Кіріспе
Спорттық велосипедтік ұйым
Велосипед спортының халықаралық басқару органы
International governing body of cycling
Халықаралық Велосипедтік Одақ (UCI; ynjɔ̃ siklist ɛ̃tɛʁnasjɔnal;) – спорттық велосипед спортының әлемдік басқару органы және халықаралық жарыстарды қадағалайды. UCI Швейцарияның Айгл қаласында орналасқан. UCI жарысқа қатысуға лицензия береді және допинг сияқты тәртіптік ережелерді сақтайды. UCI жарыстарды жіктеумен және жол және трек велосипедтері, тау велосипедтері мен BMX-тің ішіндегі әртүрлі велосипедтік жарыстардағы ерлер мен әйелдер, кәсіби және әуесқойлар үшін ұпайлар жүйесін басқарады. Ол сондай-ақ Әлем чемпионатын қадағалайды. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіргенінен кейін UCI Ресей және Беларусь командаларының халықаралық жарыстарға қатысуына тыйым салды және екі елде де жоспарланған жарыстарды жойды. Бастапқыда одаққа 30 ел мүше болды. Олардың дауыс беру құқығы тең емес еді, ал кейбіреулері мүлдем дауыс бере алмады. Дауыстар әр елдегі жолдардың немесе велодромалардың санына қарай бөлінді. Франция ең көп – 18 дауысқа ие болды, Германия мен Италия 14 дауысқа ие болды. Ұлыбританияда сегіз дауыс болды, жазушы Билл Миллс осы санды «көптеген күмәнді шөп жолдарды қосу арқылы» алғанын айтты. 2013 жылы Трейси Годри UCI вице-президенті болып тағайындалған алғашқы әйел болды. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіргенінен кейін UCI Ресей және Беларусь командаларының халықаралық жарыстарға қатысуына тыйым салды. Бастапқыда бес чемпионат болды: әуесқой және кәсіби спринт, әуесқой және кәсіби жол жарысы, сондай-ақ кәсіби мотормен жүргізілетін жарыс. Жол жарысы дәстүрлі түрде бірге старт алатын, бірақ міндетті түрде олай болуы керек емес еді. Ұлыбритания соғысқа дейін жол чемпионатын уақытқа қарсы жарыс ретінде ұйымдастырды, себебі Ұлттық велосипедшілер одағы полицияның назарынан қашу үшін жарысқа дейін жарнама жасамай, сағатқа қарсы жарыс өткізудің дұрыс екенін ойлады. Континенттік Еуропа ұйымдастырушылары көбінесе жарысқа қатысу үшін ақы төлеуге мүмкіндік беру үшін қоршаумен жабдықталған трассаларда бірге старт алатын жарыстарды ұнатты.
Жазбалар
Бастапқы жазбалар үш түрде сақталды: ырғақсыз, адамның жылдамдығымен және механикалық ырғақпен. Олар үш велосипед класына арналды: жекелеген велосипедтер, тандемдер және қазіргі кезде жату велосипедтері деп аталатын, мұнда велосипедші көлденең жататын ерекше конструкциялар. Қашықтықтар британдық және метрикалық өлшемдерде болды, 440 ярдтан және 500 метрден бастап 24 сағатқа дейін. 2003 жылы Париж-Ницца жарысында Андрей Кивилевтің қазасынан кейін 2003 жылдың 5 мамырында жаңа ережелер енгізілді, ал 2003 жылғы Италия веложарысы (Giro d'Italia) бұл өзгерістерге ұшыраған алғашқы ірі жарыс болды. 2003 жылғы ережелер соңғы, кем дегенде 5 километрлік көтерілістерде шлемдерді шешіп тастауға мүмкіндік берді; кейінірек жасалған түзетулер шлемдерді кез келген уақытта міндетті түрде киюді талап етті.
Пара алу және допинг
UCI 1990-шы жылдары Олимпиада бағдарламасына кейрин – трек веложарысын енгізу үшін пара алды деген айыптамаға ұшырады. BBC жүргізген тергеуде жапондық дереккөздер UCI-ге жарысты Олимпиада бағдарламасына қосу үшін шамамен 3 миллион доллар төлегені анықталды, бірақ UCI бұл мәлімдемені жоққа шығарды. Флойд Лэндис 2010 жылдың мамыр айында өмірі бойында допинг қолданғанын мойындағанда, UCI 2001 жылғы «Тур де Свис» жарысынан кейін Ланс Армстронгтан ЭПО-ға оң нәтижесін жасыру үшін пара алғанын мәлімдеді. 2012 жылы допинг мәселесін талқылағанда UCI президенті Пэт МакКуэйд ұйымының «алғашқы қан тексеруін енгізген және ЭПО-ға тест енгізген спорт түрі» екенін баса айтты.
Допингке қарсы және жамандау бойынша сот ісін жүргізу
UCI бірнеше велоспортшыны, журналистерді және жазушыларды қорлау (жамандау) үшін сотқа берді немесе сотқа берумен қорқытты, себебі олар оны сыбайлас жемқорлыққа немесе допингке байланысты басқа да құқық бұзушылықтар жасады деп айыптады. Осы істердің көптеген, бірақ барлығы емес, Швейцарияның Веве қаласындағы Эст-Ваудои округінің сотында қаралады. 2002 жылы UCI Festina командасының дәрігері Вилли Воетті оның «Арқанды үзу» кітабындағы мәлімдемелері үшін сотқа берді. 2004 жылы UCI бұл істі жеңіп алды, ал 2006 жылы апелляциялық шағымда да жеңіске жетті. 2006 жылы, Cycling News хабарлағандай, UCI Грег Лемонды 2006 жылы L'Equipe газетіне берген сұхбатынан кейін байланысып, оны қорлау үшін сотқа берумен қорқытты. Лемонд UCI тапсырыс берген Врийман есебін, сондай-ақ Operacion Puerto операциясын атап өтті және осы ұйымды «сыбайлас жемқор» деп атады. Сот ісі тараптар арасында 2009 жылы келісіммен аяқталды. 2011 жылы UCI Флойд Ландисті Швейцарияда бірнеше құқық бұзушылықтар жасады деп айыптады, соның ішінде Лэнс Армстронг және 2001 жылғы Тур де Свисс ісін жасыру туралы айыптаулар бар еді. 2012 жылы Cycling News аудандық соттың Ландиске қарсы UCI пайдасына шешім шығарғанын хабарлады. 2012 жылы UCI президенті Пэт МакКуэйд, бұрынғы президент Хайн Вербрюгген, сондай-ақ UCI өзі Швейцарияда журналист Пол Киммажды қорлау үшін сотқа берді. 2013 жылы Ресей Велоспорт федерациясының президенті UCI этика комитетінен Пэт МакКуэйдтің әрекеттерін тергеуді сұрады, себебі UCI лицензиялық комиссиясы Катуша командасына 2013 жылғы WorldTour-ға қатысуға рұқсат бермеді, бірақ бұл шешім дереу өзгертілді. Киммаж бұрын велошабандоз болған және спортта допингке қарсы күресті зерттеумен ұзақ уақыт айналысқан, оның ішінде кітап жазған, сондай-ақ жақында ғана Sunday Times және L'Equipe газеттерінде допинг және UCI туралы мақалалар жариялаған. Грег Лемонд, Дэвид Уолш және басқалар Киммажға қолдау көрсетіп, оған құқықтық көмек көрсету үшін қор құрды.
In 2002 UCI sued Festina soigneur Willy Voet over claims in his book Breaking the Chain. In 2004 the UCI won the case, and in 2006 won the appeal. In 2006, according to Cycling News, the UCI contacted Greg LeMond after an interview he did in 2006 with L'Equipe, and threatened to sue him for defamation. LeMond mentioned the UCI commissioned Vrijman report, as well as Operacion Puerto, and called the body "corrupt". The lawsuit was settled by the parties in 2009. In 2011, the UCI sued Floyd Landis in Switzerland after Landis accused the body of several misdeeds, including the aforementioned alleged coverup involving Lance Armstrong and the 2001 Tour de Suisse. In 2012 Cycling News reported that a District Court had ruled for UCI against Landis. In 2012 UCI president Pat McQuaid and former president Hein Verbruggen, as well as the UCI itself, sued journalist Paul Kimmage in Switzerland for defamation. In 2013, the President of Cycling Federation of Russia called the UCI Ethics Committee to investigate Pat McQuaid actions after the UCI Licence Commission denied team Katusha a place in the 2013 WorldTour – the action which was promptly reversed. Kimmage had been a racer and had a long history of investigating doping in the sport, including a book and, more recent to the suit, articles for the Sunday Times and L'Equipe which discussed doping and UCI. Greg LeMond, David Walsh and others voiced their support for Kimmage and a legal defense fund was set up to assist him.
Халықаралық құқық бұзушылыққа ұшыраған
UCI-нің мақұлдауымен 2015 жылдың мамырында Қырымда, 2014 жылдың наурызында Ресей Федерациясының шабуылдауымен алынған және халықаралық деңгейде Украинаның аумағы ретінде танылған аймақта, тегін стильдегі төмен түсу жарысы өтті. Украина түбегінде ресейлік лицензиямен халықаралық жарысты ресми түрде ұйымдастыру арқылы UCI Украинаның аумақтық тұтастығын бұзған алғашқы және жалғыз халықаралық спорт федерациясы болды. Алайда, осы "спорт және халықаралық құқық дауының" салдарынан UCI Украинаның велоспорт федерациясымен келіссөздер жүргізіп, 2015 жылдың қарашасында тегін стильдегі төмен түсу жарысын UCI халықаралық күнтізбесінен ресми түрде алып тастау туралы хабарлады.
Түрікменстан
Түрікменстанның авторитарлық басшысы Гурбангулы Бердымухамедов елінің велоспортқа қолдау көрсетуі үшін Халықаралық Велосипедшілер одағының ең жоғарғы наградасымен марапатталды.
Ерлер
UCI жол жарысы әлем чемпионатын ұйымдастырады (жол жарысы алғаш рет 1921 жылы, уақыт сынағы 1994 жылы өткізілді), сондай-ақ UCI World Tour бірінші деңгейлі және UCI ProSeries екінші деңгейлі жарыстарын басқарады. Ерлер арасындағы жол велосипедінен жарысудағы ең жоғары деңгейдегі командалар UCI WorldTeam болып табылады, олар барлық UCI World Tour жарыстарына қатысуға міндетті. 1921 жылдан бері жол жарысы әлем чемпионатын ұйымдастырғаннан кейін, 1989 жылдан 2004 жылға дейін UCI UCI Road World Cup-ты басқарды, ол барлық маңызды бір күндік кәсіби жол жарыстарын қамтитын маусымдық жарыс болды. 2005 жылы ол UCI ProTour сериясымен ауыстырылды, ол бастапқыда Grand Tour жол велосипедінен жарыстар (Tour de France, Giro d'Italia және Vuelta a España) және басқа да бір күндік және кезеңдік жарыстардың кең ауқымын қамтыды. Алайда, үш Grand Tour жарысы сериядан шығып кетті, ал 2008 жылдың шілдесінде барлық ірі кәсіби командалар сериядан бас тартуы мүмкін екенін мәлімдеді, бұл оның болашағына күмән тудырды. ProTour келесі жылы рейтингтік жүйе ретінде UCI World Ranking жүйесімен алмастырылды, ол қалған 14 ProTour іс-шарасына үш Grand Tour, екі маусым басындағы кезеңдік жарыс және тағы бес бір күндік классикалық жарысты қосты. 2011 жылы World Ranking және ProTour бірігіп, UCI World Tour болды. Кәсіби велосипед жарыстарының қатысуын және танымалдығын бүкіл әлемде кеңейту үшін UCI әлемнің әр аймағы үшін UCI Continental Circuits деп аталатын жарыстар сериясын әзірлейді.
Әйелдер
UCI жол жарысы әлем чемпионатын ұйымдастырады (жол жарысы алғаш рет 1959 жылы, уақыт сынағы алғаш рет 1994 жылы өткізілді), сондай-ақ UCI әйелдер әлем турының ең жоғары деңгейдегі жарыстарын басқарады. Әйелдер велосипед спортындағы ең жоғары деңгейдегі командалар – UCI Women's WorldTeams, олар барлық UCI World Tour жарыстарына шақырылады. 1998 мен 2015 жылдар аралығында UCI әйелдер жол жарысы кубогы элиталық деңгейдегі бір күндік жарыстардан тұратын маусымдық жарыс ретінде өткізілді. 2016 жылдан бастап бұл жарыс UCI әйелдер әлем турымен алмастырылды, ол кезеңдік жарыстармен қатар бір күндік жарыстарды да қамтиды, оның ішінде кубокта қолданылған көптеген жарыстар да бар.
Жолдағы велосипедпен жүру
Ерлер мен әйелдер арасындағы UCI трек велоспорты әлем чемпионаты бірнеше трек велоспорты түрлерінде жеке және командалық жарыстарды ұсынады. UCI трек велоспорты кубогы – элиталық деңгейдегі маусым бойына созылатын жарыс.
Парациклдік жол
Ерлер мен әйелдер арасындағы UCI Паравелосипедтік трек әлем чемпионатында бірнеше трек велоспорты түрі бойынша жеке және командалық чемпионаттар ұйымдастырылады.
Циклокросс
Әрбір UCI демеушілігімен ұйымдастырылған іс-шара UCI Cyclo-cross World Cup деп аталатын маусымдық бәсекеге үлесін қосады. Бұған қоса, UCI Cyclo-cross әлем чемпионатында циклокросс әлем чемпионын анықтау мақсатында жыл сайын бір күндік жарыстар өткізіледі.
Тау велосипедтері жарысы
Тау велосипедтері жарыстарында UCI Mountain Bike & Trials World Championships жыл сайынғы ең маңызды және беделді жарыс болып табылады. Оған кросс-кантри және таудан түсу кіреді. Бұған қоса, бұл іс-шарада велосипед триалынан әлем чемпионаттары да өткізіледі. 2012 жылы Саальфельден қаласында алғашқы кросс-кантри элиминаторы бойынша әлем чемпионаты ұйымдастырылды. UCI Тау велосипедтері әлем кубогы – 1991 жылдан бері жыл сайын өткізілетін жарыстар сериясы. 2011 жылы Швейцарияның Шампери қаласында өткен әлем чемпионатында UCI бұрын естілмеген RockyRoads Network компаниясымен даулы жаңа демеушілік келісім шарт жасады.
BMX жарысы
Маусым бойына созылатын жарыс UCI BMX Суперкросс Әлем Кубогы деп аталады, ал UCI BMX Әлем Чемпионаты BMX жарыстары (веломотокросс) велосипед спортының бір күндік әлем чемпионаты болып табылады.
Сынақтар
Велосипед спортының басқа да түрлерінен өзгеше, триал – негізгі факторлары велосипедті экстремалды жағдайларда тұрақтап, басқару қабілеті болып табылатын спорт түрі, мұнда жылдамдық та маңызды рөл атқарады. Алғашқы UCI триал әлем чемпионаты 1986 жылы өтті. Одан кейін 14 жыл өткен соң, 2000 жылы UCI триал әлем кубогі дебют жасады. Әлем чемпиондарының ең көп атағын Бельгия, Франция, Германия, Испания және Швейцария спортшылары жеңіп алды. UCI триал жастар әлем ойындары – 16 жасқа дейінгі ұлдар мен қыздар үшін ең маңызды халықаралық жарыс, оның тұңғыш рет өткізілуі 2000 жылға сәйкес келеді.
Кіреберіспен жүру
UCI көркем велосипед спорты және велосипедтік доптан әлем чемпионаттарын жыл сайынғы UCI жабық велосипед спорты әлем чемпионаты іс-шарасында ұйымдастырады.