Кіріспе
Чарльз Гуднайт (5 наурыз 1836 - 12 желтоқсан 1929), сондай-ақ Чарли Гуднайт деп белгілі, американдық батыстағы мал шаруашылығымен айналысушы. 1955 жылы ол Ұлттық Каубойлар және Батыс мұрасы мұражайының Ұлы батыстықтар залына енгізілді.
Charles Goodnight (March 5, 1836 – December 12, 1929), also known as Charlie Goodnight, was a rancher in the American West. In 1955, he was inducted into the Hall of Great Westerners of the National Cowboy & Western Heritage Museum.
Алғашқы жылдар
Гуднайт Иллинойс штатының Макупин округіне, Сент-Луистің солтүстік-шығысына, Чарльз Гуднайт пен бұрынғы Шарлотта Коллиердің төртінші баласы болып дүниеге келді. Гуднайттың әкесінің қабірі Иллинойс штатының Банкер Хилл қаласының оңтүстігіндегі жайылымда орналасқан. Гуднайт Германияның Мангейм қаласынан келген иммигрант пионер Ханс Майкл Гуткнехттің ұрпағы болды, бұл оны Гарри С. Трумэннің алыс туысы етті. Гуднайт 1846 жылы анасы мен әкесі Хирам Догертимен бірге Техас штатына көшіп барды. 1856 жылы ол ковбой болып, жергілікті милиция құрамында комманчи шабуылдарына қарсы күресті. Бір жылдан кейін, 1857 жылы, Гуднайт Техас рейнджерлеріне қосылды. Гуднайт 1860 жылы комманчтарға қарсы жасақ құрып, басқарғанымен де белгілі. Бұл жасақ Синтия Энн Паркер күйеуі Пета Ноконамен бірге тұратын үнді лагерін тауып, содан кейін Техас рейнджерлерін лагерге жетелеп, Синтия Энн Паркердің қайта ұсталуына себеп болды. Кейін ол оның ұлы Квана Паркермен келісім жасады. Оның әкесі кеңейген шаруашылықтың иесі болған. Азамат соғысы басталғанда Гуднайт Конфедеративтік штаттар армиясына қосылды. Оның көп уақыты шекаралық полк құрамында үндістердің шабуылдарына қарсы күзетуде өтті. Гуднайт скаут болу үшін не қажет екенін былай деп сипаттады: "Біріншіден, ол табиғи орманшы болып тууы керек және қарлы борандар мен қараңғылықтан басқа жағдайда компасқа мұқтаж болмауы керек".
At the outbreak of the Civil War, he joined the Confederate States Army. Most of his time was spent as part of a frontier regiment guarding against raids by Indians. Goodnight described what it took to become a scout, "First, he must be born a natural woodsman and have the faculty of never needing a compass except in snow storms or darkness."
Ірі қара мал
Соғыстан кейін ол Техастың батысынан солтүстікке қарай теміржолға дейін жабайы Техас ұзынмүйізді малдарды бағумен айналысты. Бұл “жинау” төрт жылдық соғыс кезінде бос жүрген малдарды штат бойынша жинау болды. 1866 жылы Оливер Лавингпен бірге олар алғашқы мал тобын болашақта “Жақсы түнді, сүйкімді жол” деп аталатын жолмен айдап әкелді. Олар малдарының Бразос өзенінің бастауына жақын жерде жинап, оңтүстік-батысқа қарай бағыт алып, Пекос өзенін Атбасар өткелінен кешіп, солтүстікке қарай Нью-Мексикодағы Форт-Самнерге қарай жол тартты, онда малдарын әскерге сатты. Мұндай қиын жол Стакед жазықтарындағы (қазіргі Люббок, Техасқа жуық үлкен аймақ) Команч бекінісінен қашу үшін қажет болды. Кейін Лавингпен серіктестікте, олар жолды солтүстікке қарай ұзартқанда, Нью-Мексиконың солтүстік-шығысындағы Капулин тауы сияқты жерлерде мал жайды. Гуднайт алғашқы мал айдауында қолданылған “шаша” (chuckwagon) ойлап тапты. Нью-Мексикоға келгеннен кейін олар Нью-Мексико малшысы Джон Чисуммен серіктестік құрып, АҚШ армиясын малмен қамтамасыз ету үшін келісімдер жасады. Лавингтің қайтысынан кейін Гуднайт пен Чисум жолды Нью-Мексикодан Колорадоға, содан кейін Вайомингке дейін созды. “Жақсы түнді, сүйкімді жол” Техастың Белкнап қаласынан Нью-Мексикодағы Форт-Самнерге дейін созылды. Гуднайт пен Лавинг жақын достар болды. Гуднайт Лавингтің өлімге ұшыраған екі аптасы бойы төсегінің басында отырды және оның қайтысынан соң ұзақ уақыт бойы қалтасында Лавингтің суретін сақтап, кейін үстеліне қойды. Жемі, орман, су және аңшылық мүмкіндіктерін пайдалану үшін Гуднайт 1876 жылы Пало-Дуро каньонында алғашқы Техас Панхендл ранчосы – JA ранчосын құрды.
Бизон
1876 жылы ірі қара мал өсірумен қатар, Гуднайттар сол жылы жергілікті дала бизонының үйірін сақтап қалды, және олар Капрок каньондары мемлекеттік паркінде бүгінгі күнге дейін тірі қалған деп айтылады. Капрок каньондарындағы үйір JA Ranch қорабынан ресми түрде сыйға берілді, оны Гуднайт жылдар бойы басқарды. Осы үйірден бизондар 1902 жылы Йеллоустоун ұлттық паркіне, сондай-ақ елдің ірі зоопарктары мен ранчоларына таратылды. Ол бизондарды үй малдарымен будандастырып, оларды "каттало" деп атады.
Жеке өмір
1870 жылы 26 шілдеде Гуднайт Форт-Уорттың батысындағы Уэзерфорд қаласынан келген мұғалім Мэри Энн "Молли" Дайерге үйленді. Гуднайт Молли үшін ерекше жақтаулы қысқа ершік ойлап тапты.
"Қош-сау болыңдар" ранчо үйін қалпына келтіру
Чарльз және Мэри Энн (Молли) Гуднайт ранчосы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген. Гуднайт үйі АҚШ 287 тас жолынан оңтүстікке қарай шамамен 400 метрдей, Амариллодан шығысқа қарай 64 шақырым жерде орналасқан. Армстронг округі мұражайы 2006 жылдан 2012 жылға дейін үйді қайта жаңарту жұмыстарын жүргізді. Ғимарат 1887 жылғы түріне ұқсату үшін боялды. Ішкі жағы түпнұсқа бояулар мен қабырға қағаздары бойынша зерттеулер негізінде қалпына келтірілді. 2005 жылы Амарилло қаласындағы кәсіпкер Брент Кавинесс және оның серігі үйді мұражайға табыс етті, ал Мэри Энн Гуднайт балаларды жатақханада оқытқан. Гуддиннің сөзіне сүйенсек, ковбойлар түнде сол жатақханада ұйықтаса, күндіз ол олардың заттарын жинастырып, оқуға дайындаған. Үйдің ашылуы 2013 жылғы сәуір айына жоспарланған.
Әдебиетте
Батыстық романдар жазушысы Мэтт Браунның «Техас империясы» романы Гуднайттың өміріне негізделген және JA Ranch-тің құрылуын көркемдеп суреттейді. «Жақсы түн жолы» – Ральф Комптонның романының атауы. Сол сияқты, Мари Сандоздың «Ескі Жюльс елі» кітабындағы «Жақсылыққа адал ерлер» деген бөлім Гуднайттың Колорадоға мал айдаудағы қиындықтарын баяндайды. Джеймс А. Миченердің «Жүз жылдық» романында Скиммерхорн жолы нақты Гуднайт-Ловинг жолының негізінде жазылған. Бұған қоса, оның есімі романда еске алынады; R. J. Poteet кейіпкері Гуднайттың прототипі болғандай көрінеді. Т. Л. Дэвистің «Көлбеу сарбаз» романы 1866 жылғы Гуднайт-Ловинг мал айдауын Дж. Д. Уилкстің Оливер Ловингпен бірге Колорадоға жетуіне мүмкіндік беретін құрал ретінде бейнелейді, ал «Техасқа оралу» атты жалғасында Гуднайт жиі еске алынады. Лари Макмертридің «Жалғыз көгершін» сериясының төрт романының барлығында Гуднайттың шағын эпизодтары кездеседі. Оның «Өліктің қадамы» алғашағындағы ролі тарихи тұрғыдан дұрыс емес. Оқиға 1841 жылғы Санта-Фе экспедициясы кезінде өтеді, сол кезде Гуднайт бес жаста ғана болған. Сонымен қатар, «Жалғыз көгершін» – Гуднайт пен Ловингтің үшінші мал айдауының көркемделіп суреттелген нұсқасы. Вудроу Ф. Колл Гуднайтты, ал Август МакКрей Оливер Ловингті бейнелейді. Кейіпкерлердің мінездері нақты тұлғаларынан едәуір өзгеше болғанымен, роман шын оқиғалардан, әсіресе Ловингтің үндістердің шабуылына ұшырауынан және Ловингтің жебеден келген инфекциядан қайтыс болғанда Гуднайттың қамқорлық күтімінен көп нәрсені қарыздалады. Колл МакКрейдің денесін Техасқа қайтарады, дәл сол сияқты Гуднайт Ловингті Ветерфордқа жерлеу үшін қайтарғандай. Колл Диц үшін жасаған белгі, Чарльз Гуднайттың Бозе Икардқа арнаған епитафиясына негізделген, ол Гуднайтпен өмірінің көп бөлігінде бірге жұмыс істеген бұрынғы құл еді. Ол сондай-ақ соңғы томда, «Ларедо көшелерінде» өзінің ең үлкен рөлін ойнайды. «Өліктің қадамы» мини-сериалында оны Крис Пенн, «Команчи айы» фильмінде Джереми Рэтчфорд, ал «Ларедо көшелерінде» Джеймс Гэммон сомдайды.
"Қош түн, қора" Пуэбло, Колорадо
Жақсы түн, балапандар. Барнпуэбло ұйымы.