Кіріспе

Екінші буын АҚШ роботтық ғарыш кемесі

Nimbus спутниктері – 1964 және 1978 жылдар аралығында метеорологиялық зерттеулер мен даму үшін пайдаланылған АҚШ роботтық ғарыш кемелерінің екінші буыны. Ғарыш кемелері атмосфералық ғылыми деректерді сезіну және жинау үшін озық жүйелерді сынауға арналған, тұрақтандырылған, Жерге бағытталған платформалар ретінде құрылған. 1964 жылғы 28 тамызда Nimbus 1 спутнигімен басталган жеті Nimbus ғарыш кемесі, полярлық орбитаға жақын, Күнмен синхронды орбитаға шығарылды. Nimbus спутниктерінің бортында әртүрлі спектральдік аймақтарда суреттеу, зондтау және басқа зерттеулер жүргізуге арналған түрлі құралдар орналасқан. Nimbus спутниктері Thor Agena (Nimbus 1–4) және Delta (Nimbus 5–7) зымырандарымен ұшырылды. Бірінші спутниктің ұшырылуынан бастап 20 жыл ішінде Nimbus миссиялар сериясы, Жерді спутниктік қашықтықтан зондтау бойынша АҚШ-тың негізгі ғылыми-зерттеу және дамыту платформасы болды. Он төрт жыл ішінде ұшырылған жеті Nimbus спутнигі планета туралы ғарыштан алынған бақылауларын отыз жыл бойы бөлісті. NASA, Nimbus миссияларында сыналып, жетілдірілген технологияны Ұлттық мұхиттық және атмосфералық басқару басқармасына (NOAA) өздерінің операциялық спутниктік құралдары үшін тапсырды. Nimbus миссияларынан алынған технология мен тәжірибелер, NASA мен NOAA соңғы үш онжылдықта ұшырған көптеген Жерді бақылайтын спутниктердің мұрасы болып табылады.

Ауа райы болжамы

Ол іске қосылған кезде, ауа қысымы сияқты нақты емес қасиеттерді Жерден жүздеген шақырым биіктікте айналып жүрген спутник арқылы бақылау мүмкіндігі революциялық идея болды. Әрбір Nimbus миссиясымен ғалымдар атмосфералық сипаттамаларды жинау қабілетін кеңейтті, бұл ауа райын болжауды жақсартты, оның ішінде мұхит және ауа температурасы, ауа қысымы және бұлттылық сияқты мәліметтерді қамтыды. 1969 жылы Nimbus 3 спутнигімен бастап, атмосфералық қабат арқылы температура туралы ақпарат Атлантика мұхитының шығысынан және Тынық мұхитының көп бөлігінен спутниктер арқылы алына бастады, бұл болжамдардың едәуір жақсаруына әкелді. Nimbus спутниктерінің жаһандық қамтуы алғаш рет 3-5 күндік дәл болжамдар жасауға мүмкіндік берді. Nimbus спутниктерінің көп спектрлі деректерді, яғни әртүрлі толқын ұзындығындағы электромагниттік энергияны (оның ішінде электромагниттік спектрдің микротолқындық аймағын) анықтау қабілеті ғалымдарға атмосфераны зерттеп, бұлттардағы су буын және сұйық суды ажыратуға мүмкіндік берді. Бұған қоса, олар бұлттардың арасында да атмосфера температурасын өлшеуге қол жеткізді, бұл ғалымдарға дауылдардың "жылы ядросындағы" температураны анықтауға мүмкіндік берді.

Сәулелену бюджеті

Нимбус миссиясының ең маңызды ғылыми жетістіктерінің бірі – Жердің радиациялық балансын өлшеу болды. Ғалымдар алғаш рет Жер жүйесіне келіп, одан шығып жатқан күн сәулесінің мөлшерін тікелей бақылап көрді. Бұл бақылаулар климаттың ең алғашқы модельдерін растауға және жетілдіруге көмектесті, сондай-ақ климаттың өзгеруін зерттеуге қазір де маңызды үлес қосуда. Ғалымдар жаһандық жылынудың себептері мен салдарына қарайтын болса, Нимбус радиациялық балансының деректері ұзақ мерзімді талдаулар үшін база болып табылады және өзгерістерді анықтауға мүмкіндік береді. Нимбус технологиясы қазіргі радиациялық баланс сенсорларының дамуына негіз болды, мысалы, NASA-ның Terra және Aqua спутниктеріндегі CERES құралдары.

Озон қабаты

Нимбус спутниктері Жердің озон қабатын бақылауды бастағанға дейін ғалымдар оны сақтап тұратын немесе жоятын процестерді біраз деңгейде түсінген. Олар қабаттың қалай қалыптасқанына сенімді болды және зертханалық тәжірибелер арқылы галогендер озонды жоя алатынын білген. Соңында, ауа шары бақылаулары атмосферадағы озон концентрациясының уақыт өте келе өзгеретінін көрсетті, ал ғалымдар ауа райы құбылыстары немесе маусымдық өзгерістер себепкер болуы мүмкін деп күдіктенді. Бірақ осы ақпараттың бәрінің глобальдық масштабта қалай байланысқа түсетіні әлі анық емес еді. Ғалымдар НАСА-ның тәжірибелік ұшақтарынан тәжірибелер жүргізіп, атмосфералық химиялық заттардың, мысалы, тоңазытқыштар мен аэрозольдік спрейлерден шығарылатын хлорфторкөміртектердің (ХФК) озонды жоятынын дәлелдеді. 1978-1994 жылдар аралығында Nimbus 7 спутнигінен алынған бақылаулар жиналған сайын, ХФК-тар әр қысқы маусымда Антарктида үстінде озон қабатының тесігін жасайтыны анық болды. Ғалымдар жылдық өзгерістерге қарамастан, тесіктің үлкейіп бара жатқанын байқады. Нимбус өлшемдері озон қабатының тесігі мәселесінің қаншалықты ауыр екенін көрсетті. NASA-ның Nimbus мердігерлеріCompanySystemAmount*General ElectricPrime$2,100,000Бақылау және тұрақтандыру1,515,7105 ватттық таратушы92,652RCACкамералар мен күн энергиясы302,324Vidicon және күн энергиясыIT&T LabsЖоғары ажыратымдылықтағы ИК радиометрі139,235Санта-Барбара зерттеу орталығыОрташа ажыратымдылықтағы ИК343,426Нью-Мексико ауыл шаруашылығы және механикалық өнер колледжіАнтенналар69,384California Computer Products, Inc. СағатAmpexМагнитофонRadiation Inc. PCM телеметриясыКонтракт сомалары зерттеу, дамыту және алғашқы екі Nimbus ұшыруына жұмсалды.

Теңіз мұзы

Nimbus спутниктері 1960-шы жылдардың ортасында полярлық мұздықтардың аумағы туралы орбиталық деректерді жинады, олар спектрдің көрінетін және инфрақызыл бөліктерінде тіркелді. Жердің мұздықтарының алғашқы жаһандық суреттері климаттың өзгеруін зерттеу үшін құнды деректерді ұсынады. Деректерді зерттеуге арналған мүмкіндік терезесі тарылып бара жатқанда, Ұлттық қар және мұз деректері орталығы (NDISC) мен NASA 1966 жылдан бастап бүкіл Арктика және Антарктика мұздықтарын көрсететін жоғары ажыратымды Nimbus 2 суреттерін қайта құруға мүмкіндік беретін деректерді қалпына келтіре алды. 1972 жылы Nimbus 5 ғарыш кемесі ұшырылғанда ғалымдар оның Электрлік сканерлеуші микротолқынды радиометрін әлемде қай жерде және қанша жаңбыр жауғанын жаһандық түрде бақылау үшін жоспарлады. Алайда, сенсор іске қосылғаннан кейінгі айларда жаңа басымдық пайда болды: жаһандық теңіз мұзының концентрациясын картаға түсіру. 1978 жылы Nimbus 7 ұшырылғанда, технология ғылымдарға жаңа пайда болған (яғни "бірінші жылдық") теңіз мұзын ескі мұздан ажыратуға жеткілікті болды, бұл үшін Сканерлеуші көп арналы микротолқынды радиометр (SMMR) сенсоры қолданылды. Оның 9 жылдық қызмет ету кезеңінде жиналған деректері қазіргі ғалымдар климаттың өзгеруін зерттеу үшін пайдаланатын Жердің теңіз мұзы концентрациясының ұзақ мерзімді тізімінің маңызды бөлігін құрайды. Nimbus миссияларының ең сәтті жаңалықтарының бірі – Антарктида төңірегіндегі теңіз мұзында 1974–76 жылдардың оңтүстік жартышарындағы қыста үлкен тесіктің табылуы болды. Бұл құбылыс сол кезден бері байқалған жоқ: үш жыл қатарынан Антарктиданы қыста жабатын мұздарда үлкен мұзсыз су алаңы пайда болды. Уэдделл теңізінде орналасқан полиния әр жылдары жазғы еріумен жоғалып, келесі жылы қайта пайда болды. Ашық су алаңы мұхит температурасына 2500 метрге дейін және кең аумақтағы мұхит айналысына әсер еткен болуы мүмкін. Ведделл теңізіндегі полиния 70-ші жылдардың ортасында Nimbus спутниктері бақылаған оқиғадан бері байқалған жоқ.

Жаһандық орналасу жүйесі

Nimbus спутниктері (Nimbus 3 1969 жылы басталып, қазіргі заманғы GPS дәуіріне операциялық іздеу-құтқару және деректерді жинау жүйелерімен жол ашты. Бұл спутниктер алыс орналасқан метеорологиялық станцияларды анықтап, оларға спутникке деректерді жіберуге бұйрық беруге мүмкіндік берген алғашқы технологияны сынап көрді. Жаңа технологияның ең әйгілі демонстрациясы – 1971 жылы Солтүстік полюс үстінен бірінші рет жеке ұшқан британдық авиатор Шила Скотттың рекордтық рейсі. Ол осы рейсі кезінде Nimbus навигациялық және анықтау байланыс жүйесін сынады. Nimbus жер-серік-жер байланыс жүйесі алғашқы спутникке негіделген іздеу-құтқару жүйесін көрсетті. Оның алғашқы табыстарының бірі – 1977 жылы Солтүстік Атлантикада құлап кеткен екі ауа шарларымен саяхатшыларды құтқару және сол жылдың соңында Гренландия арқылы Солтүстік полюске жеке иттермен баруға тырысқан жапондық авантюристті іздеу болды. NOAA спутниктеріндегі Іздеу-құтқару спутниктік көмекпен іске асырылатын (SARSAT) операциялық жүйе арқылы соңғы үш онжылдықта ондаған мың адам құтқарылды.

Ядролық энергия

Nimbus 3 ғарышқа SNAP 19 радиоизотопты термоэлектр генераторын (RTG) қолданған алғашқы спутник болды. Бұрынғы тырастың бірінде Nimbus B 1 зымыранымен SNAP 19 RTG ұшыруға әрекет жасалған, бірақ зымыран қирап, ядролық отын Санта-Барбара бұғазына түсіп кеткен. Кейіннен отын қираған жерден 91 метр тереңдікте қалпына келтіріліп, Nimbus 3 үшін SNAP 19B ретінде қайта пайдаланылды. Бұл қуат көзі күн батареяларын қосымша 28,2 ватт электр қуатымен толықтырды.