Жаңа Францияның Бас Кеңесі

Кіріспе

Жаңа Францияда басқарушы орган

Суверендік кеңес Жаңа Францияда басқарушы орган болды. Ол Жаңа Франция колониясы үшін Жоғарғы сот және саясат қабылдау органы ретінде қызмет етті, бірақ соңғы рөлі уақыт өте келе азайды. Кеңес 1663 жылы Франция королі Людовик XIV-нің ресми жарлығымен құрылғанмен, толығымен жаңадан пайда болған жоқ, ал бұрынғы басқару органдарынан дамып келді. Бұл кеңестің алғашқы нұсқасы 1647 жылы король үш мүшеден тұратын кеңес құрғанда пайда болды. 1648 жылы бұл кеңес бес мүшеге дейін ұлғайтылды. 1703 жылғы 16 маусымда Людовик XIV-нің корольдік жарлығы шыққаннан кейін Суверендік кеңес Жоғары Кеңес (Conseil Supérieur) деп аталды, ол бұрынғы атауының орнына қолданылып, кеңесшілердің санын жетіден он екіге дейін көбейтті. Бұл институт 1663 жылы құрылғаннан бастап 1760 жылы Жаңа Францияның құлауына дейін жұмыс істеді. Оның соңғы отырысы 1760 жылғы 28 сәуірде, Сент-Фой шайқасы күні өтті.

Кеңестің құрылуы

1662 жылы сәуірде Людовик XIV «Егемендік кеңес» деп аталатын жаңа басқару кеңесін құру туралы жарлық шығарды. Жаңа Егемендік кеңеске кең ауқымды саяси мандат берілді. Кеңесті құру туралы жарлық оған мемлекеттік қаражатты жұмсау, тері саудасын реттеу, отаршылар мен француз саудагерлері арасындағы сауданы реттеу және полиция шараларын қабылдау құқығы берілді. Сондай-ақ, кеңес Квебек, Монреаль және Трой-Ривьер қалаларында төменгі соттар жүйесін құруға және судьялар, сот орындаушылары мен басқа да сот қызметкерлерін тағайындауға міндетті болды. 1663 жылы Егемендік кеңес бұрынғы колониялық кеңестерге қарағанда тоғыз мүшеден тұрды, яғни мүшелік саны көбірек еді. Бұл тоғыз мүше – генерал-губернатор, епископ (немесе ол болмаған жағдайда, жоғары діни лауазымдағы тұлға), бес кеңесші, бас прокурор және кеңсе хатшысы. Егемендік кеңесті құру Людовик XIV және оның қаржы министрі Жан Батист Колбердің Жаңа Францияның басқаруын реформалау жөніндегі үлкен күш-жігерінің бір бөлігі болды. Король мен Колбер Жаңа Францияның басқаруын чартерлік компаниялар дұрыс басқара алмағанын және колонияны тығыз монархиялық бақылауға алу қажет деп санайтын. Колонияда губернатордың билігінің күшеюі, әсіресе шіркеуге қатысты, алаңдаушылық тудырды. 1663 жылы колония Франция Корольдігінің ресми провинциясы мәртебесін алды. Жаңа Францияның негізгі чартерлік компаниясы – «Жүз серіктес компаниясымен» жасалған патшалық келісімшарт күштен шығарылып, «Француздық Батыс Үндістан компаниясы» деп аталатын жаңа чартерлік компания құрылды.

Кеңес пен Интендант

Осы шамада Жаңа Франция интендантының лауазымы да құрылды. Интендант колониядағы полиция, сот және қаржы мәселелеріне жауапты болатын. 1665 жылы лауазым құрылғаннан кейін көп ұзамай, интендант Егемендік Кеңесте отыра бастады, алайда оның Кеңестегі орны 1675 жылға дейін ресми түрде бекітілмеді. Уақыт өте келе интенданттың ықпалы артты, ал Кеңестің бұрынғы өкілеттіктерінің бір бөлігі интендантқа берілді, сондай-ақ 1680 жылы төменгі сот қызметкерлерін тағайындау құқығы осы лауазымға жүктелді.

Функциялары мен жетістіктері

Жоғарғы Кеңестің ең үлкен жетістіктерінің бірі азаматтық дауларды қараудағы тиімділігі болды. Қазіргі заманғы деректерге сәйкес, сотқа шақырылған күнінен бастап, айыпталушылар шақыру қағазымен бір-екі апта ішінде келуге мүмкіндік алды, содан кейін нұсқау анықталды. Дегенмен, Жоғарғы Кеңес тек сот органы ғана емес, сонымен қатар ауыл шаруашылығы, сауда, қоғамдық тәртіпті сақтау және санитария салаларында да маңызды жетістіктерге қол жеткізді. Бұл жетістіктердің көп бөлігі Жоғарғы Кеңес құрылғанның алғашқы ғасырында, оның кейбір функциялары орталықтандырылған интендант және басқа да ведомстволарға берілгенге дейін орын алды. Жоғарғы Кеңес Жаңа Францияның экономикалық істерінде маңызды билікке ие болды. Ол коммерциялық қарым-қатынастардың қандай уақытта жүзеге асырылатынын анықтады, ал Квебек, Монреаль және Трой-Ривьер қалаларындағы мемлекеттік базарлар тек Жоғарғы Кеңестің қолдауымен құрылды. Сонымен қатар, ол монета айналымын реттейтін негізгі орган болды, колониялық салмақтарды, өлшемдерді және таразыларды реттеді, 1685 жылға дейін қағаз ақша металл ақшадан басымдық алды. Жоғарғы Кеңес экономикалық белсенділікті ынталандыру және ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыру бойынша алғашқы қадамдарға белсенді қатысты. Жарлықтар бойынша иеленушілер өздерінің жерлерін белгіленген мерзімде тазартуға міндеттелді, ал алғашқы бес жыл бойы егілген дақылдардан жылдық алым алынбады. Кеңес кейде колонияның негізінде жатқан шаруалардың мүддесін қорғады. 1680 жылы ол шаруаларға жыртылмаған жердің жиырмадан бір бөлігін беру туралы шешім қабылдады. 1686 жылы қарыздар үшін малға тыйым салу туралы Людовик XIV-нің жарлығы күшіне енгізілді, кредиторлар 1692 жылға дейін малды алып қоюға құқылы емес еді. Сонымен қатар, 1701 жылы саудагерлердің монополиялары астықтың артық қорларын сақтап, оны нарыққа шығармай отырғаны туралы шағымдар түскеннен кейін, Жоғарғы Кеңес Квебек астық қоймаларын тексеру үшін комиссия құрды. Комиссия саудагерлердің монополиялары артық қорларды әділетсіз ұстап отырғанын анықтады, соның салдарынан артық қорлар тәркіленіп, кедейлерге қолжетімді бағамен сатылды. Кеңес корольдің әкімшілік саясатын іске асыруға міндетті болғанымен, Жаңа Францияның географиялық аумағының үлкендігі және метрополиялық Франциядан алыс болғандықтан, көбінесе тәуелсіз әрекет ете алды. Мысалы, Жоғарғы Кеңес иеленушілерге шаруалардан артық феодалдық алымдар алуға рұқсат берді, бұл 1717 жылы Людовик XIV араласып, осы тәжірибені жойғанға дейін Париж әдет-ғұрыптарына қайшы келді. Жоғарғы Кеңес қоғамдық тәртіпті сақтауға бағытталған басқа да шараларды қабылдады, бірақ олардың нәтижелері әртүрлі болды. 1663 жылғы жарлықпен әлеуметтік толқуларды азайту мақсатында кедейлерге тарату үшін қосымша азық-түлік пен киім жинау міндеттелді. 1668 жылғы жарлықпен лайықты кедейлер мен лайықсыз кедейлерді ажырату үшін комиссиялар құрылды. Бұл түсінік, лайықты кедейлер жергілікті, приходтық көмекке лайық, ал лайықсыз кедейлер заң бұзушылар еді, сол кезде метрополиялық Францияда және Батыс Еуропада кең таралған. Колониялық қоғамның әділдік пен моральға баса назар аударғандығын көрсететін, Жоғарғы Кеңес әрбір мейрамхана иесінің бизнес лицензиясын алу үшін өзінің ізгі мінез-құлқының жеткілікті дәлелін ұсынуын талап етті. Мемлекеттік инфрақұрылымды жақсартуға жасалған тырысулар көп табыс әкелмеді. Жолдар салудың алғашқы қадамдары, әсіресе өзендердің көлік құралы ретінде таралуын ескере отырып, тиімсіз болып шықты. Мысалы, 1664 жылғы Grande Allée тұрғындарына өзен бойындағы жерлерінің бір бөлігін өңделмеген қалдыруға міндеттеген жарлық көбінесе назарсыз қалды. Шаруаларға жеке ауыз су, егін, мал және көлік үшін өзенге қол жеткізу қажет болды. 1667 жылы Жоғарғы Кеңес Квебек пен провинцияны байланыстыратын алғашқы тас жолдың салынуын бұйырды. 1696 жылы бұл міндеттер аға жол инспекторына, le grand voyer-ге, жергілікті милиция капитандарымен бірге әрбір сеньорлықтағы жолдардың сапасын қадағалауға тапсырылды. Кеңес санитария және қалдықтарды басқаруға қатысты белгілі бір деңгейде міндеттемелерді көрсетті, ауа райының зақымдануын және қалдықтардың жиналуын азайту үшін орталық қала көшелерін асфальтпен қаптады. Оның ең үлкен жетістіктерінің бірі - Квебектің төменгі қаласындағы тұрғындар үйлерінің алдындағы аумақты тазартуды талап ететін жарлықты жүзеге асыру болды, содан кейін ат пен арбамен маусымдық жұмысшы тағайындалды. Жоғарғы Кеңестің 1687 жылы Жоғарғы және Төменгі Канадада құдықтар қазуды міндеттейтін жалғыз жарлығы іске аспады. Кахалл атап өткендей, құдықтарды қазуға басымдық берілмегені мүмкін, өйткені Жоғарғы Кеңес билігінің барлық кезеңінде 1663 жылдан 1760 жылға дейін ластанған су ішуден эпидемиялар тумады. Сонымен қатар, қала тұрғындары француз колониялық үкімдігінің барлық кезеңінде өзен суын алаңдамай ішкен.

One of the Sovereign Council's greatest achievements was its efficacy in processing civil suits. Contemporary evidence suggests that from the day defendants were summoned to court, they had one or two weeks to appear with their summons, at which time a verdict was definitively reached. More than just a judicial body, however, the Sovereign Council made lasting achievements in agriculture, commerce, the maintenance of public order, and sanitation. Many of these achievements were in the first century of the Sovereign Council's existence, prior to the dissolution of some of its responsibilities to the increasingly centralized intendant and other offices. The Sovereign Council exercised considerable authority over New France's economic affairs. It dictated when certain types of commercial interactions could occur, and public markets in Québec City, Montréal and Trois Rivières were only established under the Sovereign Council's auspices. It was also the primary regulatory body for coinage, regulating colonial weights, measures and scales until paper currency surpassed metal currency in 1685. The Sovereign Council was very involved in early attempts to stimulate economic activity and maximize agricultural productivity. Ordinances mandated that seigneurs clear their seigneurs within an allotted time, and exempted small crops from yearly tithes for the first five years of cultivation. The Council sometimes directly intervened on behalf of the peasantry, the foundation of the colony. In 1680, it decreed that one twentieth of uncleared land be made available to peasants. In an effort to protect the peasant's most valuable commodity, the cow, a 1686 ordinance enforced Louis XIV's edict that creditors could not seize cattle for debts until the year 1692. Similarly, after complaints were made that merchant monopolies were storing surpluses of wheat and preventing its circulation on the market in 1701, the Sovereign Council ordered a committee to inspect Quebec's granaries. The committee found that merchant monopolies were unfairly keeping surpluses, and the Sovereign Council consequently ordered that the surplus be seized and sold to the poor at a subsidized rate. While the Council had to execute the King's administrative policies, it was often able to act independently given the geographic expanse of New France and its distance from metropolitan France. For example, the Sovereign Council allowed seigneurs to extract undue feudal tithes from peasants, which ran contrary to the Coutume de Paris until Louis XIV intervened and abolished the practice in 1717. The Sovereign Council undertook other policies aimed at the maintenance of public order with mixed success. A 1663 ordinance mandated the collection of extra food and clothing to distribute amongst the poor as part of an effort to mitigate social unrest. A 1668 edict established commissions distinguishing between the deserving poor and the undeserving poor. This notion that the deserving poor were worthy of local, parish administered aid while the undeserving poor were destitute law breakers was common in metropolitan France and Western Europe at the time. Reflecting colonial society's emphasis on righteousness and morality, the Sovereign Council mandated that every tavern keeper provide sufficient proof of his virtuous character in order to obtain a business licence. Attempts to improve public infrastructure were met with limited success. Early ventures in constructing roads proved especially futile given the necessity and the prevalence of rivers as a means of transportation. A 1664 ordinance that mandated inhabitants in the Grande Allée leave part of their land along the riverbed unsown was largely ignored for example. Peasants needed river access for their personal drinking water, crops, animals, and transportation. The Sovereign Council ordered the creation of the first highway linking Quebec to the countryside in 1667. In 1696, it delegated these responsibilities to the senior road surveyor, le grand voyer, with local captains of the militia in charge of overseeing the quality of the roads in each seigneurie. The Council exhibited some degree of commitment to sanitation and waste management, paving central town streets to minimize weather damage and accumulation of waste. One of its greater successes was actually enforcing an ordinance mandating that inhabitants in Quebec's Lower Town clear the area in front of their homes, until a seasonal worker with a horse and cart was eventually introduced. The Sovereign Council's only ordinance mandating wells be drilled in Upper and Lower Canada in 1687 was never realized. Cahall notes that drilling wells was likely not a priority because no epidemics arose as a result of inhabitants drinking contaminated water under the entirety of the Sovereign Council's administration from 1663 to 1760. Moreover, townspeople drank river water for the entirety of French colonial rule without much concern.

Жоғарғы сот ретінде егемендік кеңес

Жоғарғы Кеңес Жаңа Франциядағы төменгі соттардың шешімдеріне апелляциялық сот ретінде әрекет етті. Кез келген қылмыстық үкімге Кеңеске шағымдануға болады. Кеңесте отырған бас прокурор – Жаңа Францияда формальды университет заң біліміне ие болуы тиіс жалғыз лауазымды адам болғандықтан, жағдайдың жақсаруына үміт болды. Сондай-ақ, Жоғарғы Кеңес үкімді күшін жоймай, оны өзгерте алатын. 1734 жылы африкалық құл наразылық ретінде иесінің үйін өртеп жіберді. Жергілікті судья айыпталушыны тірідей өртеуге бұйырды, бірақ Кеңес араласып, жазаны асып өлтіруге алмастырды. Жаңа Францияның сот жүйесі және, демек, Жоғарғы Кеңес қараған қылмыстар әртүрлі болды, бірақ Францияның колониялық мүдделеріне нұқсан келтіретін қылмыстарға артық көңіл бөлінді. Корольге қарсы жасалған құқық бұзушылықтар, соның ішінде жалған ақша жасау – ойын карталарын өңдеу арқылы (сол кезде ақшаның бір көзі) жалған монета шығару – үлкен мәселе болып қалыптасты, және бұл 18 ғасырдағы барлық істердің шамамен 17% құрады. 18 ғасырдағы қылмыстардың үлесі ретінде зорлық-зомбылық қылмыстары, мысалы, шабуылдар да көбейді, олар барлық істердің шамамен 1/3 бөлігін құрады. Қаралатын қылмыстар негізінен қалалық жерлерде шоғырланды, бірақ қалалар Жаңа Франция халқының орташа есеппен 20% ғана құрады. Сот процестерінің көп бөлігі Монреальде өтті, бұл үкімет орталығынан алыс, шекараға жақын жерде қылмыс деңгейі жоғары екенін көрсетеді. Әртүрлі қылмыстар үшін белгіленген жазалардың шамамен үштен бірі айыппұл, ал бестен бірі – өлім жазасы болды.

Конфликт және алкогольді реттеу

Суверендік кеңестің дамуына әсер еткен мәселе – жергілікті тұрғындармен саудадағы алкогольді реттеу. Епископ Франсуа де Лаваль 1660 жылдардың басында жергілікті халықтарға алкоголь сатуды толығымен тыйым салуды ұсынған. Шіркеу мен иезуиттердің бір жағынан, губернатордың екінші жағынан арасындағы қақтығыс Кеңестің құрылуына себеп болды делінеді. Кеңес ақырында епископтың талаптарымен келісті, бірақ бастапқыда қатаң жазалаудың орнына айыппұл салуға бейімділік танытты, алайда мәселе толық шешілмеді. Аборигендерге алкоголь сатуға тыйым салу – шіркеу үшін маңызды мәселе болды, себебі олар жергілікті халықтың мас болуынан қорқып, алаңдады. Дегенмен, Кеңестің көпшілігі заң бұзушыларды заңның барлық қатаңдығымен қудалауға мүдделі емес еді. Интендант Жан Талон басшылығымен Кеңес сауданы моральдық емес, колониялық азаматтардың табысын арттыру мақсатында заңдастырды. Одан кейін, Жоғарғы Кеңес қылмыстар үшін ешқандай үкім шығармайтын аралық кезең болды, бірақ шіркеу күдікті саудагерлерді қауымнан шығарып жіберді. Бұл іс-әрекет қайтадан заңсыз мәртебеге ие болды, бірақ 18-ші ғасырдың соңына қарай қылмыстық қудалауға жеткен жағдайлардың саны айтарлықтай азайды. 18-ші ғасырдың ортасына қарай жергілікті халыққа алкоголь сату – аса ірі қылмыс саналмайтын еді.

Құрамы

Жоғарғы кеңес құрамында заң шығару, атқару және сот мәселелеріне толық жауапты тоғыз лауазымды адам болды. Ол колонияның күнделікті істеріне қатысты ережелерді және заңдарды қабылдады. Жаңа Франция генерал-губернаторы Франция патшасының тікелей өкілі болып табылды және қорғаныс және дипломатиялық қатынастарға жауапты болды. Жаңа Франция апостольдық викариі (1674 жылдан кейін Жаңа Франция епискобы) діни істерді басқарды, оның ішінде қайырымдылық, білім беру, ауруханалар және үндістердің христиан дініне өтуі. Жаңа Франция интенданты экономикалық істер мен сауда, әділет басқару, қаржы, қоныстану және сеньориализмге жауапты болды. Ол үй-үйді аралап, жақсарту қажетті нәрселер туралы сұрады. Милиция капитаны халыққа интенданттың колонияны дамыту жоспарларын жеткізді, халықтың алаңдаушылықтары туралы есеп берді және халық санағын жүргізді. Жаңа Франция жақсы ұйымдасқан сайын, әр провинцияда Кеңестің міндеттерін орындау үшін қосымша капитантар тағайындалды. Бес кеңесші сотқа шағымдану органы және басқару органы ретінде қызмет етті, олар колонияның жоғары сотын құрады. 1703 жылы кеңесшілердің саны он екіге дейін артты. 1675 жылға дейін кеңесшілерді генерал-губернатор, ал одан кейін король ғана тағайындады. Осы кеңесшілердің қатарында Жаңа Францияның прокуроры және тіркеушісінің лауазымдары болды.