Роберт Харли: Англия саяхатшысы және саяси өмірбаяны

Кіріспе

Британдық саясаткер (1661–1724)

Роберт Харли, Оксфордтың 1-ші графы және граф Мортимер, KG PC FRS (5 желтоқсан 1661 – 21 мамыр 1724) – ағылшын мемлекет қайраткері және кейінгі Стюарт және ерте Грузия дәуірлерінің пэрі. Ол өзінің мансабын виг ретінде бастады, кейін жаңа тори министрлігіне өтті. 1711 жылы Ұлыбританияның жұртына граф ретінде көтерілді. 1711 және 1714 жылдар аралығында ол Лорд-Жоғары Қазынашы, тиісінше, королева Аннаның басты министрі болды. Оны премьер-министр деп атағанмен, әдетте 1721 жылы премьер-министр болған Роберт Уолпол – де-факто алғашқы премьер-министр деп есептеледі. Харли үкіметінің маңызды жетістігі – 1713 жылы Франциямен Утрехт шартын жасау, ол Испания мұрагерлік соғысына ағылшын және шотландтың он екі жылдық қатысуын аяқтады. 1714 жылы Ганновер әулетінің бірінші монархы Георг I таққа отырғаннан кейін Харли ықпалынан шығып, бір кезде саяси қарсыластарымен Лондон мұнарасына қамалды. Ол сонымен қатар белгілі әдеби тұлға болды, Қазан клубы мен Скриблер клубының меценаты болды. Гарли көшесі кейде оның құрметіне аталған деседі, бірақ бұл аймақты оның ұлы Эдвард Харли дамытқан.

Ерте өмір: 16611688

Харли 1661 жылы Лондондағы Боу-стритте, Херефордширдегі көрнекті жер иесі сэр Эдвард Харли мен оның әйелі Әбигейл Стивенстің үлкен ұлы, сондай-ақ сэр Роберт Харли мен оның үшінші әйелі, белгілі хат жазушы Брилиана Харлидың немересі болып дүниеге келді. Ол Оксфордширдегі Берфорд қаласының жанындағы Шилтон мектебінде білім алды. Бұл мектептен бір уақытта Лорд-совет қазынашысы (Харлидің өзі), Лорд-совет канцлері (Лорд Харкорт) және Орта соттың бас судьясы (Лорд Тревор) шықты. Содан кейін Харли Фубер академиясында біраз уақыт оқыды, бірақ ол оған ұнаған жоқ. 1682 жылдың 18 наурызында Орта ғибадатханаға қабылданды, бірақ адвокаттыққа шақырылмады. Уиггерлік пен нонконформизм принциптері оған ерте жасынан үйретілді, ол отбасының діни нанымдарынан формалды түрде бас тартпады, бірақ саясатта олардан айырылды. Оның әкесі 1685 жылғы Монмут көтерілісін қолдады деген күдікпен негізсіз түрмеге қамалды. Харли кейін Монмуттың жеңілісіне «біз сәл қуандық» деп жазды.

Даңқты революция: 16881689

1688 жылы Харли әкесінің өкілі ретінде тағайындалып, Оранж принці Уильям мен Джеймс II саясатына қарсы протестанттық қозғалысты қолдады. Ерте жасынан Харли мемлекеттік істерді жүргізуге ерекше назар бөлді, және Ұлыбритания Парламентінің (House of Commons) формалары мен рәсімдерін зерттеуге көп көңіл бөлді. Харли Төменгі палатадағы Басқару туралы заң жобасын қолдады және Англия шіркеуіне пресвитериандарды қосу арқылы "діннің теңдігіне" қол жеткізуді үміттенеді. Бірақ бұл қабылданбады. Ол сондай-ақ Джеймс II-нің ұлы Джеймс Франциск Эдвард Стюарттың протестантизмге өткен жағдайда тәжді мұраға алуына мүмкіндік беретін Құқық туралы заңға тори түзетулерін жеңуге көмектесті. 14 мамырда Харли алғашқы сөзін сөйледі, онда Палатаға соңғы тори қудалаулары (Монмуттың ізбасарларын қатаң жазалау сияқты) туралы еске салып, осы әділетсіздікті жою қажеттігін айтты. Тоғыз жылдық соғыстың басында Фландриядағы француз жеңістерінен кейін Харли ағылшын сарбаздарының голланд офицерлеріне бағынуы ағылшын әскерінің көп шығынға ұшырауына себеп болды деп сенді. Сондықтан ол ағылшын жаяу әскер полктерінің болашақ тағайындалуы ағылшын азаматтарымен толықтырылуын ұсынды, бұл ұсыныс 1692 жылдың 23 қарашасында Палатада қабылданды. Ол сондай-ақ лорд Сомерстің ұсынған Ант беру туралы заңына қарсы болды. Егер қабылданса, бұл заң лауазым иелерін Джеймс II-ні заңды король ретінде танудан бас тартуға мәжбүрлемек, ал алғашқы бас тарту үшін бостандықтан айыру және түрмеге қамау, екінші бас тарту үшін жоғары мемлекеттік қылмыс жазасы қарастырылған. 1690-шы жылдардың басында Харли "Ескі вигтердің" жетекшісі болды, олар "Ел партиясының" шараларын министрлік немесе сарай вигтеріне қарсы Торилермен бірлесіп ілгерілетуге дайын болды. 1690 жылдың желтоқсанында ол Уильямның билікке келгеннен бері мемлекеттік есептерді "тексеру, алу және жариялау" үшін Мемлекеттік есеп комиссиясына сайланды, себебі шығындар өсті. Харли соттың ықпалын әлсірету үшін үкіметтік лауазымдардағы және жалдамалы қызметкерлерді Палатадан шығару туралы заң жобасын қолдады. Пікірсайыстарға қатысқан Харли: "Біз адал және елді сүйетін адамдар екенімізді көрсеткенімізге үміттенемін", - деп жазды. 1696 жылы Харли Англия банкінің қаржылық мүдделерді қамтамасыз еткендей, ауыл шаруашылығы мүдделерін қамтамасыз ететін Жер банкін құруды ұсынды. 1698 жылғы жалпы сайлаудан кейін Харли Юнтоға қарсы біріккен Country Whig және Тори оппозициялық одағының басшысы ретінде көзге түсті, немесе Харли бұл одақты "Жаңа Ел партиясы" деп атады. Сондай-ақ осы жылы ол Сидни Годольфинмен байланыс орнатып, оның арқылы ханшайым Аннаның жанына кірді. 1698 жылдың қарашасында және 1700 жылдың қаңтарында министрлік Харлиге үкіметте лауазымға қабылдауды ұсынды, соңғы жағдайда Мемлекеттік хатшы лауазымын ұсынды. Ол екі рет те бас тартты, себебі вигтермен бірге қызмет еткісі келмеді. 1700 жылдың шілдесінде Аннаның жалғыз тірі баласы, Глостер герцогы принц Уильям қайтыс болғаннан кейін король Уильям III мұрагерлік мәселесіне алаңдады. Вильгельм тәжді Ханновердің электросы Софияға немесе оның ұрпақтарына берудің қажеттілігін сезінді, егер Анна баласыз қайтыс болса. Ол Харлиге хат жазып, оны қабылдауға шақырды, онда Харлиден жаңа мұрагерлік желісін бекіту үшін Төменгі палата қандай талаптар қоятынын сұрады. Заң жобасында монархтың билігін одан әрі шектеу туралы келісімге келді. Кейін Уильям оның Төменгі палатаның спикері болып сайлануын мақұлдады.

During 1688 Harley acted as his father's agent in promoting support for William, Prince of Orange and the Protestant cause against the policies of James II. From an early age, Harley paid particular attention to the conduct of public business, taking special care over the study of the forms and ceremonies of the House of Commons. Harley supported the Toleration Bill during its passage through the Commons and he hoped for "an equal settlement of religion" to be achieved by the inclusion of Presbyterians in the Church of England. However, this was not adopted. He also helped to defeat a Tory amendment to the Bill of Rights that would have enabled James II's son James Francis Edward Stuart to inherit the crown if he converted to Protestantism. On 14 May, Harley delivered his maiden speech in which he reminded the House of recent Tory persecutions (such as the harsh punishment of Monmouth's followers) and said that this injustice must be remedied. After a series of French victories in Flanders during the early years of the Nine Years' War, Harley believed that the subordination of English soldiers to Dutch officers was the cause of the heavy English casualties. He, therefore, proposed a motion that future appointments of English foot regiments should be manned by Englishmen, which the House passed on 23 November 1692. He also opposed Lord Somers' proposed Abjuration Bill. If passed, this would have compelled office holders to take an oath against recognising James II as the lawful king upon penalty of dismissal and imprisonment on the first refusal, with the penalties of high treason upon the second refusal. During the early 1690s, Harley became a leader, second only to Paul Foley, of the 'Old Whigs' who were willing to cooperate with Tories in pursuing 'Country Party' measures against the ministerial or court Whigs in office, the so called Whig Junto. In December 1690 he was elected to the Commission of Public Accounts to "examine, take and state" the accounts of the realm since William's accession, as expenditure had ballooned. Harley supported a Bill to exclude from the Commons holders of government office and placemen in an effort to weaken court patronage. In taking part in the debates, Harley wrote: "I hope we have shown the parts of honest men and lovers of our country". In 1696 Harley advocated the founding of a Land Bank that would serve the agricultural interest as the Bank of England served the monied interest. After the general election of 1698, Harley emerged as the leader of the combined Country Whig Tory opposition alliance against the Junto, or what Harley called the 'New Country Party'. Also in this year, he began his association with Sidney Godolphin, and through him ultimate entry into the circle around Princess Anne. In November 1698 and in January 1700 Harley was approached by the ministry to accept office in the government, on the latter occasion being offered the Secretaryship of State. He refused on both occasions as he did not want to serve with the Whigs. Upon the death of Anne's only surviving child, Prince William, Duke of Gloucester, in July 1700, King William III became concerned with the succession. William believed it was imperative that the crown should go to Sophia, Electress of Hanover, or her descendants, should Anne die without child. He wrote to Harley and summoned him to an audience, where he asked Harley what demands the Commons would make in order to be persuaded to pass a Bill incorporating the new line of succession. It was agreed that the Bill would include further limitations of the monarch's power. Afterwards, William approved his election as Speaker of the House of Commons.

Төменгі палатаның спикері: 17011705

1701 жылдың ақпанында өткен жалпы сайлаудан кейін ол 1705 жылдың наурызына дейін үш Парламенттің спикері қызметін атқарды. 1704 жылдың 18 мамырынан бастап ол бұл қызметін Солтүстік департаменттің мемлекеттік хатшысы қызметімен біріктірді, Ноттингем графының орнын басты. Бірінші Парламенттің спикері ретінде Харли король Уильяммен бұрын келісілген 1701 жылғы Мұрагерлік туралы актінің қабылдануын бақылады. Харли Уигтер мен Торилердің патша билігін шектеу туралы келісімге келгеніне қуанды және "біздің жағымсыз айырмашылықтарымыз бен партияларымыз, әсіресе якобизм, жақын арада толығымен жойылсын деп үміттенемін" деген пікірін білдірді.

Солтүстік хатшы: 17041708

Харли «спин» әдісін ерте пайдаланатын болды. Ол бұқаралық ақпарат құралдарын сақтаудың саяси маңыздылығын түсінді. 1703 жылы Харли алғаш рет Дэниел Дефоның саяси жазушы ретіндегі қабілетін пайдаланды. Бұл өте табысты болды, сондықтан ол кейіннен Деларивье Менли мен Джонатан Свифтті өзінің көптеген саяси қарсыластарына қарсы памфлеттер жазу үшін жұмысқа алды. Ол билікте болған кезде 1707 жылғы Шотландиямен одақ туралы акт қабылданды. Мемлекеттік хатшы болып тағайындалған кезде Харли Уигтерге наразылық білдірмеді, және ол негізінен Марлбороның ықпалы арқылы министрлікке қабылданды. Үлкен ағылшын генералының жеңістері достарының саясатына сән бергендей, Харли біраз уақыт бойы әріптестерімен адал әрекет етуді жалғастырды. Бірақ 1707 жылдың жазында Сидни Годольфинге, Годольфиннің 1-графына, патшалық тақтың артындағы жасырын күш патшайымның министрлеріне деген сенімін шайқап жатқаны анық болды. Патшайым ашықсыз лорд Сандерлендтің басқаруға араласуына наразылық білдірді және Англия шіркеуінің қауіпсіздігі торилердің табысына байланысты деп ойлады. Бұл сенімді оның жаңа сүйіктісі Әбигейл Машам (Марлборо герцогинясының анасы арқылы және Харлидің әкесі жағынан туысқан) нығайтты. Оның әдептілігі королеваның көзінде оның ескі досы Марлборо герцогинясының жоғарыпарсылық мінез-құлқымен қарама-қарсы болды. Герцогиня да, Годольфин де королеваның мінез-құлқындағы бұл өзгеріс Харли мен оның туыстарының ықпалынан туындағанына сенімді болды, бірақ оған қызметте қалуға рұқсат берілді. Кейіннен Харли кеңсесінің жалақысы төмен және кедейлікте күрескен клеркі Уильям Грег француз жауына көптеген құжаттардың көшірмелерін бергені анықталды. Бұл құжаттар соттың ең сенімді кеңесшілерінен басқа, басқалардың бәрінен жасырын сақталуы керек еді. Харлидің қызметкері болған атақты жазушы Дэниел Дефо оның нашар қауіпсіздігі сатқындыққа шақыру екенін ескерткен. Корольге Годольфин мен Марлборо енді Харлимен бірге қызмет ете алмайтындарын хабарлады. Олар 1708 жылдың 8 ақпанындағы келесі кеңеске қатыспады, ал Харли сол күнгі жұмысты жалғастыруды ұсынғанда, Сомерсет герцогы олардың қатыспағанын атап өтті. Король Харли мен Генри Сент-Джонның, 1-виконт Болингброуктің отставкасын қабылдауға мәжбүр болды (11 ақпан). Томсон Харлидің Солтүстік департаментіндегі қызметін сынап, оны «жұмысын жүргізуде кінәлі түрде немқұрайлы» деп атады. Томсон жоғарыда айтылған қауіпсіздіктің нашарлығына қоса, Харли «оның кеңсесіндегі бақытсыз клерктер түн ортасына дейін немесе одан сәл ертерек жұмысқа кіре алмайтындай және таң атқанша кете алмайтындай жағдай жасады. Тіпті жұмыс істеуге ештеңе болмаған жағдайда да олар таңғы сағат үшке дейін күтуге мәжбүр болды».

Harley was an early practitioner of 'spin'; he recognised the political importance of careful management of the media. In 1703 Harley first made use of Daniel Defoe's talents as a political writer. This proved so successful that he was later to employ both Delarivier Manley and Jonathan Swift to pen pamphlets for him for use against his many opponents in politics. During the time of his office, the Act of Union 1707 with Scotland was brought about. At the time of his appointment as Secretary of State, Harley had given no outward sign of dissatisfaction with the Whigs, and it was mainly through Marlborough's influence that he was admitted to the ministry. For some time, so long indeed as the victories of the great English general cast a glamour over the policy of his friends, Harley continued to act loyally with his colleagues. But in the summer of 1707, it became evident to Sidney Godolphin, 1st Earl of Godolphin that some secret influence behind the throne was shaking the confidence of the Queen in her ministers. The sovereign had resented the intrusion into the administration of the impetuous Lord Sunderland, and had persuaded herself that the safety of the Church of England depended on the fortunes of the Tories. These convictions were strengthened in her mind by the new favourite Abigail Masham (a cousin of the Duchess of Marlborough through her mother, and of Harley on her father's side), whose coaxing contrasted favourably in the eyes of the Queen with the haughty manners of her old friend, the Duchess of Marlborough. Both the Duchess and Godolphin were convinced that this change in the disposition of the queen was due to the influence of Harley and his relatives, but he was permitted to remain in office. Later, an ill paid and poverty stricken clerk, William Gregg, in Harley's office, was found to have given the French enemy copies of many documents which should have been kept from the knowledge of all but the most trusted advisers of the court, and it was found that through the carelessness of the head of the department the contents of such papers became the common property of all in his service. The celebrated author Daniel Defoe, then an employee of Harley's, had warned that his lax security was an invitation to treason. The Queen was informed by Godolphin and Marlborough that they would no longer serve with Harley. They did not attend her next council, on 8 February 1708, and when Harley proposed to proceed with the business of the day the Duke of Somerset drew attention to their absence. The Queen found herself forced (11 February) to accept the resignations of both Harley and Henry St John, 1st Viscount Bolingbroke. Thomson criticizes Harley's tenure at the Northern Department, calling him "culpably negligent in the conduct of his business". In addition to citing the lax security already mentioned, Thomson writes that Harley "so arranged matters that the unhappy clerks in his office could not begin work until midnight or a little before and so were unable to leave till dawn. Even where there was nothing to do, they were kept in attendance until about three in the morning".

Қарсылық: 17081710

Харли биліктен қуылды, бірақ оның жақында үйленген туысы Әбигейл патшайымның қызметінде қалды. Харли өзінің ықпалын қандай да бір ар-ұятсыздықсыз пайдаланды, және бұл бекер болған жоқ. Франциямен созылған соғыстың құны және ұлттық шіркеуге төнген қауіп – оның ең басты дәлелі Генри Сакверелдің қуғынға ұшырауы – халыққа әсер ету үшін ол қолданған құрал болды. Марлбороның өзін алмастыру мүмкін болмады, бірақ оның туыстары бірінен соң бірі қызметтерінен босатылды. Олардың арасындағы ең ірісі, лорд Годольфин 1710 жылдың 10 тамызында қызметтен алынғанда, қазыналыққа бес комиссар тағайындалды; олардың ішінде Харли қазынашылық канцлері болып кірді.

Қаржы министрі: 1710 1711

Жаңа канцлер екі партияның да орташа мүшелерінен әкімшілік құруды және алдыңғыларының саясатын аз өзгерістермен қабылдауды көздеді, бірақ оның күш-жігері сәтсіз аяқталды. Вигтер онымен одақтасудан бас тартты, ал торилер сайлауда күтпеген үлкен жетістікке жеткенімен, неліктен олардың басшылары партия мүдделеріне көбірек сай келетін саясатты қабылдамағанын түсіне алмады. Қазан клубында жиналған ауылдық депутаттардың наразылығы тіпті Харлиге адал адамдардың арасында да қайталануын бастады, осы кезде күтпеген оқиға арқасында оның беделі қайта жаңғырды. Бұрынғы аббат Ла Бурли (Гвискар маркізі деген атпен танымал) Франциядан келген босқын, Ұлыбританияның Жеке кеңесі алдында мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен тергелді, сол кезде ол Харлиді (1711 жылғы 8 наурызда) қалта пышағымен кеудесіне қадады. Әйқай-шуға қарамастан, Харлидің әдемі киімдерге құштарлығы болғандықтан, сол күні ол әсем алтын жіпті жилет киген еді, пышақ әшекейлердің біріне ілініп қалды. Гвискардың қарумен бөлмеге кіруіне рұқсат беруі әлі де жұмбақ, бірақ Грегг ісі көрсеткендей, Харли қауіпсіздік шараларына немқұрайлы қараған, сондықтан Гвискарды тиісінше тексермеген болуы мүмкін. Денсаулығы жақсы адамға жаралар аса қауіпті болмас еді, бірақ Харли денсаулығына байланысты қиындықтарды бастан өткеріп жатқан еді, ал Свифт «Оның денсаулығын сақтау үшін Құдайға жалбарыңыз, барлығы соған байланысты» деген дұға жазды. Оның жазылуына елдің қуанышы шексіз болды. Екі палата да патшайымға үнқатысу жіберді, патшайымнан лайықты жауап келді, ал Харли Төменгі палатаға қайта келгенде спикер елге таратылған сөз сөйледі. Сол кездегі ең маңызды мәселелердің бірі – Францияға қарсы соғыстың қаржылық шығындарын өтеу қажеттілігінен туындаған мемлекеттік қаржыдағы дағдарыс еді. Ұлыбританияның қаржы жүйесінің негізін қалаушы Лорд Галифакс Харлиге жаңа Қаржы кеңесі жиналған күні былай деп хат жазды: «Сіздің зор қабілеттеріңіз бен кірістер туралы біліміңіз сізді жақын арада барлық мәселелердің шешіміне жеткізеді, бірақ сіз несиені қалай қалпына келтіресіз және сізге талап етілетін қаржыны қалай табасыз, менің қабілетімнен асып түседі». Харли 1711 жылы мемлекеттік қарызды басқару үшін Оңтүстік теңіз компаниясын құрды, ол бастапқыда өте табысты болды (бірақ 1720 жылы басталған әйгілі «көпіршік» оның құлауына әкелді). Ол өкіметтік кезеңінде сенімділікті қайта орнатуға қол жеткізді, 1708 жылғы якобиттердің басып кіру қаупі мен 1714 жылдың басында патшайымның ауруынан туындаған алаңдаулық банк жүйесіне шабуылдарға себеп болды, бірақ Годольфиннің құлауы оған ықпал етпеді. 29 мамырда ол лорд-казначей болып тағайындалды, ал 1712 жылғы 25 қазанда Гартер орденінің рыцары атанды. Қараша айында оның өміріне тағы да қастандық жасауға тырысылды, «Шляпа қорабы» жоспары бойынша, ішінде жіп арқылы іске қосылатын тапаншалары бар шляпа қорабы оған жіберілді, бірақ Джонатан Свифттің жедел араласуы қастандыққа жол бермеді. Осы қастандық әрекеттерінің тудырған жанашырлығымен және лорд-казначейдың екі саяси партияның да орташа мүшелерін татуластырудағы шеберлігімен ол бірнеше ай бойы беделін жоғалтпай қызмет етті. Ол елдің қаржысын қайта ұйымдастырды және француз корольімен байланыста болған елшілері арқылы Англияның одақтастарынан тәуелсіз бейбітшілік шарттарын келісіп, науқанды жалғастыру үшін генералдарын жеткілікті ресурстармен қамтамасыз етті. Көп апталық тартыс пен интригалардан кейін, келіссөздер жиі үзіліп кетуі мүмкін болған кезде, алдын ала бейбітшілікке қол қойылды, және Лордтар палатасындағы вигтердің қарсылығына қарамастан, Харлидің он екілігі деп аталған он екі жаңа пэр құрылды, көп дау тудырған Утрехт келісім-шарты 1713 жылғы 31 наурызда қол қойылды. «Испаниясыз бейбітшілік болмайды» деген вигтердің ұраны Парламенттің келісімді мақұлдауына кедергі келтіре алмады. Осы келіссөздер жүріп жатқанда, Харли (Оксфорд) мен Сент-Джон арасындағы достық, соңғысы 1710 жылдың қыркүйегінде Мемлекеттік хатшы болған, жеккөрушілікке айналды. Сент-Джон Гвискардың пышақтарынан оның әріптесі Харлиге қол жеткізген сәттілікке ренжіді, және ол барон Сент-Джон және виконт Болингброк титулымен, графтық атағымен емес, пэрлікке көтерілгенде оның ренжіуі шексіз болды. Патшаның сүйіктісі Әбигейл, оның күйеуі Жоғарғы палатаға Барон Машам ретінде шақырылған еді, өзінің ескі досы мен туысын одан да белсенді бәсекелесіне тастап кетті. Якобиттер Лорд-казнагер олардың мүдделеріне деген ықыласын білдіргенімен, оның жеңіске жетуіне ешқандай қадам жасалмағанын көрді, және олар үнемі беріліп, үнемі бұзылатын уәделерге енді сенім артпады. Тіпті Харлидің (Оксфордтың) достары да оның кешігушілігіне шағымдана бастады, және оның денсаулығына байланысты әлсіздігіне, сондай-ақ дастархан икемділіктерінен және сүйікті баласының қазасынан туындаған апатияға түсіндіруге тырысты. Патшайым Аннаның сенімі бірте-бірте Оксфордтан Болингброкқа ауысты, 1714 жылғы 27 шілдеде бұрынғы лорд-казначейліктен бас тартты, ал 1 тамызда патшайым қайтыс болды.

It was the aim of the new chancellor to frame an administration from the moderate members of both parties, and to adopt with but slight changes the policy of his predecessors; but his efforts were doomed to disappointment. The Whigs refused to join an alliance with him, and the Tories, who were successful beyond their wildest hopes at the polling booths, could not understand why their leaders did not adopt a policy more favourable to the interests of their party. The clamours of the wilder spirits, the country members who met at the October Club, began to be re echoed even by those who were attached to the person of Harley, when, through an unexpected event, his popularity was restored at a bound. A French refugee, the former abbé La Bourlie (better known by the name of the Marquis de Guiscard), was being examined before the Privy Council of Great Britain on a charge of treason, when he stabbed Harley in the breast with a penknife (8 March 1711). Fortunately for Harley, he had a taste for fine clothes, and on that occasion was wearing an ornate gold brocade waistcoat: it seems that the knife stuck in one of the ornaments. Why Guiscard was allowed to enter the room carrying a weapon is still something of a mystery, but, as the Gregg affair demonstrated, Harley was notoriously lax in matters of security, and it is likely that Guiscard had not been properly searched. To a man in good health, the wounds would not have been serious, but the minister had been suffering from ill health and Swift had penned the prayer, "Pray God preserve his health, everything depends upon it". The joy of the nation on his recovery knew no bounds. Both Houses presented an address to the crown, a suitable response came from the Queen, and on Harley's reappearance in the Lower House, the Speaker made an oration which was spread by broadsheet through the country. One of the most pressing problems at this time was the major crisis in public finance caused by the need to pay for the war against France. The architect of Great Britain's finance was Lord Halifax, and he wrote to Harley on the day that the new Treasury board met: "Your great abilities and your knowledge of the Revenue, will soon make you master of all the business, but how you will restore credit, and find money for the demands that will be upon you exceeds my capacity". Harley in 1711 created the South Sea Company to handle the national debt—it proved highly successful (at first—the notorious "bubble" began in 1720). He succeeded in restoring confidence under his tenure; whereas the Jacobite invasion scare of 1708 and the alarm caused by the Queen's illness in early 1714 both caused runs on the bank, Godolphin's fall did not precipitate one. On 29 May he was appointed Lord Treasurer, and on 25 October 1712 became a Knight of the Garter. A further attempt was made on his life in November with the Bandbox Plot, in which a hat box, armed with loaded pistols to be triggered by a thread within the package was sent to him; the assassination attempt was forestalled by the prompt intervention of Jonathan Swift. With the sympathy which these attempted assassinations had evoked, and with the skill which the Lord Treasurer possessed for conciliating the calmer members of either political party, he passed several months in office without any loss of reputation. He rearranged the nation's finances, and continued to support her generals in the field with ample resources for carrying on the campaign, though his emissaries were in communication with the French King, and were settling the terms of a peace independently of England's allies. After many weeks of vacillation and intrigue, when the negotiations were frequently on the point of being interrupted, the preliminary peace was signed, and in spite of the opposition of the Whig majority in the House of Lords, which was met by the creation of twelve new peers nicknamed Harley's Dozen, the much vexed Treaty of Utrecht was brought to a conclusion on 31 March 1713. The Whig cry of "No Peace Without Spain", was not sufficient to block Parliamentary approval of the Treaty. While these negotiations were under discussion, the friendship between Harley (Oxford) and St John, the latter who had become Secretary of State in September 1710, was fast changing into hatred. The latter had resented the rise in fortune which the stabs of Guiscard had secured for his colleague Harley, and when he was raised to the peerage with the title of Baron St John and Viscount Bolingbroke, instead of with an Earldom, his resentment knew no bounds. The royal favourite, Abigail, whose husband had been called to the Upper House as Baron Masham, deserted her old friend and relation for his more vivacious rival. The Jacobites found that, although the Lord Treasurer was profuse in his expressions of goodwill for their cause, no steps were taken to ensure its triumph, and they no longer placed reliance on promises which were repeatedly made and repeatedly broken. Even Harley's (Oxford's) friends began to complain of his dilatoriness, and to find some excuse for his apathy in ill health, aggravated by excess in the pleasures of the table and by the loss of his favourite child. The confidence of Queen Anne was gradually transferred from Oxford to Bolingbroke; on 27 July 1714 the former surrendered his staff as lord treasurer, and on 1 August the queen died.

Түрмеде отырған уақыты: 1715 1717

Ұлыбританияның Георг I патшалыққа көтерілгеннен кейін, жеңілген министр Херефордширге кетіп қалды, бірақ бірнеше айдан соң оның импичменті шешілді және ол 1715 жылғы 16 шілдеде Лондон мұнарасына қамалды. Ол мемлекетке қарсы сатқындық, ауыр қылмыстар мен құқық бұзушылықтар жасады деп айыпталды, өлім жазасы да қарастырылды. Көптеген айыптаулар оның Утрехт шарты бойынша келіссөздер жүргізуімен байланысты болды. Оның Якобтік талапкер Джеймспен құпия сөз байласып, жасырын жоспарлар құрғаны туралы тағы да айыптаулар қосылды. Оның саяси одақтастары Сент-Джон мен Ормонд оларды ұстауға тырысқанға дейін Францияға қашып, Джеймстің қызметіне түсті. Бастапқыда ол пневмонияға шалдығып, денсаулығы нашарлағандықтан, әйелі Сара оны күтіп баптады, ол тұтқындалған алғашқы апталарында оның қасында болды. Ол тұтқындалғаннан кейін көп ұзамай ірі Якобтік көтеріліс болды, бірақ ол жеңіліске ұшырады. Якобтік тұтқындарды тексерушілер Харлидің жоспардағы қатысы бар-жоғын анықтауға тырысты, бірақ ешқандай байланыс табылған жоқ. Бұл Харлидің сот процесін кешіктірді, себебі бас көтерілісшілерге басымдық берілді, олардың бірнешеуі жазаланды. Бұл оған тиімді болған болуы мүмкін, өйткені 1717 жылға қарай Уигтер арасындағы оған деген ашу-ыза басылды. Харли Джеймс Стэнхоп пен Роберт Уолполл басқарған бағыттар арасындағы Уигтердің бөлінуінен де пайда көрді. Уолполл мен оның жақтастары оппозицияға өтіп, Торилермен бірігіп, Стенхоптың үкіметін көптеген мәселелерде сынады. Шамамен екі жылдық қамауда болғаннан кейін Харли екі жыл бұрынғы импичментте айыпталған мемлекетке қарсы сатқындық, ауыр қылмыстар мен құқық бұзушылықтардан толық ақталды және теңдестер қатарына оралуға рұқсат алды.

Кейінгі өмір: 17171724

Бостандыққа шыққаннан кейін Оксфордқа Георг I оның еңбек еткен орнына енбеуін ескертті. Ол Тори лордтарымен бірігіп, Парламентте жаңа Виг олигархиясына қарсы күресті, сондай-ақ Оппозициялық Вигтермен де одақтастық құрды. 1719 жылы олар Стенхоптың Лордтар палатасы заң жобасына қарсы бірікті, нәтижесінде ол қабылданбады. Осыдан кейін Лорд Оксфорд қоғамдық істерге қатысуын азайтты және 1724 жылдың 21 мамырында Лондонда көп назарсыз қайтыс болды.

Әдеби маңызы

Харлидің әдебиетке тигізген әсерін бағалау мүмкін емес. Ол өнерді қолдаушы ретінде танымал болды. Ол мұраны сақтаушы ретінде ең құнды еді. Ол өзінің байлығы мен билігін зерттеуге теңдесі жоқ кітапхана жинауға жұмсады. Ол "Багфорд балладалары" сияқты балладалар жинағын жасауға тапсырыс берді және елдің түкпір-түкпірінен жекелеген өлеңдерді сатып алды. Ол Ренессанс әдебиетін (әсіресе поэзияны), сол кезде түсініксіз болған англосаксон әдебиетін және орта ғасырлық ағылшын әдебиетінің көп бөлігін сақтап қалды. Оның жинағы, оның ұлы Эдвард, 2-ші Оксфорд және Мортимер лордының жинағымен бірге, 1753 жылы Оксфорд графесі мен Мортимер графинясы және олардың қызы Портленд герцогинясы арқылы Парламентке Британ мұражайына сатылды; ол Харли жинағы деп белгілі. Қызмет еткен кезеңінде Харли Джонатан Свифт, Александр Поуп және Джон Гейдің мансабын дамытуға көмектесті. Ол сондай-ақ Скриблер клубының мүшесі ретінде олармен бірге жазды. Ол 1-ші Болингброк виконтымен бірге клубтың әдеби туындыларына үлес қосты. Оның ерекше қабілеті поэзияда болды, ал оның кейбір туындылары (әдетте авторсыз) сақталған және Свифт поэзиясының басылымдарында кездеседі. Бұған қоса, ол "Мартин Скриблердің естеліктері" кітабын жазуға қатысқан болуы мүмкін, бірақ оның үлесі қанша екенін анықтау қиын. Тарихшы Дэвид Дугластың пікірінше, Харлидің заманында "барлық ғалымдар Роберт Харли, Оксфорд графына, ортағасырлық ағылшын білімінің ұлы меценаты ретінде қарады және олардың пікірі дұрыс еді, өйткені ол олардың көптеген адамына хатшылық қызмет көрсетіп, көмек қолын созды, кітаптарды жинауы арқылы болашақ ұрпақтың алғысын алды".

Өмірбаяндары

Биддл, Шейла. Болингброк және Харли (Лондон: Аллен және Унвин, 1975). Дауни, Дж. А. Роберт Харли және Баспасөз (Кембридж университетінің баспасы, 1979). Гамильтон, Элизабет. Артқы баспалдақ айдаһары: Роберт Харлидің өмірі, Оксфорд графы (Хэмиш Гамильтон, 1969). МакИннес, Ангус. Роберт Харли: Пуритан саясаткері (Литлхэмптон кітап қызметі, 1970). Миллер, О. Б. Роберт Харли, Оксфорд графы. Станхоп жүлдесіне жазылған эссе, 1925 (Оксфорд: Блэкуэлл, 1925).

Негізгі зерттеулер

Беннет, Гарет Вон. "Роберт Харли, Годольфин министрлігі және 1707 жылғы епископтық дағдарыс". The English Historical Review 82.325 (1967): 726–746. JSTOR
Коббет, Уильям, Томас Б. Хоуэлл және Дж. Томас, State Trials (Лондон: 1809–26, 34 томдық серияның бөлігі).
Фейлинг, Кит. Тори партиясының тарихы, 1640–1714 (1924).
Дэвис, Годфри. "1708 жылы Харлидің құлауы". The English Historical Review 66.259 (1951): 246–254. JSTOR
Грегг, Эдвард. Queen Anne (1980).
Джеффри Холмс, "Харли, Сент-Джон және Тори партиясының өлімі", Джеффри Холмс (ред.), Ұлыбритания 1689–1714 жылдардағы Даңқты революциядан кейін (Лондон: Macmillan, 1969), 216–237-беттер.
Холмс, Джеффри С. және Уильям Артур Спек. "1708 жылғы Харлидің құлауы қайта қарастырылды". The English Historical Review 80.317 (1965): 673–698. JSTOR
Холмс, Джеффри. Анн дәуіріндегі британ саясаты (A&C Black, 1987).
Хоппит, Джулиан. Еркіндік мекені?: Англия 1689–1727 (Oxford UP, 2000).
Джонсон, Ричард Р. "Саясатты қайта анықтау: Англия тарихының соңғы Стюарт кезеңі туралы жаңа жазбалардың бағасы, 1660–1714". The William and Mary Quarterly (1978): 691–732. JSTOR
Уильям Эдвард Хартпол Леки. XVIII ғасырдағы Англия тарихы. Лондон, 1878–90.
Томас Б. Маколей, Англия тарихы (Лондон, 1855).
МакИннес, Ангус. "1704 жылы Харлидің тағайындалуы". The Historical Journal 11.2 (1968): 255–271. JSTOR
Маклаклан, А. Д. "Бейбітшілікке жол 1710–13", Джеффри Холмс (ред.), Ұлыбритания 1689–1714 жылдардағы Даңқты революциядан кейін (Лондон: Macmillan, 1969), 197–215-беттер.
Робертс, Клейтон. "Годольфин министрлігінің құлауы". The Journal of British Studies 22.1 (1982): 71–93. JSTOR
Филлип Стэнхоуп, 5-ші граф Стэнхоуп, Англия тарихы, Утрехт бейбітшілігіне дейінгі королева Аннаның билеуі (Лондон: 1870).
Снайдер, Генри Л. "Годольфин мен Харли: саясаттағы серіктестіктерін зерттеу". The Huntington Library Quarterly (1967): 241–271. JSTOR
Сандростром, Рой А. Сидни Годольфин: Мемлекеттік қызметкер (Делавэр университетінің баспасы, 1992).
Тревелян, Г. М. Англия королева Анна тұсында (3 том, 1930–34).

Bennett, Gareth Vaughan. "Robert Harley, the Godolphin ministry, and the bishoprics crisis of 1707." The English Historical Review 82.325 (1967): 726–746. in JSTOR
Cobbett, William, Thomas B. Howell, and J. Thomas, State Trials (London: 1809–26, part of a 34 vol. series). Feiling, Keith. A History of the Tory Party, 1640–1714 (1924). Davies, Godfrey. "The Fall of Harley in 1708." The English Historical Review 66.259 (1951): 246–254. in JSTOR
Gregg, Edward. Queen Anne (1980)
Geoffrey Holmes, 'Harley, St John and the Death of the Tory Party', in Geoffrey Holmes (ed. ), Britain after the Glorious Revolution 1689–1714 (London: Macmillan, 1969), pp. 216–237. Holmes, Geoffrey S., and William Arthur Speck. "The Fall of Harley in 1708 Reconsidered." The English Historical Review 80.317 (1965): 673–698. in JSTOR
Holmes, Geoffrey. British politics in the age of Anne (A&C Black, 1987). Hoppit, Julian. A land of liberty? : England 1689–1727 (Oxford UP, 2000). Johnson, Richard R. "Politics Redefined: An Assessment of Recent Writings on the Late Stuart Period of English History, 1660 to 1714." The William and Mary Quarterly (1978): 691–732. in JSTOR
William Edward Hartpole Lecky. History of England in the Eighteenth Century. London, 1878–90
Thomas B. Macaulay, History of England (London, 1855). McInnes, Angus. "The Appointment of Harley in 1704." The Historical Journal 11.2 (1968): 255–271. in JSTOR
MacLachlan, A. D. 'The Road to Peace 1710–13', in Geoffrey Holmes (ed. ), Britain after the Glorious Revolution 1689–1714 (London: Macmillan, 1969), pp. 197–215. Roberts, Clayton. "The Fall of the Godolphin Ministry." The Journal of British Studies 22.1 (1982): 71–93. in JSTOR
Philip Stanhope, 5th Earl Stanhope, History of England, Comprising the Reign of Queen Anne until the Peace of Utrecht (London: 1870). Snyder, Henry L. "Godolphin and Harley: A Study of Their Partnership in Politics." The Huntington Library Quarterly (1967): 241–271. in JSTOR
Sundstrom, Roy A. Sidney Godolphin: Servant of the state (University of Delaware Press, 1992). Trevelyan, G. M. England under Queen Anne (3 v 1930–34).