Кіріспе
Этьен Базери (21 тамыз 1846, Порт-Вендре – 7 қараша 1931, Нойон) – француз әскери криптоаналитигі, 1890 жылдан Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін белсенді қызмет еткен. Ол Томас Джефферсонның шифр цилиндрінің жетілдірілген нұсқасы – «Базери цилиндрін» жасауымен ең көп танымал. Кейіннен ол АҚШ армиясының M 94 шифр құрылғысына айналдырылды. Тарихшы Дэвид Кан оны «криптологияның ұлы прагматигі» деп сипаттайды. Оның теориялық еңбегі шамалы, бірақ ол ғылым таныған ең көрнекті криптоаналитиктердің бірі болды. Базери атты полиция қызметкерінің ұлы болған. 1863 жылы әскерге қабылданып, Франко-пруссия соғысына қатысты, онда тұтқынға түсті, бірақ кейін кірпішші кейпінде қашып құтылды. 1874 жылы лейтенант болып, 1875 жылы Алжирге жіберілді. Келесі жылы Францияға оралып, Мари Луиза Элоди Бертонға үйленді, олар үш қыздың анасы болды: Сезарин, Фернанд және Поль. Ол газеттердегі жеке хабарламалардың шифрларын шешу арқылы криптографияға қызығушылық танытты және 1890 жылы ресми француз әскери транспозиция жүйесімен шифрланған хабарламаларды шешкен кезде криптоаналитикалық дағдыларын әскери салаға қолданды, бұл Соғыс министрлігін жаңа схемаға көшуге мәжбүр етті. Үкіметте реформаларды ынталандыру және ұлттық қауіпсіздікті арттыру мақсатында Базери француз шифр жүйелеріндегі кемшіліктерді ашты. 1891 жылы оның таланты туралы хабар таралып, ол Сыртқы істер министрлігінің Шифр бюросында жұмыс істей бастады. Базери 1899 жылы әскерден шыққаннан кейін де криптоаналитикалық жұмысын жалғастырып, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс әскери шифрларын шешуге көмектесті. Алайда, Базеридің ресми шифр жүйелерін жақсарту бойынша үкіметке ұсынған көптеген ұсыныстары қатаң бюрократия мен кері қайтарылған жауаптармен ұшырасты, бұл оның жарқын мансабында үнемі көңілсіздік тудырды. 1924 жылы 78 жасында зейнетке шықты. 1890 жылдары ол 17 ғасырда Россиньольдер жасаған «Ұлы шифр» деп аталатын танымал номенклатор жүйесін бұзды. Хабарламалардың бірінде әйгілі «Темір бетперде киген адам» туралы айтылып, осы құпияның мүмкін шешімі ұсынылды. Оның 1901 жылы жарық көрген «Ашылған құпия шифрлар» (Les Chiffres secrets dévoilés) атты еңбегі криптография әдебиетіндегі маңызды туынды саналады.
Bazeries was born in Port Vendres, France, the son of a mounted policeman. In 1863 he enlisted in the army, and fought in the Franco Prussian War, where he was taken prisoner, although he later managed to escape disguised as a bricklayer. In 1874 he was promoted to lieutenant, and sent to Algeria in 1875. He returned to France the following year and married Marie Louise Elodie Berthon, with whom he would father three daughters: Césarine, Fernande and Paule. He apparently became interested in cryptography through solving cryptograms in newspapers' personal columns, and soon applied his cryptanalytic skills in a military context when, in 1890, he solved messages enciphered with the official French military transposition system, causing the War Ministry to change to a new scheme. In an effort to prompt reform within the government and enhance national security, Bazeries further exposed weaknesses in French cipher systems. In 1891, news of his talent had spread, and he began work for the Ministry of Foreign Affairs' Bureau du Chiffre. Bazeries continued his cryptanalytic work there even after he retired from the Army in 1899, assisting in solving German military ciphers during World War I. However, many of Bazeries recommendations to the government for improvements in official cipher systems met severe bureaucracy and rebuffs, which became a constant source of frustration for him in an otherwise illustrious career. He retired in 1924, aged 78. In the 1890s he broke a famous nomenclator system called the "Great Cipher", created by the Rossignols in the 17th century. One of the messages referred to the famous Man in the Iron Mask and provided a possible solution to the mystery. His influential 1901 text Les Chiffres secrets dévoilés ("Secret ciphers unveiled") is considered a landmark in cryptographic literature.