Кіріспе
Каполей – Гавайи штатының Гонолулу округіндегі Оаху аралында орналасқан жоспарланған қауымдастық. Ол Гонолулуға қатысты Оахудың «екінші қаласы» ретінде белгілі. Статистикалық мақсаттар үшін АҚШ Халық санағы бюросы Каполейді Гонолулу біріккен қала округінің құрамындағы халық санағымен белгіленген аудан (CDP) деп анықтады. Қауым өз атын Пуу-о Каполей атты вулкандық конустан алған. Гавайи тілінде «пуу» сөзі «төбе», ал «Капо лей» – «сүйікті Капо» деген мағынаны білдіреді. Аңыз бойынша, Капо – құнарлылық құдайы, ал Пеле – от құдайы, Намака – теңіз құдайының қарындасы болған. Жердің көп бөлігі өнеркәсіпші Джеймс Кэмпбеллдің иелігінде. Каполейдің негізгі құрылысшысы – Джеймс Кэмпбелл компаниясының еншілес кәсіпорны «Каполей мүлік дамуы». Каполей бұрынғы қант қызылшасы мен ананас егістіктерінің орнында салынған.
Kapolei is a planned community in Honolulu County, Hawaiʻi, United States, on the island of Oʻahu. It is colloquially known as the "second city" of Oʻahu, in relation to Honolulu. For statistical purposes, the United States Census Bureau has defined Kapolei as a census designated place (CDP) within the consolidated city county of Honolulu. The community takes its name from a volcanic cone, Puʻu o Kapolei. In the Hawaiian language, puʻu means "hill" and Kapo lei means "beloved Kapo". According to legend, Kapo, Goddess of Fertility was sister to Pele, Goddess of Fire and Nāmaka, Goddess of the Sea. Much of the land is part of the estate of industrialist James Campbell. Kapolei's major developer is Kapolei Property Development, a subsidiary of James Campbell Company. Kapolei sits primarily upon former sugarcane and pineapple fields.
Демография
2020 жылғы халық санауы бойынша, CDP-да 21 411 адам, 6 583 тұрғын үй және 6 822 отбасы болды. Каполейде 2020 жылы бір шаршы мильге 4 900,7 адам шақырды. Халықтың этникалық құрамы: 14,0% ақ нәсілді (2 358 адам), 2,5% афроамерикандық (560), 0,0% американдық үндістер (40), 29,7% азиялық (7 432), 15,8% Тынық мұхиты аралдарынан (3 052) және 37,2% екі немесе одан көп нәсілді (7 623) адамдарды құрады. Халықтың 12,9%-ы (2 675) испан немесе латиноамерикандық шығу тегінен. Ата-тегі бойынша: 6,8% неміс, 4,1% ирланд, 2,1% ағылшын, 2,0% португал, 1,4% итальян, 1,3% француз, 1,3% Сахара Африкасынан, 1,0% поляк, 0,5% норвег, 0,4% Батыс Үндістан және 0,3% шотландық. 1955 жылы Каполейдің бас жоспары жасалды және 1974 жылдан бастап үш рет қайта қарастырылды. 1977 жылы жаңа Бас ереже жоспары Оаху аралында Каполейді "екінші қалалық орталық" (SUC) деп атаған Оахудың бас жоспарын қабылдады. 1986 жылы "Ewa Master Plan" жоспары SUC-ті қосу үшін қайта қарастырылды және Каполей ауданында тұрғын үйлерді салу 1980-жылдардың соңында басталды, одан кейін коммерциялық құрылыс тез арада жүргізілді. Шамамен екі онжылдықтан кейін, 2006 жылы Каполей ауданында 800-ден астам компания, мекеме және ұйымдар жұмыс істеді, бұл шамамен 25 000 жұмыс орны құрады. 2010 жылғы халық санауы бойынша Каполей CDP-ның халқы 15 186 адамды құрады. Каполей қаласын дамытудың бастапқы мақсаттары: жұмыспен қамту орталығы, кеңселер мен бизнес орталықтары, мемлекеттік кеңселер орталығы, адамдардың жүріп, велосипедпен немесе автобуста жүретін қала, суды сақтау және қайта өңдеу сияқты ең жаңа энергия тиімді технологиялар және Оахуда қарым-қатынас жасаудың ең тиімді жолдары. Қысқасы, "ақылды қала". Дамыту жоспары Каполейдің 7 тақырыбы құрылыс кезінде өзгермейтініне кепілдік береді. Олар: 1. Гавай бақшасы, 2. Салауатты өмір салты, 3. Толыққанды қоғамдық қызметтер, 4. Жаяу жүргіншілерге ыңғайлы орта, 5. Өткен, қазіргі және болашақ архитектуралық стиль, 6. Тұрақтылық, 7. Технология. Каполей Гавайидің ең тығыз қоныстанған аралы Оахудың екінші қалалық орталығы болып тез дамып келеді. Оахудың болашақ халқының өсуінің көп бөлігі Каполей аймағында, Эва жазығында және аралдың орталық аңғарының оңтүстік беткейлерінде, Перл-Харборға жақын Ваипаху мен аралдың ортасына жақын Вахиава арасында күтілуде. Каполейдің АҚШ пошталық коды – 96707. 2002 жылы Pacific Business News басылымы 96707 пошталық кодының Оаху аралындағы екінші ең жоғары орташа табысқа ие екенін, ол 62 303 долларды құрады деп хабарлады. Sperlings's Best Places мәліметтері бойынша Каполейдің орташа табысы 70 129 долларды құрайды, ал ұлттық орташа көрсеткіш 42 350 долларды құрайды. Әр бес үйдің бірінің табысы 100 000 доллардан асып түседі, ал үй иелігінің деңгейі 70% құрайды.
Қауымдастықтар
Каполей аймағындағы басқа да елді мекендер – Макакило және Барберс Пойнт әскери-әуе базасы (қазір Калаэоа деп аталады), Кемпбелл индустриалды паркі деп белгілі өнеркәсіптік аймақ, штаттағы екінші ірі терең су порты – Барберс Пойнт порты, сондай-ақ курорттық және яхталық кешен Ко Олина, оның құрамында Дисней Аулани курорты мен Ко Олина гольф клубы бар.
Көлік
Жол құрылысы жалғасып жатқандықтан, көлік қозғалысы проблемалары әлі де шешілмеді. Манавай көшесінің Камаха даңғылына қосылуы 2006 жылдың тамызында аяқталды және Камокила бульвары мен Фаррингтон тас жолындағы тығындарды азайтуға көмектесті. Каполей мүліктік дамыту 2007 жылдың қаңтарында Камокила бульварын Каполей паркінен Рузвельт даңғылына дейін созу үшін 2 миллион долларлық жол құрылысын бастады. Жақында Каполей мүліктік дамыту компаниясы мемлекеттік көлік департаментімен бірлескен жобаға қосымша автожолға кіретін жол салу үшін 6 миллион доллар бөлді. Каполейде мемлекеттік және округтік билік органдары мен Гавайидің ірі компанияларының көптеген жұмыс орындары болғанымен, халық санының өсуі жергілікті жұмыс орындарының құрылымын асып түсті. Каполейдегі ересектердің көпшілігі Гонолулуда жұмыс істейді, бұл H1 тас жолындағы басты артерияда тығын тудырады. 2006 жылдың желтоқсанында Гонолулу қалалық кеңесі Каполейді Гонолулу қаласының орталығымен байланыстыратын, биік теміржол жүйесі Гонолулу теміржол көлігі жобасын (қазіргі Skyline деп аталады) мақұлдады. 2007 жылдың қаңтарында Оаху тұрғындары жүйе құрылысының шығындарын жабуға көмектесу үшін жалпы салықты 0,5 пайызға арттырды. Жоба 2011 жылдың 22 ақпанында Шығыс Каполейде басталды. Біраз уақыттан кейін Вайпахуда бетон тіреулердің негізін салу жұмыстары басталды, ал 2012 жылдың сәуірінде Шығыс Каполейде тіреулерді орнату жұмыстары басталды. Жобаның бірінші кезеңі 2023 жылдың 30 маусымында Алоха стадионына жол ашты.
Негізгі жолдар
Каполей Макакило маңындағы Вайанаэ тауының ең оңтүстік бөлігінде орналасқан. Форт-Баррет тас жолы, тарихи маңызы бар Форт-Барреттің құрметіне аталған, Макакило мен Каполейді байланыстырады. Ол Гонолулудан шамамен 25 миль (40 км) қашықтықта, ʻЭва жазығында жатыр. H1 тас жолы жақында салынған Каполейді Макакилодан бөліп тұрады, ал H1 арқылы шығысқа қарай сапар Ваипахуға жетеледі. Басқа бағытта, тас жол Каполейден батысқа қарай шамамен 2 км жерде аяқталып, Фаррингтон тас жолымен (Мемлекеттік 93-жолы) Кахеге, содан кейін Вайанаэ жағалауындағы Нанакулиге жалғасады. Фаррингтон тас жолынан шығысқа қарай жүргенде Хонолиулиге жетесіз. H1-дегі 1-шы шығу – Калаэлоа бульвары, ол Барберс Пойнт пен Кэмпбелл индустриялық паркіне кіреберіс. H1 және Фаррингтон тас жолының қосылған жерінен батысқа қарай 1 мильден аз жерде Батыс Оаху курорты аймағы – Ко Олинаға баратын түсірілім және жол өткелі орналасқан. Оңтүстікке қарай Рентон жолы Каполейді Калалоаға, ал одан шығысқа қарай – ʻЭва ауылдарына жалғастырады.
Экономика
2016 жылдың қазан айында ашылған Ka Makana Ali‘i сауда орталығы 1,4 миллион шаршы фут көлемде сауда алаңына және жүзден астам дүкенге ие. Macy's универмагы – бұл сауда орталығының тірек нүктесі.
Үкімет және инфрақұрылым
Каполейді ресми түрде Гонолулу округі үкіметі басқарады. Округ үкіметі Оаху аралын қамтиды, ал округ орталығы Гонолулу Хейлде, Гонолулу қаласында орналасқан. Үкіметтік құрамға Гонолулу округінің мэрі, Гонолулу қаласы және округтік кеңес, сондай-ақ штат өкілдері кіреді. 2001 жылы салынған Каполей Хейл Каполей қаласының азаматтық орталығы және басты муниципалдық ғимараты болып табылады. Ғимаратта қала әкімінің кеңсесі және түрлі қалалық және округтік мемлекеттік органдардың кеңселері орналасқан. Дегенмен, Парктер және демалыс департаментінің рұқсаттар беру кеңсесі Гонолулу қаласының орталығында, Франк Ф. Фаси азаматтық орталығындағы Франк Ф. Фаси муниципалдық ғимаратында, 650 Оңтүстік Кинг көшесінде орналасқан. Сонымен қатар, федералдық, бірнеше штаттық және округтік басқармалар Каполей аймағына көшірілді. Гонолулу полиция департаменті 1100 Камокила бульвары мекенжайында 8-ауданы үшін Каполей аймақтық полиция бөлімін басқарады. Федералдық тергеу бюросының (ФБР) Гонолулудағы филиалы Каполейде, 91 1300 Enterprise көшесінде орналасқан. 2013 жылы ашылған бұл Каполейдегі алғашқы федералдық агенттік. Бұл Гонолулу филиалы Гавайи, Гуам, Сайпан және Америка Самоасы аумағына бағынышты, Мауи, Кона, Гуам және Сайпанда резиденттік агенттіктер бар. Бұрынғы Гонолулудағы орналасқан жері тым кішкентай болған. Көмірмен жұмыс істейтін электр станциясы 2022 жылға дейін пайдаланылды. 2024 жылы 585 МВт⋅сағ литий-темір фосфат аккумуляторы іске қосылды.
Білім
Гавайи білім беру департаменті Гавайиде, соның ішінде Каполейде мемлекеттік мектептерді басқарады. Каполей ауылдық округінің мемлекеттік бастауыш мектептеріне Каполей бастауыш мектебі және Хоокеле бастауыш мектебі кіреді, сондай-ақ бір мемлекеттік орта мектеп – Каполей орта мектебі және бір мемлекеттік жоғары мектеп – Каполей жоғары мектебі бар. Каполей ауылдық округінде орналасқан Island Pacific Academy (бастауыш сыныптан 12-ге дейін) 2004 жылы жеке мектеп ретінде ашылды және барлық сыныптарға Халықаралық Бакалавр (IB) бағдарламасын ұсынатын IB мектебі болып табылады. American Renaissance Academy (бастауыш сыныптан 12-ге дейін) 2007 жылы Калалоада, Барберс Пойнт әскери-әуе стансасында жеке мектеп ретінде ашылды. Барберс Пойнт бастауыш мектебі Калалоа ауылдық округінде (бұрынғы Барберс Пойнт тұрғын үй ауылдық округі) орналасқан, бірақ Каполей мекенжайына ие. Макакило бастауыш мектебі мен Маука Лани бастауыш мектебі Макакило ауылдық округінде орналасқан, бірақ Каполей мекенжайы бар. Гавайи университеті – Батыс Оаху Каполейге көшіріліп, 2012 жылдың тамызында 91 1001 Фаррингтон тас жолында жаңа кампусын ашты. Гавайи Токай халықаралық колледжі 2015 жылдың сәуірінде Каполейге көшірілді. Уэйленд баптистік университеті де Каполейде орналасқан.