Кіріспе

Демократиялық партия (ДП) – Гонконгтағы либералды саяси партия. Партия Гонконг саяси спектрінің ортасында орналасқан. Ло Кин Хей төрағалық ететін бұл партия демократиялық лагерьдегі жетекші партия болып табылады және қазіргі уақытта аудандық кеңестерде сайланған өкілдері жоқ. Партия 1994 жылы «Гонконгтың Біріккен демократтары» мен «Кездесу нүктесі» партияларының бірігуі нәтижесінде, 1995 жылғы Заңнамалық кеңес сайлауына дайындық барысында құрылған. Партия көшпенді жеңіске жетіп, дауыс берушілердің 40 пайыздан астам қолдауын алып, британдық отаршылдық дәуірінің соңғы жылдарында заң шығарушы органның ең ірі партиясы болды. Партия 1989 жылғы Тяньаньмэньдегі наразылықтарды қанды түрде басуға қарсылық білдіріп, Қытай Коммунистік партиясының (ҚКП) бірпартілі билігін тоқтатуды талап етті; бұл партия ұзақ жылдар бойы Пекин билігіне қарсы тұрған күш ретінде танылды. Мартин Ли басшылығымен Демократиялық партия 1997 жылы Гонконгты қайтару қарсаңында Пекиннің келісілген ауысу кезелін бұзу туралы шешіміне наразылық білдіріп, Уақытша Заңнамалық кеңесті (УЗК) бойкоттады, бірақ 1998 жылғы алғашқы Әкімшілік аймақтың (ӘА) Заңнамалық кеңесі сайлауында ең ірі партия ретінде қайтадан көзге түсті. Пекин тарапынан енгізілген пропорционалды сайлау жүйесіне байланысты, партия билікті тапсырғаннан кейінгі алғашқы жылдары қатал фракциялық қақтығыстарға ұшырады. Партияның танымалдылығы 2003 жылғы демократияны қолдаушылардың демонстрациясынан кейін қысқа мерзімге қайта жанданғанмен, жаңа партиялардың пайда болуымен оның ықпалы бірте-бірте төмендеді. «Азаматтық партия» мен «Социал-демократтар лигасының» (СДЛ) сайлаудағы табысына жауап ретінде Демократиялық партия 2008 жылы Эмили Лаудың «Шекара» партиясымен бірікті. 2010 жылы партия конституциялық реформа жөніндегі пакет бойынша Пекин шенеуніктерімен келіссөздер жүргізу арқылы күтпеген қадам жасады. Бұл демократиялық лагерьдегі күрделі жағдайға әкеп соқты. Радикалды демократтар тарапынан қатал сынға ұшыраған партия 2012 жылғы Заңнамалық кеңес сайлауында қолдауын жоғалтып, тек алты орынды сақтап қалды. Содан кейін Демократиялық партия жаңғыру процесіне түсті, онда көптеген тәжірибелі саясаткерлер зейнеткерлікке шығып, 2016 жылғы сайлауда жаңа буынға жол берді. 2019 жылы үкіметке қарсы кеңінен тараған қозғалыстан кейін партия 2019 жылғы аудандық кеңес сайлауында көшпенді жеңіске жетті. 2020 жылдың шілдесінде Гонконгтың ұлттық қауіпсіздік заңы күшіне енгеннен кейін және демократиялық лагерьдің төрт заң шығарушысының қызметінен шеттетілгеннен кейін партияның барлық қолданыстағы заң шығарушылары, соның ішінде бүкіл лагерь, наразылық білдіріп отставкаға кетті. Бұл партияны 1998 жылдан бері алғаш рет өкілсіз қалдырды. 2021 жылдың қаңтар айында отставкаға кеткен заң шығарушылар 2020 жылдың шілдесінде демократияны қолдаушылардың алғашқы сайлауына қатысқандары үшін ұлттық қауіпсіздік заңы бойынша тұтқындалды. Үкімет барлық аудандық кеңесшілердің ХКСР-ға адалдық ант беруін міндеттеді, содан кейін көптеген демократиялық кеңесшілер, кері іс-қимылға ұшырау және банкроттыққа түсу қаупінен қорқып, өз қызметтерінен кетуді жөн көрді.

Негізін қалау

Демократиялық партия сол кездегі екі ірі демократиялық бағытты қолдайтын партиялардың бірігуі арқасында құрылды: Гонконгтың Біріккен демократтары (UDHK) және Кездесу нүктесі (MP). Кездесу нүктесі 1983 жылы либералды зиялылар мен орта тап өкілдерінің тобы тарапынан 1997 жылдан кейін Гонконгтың мәртебесі жөніндегі Қытай-Британдық келіссөздер аясында құрылған болатын. Бұл топ Гонконгтың мәртебесін Қытай Халық Республикасына беруді жақтады, бірақ «қытайлық мәртебеде еркін, демократиялық және тәуелсіз Гонконг үкіметі» құруды талап етті. Демократия және халықтың әл-ауқатын жақсарту қауымдастығы (ADPL) және Гонконг істері жөніндегі қоғам (HKAS) бірге 1980 жылдардағы жергілікті және қалалық сайлауларға белсенді қатысқан үш ірі демократиялық ұйым болды. Осындай ойлы либералдар 1988 жылғы Заң шығарушы кеңес сайлауына және 1997 жылға қарай, сондай-ақ одан кейін Гонконгтың Негізгі заңын дайындау кезінде саяси құрылымды демократияландыруға жұмыстану үшін Демократиялық үкіметті ілгерілету жөніндегі бірлескен комитет (JCPDG) және 190-шы топты құрды. 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтар кезінде либералдар студенттермен бірге тұрып, Қытайдағы патриоттық демократиялық қозғалыстарды қолдау үшін Гонконг альянсын (HKASPDMC) құрды және 4 маусымдағы қанды жазалауды айыптады. 1991 жылғы Заң шығарушы кеңестің алғашқы тікелей сайлауына дайындық барысында үш саяси топтың мүшелері және JCPDG-нің көптеген либералды белсенділері бірігіп, 1990 жылдың сәуірінде Гонконгтың Біріккен демократтарын құрды. Мартин Ли төрағалық еткен Гонконгтың Біріккен демократтары Энтони Чен Бинг Леннің Кездесу нүктесімен сайлау кампаниясында одақ құрды. Либералдық одақ тікелей сайлауда үлкен жеңіске жетіп, дауыс берудің 52%-дан астамын алып, қыркүйек айында 16 географиялық округтің 14 орынды жеңіп алды. Демократиялық альянстың танымалдылығы негізінен Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтарға қатысты ұстанымынан және одан кейін Пекин үкіметіне қатысты кең тараған қорқыныштан туындады. Біріккен демократтар Пекинге қарсы тұрып, Тяньаньмэндегі жазалауды және демократиялық жағдайды сынады. Нәтижесінде Ли мен Сето Негізгі заңды дайындау комитетінің құрамынан шығарылып, «сатқындық» жасады деп айыпталды. Біріккен демократтар соңғы губернатор Крис Паттеннің демократиялық реформа ұсынысын қолдады, ол 1995 жылғы толыққанды сайланған Заң шығарушы кеңес сайлауында сайлаушылардың санын кеңейтуге мүмкіндік берді және Пекин бұл ұсынысқа қарсы болды. Гонконгтың Біріккен демократтары мен Кездесу нүктесі 1994 жылдың 18 сәуірінде Демократиялық партияның құрылуын жариялап, одан әрі бірікті. Олар 1994 жылдың 2 қазанында үш деңгейлі сайлаудың алдында Демократиялық партияға бірікті. Мартин Ли партияның бірінші төрағасы болды, ал Энтони Ченг және Йенг Сум партияның құрылтай жиналысында сайланған вице-төрағалар болды. АДПЛ өзінің жеке ерекшелігін сақтап, Демократиялық партия «орта тапқа» көбірек назар аударса, өзі «қарапайым халықтың мүдделерін» қорғайтынын айтты. Демократиялық партияның құрылтай манифесінде демократиялық күштерді одан әрі біріктіруге, жоғары дәрежедегі автономия мен ашық, демократиялық үкіметке ұмтылуға, сондай-ақ Гонконгтағы әл-ауқат пен теңдікті нығайтуға міндеттеме берілді. Партия ұлтшылдық риторикасын да пайдаетуға тырысты, «Біз Қытайды қорғаймыз және қытай азаматтары ретінде Қытай ісіне қатысуға және оған пікір білдіруге құқығымыз бен міндетіміз бар» деп мәлімдеді. Сондай-ақ, 1989 жылғы Тяньаньмэн оқиғасын айыптауды және 1997 жылға дейін Гонконгтың Негізгі заңын толыққанды сайлауға мүмкіндік беру үшін түзетуді талап етті.

1994/95 жылғы сайлау және Уақытша заң шығарушы кеңес (1994-1998)

1995 жылғы Заң шығарушы кеңестің сайлаушылар базасы губернатор Крис Паттеннің демократияны жақтағандардың қолдауымен өткізілген, даулы сайлау реформасының пакеті арқасында кеңейді. Жаңа құрылған консервативті-либералдық партия мен Пекинге адал Демократиялық Гонконгты жақсарту альянсы (DAB) тарапынан туындаған қарсылыққа қарамастан, Демократиялық партия 1994 және 1995 жылдары үш деңгейлі сайлауда сәтті жеңіске жетті. 1995 жылдың қыркүйек айында өткен Заң шығарушы кеңес сайлауында партия 42% дауыс алып, 60 орынның 19-ын жеңіп алды, соның нәтижесінде Заң шығарушы кеңестегі ең ірі партия атанды. Либералдық партия 10 орын, ал DAB 6 орынға ие болды. АДПЛ және басқа да демократияны қолдайтын тәуелсіздермен бірігіп, демократиялық коалиция соңғы заң шығару мерзімінде үкіметке қарсы кейбір мәселелерде бір немесе екі дауыспен көпшілікті қамтамасыз ете алды. Партияның ұстанымы ҚХР үкіметінің ұстанымымен қақтығысты, бұл партияға біраз уақыт бойы жергілікті және халықаралық деңгейде танымалдылық пен бедел әкелді. Партия төрағасы Мартин Ли бірігуге дейін халықаралық аренада адам құқықтары мен демократия үшін күрескен белсенді ретінде танылды және бірнеше халықаралық құқық қорғау сыйлықтарын жеңіп алды. Паттеннің реформалық пакеті қабылданғаннан кейін, Пекин 1995 жылы сайланған заң шығарушы орган Гонконгтың арнайы әкімшілік аймағының (ХАА) алғашқы заң шығарушы органы ретінде Гонконгты тапсырудан кейін «тікелей жолмен» өте алмайтынын шешті. Оның орнына, Пекин 1996 жылдың желтоқсан айында жоғары бақыланатын Уақытша заң шығарушы кеңес (УЛК) құрды. Демократиялық партия Пекиннің «Гонконгтың сайланған заң шығарушы органының орнын жою және оны таңдау арқылы құрылған органмен алмастыру» шешіміне қарсы болғандықтан, Таңдау комитетіне қатысудан бас тартты. Осылайша партия 1998 жылы ХАА-ның алғашқы Заң шығарушы кеңесі құрылғанға дейін барлық 19 орыннан айырылды. 30 маусым күні түнгі сағат 00:00-де, билікті тапсыру рәсімінен кейін, Демократиялық партияның Заң шығарушы кеңес мүшелері өкілеттіктерінің күрт тоқтатылуына наразылық білдіріп, Заң шығарушы кеңес ғимаратының балконында демократиялық үкімет құруды талап етті және 1998 жылғы сайлау арқылы заң шығарушы органға қайта оралуға ант берді.

Заң шығарушы кеңеске қайта оралу және алғашқы дағдарыстар (1998-2002)

Уақытша заң шығарушы кеңесінің шешімімен 1998 жылы өткен алғашқы сайлауда, бірінші келгенге дауыс беру жүйесі пропорционалды өкілдік жүйесімен ауыстырылды. Пропорционалды өкілдік, бір орынды жеңіп алу үшін көпшілік дауыс жинау қажет болмағандықтан, Пекинге қолдау білдіретін, әлсіз ДАБ партиясына артықшылық берді. Осылайша, 1995 жылы Демократиялық партия географиялық округтерде 42,3% дауыспен 12 орын жеңіп алды, ал 1998 жылы 40,2% дауыспен бар болғаны 9 орынға ие болды. Қолдау тапқаннан кейін, тұрғын үй құқығы жөніндегі сот процесі бірден басталды және 1999 жылдың қаңтарында Жоғарғы соттың (CFA) Нг Ка Линг және Чан Кам Нга істері бойынша тұрғын үй құқығын талап етушілердің пайдасына шешім шығаруымен мәдениетке жетті. Демократиялық партия тұрғын үй құқығын талап етушілерді қолдады және Ұлттық халық конгресінің тұрақты комитетіне (NPCSC) Негізгі заңды түсіндіру үшін жіберу туралы үкімет шешіміне қарсы күресті. Партия төрағасы Мартин Ли бұл қадамды "құқық үстемдігінің жүрегіне пышақ тіккендей" деп айыптады және символдық наразылық ретінде 18 мүшесімен бірге, барлығы қара киім киіп, заң шығарушы кеңестен шығып кетті. Алайда, партияның бұл ұстанымы халықтың наразылығын тудырды. Партия 1997 жылдан кейінгі күн тәртібін кеңейте алмағаны және берік әлеуметтік база құра алмағаны үшін сыналды. Партия ішінде де келіспеушіліктер болды. 1998 жылдың желтоқсан айында Эндрю То бастаған «Жас түріктер» партиясы партия басшылығын сайлауда сәтті төңкеріс жасады, бұл партияны фракциялық күрес кезеңіне жеткізді. «Жас түріктер» Орталық комитетке шамамен он кандидаттан тұратын тізім ұсынды және бұрынғы Meeting Point төрағасы Энтони Ченге қарсы вице-төраға лауазымына Лау Чин Шекті ұсынды. Кейбіреулер Лауды фракция жетекшісі етіп, партияны Meeting Point фракциясының орта тапқа, еркін нарыққа және Пекинге жақтас ұстанымынан, халыққа жақын және қарсыласушы ұстанымға көшіруді үмітті. Лау вице-төраға болып сайланғанымен, сайлаудан кейін отставкаға кетті. Лау 2000 жылдың маусымында Демократиялық партия мен Frontier партиясының екі мүшелігіне байланысты бір жылдық мүшеліктен кейін партиядан кетуге мәжбүр болды. 1999 жылдың қыркүйегінде өткен жалпы жиналыста «Жас түріктер» 2000 жылғы заң шығарушы кеңес сайлауының бағдарламасына ең төменгі жалақы заңнамасын енгізуді ұсынды. «Триумвират» құрамына кіретін Йен Сум, Чен Ман Квонг және Ли Уинг Тэт басшылық ағым мүшелері ең төменгі жалақы мәселесін партия билігіне сын ретінде қарастырып, «Жас түріктерді» жеңу үшін Meeting Point фракциясымен бірігіп күресуге шешім қабылдады. Эндрю То газетке жариялаған мақаласында басшылық ағымды партия ішіндегі қарсылықты басуда «Тяньаньмэньдегі қасапшылар сияқты» әрекет еткені үшін айыптады. Тоның бұл пікірі партия ішіндегі наразылыққа әкеліп, ең төменгі жалақы жөніндегі ұсыныстың жеңіліске ұшырауына себеп болды. Көпшілік бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен талқыланған бұл мәселе фракциялық бәсекелестікті жария етті және партияның беделіне нұқсан келтірді. Халықтың наразылығы мен ішкі жік-жігі Демократиялық партия мен ДАБ партиясының болашағындағы бұрылыс нүктесін көрсетті. 1999 жылғы аудандық кеңес сайлауында ДАБ өкілдігі екі еседен астам өсті, ал Демократиялық партия күтілгеннен нашар нәтиже көрсетіп, 86 орын жеңіп алды. Келесі жылы өткен екінші заң шығарушы кеңес сайлауында Цан Кин Синг және Стив Чан Квок Лен партиядан шығып, Орталық комитет кандидаттар тізіміне енбегендіктен тәуелсіз кандидаттар ретінде қатысты. Сайлау нәтижелері партияның географиялық округтердегі үлесінің 35%-ға дейін төмендегенін көрсетті, ал партия тікелей сайланған 24 орынның 9-ын ғана жеңіп алды. Заң шығарушы кеңестегі жалпы саны 12 орынды құрады. 2002 жылдың желтоқсан айында Йен Сум Мартин Лиден кейін партия төрағасы болып сайланды, ал халыққа жақын, салыстырмалы түрде «радикалды» фракцияға жататын заң шығарушы Альберт Чан партиядан кетті.

1 шілде 2003 жылы танымалдылығы артып, қайта қалпына келді (2002-2004)

2002 және 2003 жылдары партияның танымалдылығы қайта өсті, бұл негізінен Тун Чхэ Хва әкімшілігінің беделінің төмендеуіне және, ең бастысы, Базалық заңның 23-бабына қатысты дау-дамайларға байланысты болды. Демократия жақтастары бұл антисаботаж заңы Гонконг халқының құқықтары мен бостандықтарына қауіп төндіретінін, сондай-ақ құқықтық үстемдік пен «Бір ел – екі жүйе» қағидасына зиян келтіретінін білдірді. 23-бапқа қатысты заң жобасы бүкіл аймақты қамтитын пікірталасқа ұласып, азаматтық қоғамды қайта жандандырды және түрлі салаларды оппозициялық қозғалысқа жұмылдырды. Демократиялық партия 94 аудандық кеңсесінің көп бөлігін жергілікті деңгейде жұмылдыру үшін пайдаланды. 1 шілдедегі шеруге дейін Демократиялық партия шамамен 40 мың қолдаушының телефон нөмірін жинауға қол жеткізді. Партияның еріктілері мен қызметкерлері оларды бірінен соң бірі шалып, демонстрацияға қатысуға шақырды. Демонстрацияға рекордтық санда адам қатысты – 500 мыңнан астам Гонконг тұрғыны шеруге шықты. Үкімет бұл заң жобасын кері қайтарып, мерзімізсіз тоқтатуға мәжбүр болды. 2003 жылғы қарашада өткен аудандық кеңес сайлауында демократия жақтастары халықтың қолдауын демократияландыру, 2007 және 2008 жылдары Бас атқарушы мен Заң шығару кеңесін жалпыға бірдей сайлау құқығымен сайлау талаптарына айналдырды, бұл олардың жылдар бойына басты мақсаты болды. Демократиялық партия сайлауда 120 үміткердің арасында 95 орынды жеңіп алып, үлкен жетістікке қол жеткізді. 2003 жылғы азаматтық қозғалыс демократия жақтастарының лагерінің спектрін кеңейтті. 2004 жылғы Заң шығару кеңесі сайлауында 45-бапты қолдайтын топтар, мысалы, «45-бапты қолдау тобы», сондай-ақ Леунг Квок Хун және Альберт Ченг сияқты жеке тұлғалар сайланды. Пандемократиялық лагерь 60 орынның 25-ін алғанмен, Демократиялық партия тек 9 орынға ие болды, бұл оны Заң шығару кеңесіндегі ең ірі партиядан үшінші орынға түсірді, ал алдыңғы орындарда DAB (13 орын, FTU мүшелерін қоса) және бизнеске бағытталған Либералдық партия (10 орын) болды. Сайлау алдындағы сауалнамалар Мартин Лидің үміткерлігіне қауіп төніп тұрғанын көрсеткендіктен, Демократиялық партия «Мартин Лиді құтқару» үшін соңғы минутта шақыру жасады. Ол Гонконг аралы сайлау округінде партия тізімінде төраға Ян Сумнан кейін екінші болып тіркелген еді. Нәтижесінде Ян мен Лидің тізіміне тым көп дауыс түсті, бұл демократия жақтасы Сайд Хоның DAB өкілі Чой Со Юкке 815 дауыспен жеңілуіне әкелді. Бұл партияның және лагерьдің кейбір жақтастарының арасында наразылық тудырды. Ян Сум сайлаудан кейін төрағалыққа қайта кандидат болмайтынын жариялады және желтоқсанда партия басшылығына өткен сайлауда Ли Винтат оның орнын басты.

2007/08 жалпы сайлау құқығы үшін науқан және Frontier-мен бірігу (20042008)

Заңнамалық сайлауда үлкен жетістікке жете алмаса да, пандемократия 2007 және 2008 жылдары бас атқарушы және заң шығарушы кеңеске жалпы сайлау құқығын енгізуді жалғастырды, тіпті 2004 жылғы сәуірде NPCSC-нің Негізгі заңға берген түсіндірмесі бұл талапты қабылдамады. 2005 жылғы наурызда Тун Чхе Хва бас атқарушы лауазымынан кеткеннен кейін, партия төрағасы Ли Уинг Тэт Дональд Цанға қарсы үміткер болуға тырысты, бірақ сайлау комитетінен жеткілікті дауыс жия алмады. Дональд Цанг бас атқарушы сайлауында қарсылықсыз жеңіске жетті. 2005 жылғы қазан айында Дональд Цангтың әкімшілігі сайлау реформасының жоспарын жариялады. Бұл ұсыныс сайлау комитетінің құрамын 1600 адамға дейін екі есеге ұлғайтуды және заң шығарушы кеңеске 10 орын қосуды көздеді, оның жартысы тікелей сайлау арқылы, ал қалғаны аудандық кеңесшілер арқылы сайланатын еді. Демократияны қолдайтын партиялар бұл ұсынысты консервативті деп сынады, өйткені ол жалпы сайлау құқығына қарай бағытталмады. Желтоқсан айында лагерь үкіметтің реформалық пакетіне қарсы үлкен митинг ұйымдастырып, демократияға қатысты жол картасы мен кестесін қоса беруді талап етті. Ақырында, реформалық пакетке пандемократиялық лагерь вето қойды. 2006 жылғы желтоқсанда Демократиялық партия мен жаңадан құрылған Азаматтық партиядан ұсынылған 137 үміткердің 114-і сайлау комитетінің ішкі секторлық сайлауында жеңіске жетті, бұл келесі бас атқарушы сайлауына қатысу үшін қажетті 100 дауысқа жетті. 2005 жылдың басынан бері партиядан 24 мүше шықты, оның ішінде аудандық кеңесші Стивен Фонг Чун бонг (партия оны қызметтен шеттетуге мәжбүр етті) және Лау Так Чунг. Сонымен қатар, 12 аудандық кеңесші де партиядан кетті. Тағы бір аудандық кеңесші автокөлік апатында қаза тапты. Аудандық кеңес мүшелерінің саны 13-ке азайып, 79-ға дейін жетті. 2006 жылғы наурызда "Mainstreamer" фракциясы кейбір жоғары лауазымды мүшелердің Қытайдың тыңшылық қызметіне қатысқан болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Күдікпен қаралатын адамдардың арасында төрағаның орынбасары Чан Кинг Мин және Гэри Фан сияқты "Жас түріктер" реформаторларының мүшелері болды. "Жас түріктер" мүшелері желтоқсанда өткен келесі басшылық сайлауда партиядан қуылды, ал "Mainstreamer" өкілі Альберт Хо Чан Кинг Минге қарсы жаңа партия төрағасы болып сайланды. Демократтар 2007 жылғы қарашада өткен аудандық кеңес сайлауында үлкен жеңіліске ұшырады. Демократиялық партия 2003 жылмен салыстырғанда 36 орынды жоғалтты. Партияның 23 өкілі орнынан алынды, ал кандидаттардың жартысынан астамы сайланды. Демократиялық партия Пекинге адал ДАБ партиясынан айтарлықтай қалып қойды, ол 115 орынды жеңіп алды, 2003 жылы жоғалтқан орындарын қайтарып алып, одан әрі кеңейді. 2007 жылғы 29 желтоқсанда NPCSC 2017 жылы бас атқарушыға, ал 2020 жылға дейін бүкіл заң шығарушы кеңеске жалпы сайлау құқығын енгізу кестесін жариялады, бірақ оған көптеген шарттар қосылды. NPCSC-нің бұл шешімі Цангқа саяси қысымды азайтуға көмектесті, сонымен қатар пандемократиялық лагердің келесі заң шығарушы кеңес сайлауындағы негізгі талабын жойды. Дегенмен, демократияны қолдайтын партиялар 2012 жылы бас атқарушы мен заң шығарушы кеңеске жалпы сайлау құқығын енгізуді жалғастырды. 2008 жылғы заң шығарушы кеңес сайлауында Демократиялық партияның дауыс үлесі 20,6%-ға дейін төмендеді және ол тек 8 орынды жеңіп алды. Жаңадан пайда болған демократиялық партиялар – кәсіби саладағы Азаматтық партия және солшыл Социал-демократтар лигасы (ЛСД) 13,7% және 10,1% дауыс жинап, тиісінше 5 және 3 орынды жеңіп алды. Жаңа партиялардың күшеюіне байланысты, екі ескі партия – Демократиялық партия мен Шекара партиясы бірікті. Ол кезде Демократиялық партияда 636 мүше, 8 заң шығарушы және 57 аудандық кеңес мүшесі болды, ал Шекара партиясында бір заң шығарушы Эмили Лау, үш аудандық кеңесші және шамамен 110 мүше болды. Келесі айда Альберт Хо қайтадан төраға болып сайланды, ал Эмили Лау жаңа біріктірілген партияның вице-президенті болды.

2010 жылғы реформа ұсынысының жетістігі және 2012 жылғы сайлау (2008-2012 жж.)

2009 және 2010 жылдардағы 2012 жылғы бас атқарушы және заң шығару кеңесі сайлауына қатысты келесі сайлау реформасында Дональд Цанг 2005 жылғы ұсыныстан көп ерекшеленбеген реформа пакетін ұсынды. Пандемократиялық лагерь осы жобаға да вето қоятындарын мәлімдеді. Азаматтық партия мен Социал-демократтар лигасы, сайлау арқылы сайлаушылардың демократияға қатысты талаптарын білдіруге мүмкіндік беру үшін, іс жүзінде референдумды бастады, олар отставкаға келіп, бүкіл аймақ бойынша қосымша сайлауды тудырды. Демократиялық партия тиімді жол емес деген үкіммен қатысудан бас тартты. Партияның салмақты ардагері Сето Вах, Демократиялық партияның өзі отставкаға кетпейтінін, бірақ қайта сайлануға үміткер пандемократтарды қолдайтынын айтты. 2009 жылдың желтоқсанында Демократиялық партия мүшелері төрт сағаттық пікірсайыс өткізгеннен кейін, жалпы отырыста 229 қарсы, 54 қолдау, ал бір дауыс қалыс қалды, отставкаға келу жоспарына қатыспауға шешім қабылдады. Оның орнына, 2010 жылдың мамырында партия басшылары Гонконгтағы Орталық үкіметтің байланыс кеңсесінің өкілдерімен реформа пакеті бойынша келіссөздер жүргізді. Бұл 1989 жылғы Тяньаньмэнь оқиғасынан бері Демократиялық партия басшылары мен орталық үкімет өкілдерінің арасындағы алғашқы кездесу болды. Содан кейін орталық үкімет Демократиялық партияның ұсынған түзетулерін қабылдады, бұл LegCo-ның бес жаңа функционалдық сайлау округінің мүшелерін тікелей сайлауға мүмкіндік берді. Алайда, Демократиялық партия 2017 жылғы бас атқарушы және 2020 жылғы заң шығару кеңесі сайлаулары бойынша ешқандай уәде алмады. Демократиялық партияның бұл қадамы пандемократиялық лагерьдегі пікірлерді бөліп тастады, бірақ заң жобасы 2010 жылдың маусымында Демократиялық партияның қолдауымен қабылданды. Бейжіңпен келісімге келгеннен кейін, 30 жас реформатор (мүшеліктің 4% құрайтын) желтоқсанда партия басшылығын сайлау алдында партиядан шығып, басшыларын халыққа сатқандықпен және жалпыға бірдей сайлау құқығына қадамдарды баяулатқандықпен айыптады. Заң шығару кеңесінің мүшесі Эндрю Ченг те маусым айында заң шығару кеңесінің сайлауында партиядан кетті. Партияның қосымша сайлауға қатысудан бас тартуы және Бейжіңпен келісім пандемократиялық лагерьдегі ынтымақтың күшін әлсіретті. "Радикалды" Социал-демократтар лигасы Демократиялық партияны Гонконг халқын "сатып жібергені" үшін айыптады. 2010 жылдың 1 шілдесіндегі жылдық шеру кезінде Демократиялық партия басшыларына басқа демократиялық наразылар "Атақ-дәрежеңді жоғалттың, Демократиялық партия, Гонконг халқын саттың" деп айқайлап, сөздік шабуыл жасады. 2011 жылдың қарашасында өткен аудандық кеңес сайлауында, Вонг Юкман басшылық еткен, жыл басында Социал-демократтар лигасының төрағасы қызметінен кеткен жаңадан құрылған "Халық билігі" партиясы, Демократиялық партияға қарсы үгіт жүргізіп, оның мүшелеріне қарсы кандидаттарды тіркеді. Демократиялық партия дауыс берудің өсуімен 47 орынды сақтап қалды. "Халық билігі" Демократиялық партияға қарсы бірде-бір орын жеңіп алмады, бірақ басқа демократиялық кандидаттардың болмаған бір орынды жеңіп алды. 2011 жылдың желтоқсанында өткен сайлау комитетінің ішкі секторлық сайлауында пандемократиялық лагерь 2012 жылғы бас атқарушы сайлауында кандидатты ұсыну шегін қамтамасыз ететін 150-ден астам орынды жеңіп алды. Демократиялық партия төрағасы Альберт Хо жалпы демократиялық алғашқы сайлауда АДПЛ-дің Фредерик Фунгтан оқ бойы озып, лагерьтен сайлауға түсті. Сайлауда Пекинге жақын екі кандидат – Генри Тан және Ленг Чун Ин басымдық танытты, және екі тараптан да жанжалдар, лас тактикалар мен қаралап жазулармен белгіленді. Альберт Хо науқан барысында пікір сауалнамаларында Пекин бақылауындағы сайлау комитеті оны сайлауға жібермейтініне байланысты артта қалды. Пандемократиялық лагерь сайлау күні бос дауыс беруге шақырды. Сайлау кезінде 1132 дауыс берілді, С.Ю.Леунг 689; Генри Тан 285, ал Альберт Хо 76 дауыс алды. Келесі қыркүйектегі заң шығару кеңесі сайлауында партия өзі ұсынған жаңа аудандық кеңес (Екінші) сайлау округінің бес орынының екеуін сәтті жеңіп алды. Алайда партияның жалпы саны 8 орыннан 6 орынға дейін төмендеді, бұл партия тарихындағы ең нашар нәтиже болды. Партия халық дауысының 13,7% -ын ғана алды, бұл Азаматтық партияның 14,1% -ынан да аз және Жаңа аумақтардың батысындағы барлық орындықтардан айырылды. Сайлау нәтижесі жарияланғаннан кейін төраға Альберт Хо орнынан кетті, төрағаның орынбасары Эмили Лау төраға міндетін атқарушы болды. Лау партияның желтоқсандағы басшылық сайлауында Син Чун Кайды жеңіп, партияның бірінші төрайымы болды. 2014 жылдың желтоқсанында Эмили Лау партия тарихындағы ең бәсекелестікке толы төрағалық сайлауында үш қарсыласын жеңіп, төрағалығын сақтап қалды.

Шатыр қозғалысы және оның салдары (2012 2019)

2013 жылдың наурызында демократтар басқа пандемократиялық партиялармен бірлесіп, нағыз демократиялық реформалар ұсыну үшін үкіметке қысым көрсету мақсатында «Шын демократия одағын» құрды. Партия Бенни Тайдың «Оккупация Централ» («Сүйіспеншілік пен бейбітшілікпен») атты ұсынысын қолдады. 2014 жылғы Гонконг наразылықтарында партия қолдаушы рөл атқарды, оның көптеген партиялық қайраткерлері тұтқындалды. 2015 жылдың маусымында партия үкімет ұсынған заң жобасына қарсы дауыс берді. 2015 жылғы аудандық кеңес сайлауында демократтар барлығы 43 орын жеңіп алды, олардың ішінде вице-төраға Ло Кин Хей және бас атқарушы Лам Чук Тинг жеңіске жетті, ал бұрынғы төраға Альберт Хо мен вице-төраға Эндрю Ван сияқтылар жеңіліске ұшырады. 2016 жылғы Заң шығарушы кеңес сайлауына партия әр сайлау округінен үміткерлерді іріктеу алдында қоғамдық пікірталастар өткізу үшін ерекше алғашқы сайлауды ұсынды. 2015 жылдың 31 желтоқсанында 14 үміткерлік қабылданды, олардың ішінде үш қазіргі депутат, төраға Эмили Лау және тәжірибелі саясаткерлер Альберт Хо мен Син Чункай партияның жаңаруын жеделдету үшін қайта сайлауға түспеді. Олар партияның жас әріптестері Лам Чук Тинг, Эндрю Ван және Хуй Чи Фунгтің артынан екінші кандидаттар ретінде түсуді жөн көрді, осылайша олардың сайлану мүмкіндігін арттыруға тырысты. Дауыс үлесі төмендесе де, демократтар жеті орын жеңіп алды, бұл өткен сайлаудан бір орынға көп. Жаңа аумақтардың батысындағы бір орынды қайта иеленді. Сонымен қатар, жас прогрессивті демократ округтік кеңесші Рой Квонг аудандық кеңестің (Екінші) «супер орындығында» 500 мыңға жуық дауыс жинады. Жеті орын жеңіп алып, демократтар демократиялық күштердің жетекші партиясы мәртебесін қайта иеленді. Желтоқсан айында өткен басшылық сайлауында заң шығарушы Ву Чивай жаңа төраға болып сайланды. Демократтар бұрынғы қаржы министрі Джон Цанға қолдау көрсетті, бұл демократиялық партиялардың биліктегі тұлғаға қолдау білдірген алғашқы жағдайы болды. Демократтар Леун Чун Инге қарсы балама кандидаттың мүмкіндігін арттыру үшін өз үміткерін ұсынбауды шешкеннен кейін осылай болды. Демократтар сайлаудың жеңімпазы болған бұрынғы әкімшілік басшысы Кэрри Ламға қарсы болды. Алайда, партия Кэрри Лам үкіметімен жақын қарым-қатынас орнатты, бұл 2018 жылғы партияның мерейтойлық кешкі асына қатысуы мен бас атқарушының қайырымдылық жасауынан көрінді. Демократтар 2018 жылдың 12 желтоқсанында 59 мүшесі, оның ішінде Жаңа аумақтардың шығысынан бес округтік кеңесшісі 2019 жылғы аудандық кеңес сайлауына байланысты туындаған даудан кейін бірден қатар ұжымдық түрде партиядан шықты, заң шығарушы кеңесші Лам Чук Тингтің арсыз мінезі, саяси этиканың жоқтығы және мүдделердің қақтығысы бар екенін айтты. Кэрри Лам әкімшілігі жан-жақты әлеуметтік қамсыздандыру жәрдемақысының жас шегін көтеру және Лен Чуньның UGL ісін тоқтату сияқты көптеген дауларға ұшырағандықтан, партия мен Кэрри Лам арасындағы қарым-қатынас нашарлады. Лам 2019 жылдың наурызында партияның 24-ші мерейтойына шақырылған жоқ. Лам мен партия арасындағы қарым-қатынас 2019 жылдың мамыр айында демократтардың қатты қарсылық білдірген экстрадиция туралы заңға байланысты туындаған даудан кейін толығымен үзілді. Партия төрағасы Ву Чивай Ламға заң шығарушы кеңестің отырысында «Неге өлмейсің? Сен өмірді текке кетіріп жатырсың, есің кеткен!» деп айғайлады, себебі Лам оппозицияның пікірін «аса жіті» және «қажетсіз қорқыныш» деп жоққа шығарды және 1990 жылдары материктің барлық экстрадиция шараларынан алып тастау туралы колониялық үкіметтің қасақана шешімі туралы мәлімдемелерді «әуесқойлық» деп атады. 29 мамырда демократ Эндрю Ван Ламның экстрадициялық заң жобасы туралы «ашық өтірік айтқаны» және халықты және халықаралық қауымдастықты адасқа салуы себептерін келтіре отырып, Ламға қарсы алғашқы сенімсіздік білдіру ұсынысын енгізді. Бұл ұсыныс Пекинге жақтас көпшілік тарапынан қабылданбады.

Экстрадицияға қарсы наразылық және қауіпсіздік туралы заң (2019)

Демократиялық партия 2019 жылғы Гонконгты экстрадициялау туралы заң жобасы Қытайдың саяси диссиденттерді экстрадициялау үшін пайдаланылуы мүмкін екені туралы дереу ескертті, наразылық білдірушілерді қолдады және содан кейін 2019 жылғы жергілікті сайлауда ең ірі партияға айналды. Демократиялық партия мүшесі Лам Чук Тинг 2019 жылғы Юэн Лонг шабуылында жарақат алды. 2020 жылдың тамызында ол сол шабуыл кезінде дүрлік шығаруға қатысқандығы айыбымен тұтқындалды, ал 2020 жылдың желтоқсанында оған қатысы бар адамдардың жеке ақпаратын жариялағандығы үшін айыптау алды. 2020 жылы Қытай үкіметі Гонконгтың ұлттық қауіпсіздік заңын қабылдады, бұл диссиденттерді үнсіздендіруге бағытталған деп сынға түсті. Партия үкімет пен Пекинге жақын топтар тарапынан саяси қысымға ұшырады. Сол жылы партияның барлық Заң шығару кеңесінің мүшелері отставкаға кетті. Партияның ішіндегі жетекшілердің бірі – бұрынғы төраға Ву Чи Ваи, бұрынғы депутат Лам Чук Тинг, Эндрю Ван 2021 жылдың басында келісімге сұққан күдікпен тұтқындалып, тергеуге алынды. Төраға Ло Кин Хей, сондай-ақ бұрынғы үш төраға – Альберт Хо, Мартин Ли, Йеунг Сум түрлі айыптауларға тап болды. 2021 жылдың шілдесінде аудандық кеңестердің көпшілігі Негізгі заңды бұзғандықтан сайлаудан шеттетілуі мүмкін деген хабарларға байланысты отставкаға кетті. Демократиялық партия 1997 жылы Гонконгтың тапсырылғаннан бері алғаш рет 2021 жылғы заң шығарушы сайлауға кандидат тікелей ұсынбады, себебі партия мүшелерін тіркеуге берілген екі апталық мерзімде ешбір кандидат табылмады. Пекинге адал жандар партияны сайлауды "бойкоттамауға" ескертті. Партия ішіндегі дауларға толы жағдай осылай ашыққа шықты: бұрынғы депутат Фред Ли, вице-төрайым Эдит Ленг және Орталық комитет мүшесі Со Ят Ханг партияның келісімінсіз, партиялық емес кандидатты қолдады, нәтижесінде бұл екеуі партиядан шығарылды. Демократтар Ло Кин Хейді 2022 жылдың желтоқсанында төраға етіп қайта сайлады, бұл 2019 жылғы Политехникалық университетінің қоршауына жақын жерде өткен заңсыз жиынға қатысқандығынан босатылғаннан кейін бірнеше күн өткен соң болды. Партия 2023 жылғы жергілікті сайлауға қатыспады, себебі сайлау ережелері өзгертілгеннен кейін мүшелері қажетті дауыс жия алмады. Ал Фред Лиге Кванго Туризм индустриясы басқармасының мүшелігіне қайта тағайындалмады. Осының салдарынан Демократиялық партия 2024 жылдан бастап құрылғаннан бері алғаш рет сайланған өкілдері мен мемлекеттік лауазымдарынан толықтай құр қолды.

Ұйым

Демократиялық партияны Орталық комитет басқарады, бастапқыда 30 мүшеден тұратын, бірақ 2022 жылы 10 адамға дейін қысқартылды, оның ішінде бір төраға және екі вице-төраға партия съезінде сайланады. Заң шығарушы кеңес және аудандық кеңес мүшелері сияқты барлық мемлекеттік лауазым иелері партия съезінде дауыс беруге құқылы. 2014 жылдан бері сайлау әдісі өзгерді, әр делегат 30 мүшеден сайлану құқығынан 5 мүшеге дейін азайды, ал әр делегат съезде бір дауысқа ие. Төрағалыққа үміткер жеңіске жету үшін көпшілік дауысқа ие болуы керек. Орталық комитет мүшелері хатшы және қазынашы лауазымдарын қоса алғанда, 14 мүшеден тұратын Атқару комитетін сайлайды. Қазіргі уақытта партия Заң шығарушы кеңесте екінші ірі партия болып табылады, онда жеті заң шығарушы, 37 аудандық кеңесші және шамамен 788 мүше бар.

Фракциялар

Мейнстримерлер – «үштәулік» жетекшілігінде, Йен Сум, Чен Ман Квонг және Ли Уинг Тэт, сондай-ақ Альберт Хо, Син Чун Кай сияқты мүшелерден тұрады. 1999 жылы Ли Демократиялық партияның орта таптың мүдделерін қорғауға және парламенттік саясат пен көшедегі акциялар арасында тепе-теңдік сақтауға ұмтылуы керектігін айтты. Йен мен Ли 2002 жылдан 2004 жылға дейін және 2004 жылдан 2006 жылға дейін партия төрағалары болды. «Кездесу нүктесі» – Ло Чикин, Эндрю Фунг сияқты бұрынғы мүшелерден және бұрынғы «Кездесу нүктесі» төрағасы Энтони Ченгтің басшылығында құрылған. «Кездесу нүктесі» фракциясы орта тапты, нарықты және орташа бағытты қолдайды. Олар сонымен қатар Бейжің және Гонконг үкіметтерімен күреске қарағанда диалог жүргізуге, көшедегі акцияларға қарағанда парламенттік саясатқа басымдық береді. Энтони Ченг 2004 жылы партиядан шығып, 2012 жылы Лен Чун Иннің көлік және тұрғын үй министрі қызметіне тағайындалды; Эндрю Фунг 2012 жылы партиядан жағымсыз жағдайда шығып, 2013 жылы үкіметтің ақпараттық үйлестірушісі болып тағайындалды. «Жас түріктер» – Стив Чан Квок Ленг, Цан Кин Шин, Эндрю Ченг, Альберт Чан және Эрик Вонг Чунг Ки сияқты салыстырмалы түрде радикалды, солшыл және халыққа жақын белсенділер мен жергілікті деңгейдегі партия мүшелерінен тұрады. Эндрю То басшылығындағы «Жас түріктер» партияның стратегиясы ретінде диалогқа қарағанда күреске, парламенттік саясатқа қарағанда жаппай қозғалыстарға басымдық беру керектігіне сенді. Олар сондай-ақ ең төменгі жалақы сияқты халыққа бағытталған бағдарламаларды қабылдауды ұсынды. «Жас түріктер» ұйымдасқан фракцияға қарағанда «фракциялық топқа» көбірек ұқсады, өйткені олар нашар тәртіпті жас саясаткерлер тобы болды және олардың нақты басшылары, тұтас идеологиялары немесе ұстанымдары болмады, тек кейбір түсініксіз ортақ идеялары болды. «Жас түріктер» 1998 жылғы партия басшылығына сайлауда Лау Чин Шекті Энтони Ченге қарсы вице-төрағалыққа ұсыну арқылы партия басшылығына қарсы шығуға тырысты. Лау 2000 жылы партиядан шығарылды, ал Эндрю То, Цан Кин Шин және Альберт Чан партиядан шығып, 2006 жылы солшыл «Социал-демократтар лигасы» құрылысын құрды. «Реформашылар» – көптеген «Жас түріктер» партиядан кеткеннен кейін, жаңа «Реформашылар» тобы «Мейнстримерлер» партиясының басшылығына қарсы негізгі оппозициялық фракция ретінде пайда болды, оның құрамында Чан Кинг Мин, ол 2004 және 2006 жылғы сайлауда төрағалыққа үміткер болды, және Заң шығару кеңесінің мүшесі Эндрю Ченг болды. Жаңа аумақтардың шығысы «Реформашылардың» бекінісі болды; Чан Кинг Мин Жаңа аумақтардың шығыс бөлімшесінің төрағасы болды, ал Эндрю Ченг сол сайлау округінен сайланған заң шығарушы болды. Бұл фракция Қытайдың тыңдау жұмыстарына қатысқандығы туралы күдік тудырды, нәтижесінде 2006 жылы партия ішінде тергеу жүргізілді. Эндрю Ченг және басқа «Реформашылар» партияның даулы сайлау реформасы пакетін қолдағаннан кейін партиядан кетті. Олардың көптегені 2010 жылы құрылған «Жаңа демократтар» партиясының ядросын құрады.

Бас атқарушы сайлау

Сайлау кандидаты Дауыс саны Дауыс санының % 2005 Ли Уинг-Тат Үміткерлік көрсетілмеді 2012 Альберт Хо 76 7,24

Заң шығарушы кеңес сайлауы

Сайлау Халық дауысының саны Халық дауысының үлесі GC орындары FC орындары ЕО орындарының жалпы саны Орындықтар +/− Позиция 1995 385,428 41.87 12 5 2 4 1-орын 1998 634,635 42.87 9 4 0 – 1-орын 2000 417,873 31.66 9 3 0 0 1-орын 2004 445,988 25.19 7 2 2 3-орын 2008 312,692 20.63 7 1 1 2-орын 2012 247,220 13.65 4 2 2 2-орын 2016 199,876 9.22 5 2 1 2-орын 2021 Қатыспады 0 0 0 0 Белгісіз

Қалалық сайлау

Сайлау Халық дауысының саны Халық дауысының үлесі (%) Қалалық мандаттар Аймақтық мандаттар Сайланған мандаттардың жалпы саны 1995 205,823 36,91

Аудандық кеңес сайлауы

Сайлау Халық дауысының саны Халық дауысының үлесі Жалпы сайланған орындар +/− 1994 157,929 23.01 15 1999 201,461 24.85 13 2003 223,675 21.27 17 2007 175,054 15.38 21 2011 205,716 17.42 3 2015 196,068 13.56 1 2019 362,275 12.36 54 2023 Қатыспаған 7

Өкілдер

Демократиялық партияның 2024 жылға қарай сайланған өкілдері жоқ.