаптарда кеңінен талданды, осы кезде Бингхам отбасы газетті үлкен наразылықпен сатты. Флаглердің байлығының бақылауы негізінен Мэри Лили Кенанның 1960 жылдары тірі қалған әпкелері мен бауырларына өтті.

In March 1913, Flagler fell down a flight of marble stairs at Whitehall. He never recovered and died in Palm Beach of his injuries on May 20, 1913, at 83 years of age. At 3 p. m. on the day of the funeral, May 23, 1913, every engine on the Florida East Coast Railway stopped wherever it was for ten minutes as a tribute to Flagler. It was reported that people along the railway line waited all night for the passing of the funeral train as it traveled from Palm Beach to St. Augustine. Flagler was entombed in the Flagler family mausoleum at Memorial Presbyterian Church in St. Augustine alongside his first wife, Mary Harkness; daughter, Jenny Louise; and granddaughter, Marjorie. Only his son Harry Harkness Flagler survived of the three children by his first marriage in 1853 to Mary Harkness. A large portion of his estate was designated for a "niece" who was said actually to be a child born out of wedlock. When looking back at Flagler's life, after Flagler's death, George W. Perkins, of J. P. Morgan & Co., reflected, "But that any man could have the genius to see of what this wilderness of waterless sand and underbrush was capable and then have the nerve to build a railroad here, is more marvelous than similar development anywhere else in the world." Miami's main east–west street is named Flagler Street and is the main shopping street in Downtown Miami. Flagler Avenue is a main route through Key West. There is also a monument to him on Flagler Monument Island in Biscayne Bay in Miami; Flagler College and Flagler Hospital are named after him in St. Augustine. Flagler County, Florida, Flagler Beach, Florida, and Flagler, Colorado, are also named for him. Whitehall, Palm Beach, is open to the public as the Henry Morrison Flagler Museum; his private railcar No. 91 is preserved inside a Beaux Arts pavilion built to look like a 19th century railway palace. On February 24, 2006, a statue of Flagler was unveiled in Key West near the spot where the Overseas Railroad once terminated. Also, on July 28, 2006, a statue of Flagler was unveiled on the southeast steps of Miami's Dade County Courthouse, located on Miami's Flagler Street. The Overseas Railroad, also known as the Key West Extension of the Florida East Coast Railway, was heavily damaged and partially destroyed in the Labor Day Hurricane of 1935. The railroad was financially unable to rebuild the destroyed sections, so the roadbed and remaining bridges were sold to the State of Florida, which built the Overseas Highway to Key West, using much of the remaining railway infrastructure. Flagler's third wife, Mary Lily Kenan Flagler Bingham was born in North Carolina. The top ranked Kenan Flagler Business School at the University of North Carolina at Chapel Hill is named for Flagler and his wife, who was an early benefactor of UNC along with her family and descendants. After Flagler's death, she married an old friend, Robert Worth Bingham, who used an inheritance from her to buy the Louisville Courier Journal. The Bingham Flagler marriage (and questions about her death or possible murder) figured prominently in several books that appeared in the 1980s, when the Bingham family sold the newspaper in the midst of great acrimony. Control of the Flagler fortune largely passed into the hands of Mary Lily Kenan's family of sisters and brother, who survived into the 1960s.