Кіріспе

Кеңес және Ресей әскери спутниктерінің сериясы

Космос (Ко́смос, "ғарыш" немесе "Космос" деген мағынаны білдіреді) – Кеңес Одағы және одан кейін Ресей тарапынан пайдаланылған көптеген спутниктерге берілген таңба. Космос-1, Космос таңбасымен ұшырылған алғашқы ғарыш кемесі, 1962 жылдың 16 наурызында ұшырылды.

Тарих

Жерді айналып жүрген алғашқы кеңестік спутниктердің атаулары: "Спутник", "Полиот" (1963 жылдан бастап), "Электрон" (1964 жылы), "Протон" (1965 жылы) және "Молния" (1965 жылы), бірақ көпшілігі "Космос 1"-ден бастап "Космос" деп аталды. Бағдарламаға адамсыз ғарыш кемелері мен ғарыш серіктерін ғылыми зерттеулер және әскери мақсаттар үшін сынаулар кірді. 2021 жылға дейін 2548 "Космос" спутнигі ұшырылды. Ғарыш аппараттары бірыңғай бағдарламаны құрамайды, олардың құрамына барлық советтік және ресейлік әскери спутниктер, сондай-ақ бірқатар ғылыми спутниктер, және ұшырылған кезде немесе ұшырылғаннан кейін бірден істен шыққан, бірақ орбитаға шыққан ғарыш аппараттары кіреді. Көптеген советтік және кейіннен ресейлік әскери спутниктерге "Космос" белгілері берілді. Ғарыш кемелеріне оптикалық барлау спутниктері, байланыс спутниктері, зымыранға қарсы қорғаныс жүйелерін ерте ескерту спутниктері, ядролық қуатпен жұмыс істейтін радарлық барлау спутниктері, спутникке қарсы қарулар және олардың нысаналары, навигациялық спутниктер және технологиялық демонстрациялық үлгілер жатады. Кейбір ғылыми ғарыш кемелері, мысалы, "Днепропетровск Спутник", "Бион" және "Метеор" спутниктеріне де "Космос" белгілері берілді. Бұл белгі тек Жер орбитасындағы спутниктерге ғана беріледі. Әдетте, советтік Ай және планеталық миссиялары бастапқыда төменгі Жер орбитасына бірге жоғары сатысымен шығарылып, содан кейін төрт минутқа жуық жанып, ғарыш кемесін Айға жақын немесе Күнді айналатын орбитаға қоятын. Егер қозғалтқыш дұрыс жұмыс істемесе немесе жану толыққанбаса, Жер орбитасында қалған зерттеушілерге "Космос" белгісі беріледі. "Космос" белгісі берілген 152 ғарыш кемесінің басқару жүйелерін "NPO Electropribor" (Харьков) әзірледі және өндірді.

Космос 1

Космос 1, сондай-ақ "Спутник 11" деп те аталады, 1962 жылғы 16 наурызда 12:00:00 GMT уақыты бойынша ұшырылды. Орбиталық массасы 285 кг. Бұл Кеңес Одағының Жер серіктері сериясының тұңғыш спутнигі. Ионосфера құрылымын зерттеу мақсатында радио приборлары қолданылды.