Кіріспе

Компьютерлік көмекпен жөнелту (CAD), сондай-ақ компьютерлік көмекпен диспетчерлік тағайындау деп те аталады, – таксилерді, курьерлерді, далалық қызмет көрсетушілерді, қоғамдық көлікті немесе жедел жәрдем қызметтерін компьютерлік көмекпен жөнелту әдісі. Ол мобильді деректер терминалы (MDT) арқылы жөнелтушіге хабарлама жіберу және/немесе деректерді (мысалы, радио журналдарын, далалық сұхбаттарды, клиент туралы ақпаратты, кестелерді және т.б.) сақтау және алу үшін пайдаланылуы мүмкін. Диспетчер шақырудың егжей-тегжейін екі бағытты радио арқылы далалық бөлімшелерге хабарлай алады. Кейбір жүйелер екі бағытты радио жүйесінің таңдамалы шақыру мүмкіндіктерін пайдалана отырып байланыс жасайды. CAD жүйелері қызмет көрсетуге қатысты шақыру туралы мәліметтері бар мәтіндік хабарламаларды әріптік-сандық пейджерлерге немесе SMS сияқты сымсыз телефондық мәтіндік қызметтерге жібере алады. Басты идея – диспетчерлік орталықтағы адамдар жөнелтілетін барлық бөлімшелердің жағдайын оңай көріп, түсіне білуі. CAD дисплейлер мен құралдарды ұсынады, осылайша диспетчерге қызмет көрсету шақыруларын мүмкіндігінше тиімді өңдеуге мүмкіндік береді. CAD әдетте қоғамдық қауіпсіздік шақыруларын бастау, жөнелту және далалық іс-қимыл ресурстарының жағдайын сақтау үшін қолданылатын бағдарламалық құралдар жиынтығынан тұрады. Оны көбінесе жедел байланыс диспетчерлері, қоңырауды қабылдаушылар және 911 операторлары орталықтандырылған қоғамдық қауіпсіздік қоңырау орталықтарында, сондай-ақ мобильді деректер терминалдары (MDT) немесе мобильді деректер компьютерлерін (MDC) пайдаланатын далалық персонал қолданады. CAD жүйелері диспетчерлік орталықта және қоғамдық қауіпсіздік саласында бірнеше деңгейде қызметтерді ұсынатын бірнеше модульдерден тұрады. Бұл қызметтерге шақыруды енгізу, шақыруды жөнелту, шақырудың күйін сақтау, оқиға туралы жазбалар, далалық бөлімшенің күйі мен іздеу, сондай-ақ шақыруды шешу және орналастыру кіреді. CAD жүйелері диспетчерлерге, қоңырауды қабылдаушыларға және далалық қызметкерлерге аналогты радио және телефон жабдықтарын басқару мен пайдалану, сондай-ақ журналдағыш жазба функциялары бойынша қызметтер көрсетуге мүмкіндік беретін интерфейстерді де қамтиды.

Консольдер

Жергілікті билік органдарының диспетчерлік орталықтарына тән Денвер RTD нысаны, транзиттік диспетчерлік орталықтың бір мысалы болып табылады. Коммуникациялық консольдер үстел типті электрондық тіреулерге орнатылған. Оларға көп желілі телефондар кіреді. Заманауи нысандарға әдетте операциялық және әкімшілік мақсаттар үшін түрлі есептеу жүйелері кіреді. Консольдер адам-машина интерфейсі ретінде қызмет етеді және радио байланыс жүйелеріне тікелей сөйлеу арқылы қосылады. Барлық каналдардан келетін аудио сигналдар, аудио деңгейін қысу схемалары арқылы өңделіп, екі бөлек динамикке – «таңдалған» және «таңдалмаған» деп белгіленгенге бағытталады. Әрқайсысының дыбыс деңгейін реттеу мүмкіндігі бар. «Таңдалған» канал(дар) жоғары басымдыққа ие коммуникацияны жүзеге асырады. Маңызды каналдарда хабарлама жіберіліп алудың алдын алу үшін, «таңдалған» каналдың дыбыс деңгейі естілмейтін деңгейге орнатылмайтындай етіп конфигурациялануы мүмкін. «Таңдалмаған» каналдар арнайы іс-шараларға, басқа мекемелерге немесе диспетчерлік қызметке қатысты емес мақсаттарға пайдаланылуы мүмкін және естілмеуі мүмкін. Батырманы басу арқылы консольдағы кез келген каналды «таңдалған» және «таңдалмаған» күйіне ауыстыруға болады. Әрбір каналда жеке тікелей сөйлеу батырмасы бар, бұл диспетчерге бір уақытта тек бір канал арқылы сөйлеуге мүмкіндік береді. Жарнамалық хабарламалар үшін бір батырманы басу арқылы барлық таңдалған каналдарға бірден хабар жіберіледі. Цифрлық сағат және LED жолақты график немесе VU-метр де қоса берілген. Әрбір каналда оны анықтайтын белгі, индикаторлар мен параметрлерді басқаруға арналған батырмалар бар. Типик каналда жұмыс істейтін шам, шақыру шам, таңдау шам, таңдау батырмасы және тарату батырмасы болады. Тұрақты қызыл шам, басқа диспетчерлік позицияның каналда хабар тарататынын көрсетеді. Желтісқан шақыру шам, каналда далалық құрылғының сөйлесіп жатқанын көрсетеді. Шақыру шам әдетте хабарлама аяқталғаннан кейін бірнеше секунд бойы жыпылықтайды, бұл бос емес диспетчерге телефоннан қоңырау шалып, соңғы хабарлама қай каналдан келгенін анықтауға мүмкіндік береді. Кейбір консольдік диспетчерлік панельдері іс жүзінде компьютерлік бағдарлама болып табылады. Мұндай жағдай Zetron компаниясының Acom жүйесі мен Avtec компаниясының Scout жүйесіне тән. Бұл диспетчерлік батырмалардың орналасуын оңай өзгертуге және бейімдеуге мүмкіндік береді.

Қызмет деңгейлері мен географиялық ақпарат

Компьютерлік карта жасау, автоматты көлік орнын анықтау, автоматты түрде нөмірді тану және қоңырау шалушыны анықтау технологиялары клиенттің және клиентке қызмет көрсетуге ең қолайлы көліктің орналасқан жерін нақты анықтап, қызметті жақсарту үшін жиі қолданылады. Кейбір CAD жүйелері бірнеше ақпарат көзін біріктіруге мүмкіндік береді. Мысалы, автоматты көлік орнын анықтау (AVL) және географиялық ақпаратты (GIS) қосу қызмет шақыру орнына бірліктерді жылдамырақ жеткізу арқылы қызмет сапасын арттыруға болады. Ең жақсы жағдайда, CAD AVL жүйесі ұсынатын көліктердің орналасқан жерін бақылауға қосылады. Бұл ақпарат шақыру орнына ең жақын көлікті анықтау үшін пайдаланылады. Ең жақын бірлік қалай анықталады?

Негізгі аймақ жүйесі

Ең қарапайым жүйе – учаскелік немесе аймақтық карта жүйесі. Мысалы, төрт өрт сөндіру станциясы бар елді мекенде, елді мекен картасына тор орнатылады. Тордың әрбір аймағы полиция учаскелері, жедел жәрдем аймақтары, қоғамдық көлік аймақтары немесе өрт сөндіру станцияларымен сәйкестендіріледі. Бір тор AB241 деп белгіленуі мүмкін. Бұл, өрт сөндіру станциясы 2, содан кейін 4, содан кейін 1, содан кейін 3 осы аймақта болған өртке жауап береді дегенді білдіреді. Алдын ала белгіленген реттілік, көрсетіліп отырған қызмет, жергілікті география, жол қозғалысы және қызметке келетін шақырулардың үлгілері туралы білімі бар мамандар анықтайды. Негізгі ГИС ақпараты ғана қамтылғандықтан, егер AVL (автокөлік құралының орналасуын анықтау жүйесі) қолжетімді болса, қызметтік көліктердің орналасқан жері картада көрсетіледі. Диспетчер картада көрсетілген көліктердің орналасқан жерін қарап, ең жақын бөлімшені анықтайды. Егер толық географиялық деректер болмаса, бөлімшелер ауданның орталық нүктесіне сәйкес тағайындалуы мүмкін. Есептеу мәселесін жеңілдету үшін CAD (автоматтандырылған дизайндау жүйесі) қызметтік көліктердің орналасқан жерін бағалау үшін центроидтарды пайдалана алады. Центроидтар – аймақ ішіндегі шамамен орталық нүктелер. Жүйе өрт сөндіру станциясынан немесе AVL орналасқан жерден центроидқа дейінгі қашықтықты есептейді. CAD жүйесінің ережелеріне сәйкес, ең жақын өрт сөндіру станциясы тағайындалады. Жүйелер шешімдерді бұрмалау немесе салмақтау үшін орталықта емес центроидтарды қолдануы мүмкін. Картада түзу сызықпен жақын орналасқан өрт сөндіру станциясының қызметкерлері аймаққа жету үшін кешігуі мүмкін. Бұл жағдайға жауап беретін бөлімшелер магистральдар, көлдер немесе жер бедерінің кедергілерін айналып өтуге мәжбүр болғандықтан туындауы мүмкін. Центроидтарды жылдастыруға болады, себебі 200 вагондық жүк пойызы белгілі бір аймаққа кіруге қолданылатын теміржол өткелін жиі жабады. Бұл жүйенің ең арзан нұсқасы, себебі ол ең аз географиялық ақпаратты және ең қарапайым есептеулерді қажет етеді. Бірнеше қызмет бір жүйені пайдаланғанда тағы бір мәселе туындайды. Мысалы, полиция және қоғамдық көлік қызметтері идеалды аймақты анықтайтын шекаралар немесе центроидтарды қалай салмақтау керек деген тұрғысынан әртүрлі пікірлерге ие болуы мүмкін.

Геокодтауды пайдаланатын CAD

Геокодтау – мекенжайларды X және Y координаттарына түрлендіруге мүмкіндік беретін жүйе. Қызметке шақыру жасаған адамның мекенжайы сымды телефон нөміріне тіркелген болуы мүмкін немесе диспетчерге өзінің мекенжайын хабарлайды. Мысалы, шақырушының мекенжайы 123 Main Street болсын. ГИС немесе CAD жүйесі іздеу кестесін қамтиды. Бұл кесте қала аумағындағы жұп санды мекенжайлардың көшелердің солтүстік және шығыс жағында орналасқанын анықтауы мүмкін. 113-тен 157-ге дейінгі Main Street мекенжайлары Бродвей мен Вашингтон арасындағы Main Street-тің орта сызығы бойында орналасқан болып табылады. 123 нөмірі Main Street-тің солтүстік жағында, 113-ке қарағанда 157-ге жақын жерде деп есептеледі. Бұл есептеу ендік және бойлық немесе Универсалды көлденең Меркатор координаттарын тудырады. Координаттар ең жақын қызмет көрсету көлігін анықтау үшін жеткілікті жақын болады. Жүйе автоматты түрде ең жақын қиылысқан көшенің немесе жанындағы көшенің атауын қоса алады. Тағы да, жүйе тікелей қашықтықты пайдаланып, қызметке шақыруға қай қызмет көрсету көлігі ең жақын екенін анықтайды. Егер AVL жүйесі қолданылса, CAD жүйесі ең соңғы тіркелген көліктердің орналасқан жерлерінің тізімін қарастырады. Содан кейін орналасқан жерлер қызмет көрсету көлігінің мәртебесімен салыстырылады. CAD жүйесі қолжетімді мәртебесі бар бірнеше жақын бірліктерді анықтай алады. Диспетчер CAD жүйесі ұсынған тізімнен ең қолайлысын таңдайды. Мұндай жүйе аймақтық жүйеге қарағанда айтарлықтай қымбат. Базалық жүйе АҚШ Халық санағы бюросының немесе округтік бағалау кеңсесінің карталарымен басталуы мүмкін. Бұл карталардың сапасы жақсы болуы мүмкін, бірақ диспетчерлік жұмысына толыққанды жарамды болмайды. Жаңа құрылыстар, жаңа көшелер немесе деректердің сапасымен байланысты мәселелерге байланысты деректерді өзгертумен айналысатын бірыңғай немесе бірнеше маман болуы мүмкін. Бұл маман мекенжайларды жинақтап, карталық бағдарламада көшелердің орта сызықтарын жасайды. Геокодтаудың дәлдігі деректер көздеріне және жеткізушілерге байланысты өзгереді. Жүйені іске асыру алдында әдетте бірнеше жылдық жұмыс пен жоспарлау қажет. Қазіргі заманғы геокодталған жүйелер көбінесе қызмет көрсету көліктерінің орналасқан жерін, қызметке шақырулардың орналасқан жерін және шақырушылардың орналасқан жерін картада көрсетеді. Бұл қызметке шақыруларды нақтылауға көмектеседі және бір қызметке шақырудың екі хабарламасын екі бөлек шақыру ретінде жіберу ықтималдығын азайтады. Тағы бір мәселе әртүрлі даталар немесе координаттар жүйесін қолданатын технологиялардан туындайды. Мысалы, сіздің AVL жүйеңіз ондық градустар форматын қолданса. Монтана штатындағы Харт-Бутт пошта бөліміндегі көліктің AVL дисплейі 48.28333° N, 112.83583° W ендік және бойлық координаталарын көрсетеді. CAD жүйесі градустар, минуттар және секундтар форматындағы деректерді қолданады және сол орналасқан жерді 48°17'00"N, 112°50'09"W ретінде көрсетеді. Мұны қалай түрлендіруге болады? Бұл кейде көршілес CAD жүйелерінде туындайтын мәселе. Идеалды жағдайда, сіз көршілес аймақтардағы CAD жүйелеріне шақыруларды жіберіп, қабылдай алуыңыз керек. Егер штаттық немесе провинциялық үкімет басқа координаттар жүйесін стандарттаса ше?

Толық GIS/AVL интеграциясы

Ең қымбат және техникалық тұрғыдан күрделі жүйелер географиялық ақпараттық жүйелердің (ГИС) және автокөліктерді автоматты түрде орналастырудың (АВЛ) мүмкіндіктерін толыққанды пайдаланады. Бұл жүйелерде көше ортасы маршрутталған жол ретінде сипатталады. Геокодтаудан және дәл көше орта сызықтарынан өзге, қиылыстарда атрибуттар немесе бағалар болады. Қызметтік көлік шығысқа қарай жүріп келе жатқан Карнеги көшесінен солға бұрылып, солтүстікке қарай Хулиган бульварына шыға ала ма? Бұрылудың қиындығын бағалау үшін бағалау жүйесі қолданылады. Бағалау жүйесінің бір шетінде қызметтік көліктердің бұрылуға толыққанды қол жеткізе алатын айырықтар болуы мүмкін. Мүмкін, екі көше де бір бағытты, бұл жағдайда бірінен екіншісіне бұрылу салыстырмалы түрде оңай. Орташа бағаларда солға бұрылу көбінесе қарсы қозғалыс, көтерме көпір немесе трамвайлар арқасында тоқтатылуы мүмкін. Ең қиын бағада екі көше қиылысады, бірақ ешқандай айырық болмағандықтан қызметтік көліктердің бірінен екіншісіне өтуіне мүмкіндік жоқ. Ең жақын қызметтік көліктерді анықтау үшін CAD жүйесі осы маршрутталған көше орта сызықтарына негізделген жол желісін талдайды. Ол қызметтік шақырыстан қолданыстағы көліктердің AVL орналасқан жеріне дейінгі жолды бағалайды. Жүйе ең қысқа жолды ұсынатын қызметтік көліктерді ұсынады. Маршрутталған көше орта сызықтары тас жолдың солтүстік және оңтүстік қатарлары арасындағы айырмашылықты ескереді. Мысалы, тас жолдың оңтүстік қатарына жету үшін қызметтік көліктерге солтүстікке қарай келесі шығуға дейін жүруі керек, содан кейін оңтүстікке қайта оралуы керек. Маршрутталған көше желісін талдау оқиға орны туралы дұрыс хабарланған жағдайда мұны ескереді. Маршрутталған жүйелер көлдер сияқты кедергілерді ескереді, тіке сызық бойынша емес, жүрілген жолдың қашықтығын есептейді. Қызметтік көлік жүргізушісі ең қысқа жолды біледі немесе барлық жүргізушілер шамамен бірдей қателіктер жасайды деп есептеледі.

Концентрациясы

CAD жүйелеріне ерекше дағдылары бар қолдау персоналы қажет. Бұл диспетчерлік орталықтардың шоғырлануына алып келуі мүмкін, әсіресе халық санының өсуіне немесе белгіленген қызмет деңгейлеріне жету үшін автоматтандыру қажет болған жағдайларда. Кез келген жүйеде орталықтардың шоғырлануы, істен тоқтаулар немесе ірі бұзушылықтар қаупін арттырады. Егер шақыру трафигі соншалықты жоғары болса, күнделікті шақыруларды өңдеу үшін жетілдірілген технология қажет болса, тіпті шағын ақаулар да қызмет деңгейіне елеулі әсер ете алады. Мысалы, егер барлығы автокөліктің орнын автоматты түрде анықтаудың (AVL) ыңғайлылығына үйренген болса, AVL істен шығуы қызметкерлердің жұмыс жүктемесін күрт арттыруы мүмкін. Егер ақаулық CAD ең жақын бөлімшені ұсына алмайтын жағдайға әкелсе, диспетчер қай бөлімшені жұмсау керектігін қалай тиімді бағалайды?

Деректер алмасу (EDI)

Қоғамдық қауіпсіздік жүйелерінде әртүрлі жүйелердің қоңырау туралы ақпарат алмасуына мүмкіндік беретін стандарттар талқылануда. Мысалы, округтік өрт сөндіру бөлімінің операторы қала шегінде болған автокөлік апаты туралы қоңырау алады. Дамып келе жатқан стандарттар CAD жүйелеріне жергілікті құзыреттен тыс түскен қоңыраулар үшін бір-біріне хабарламалар жіберуге мүмкіндік береді. Кейбір ұйымдарда жүйелер арасындағы деректер алмасуды қолдайтын келісімдер бар, бірақ стандарттар осы өзара байланысты кеңейтуді мақсат етеді. Ауыспалы тіркелмелерді сақтау және қауіпсіздік талаптарының болуы себепті мәселе көрінетіндей қарапайым емес. CAD-ке қолданылатын EDI термині құқық қорғау саласында қолданылады және оны электрондық коммерция үшін арналған электрондық құжат алмасу (EDI) стандарттарымен шатастыруға болмайды. Құқық қорғау органдарында EDI барлық электрондық автоматтандырылған хабарламаларды білдіретін жиі қолданылатын термин ретінде пайдаланылады. CAD жүйелерін өзара байланыстыру бойынша одан да жетілген жұмыстар Көлік департаментінің «Ақылды көлік бастамалары» бағдарламасы үшін әзірленген стандарттарда кездеседі. Бұл бастама апатты жағдайларды басқаруға арналған IEEE 1512 сериялы протоколдарды демеушілік етті, ол CAD бағдарламалық жасақтамасын пайдалана отырып, операциялық орталықтардағы оқиғаларды үйлестірудің күрделі құралдарын ұсынады. Ұлттық ақпарат алмасу моделі аясында отандық қауіпсіздікті CAD жүйелерімен байланыстыру бойынша қосымша жұмыстар жүргізілуде. Сондай-ақ, OASIS халықаралық стандарттар ұйымы DHS және апаттарды басқаруға бағытталған электрондық үкіметтік бастамасынан қаржыландырылатын стандарттарды жасады, олар төтенше жағдайларда байланыс үшін қолданылады. Басқа да өзара іс-қимыл технологиялары әртүрлі юрисдикциялардағы әртүрлі компьютерлік көмек көрсету жүйелерін құрайтын деректер форматтары, бағдарламалық қамтамасыз ету және аппараттық құралдар арасындағы қақтығыстарды шеше алады. Орталық бағдарламалық қамтамасыз ету, бағдарламалық қамтамасыз ету және серверлер (деректер брокерлері) әртүрлі жүйелерді біртұтас автоматтандырылған диспетчерлік жүйеге аударып, біріктіре алады. Мұндай орталық бағдарламаның бір мысалы (Юта штатында орналасқан FATPOT Technologies/CII) Калифорния штатының Оранж округінде бар, онда Өрттен қорғау басқармасы әртүрлі шұғыл көмек көрсету пункттерін біртұтас диспетчерлік желіге біріктірді. Ұқсас жоба Силикон алқабының аймақтық өзара іс-қимыл жобасы (SVRIP) үшін де аяқталды және Ұлттық қауіпсіздік департаментінің CADIP есебінің бір бөлігі болып табылады. Австралия және Жаңа Зеландия түрлі шұғыл қызметтер ұйымдарымен басқарылатын CAD жүйелері арасында хабар алмасу үшін ICEMS протоколын пайдаланады.

Кәсіпорынның компьютерлік жүйесінің бөлігі

CAD-ді бизнес қолданысында диспетчерлік жүйе үлкен корпоративтік есептеу жүйесінің модулі немесе бөлігі болуы мүмкін. Көптеген инфрақұрылымдардың орнына, көптеген қосымшалардың жұмыс істейтін бір ғана инфрақұрылымды құру маңызды. CAD кәсіпорын интеграциясының ең жоғары деңгейінде SOS жүйесі бар. SOS, немесе жүйелер жүйесі – бұл таратылған тәуелсіз қосымшаларды бір метажүйеге немесе жүйелер жүйесіне байланыстыруға арналған әдістеме және технологиялар жиынтығы. Бұл әдістер бастапқыда DOD-да басқару және бақылау (C2) үшін қолданылған, бірақ қазір Көлік департаментінің Ақылды көлік жүйесі, сондай-ақ Көлікпен басқару орталықтарында және ДХС-тің терроризмге қарсы күрес немесе ақпараттық орталықтарындағы басқа да жобаларда қолданылуда. Кейбір жергілікті билік органдары өздерінің диспетчерлік жүйелерін EAI (Электрондық қосымша интеграциясы) бағдарламалық қамтамасымен біріктірген.

Соңғы өзгерістер

Компьютерлік көмекпен қоңырауды өңдеу (CACH) тиімді жөнелтуге жауап берудің негізі – тиімді қоңырауды өңдеу қағидасына негізделген. Құрылымдалған қоңырауды басқару және бірқатар тәуекел есептеулерді пайдалану арқылы, мұндай жүйелер қоңырау шалушы берген мәліметтерге сүйене отырып, объективті жөнелту ұсыныстарын жасай алады.

Бастапқы мақала

Хорн, Д. В., (2005). Интеграцияланған қоғамдық қауіпсіздік компьютерлік қолдаумен диспетчерлік жүйесі. Баспаға дайындалып жатқан магистрлік диссертация жобасы, Регис университеті, Денвер, Колорадо штаты.