Кіріспе

АҚШ-тың көп көлемді электрондық поштаны реттеу туралы заңы 2003 жылғы «Сұранылмаған порнография және маркетингке қарсы күресу» (CAN SPAM) заңы – 2003 жылы қабылданған, коммерциялық электрондық пошта жіберу үшін АҚШ-тың алғашқы ұлттық стандарттарын белгілейтін заң. Заң Федералды сауда комиссиясын (FTC) оның қағидаларын сақтауға міндеттейді. Республикалық Конрад Бернс ұсынған бұл заң 108-ші АҚШ Конгресінің Палатасы мен Сенатында мақұлданды, 2003 жылдың желтоқсан айында президент Джордж Буш қол қойды және 2004 жылдың 1 қаңтарында күшіне енді.

Тарих

CAN SPAM аббревиатурасы заң жобасының толық атауынан туындайды: 2003 жылғы Сұраныссыз порнография және маркетинг шабуылын бақылау туралы акт. Ол спамды «тоқтату» (аяқтау) деген мағынадағы «canning» сөзімен ойнайды, бұл осы типтегі сұраныссыз электрондық пошта үшін қолданылатын әдеттегі термин. Заң жобасын Конгресте сенаторлар Конрад Бернс және Рон Уайден дестекке алды. CAN SPAM актісін сыншылар кейде «Спам жіберуге болады» деп атайды, өйткені заң жобасы электрондық пошта спамының көптеген түрлерін тыйымдамайды және құрбандарға нақты шаралар ұсынуға болатын кейбір штаттық заңдарды жоққа шығарады. Атап айтқанда, ол электрондық пошта жіберушілерге маркетингтік хабарламаларды жібермес бұрын рұқсат алуды талап етпейді. Бұдан бөлек, ол штаттардың күшейтілген спамға қарсы қорғау шараларын қабылдауына кедергі келтіреді және спам алған адамдарға спамшыларды сотқа беруге тыйым салады, тек электрондық поштаға қатысты емес заңдарға сәйкес. Актінің көп бөлігі іске асырылмады, бірақ сенатор Бернс FTC-ге жолдаған хатында «CAN SPAM заңнамасының кілті – оның орындалуы» деп атап өткен. 2004 жылы 2003 жылғы CAN SPAM актісінің талаптарына сәйкес келетін спамның үлесі 1%-дан аспады. Заң FTC-ге актінің күшіне енгеннен кейін 24 ай ішінде Конгреске есеп беруді талап етті. Бұл орындалғаннан кейін, ешқандай өзгеріс ұсынылмады. Сондай-ақ, ол FTC-ден тұтынушыларды ұялы телефонға жіберілетін спамнан қорғау үшін ережелерді жасауды талап етеді. 2005 жылдың 20 желтоқсанында FTC спам көлемінің азайғанын және жақсартылған спамға қарсы технологиялардың арқасында тұтынушылардың пошта жәшіктеріне аз спам түсіп жатқанын хабарлады. Сексуалды мазмұндағы электрондық пошта санының да айтарлықтай төмендегені туралы хабарланды. Кейінгі түзетулер 2003 жылғы бастапқы CAN SPAM актісін өзгертті: 1) «адам» терминінің анықтамасын қосу; 2) «жіберуші» терминін өзгерту; 3) жіберушінің пошта жәшігін немесе жеке пошта жәшігін көрсету арқылы актінің талаптарына сәйкес келуі мүмкін екенін нақтылау; және 4) жарамды бас тарту туралы өтініш беру үшін алушыдан төлем талап етуге, электрондық пошта мекенжайынан басқа ақпарат беруге немесе электрондық поштаға жауап беру немесе интернеттегі бір бетке кіруден басқа қосымша шаралар қабылдауға болмайтындығын нақтылау.

Қолданылуы

CAN SPAM, спам-пошталарға қатысты шағымдардың өсуіне тікелей жауап ретінде, 2004 жылдың 16 желтоқсанында "негізгі мақсат" терминін нақтылады. Бұрынғы штат заңдары спамды анықтау үшін көлемдік көрсеткіш (сандық шек), мазмұны (коммерциялық) немесе сұралмағандығын пайдаланған. Заңның коммерциялық электрондық поштаға қатысты нақты шектеуі саладағы мамандар тарапынан саяси және діни электрондық поштаны оның ерекше талаптарынан босату деп кеңінен қарастырылады. Мұндай коммерциялық емес хабарламалар да, Джейнес пен Комонвелл ісінде көрсетілгендей, Бірінші поправка бойынша күшті қорғауға ие. Конгресс АҚШ үкіметінің коммерциялық электрондық поштаны ұлттық деңгейде реттеуге деген қызығушылығы артып келе жатыр деген қорытындыға келді, коммерциялық электрондық пошта жіберушілер алушыларды оның көзі мен мазмұны туралы жаңылыстырмауы керек, сондай-ақ, мұндай электрондық поштаны алушылардың барлығы одан бас тартуға құқылы. Алайда, CAN SPAM спам-пошта жіберуге толыққанды тыйым салмайды, бірақ "материалдық түрде жалған немесе адастыратын" тақырыптар арқылы алдамшы маркетингтік әдістерді қолдануға қатысты заңдарды енгізеді. Бұған қоса, электрондық пошта маркетологтары форматы, мазмұны және белгілемелері бойынша орындауы тиіс талаптар бар. Бас тарту тізімдері деп белгілі, оптимизациялау тізімдері тек нормативтік талаптарды орындау үшін қолданылады.

Жеке іс қозғау құқығы

CAN SPAM заңын бұзу арқылы электрондық пошта алғаннан зардап шеккен Интернетке қол жеткізу қызметтеріне шектеулі жеке сотқа шағымдану құқығын береді, бірақ жеке тұлғаларға сотқа жүгінуге рұқсат етілмейді. CAN SPAM бойынша талапкер, заңды қолданумен айналысатын мемлекеттік органдарға қарағанда, дәлелдеудің жоғары стандартын орындауы тиіс; демек, жеке талапкер жауапкердің даулы электрондық поштаны өзі жібергенін немесе жіберушінің заңды бұзатынын біліп, оны жіберу үшін басқа біреуге ақы төлегенін дәлелдеуі керек. Бұл жоғары стандартқа қарамастан, ел бойынша жеке CAN SPAM сот процестері пайда болды, өйткені талапкерлер заңда көзделген өтемақы алуға тырысады.

Спамға қарсы мемлекеттік заңдарды басып тастау

CAN SPAM жалған немесе алдамшылық қызметпен айналыспайтын штаттың спамға қарсы заңдарын жоққа шығарады (басымдық береді). CAN SPAM-ның тиісті бөлігі мынадай деп жазылған: Бұл тарау коммерциялық электрондық хабарламаны немесе оған қоса берілген ақпаратты жіберу үшін электрондық поштаны пайдалануды тікелей реттейтін штаттың немесе штаттың саяси бөлімшесінің кез келген заңын, ережені немесе қағидасын, егер ол заң, ереже немесе қағида коммерциялық электрондық хабарламаның кез келген бөлігінде немесе оған қоса берілген ақпаратта жалғандықты немесе алдауды тыйым салса, басқа жағдайда жоққа шығарады. Бұл қадамды кейбір спамға қарсы белсенділер сынға алғанмен, кейбір заңгерлер оны мақтады, Калифорнияның тым кең қолданылатын және ауыр жазалайтын заңына, сондай-ақ Юта штатындағы күмәнді сот процестерінің толқынына сілтеме жасады.

Қылмыстық құқық қорғау

2005 жылғы 16 ақпанда Нью-Йорк штатының Чиктовага қаласынан 18 жасар Энтони Греко 2003 жылғы CAN SPAM Act бойынша тұтқындалған алғашқы адам болды. Қылмысын мойындаған соң, ол жабық отырыста сотталды. Бірнеше ай ішінде интернет-провайдерлердің одағы сотқа жүздеген шағымдарды енгізді. Осы әрекеттердің көбі келісімдермен аяқталды, көпшілігі әлі де қаралып жатыр. Көптеген айыпталушылардың есімдері белгісіз болғанымен ("Джон Дос"), Скотт Рихтер сияқты спам операцияларының көпшілігі белгілі болды. 2004 жылғы 29 сәуірде АҚШ үкіметі осы заң бойынша алғашқы қылмыстық және азаматтық шараларды қолданды. Мичиган штатының Шығыс округінің прокуроры қылмыстық шараларды қозғады, ал FTC Иллинойс штатының Солтүстік округінде азаматтық іс қозғады. Айыпталушылар – "Феникс Аватар" компаниясы және оған қатысы бар төрт адам: Дэниел Дж. Лин, Джеймс Дж. Лин, Марк М. Садек және Мичиган штатының Батыс Блумфилд қаласынан Кристофер Чанг. Оларға "диеталық пластырь" және "гормондық өнімдер" жарнамалаған жүздеген мың спам-хабар жібергені үшін айып тағылды. FTC бұл өнімдердің құндылығы жоқ екенін мәлімдеді. Билік өкілдері олардың спамға қарсы заң бойынша бес жылға дейін, ал АҚШ пошталық алаяқтық туралы заң бойынша 20 жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін екенін хабарлады. 2004 жылғы 27 қыркүйекте Николас Томброс кінәсін мойындады және 2003 жылғы CAN Spam Act бойынша сотталған алғашқы спамдер болды. 2007 жылғы шілдеде ол үш жылға шартты жаза, алты айға үй қамауына және 10 000 доллар айыппұл төлеуге сотталды. 2006 жылғы 1 сәуірде Марокконың Танжер қаласынан Монир Баларби 2003 жылғы CAN SPAM Act бойынша АҚШ-тан тыс тұтқындауға бұйрық берілген алғашқы адам болды. Монирдің соты қатысусыз өтті, ол жабық отырыста сотталды. 2006 жылғы 16 қаңтарда Калифорния штатының Азуза қаласынан 45 жастағы Джеффри Гудин Лос-Анджелестегі АҚШ округтік сотында АҚШ-тың Гудинге қарсы ісі бойынша (АҚШ округтік соты, Калифорнияның Орталық округі, 06-110), CAN SPAM Act бойынша (заң бойынша алғашқы айыптау) айыпты деп танылды және 2007 жылғы 11 маусымда 70 айға федералды түрмеге кесілді. Прокурорлар 101 жылға дейін соттауды сұрағанмен, 94 айға кесуді ұсынды. Гудин сот отырысына келмегендіктен, қамауда ұсталған еді. 2006 жылдың соңына қарай CAN SPAM спамдерлер үшін тиімсіз болды. 2006 жылғы қазан айындағы спам деңгейінің сараптамасы бойынша, электрондық хабарламалардың 75% спамды құрады, ал заң талаптарына сәйкес келетін спам электрондық хабарламалардың үлесі барлық спам электрондық хабарламалардың 0,27% құрады, шамамен 90% электрондық хабарлама спам болды. 2005 жылғы 25 тамызда үш адам екі рет алаяқтық және бір рет қылмыстық сөз байласу жасады деген айып тағылды. 2006 жылғы 6 наурызда Нью-Гэмпшир штатының Реймонд қаласынан келген 33 жасар Дженифер Р. Класон кінәсін мойындады және 2006 жылғы 5 маусымда сотталуға тиіс болды. Ол үш айып бойынша бес жылға бас бостандығынан айырылуы мүмкін еді және осы қылмыстардан түскен ақшаны қайтаруға келісті. 2007 жылғы 25 маусымда қалған екеуі порнографиялық суреттерді қамтитын миллиондаған электрондық хабарламаларды спам арқылы жібергені үшін айыпты деп танылды. Калифорния штатының Венеция қаласынан 41 жастағы Джеффри А. Килбрайд пен Аризона штатының Парадайс-Вэлли қаласынан 41 жастағы Джеймс Р. Шаффер Финикстегі АҚШ округтік сотында сегіз айып бойынша айыпты деп танылды. Екеуі де бес жылға бас бостандығынан айырылды және 1 300 000 доллар өндіріп алуға міндеттелді. Айыптардың ішінде сөз байласу, алаяқтық, ақшаны жылыстау және әдепсіз материалдарды тасымалдау болды. Әділет министрлігінің мәліметінше, 5 маусымда басталған сот процесінде 2003 жылғы CAN-SPAM Act бойынша алғашқы айыптаулар қойылды. CAN Spam Act бойынша прокурорлар қолданған арнайы заң спам арқылы порнографиялық ақпараттарды таратуды тоқтатуға бағытталған еді. Тағы екі адам, 31 жастағы Эндрю Эллифсон (Скоттсдейл, Аризона) және 43 жастағы Кирк Ф. Роджерс (Манхэттен Бич, Калифорния), сонымен қатар осы спам-жөнелтуге байланысты CAN SPAM Act бойынша кінәлі деп мойындады. Екеуі де 2006 жылғы 5 маусымда Финиксте сотталуға тиіс болды.

Азаматтық құқық қорғау

2005 жылдың шілдесінде Федералды сауда комиссиясы тоғыз компанияға қарсы CAN SPAM заңнамасын бұзғаны жөнінде азаматтық шағымдану ісін қозғады, олардың немесе олардың еншілес компанияларының жіберген спам-хаттарына жауапты екенін мәлімдеді. Тоғыз компанияның сегізі – Аризона штатының Тусон қаласындағы Cyberheat, Флорида штатының Дэви қаласындағы APC Entertainment, Inc., Мичиган штатының Бингхам Фармс қаласындағы MD Media, Inc., Флорида штатының Тампа қаласындағы Pure Marketing Solutions, LLC, Флорида штатының Тампа қаласындағы TJ Web Productions, LLC және Майами, Флорида штатындағы BangBros.com, Inc., RK Netmedia, Inc. және OX Ideas, Inc., LLC – келісімге келді. Сиэтл, Вашингтон қаласындағы Impulse Media Group, Inc., CarpeLaw PLLC өкілдігімен, өзіне тағылған айыптарды қорғады. Әділет министрлігі CAN SPAM заңнамасы Impulse Media сияқты өндірушілерге агент емес, тәуелсіз мердігерлер болып табылатын еншілес компанияларының әрекеттері үшін қатаң жауапкершілік жүктейтінін мәлімдеді. Алайда, бұл аргументті қарастырған екі сот Әділет министрлігінің ұстанымын қабылдамады. 2008 жылдың наурыз айында қалған айыпталушы – Impulse Media Group сотқа берілді. Сотта IMG-нің еншілес компаниялармен жасасқан келісімінде спам-хаттарды жіберуге тыйым салынғаны және еншілес компания келісімді бұзса, бағдарламадан шығарылатыны анықталды. Шындығында, бірнеше еншілес компания осы себеппен тоқтатылған. Екі жарым күндік сот процесінен кейін қазылар алқасы Impulse Media компаниясының еншілес компанияларының жасаған әрекеттері үшін жауапкершілігі бар-жоғын анықтау үшін кеңеседі. Үш жарым сағаттан кейін қазылар алқасы IMG компаниясының жауапкершілігі жоқ және электрондық хаттардың таратылуына еншілес компаниялар кінәлі деген үкім шығарды. 2006 жылдың наурыз айында FTC Jumpstart Technologies, LLC компаниясына қарсы CAN SPAM заңнамасын көп рет бұзғаны үшін 900 000 долларлық келісімге келді. Алайда, FTC қатаң жауапкершілік теориясымен сотта ешқашан жеңіске жеткен емес.