Кіріспе

Бірінші және Екінші континенттік конгресс жазған үш хат (1774 – 1776)
Канада тұрғындарына арналған хаттар – 1774, 1775 және 1776 жылдары Бірінші және Екінші континенттік конгресс Квебек провинциясының халқымен тікелей байланыс орнату үшін жазған үш хат. Бұл провинция бұрын Францияның Канада провинциясы болған және сол кезде өкілдік жүйесі болмаған. Олардың мақсаты – көптеген француз тілді халықты американдық революциялық күреске тарту еді. Алайда, бұл мақсатқа қол жеткізілмеді, Квебек және Британдық Американың басқа солтүстік провинциялары Ұлыбританияға адал қалды. Соның нәтижесінде, 1000 адамнан аспайтын екі полк жиналды, бұл – алынған жалғыз маңызды көмек болды.

Конгресс хатты әзірлейді

1774 жылдың 21 қазанында төзімсіз актілерге біртұтас жауап беру үшін шақырылған Бірінші континенттік конгресс Квебек, Сент-Джон аралы, Нова-Скотия, Джорджия, Шығыс Флорида және Батыс Флорида халқына хаттар жолдау туралы шешім қабылдады. Бұл аймақтардың ешқайсысы конгресте делегаттармен өкілдік етілмеген колониялар болатын. Аталған хаттарды дайындау үшін Томас Кушинг, Ричард Генри Ли және Джон Дикинсоннан тұратын комиссия құрылды. Алғашқы нұсқа 24 қазанда ұсынылып, талқыланды да комиссияға қайтарылды. 26 қазанда жаңа нұсқа ұсынылып, талқыланды, түзетулер енгізіліп, мақұлданды. Аударма авторлығы Пьер Юджин дю Симитиерге тиесілі. Хаттың соңғы мазмұны Джон Дикинсонға жатқызылады, себебі оның қолмен жазылған нұсқасы аталған хаттың мәтінімен тым ұқсас.

Бірінші хаттың мазмұны

Хат Квебек тұрғындарына 1763 жылғы француз және үнді соғысын аяқтаған бейбіт шартынан кейін он жылдан астам уақыт бойы олардың колониясында қолданылмаған британдық конституциялық құқықтың бес маңызды құқығы туралы хабарлады. Осының нәтижесінде Канададағы әрбір француз азаматы жаңа британ азаматына айналды, теориялық тұрғыдан барлық басқа британ азаматтарымен тең құқықтарға ие болды. Бұл бес құқық – өкілдік үкімет, қазылар алдында сотталу құқығы, Habeas Corpus, жер меншігі және баспасөз бостандығы. Мәтінде Бекарияның «Қылмыстар мен жазалар туралы» еңбегінен үзінді, сондай-ақ Монтескьедің «Заңдар рухы» еңбегінен бірнеше үзінді келтірілген. Квебек тарихшысы Марсель Трудель бұл алғашқы хатты «демократиялық үкіметтің жедел курсы» деп есептейді, ал Густав Ланкто Конгресс хатының «тұрғындар арасында жеке бостандық және саяси теңдік туралы ұғымды енгізгенін» айтады, оны олардың алғашқы «саяси әліпбиі» және «конституциялық құқықтағы алғашқы сабағы» деп атады. Квебек тұрғындарына Квебек заңы көздемеген провинциялық өкілдікті өздеріне беруге және осы өкілді орган 1775 жылғы 10 мамырда Филадельфияда өтетін кезеңдік конгресске делегаттар жіберуге шақыру жасалды.

Бірінші әріптің таралуы мен реакциясы

Филадельфияда дүниеге келген француз баспашысы Флери Месплет француз тіліне аудармасының 2000 данасын басып шығарды. Түпнұсқа ағылшын хатының басқа қолжазба аудармалары (алғаш рет Данлаптың «Пенсильвания пакетінде» жарияланған) да таратылып жүрді, тіпті Конгресс төлеген «ресми» аудармадан бұрын Канадаға жеткен болуы мүмкін. Генерал Гай Карлтон, сол кездегі провинция губернаторы, хаттың кеңінен таралуына кедергі келтірді. Ағылшын тілінде сөйлейтіндер басым болған бұл қалалық жиналыстар Континенттік Конгресске делегаттар сайлаусыз аяқталды. 1775 жылдың басында Бостонның хат алмасу комитеті Джон Браунды Квебекке барлау үшін, халқының көңіл-күйін білу үшін және сол провинцияда көтеріліс тудыру үшін жіберді. Ол ағылшын тілді тұрғындардың арасында әртүрлі пікірлерді байқады, олардың кейбіреулері Конгресс экспорттық бойкот қабылдаса, ол тиімді түрде табысты тері саудасын француз тілділерге береді деп алаңдады. Француз тілді халықтың көп бөлігі британдық билікке қатысты ең болмағанда бейтарап болды; кейбіреулері онымен қанағаттанды, бірақ көбісі американдықтардың мақсаттарына көмектесуге көндірілуі мүмкін еді. Браун сонымен қатар провинциядағы әскери күштердің салыстырмалы түрде әлсіз екенін атап өтті. Генерал Карлтон Браунның әрекеттерінен хабардар болғанмен, хатты жергілікті газетте жариялаудан басқа, оған араласпады.

Екінші хатты жасау

Екінші Континенттік конгресс 1775 жылғы 10 мамырда Лексингтон және Конкорд шайқастарынан кейін шақырылды, онда колониялық күштер 19 сәуірде үлкен британдық әскерге қарсы тұрып, оны Бостонға кері шегіндірді. Бұл жеңіс Конгресс сессиясын зор қуаныш пен үмітпен ашуға мүмкіндік берді. Джон Браун 17 мамырда Филадельфияға Форт-Тикондероганың басып алынуы және Форт-Сен-Жанға жасалған шабуыл туралы хабар жеткізу үшін келді, бұл оқиға Конгресте кең талқылауға түрткі болды. 26 мамырда Конгресс Канада халқына екінші хат жазу туралы шешім қабылдады. Хатты дайындау комитетіне Джон Джей, Сайлас Дийн және Сэмюэл Адамс кірді, соңғысы бұрын Бостондық хат алмасу комитеті атынан Канада халқына хат жазған болатын. 29 мамырда Монреальдегі жағдай туралы Монреаль саудагері Джеймс Прайстің қосымша куәлігін тыңдағаннан кейін Екінші Континенттік конгресс хатты бекітті. «Канаданың қысымға ұшыраған халқына хат» деп аталған хат, Солтүстік Американың Бас Конгресі тарапынан Квебек провинциясының қысымға ұшыраған халқына жолданған хат ретінде аударылды. Хатқа президент Джон Хэнкок қол қойды, ал аудармасын Пьер Эжен дю Симитиер жасады; 1000 данасы Флюри Месплет баспасында басылды. Хаттың мазмұны Джон Джейге жатқызылады. Хат жазылған кезде Конгресс губернатор Карлтонның халықты жаңа патшаны қорғау үшін қарулануға шақырғанын білген. Хатта халыққа, егер Франция американдықтар тарапына қосылса, оларды Францияға қарсы соғысуға жіберу қаупі туралы ескертілді (бұл 1778 жылы орын алды). Конгресс канадалықтарды басқа отарлаушылармен ортақ мүдделерді бөлісетін достар ретінде қарастыруды жалғастырса да, халықты «бізге сіздерді жау ретінде қарастыру қажеттілігіне түсірмеуге» ескертті.

Екінші хатқа қатысты пікірлер

Прайс хатты Монреальге, сондай-ақ Нью-Йорк провинциялық конгресінен келген ұқсас хатты алып барып, провинция бойынша таратты. Тері саудасы мен Еуропадағы оның нарығына тәуелді болған ағылшын тілінде сөйлейтін саудагерлердің көп бөлігі жағдайға күдікпен қарады. Француз халқы ағылшын еркіндіктері туралы үндеулерге көп әсер етпеді, себебі олармен олардың таныстығы шамалы болды. Нәтижесінде, америкалықтар Квебекте шектеулі қолдауға ие болды, соңында Континенттік армияға қатысқан екі полк құрылды. 1-ші Канадалық полк 1775 жылдың қараша айында Канадаға басып кірудің басында құрылды, ал 2-ші Канадалық полк 1776 жылдың қаңтар айында құрылды.

Үшінші хат

1775 жылдың қыркүйегінде, екінші хаттың қоғамдық пікірді өзгерте алмауынан кейін, американдық отаршылар Форт Тикондерога мен Массачусетс штатының Кембриджінен Квебекке жорық жасады. Бұл жорық 1775 жылдың желтоқсан айының соңында Квебек шайқасымен аяқталды, онда қала сәтті қорғалды, ал шабуылдаушылар қысқа дайындалды. Шайқастан кейін Мозес Хазен мен Эдвард Антилл Квебектен Филадельфияға американдықтардың жеңілісі туралы жаңалықты жеткізу үшін сапарлады.

Үшінші хатты жасау

1776 жылы 23 қаңтарда жеңіліс туралы естігеннен кейін Конгресс Канада халқына тағы бір хат жобасын дайындауды тапсырған комитет құрды. Бұл жолы комитет мүшелері Уильям Ливингстон, Томас Линч-младший және Джеймс Уилсон болды. Хат келесі күні мақұлданды және Джон Хэнкок оған қол қойды. Хазен мен Антилл хаттың көшірмелерін Монреалды басып алған отаршыл күштердің қолбасшысы Дэвид Вустерге тапсырды. Ол хатты ақпан айының соңында таратуды ұйымдастырды. Хатқа елеулі жауап келмеді, себебі халық тауарлар үшін қағаз ақшамен төленуге наразы болды және отаршыл күштердің басып кіруіне ынтақтамады. Америка колонияларының революциялық рухын Квебекке жеткізуге жасалған әрекеттерге қарамастан.