Чили Социалистік Партиясының Тарихы

Кіріспе

Чилидегі саяси партия Чилидің Социалистік партиясы (lang es, немесе PS) – 1933 жылы құрылған орталық-солшыл саяси партия. Оның тарихи көшбасшысы Чили президенті Сальвадор Альенде болды, ол 1973 жылы генерал Аугусто Пиночет жасаған төңкеріспен құлатылды. Әскери хунта бірден социалистік, марксистік және басқа да солшыл саяси партияларды тыйым салды. Социалистік партия мүшелері мен басқа солшылдар Пиночет диктатурасы кезінде зорлық-зомбылыққа ұшырады, оның ішінде азаптаулар мен өлтірулер болды, сондай-ақ көптеген адамдар елден қуылды. 1973 жылғы төңкерістен кейін жиырма жеті жыл өткен соң, Рикардо Лагос Эскобар 1999–2000 жылдарғы Чили президенттік сайлауында Социалистік партияның үміткері ретінде президент болып сайланды. 2005–2006 жылдарғы Чили президенттік сайлауында социалист Мишель Бачелет жеңіске жетті. Ол Чилидің тұңғыш әйел президенті болды және 2010 жылы Себастьян Пиньера оны алмастырды. 2013 жылғы Чили парламенттік сайлауында ол қайтадан президент болып сайланды және 2018 жылы қызметтен кетті.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

1946 жылғы президенттік сайлауға Социалистік партияда толығымен дүрбелең болды. ПСР өзінің үміткерін, бас хатшысы Бернардо Ибаньесті ұсынуға шешім қабылдады. Дегенмен, көптеген партия мүшелері радикалды үміткер Габриэль Гонсалес Виделаны қолдады, ал Гроувтың Шынайы Социалистік партиясы либерал Фернандо Алессандриді қолдауын тоқтатты. Ибаньестің үміткерлігі сәтсіз аяқталғаннан кейін (ол дауыстардың бар болғаны 2,5% ын алды), тазалаулар жалғасты. XI кезекті съезде Рауль Ампуэроның қазіргі «революциясы» басымдық алды және ол академик Эухенио Гонсалеске Социалистік партияның бағдарламасын жасауды тапсырды, ол партияның мақсатын – Жұмысшылардың демократиялық республикасын анықтады. 1948 жылы коммунистерге тыйым салған «Демократияны қорғау туралы» 8.987 заңының қабылдануы социалистер арасында жаңадан бөлініс тудырды. Бернардо Ибаньес, Оскар Шнаке, Хуан Баутиста Росети және басқа да антикоммунистік социалистер оны ынтамен қолдады; ал Рауль Ампуэро мен Эухенио Гонсалес басқарған партия директоры оны қабылдамады. Ибаньестің антикоммунистік тобы ПС-тен қуылды және олар Жұмысшылардың Социалистік партиясын құрды; алайда, сайлау тізімінің консервативтік өкілдері Ибаньестің тобына Чилидің Социалистік партиясы деген атау берді, Ампуэроның тобын Социалистік халық партиясы деген атауға көшуге мәжбүр етті. Социалистік халық партиясының XIV съезінде 1952 жылы мамыр айында Чильян қаласында сенаторлар Сальвадор Альенде мен Томас Чадвиктің қарсылығына қарамастан, Карлос Ибаньес дель Кампо президенттікке үміткер ретінде жарияланды. Альенде партиядан шығып, Чилидің Социалистік партиясын біріктірді, ол Коммунистік партиямен (заңсыз жағдайда) бірлесіп, Альенденің үміткерлігін Халық фронты атынан ұсынды. Ибаньестің жеңісі халықтық социалистерге Жұмыс (Клодомиро Алмейда) және Жер (Фелипе Эррера) сияқты маңызды министрліктерді иеленуге мүмкіндік берді. 1953 жылғы парламенттік сайлаудан кейін, онда Социалистік халық партиясы 5 сенатор мен 19 депутатты алды, халықтық социалистер Карлос Ибаньес дель Кампо үкіметінен бас тартып, Халықтың демократиялық партиясымен, Чили социалистерімен және заңсыз жағдайдағы коммунистермен бірлесіп, Жұмысшылар фронтын құру қажеттігін жариялады. Соңында, 1956 жылдың 1 наурызында екі социалистік партия (Чилидің Социалистік партиясы және Социалистік халық партиясы), Жұмысшылар партиясы (коммунистік, заңсыз жағдайда), Халықтың демократиялық партиясы және Демократиялық партия Сальвадор Альенде Госсенс төрағалығымен Халықтық әрекет майданының (FRAP) құрылу хаттамасына қол қойды, ол 1956 жылдың сәуірінде өткен муниципалды сайлауға сәтті қатысты. 1957 жылдың наурыз айында өткен парламенттік сайлаудан кейін билікке «Бірлік конгресі» келді, ол Рауль Ампуэро басқарған Халықтық социалистік партиясы мен Альенде Госсенс басқарған Сальвадордың Чилидің Социалистік партиясынан құралды. Олар біріккен Социалистік партияның бас хатшысын – Соломон Корбаланды сайлады. 1958 жылдың 31 шілдесінде Ұлттық конгресс Демократияны тұрақты қорғау туралы заңға қайшы келіп, Коммунистік партияға қатысты тыйымды жойды. 1958 жылғы президенттік сайлауда Халықтық әрекет майданының (FRAP) үміткері, социалист Сальвадор Альенде президенттік сайлауда Хорхе Алессандриге шамалы айырмамен жеңіліп қалды. Жеңіліске қарамастан, социалистік партиялардың бірігуіне жаңа көшбасшы келді және Чили әлемдегі марксистің демократиялық сайлау арқылы Республика президенті лауазымына ие болу мүмкіндігі бар сирек елдердің бірі болды. 1964 жылдың қыркүйегінде өткен президенттік сайлауда Эдуардо Фрей Монтальваның FRAP үміткері Сальвадор Альенде Госсенс үстінен жеңіске жеткені «Чилидің социализмге жолы» ұстанымын жақтаушылардың арасында көңілсіздік тудырды. Ұлттық демократиялық партия (ПАДЕНА) солшыл коалициядан шығып кетті; ал Куба революциясының және, ең бастысы, Эрнесто Гевараның «партизандық жолының» ықпалы Социалистік партияның жүрегінде сезілді. Партиядағы келіспеушіліктер анық байқалды. 1967 жылдың шілдесінде сенаторлар Рауль Ампуэро мен Томас Чадвик және депутаттар Рамон Сильва Улья, Эдуардо Осорио Пардо және Оскар Наранхо Ариас партиядан қуылды және халықтық социалистік одақ (USOPO) құрылды. 1967 жылдың қарашасында Чильян қаласында өткен XXII съезде Карлос Алтамирано Оррего мен Ранкиль ауылдық конфедерациясының басшысы Роландо Кальдерон Арангуиздің ықпалымен саяси радикализм күшейді. Партия енді ресми түрде марксизм-ленинизмге мойын бұрды, революциялық, капитализмге қарсы және империализмге қарсы өзгерістерді қолдады.

There was complete confusion in the Socialist Party for the presidential election of 1946. The PS decided to put up its own candidate; its secretary general Bernardo Ibáñez. However, many militants supported the radical candidate Gabriel González Videla, while the Authentic Socialist Party of Grove stopped supporting the liberal Fernando Alessandri. After the failure of the candidacy of Ibáñez (who obtained barely a 2.5% of the votes), the purges continued. In the XI Ordinary Congress the current "revolution" of Raúl Ampuero was imposed and he assigned to academic Eugenio González the making of the Program of the Socialist Party which defined its north; the Democratic Republic of Workers. The promulgation, in 1948, of the Law 8.987 "Defense of Democracy Law" that banned the communists, was again a factor of division among the socialists. Bernardo Ibáñez, Oscar Schnake, Juan Bautista Rosseti and other anticommunist socialists supported it with enthusiasm; while the board of directors of the party directed by Raúl Ampuero and Eugenio González rejected it. The anticommunist group of Ibáñez was expelled from the PS and they constituted the Socialist Party of the Workers; nevertheless the Conservative of the electoral Roll assigned to the group of Ibáñez the name Socialist Party of Chile, forcing the group of Ampuero to adopt the name Socialist Popular Party. The Socialist Popular Party proclamation, in its XIV Congress, carried out in Chillán in May 1952, as its presidential standard bearer to Carlos Ibáñez del Campo, despite the refusal of the senators Salvador Allende and Tomás Chadwick. Allende abandoned the party and united the Socialist Party of Chile, which, as a group with the Communist Party (outlawed), raised the candidacy of Allende for the Front of the People. The triumph of Ibáñez permitted the popular socialists to have important departments such as that of Work (Clodomiro Almeyda) and Estate (Felipe Herrera). After the parliamentary elections of 1953; where the Socialist Popular Party obtained 5 senators and 19 representatives, the popular socialists abandoned the government of Carlos Ibáñez del Campo and proclaimed the need to establish a Front of Workers, in conjunction with the Democratic Party of the People, the socialists of Chile and the outlawed communists. Finally, on 1 March 1956, the two socialist parties (Socialist Party of Chile and Socialist Popular Party), the Party of the Workers (communist outlawed), Democratic Party of the People and the Democratic Party all signed the minutes of constitution of the Front of Popular Action (FRAP) with Salvador Allende Gossens as the president of the coalition, which participated successfully in the municipal elections of April 1956. After the parliamentary elections of March 1957 the "Congress of Unity" was carried to power, formed from the Popular Socialist Party directed by Rául Ampuero and the Socialist Party of Chile of Salvador, directed by Allende Gossens. These chose the secretary general of the unified Socialist Party; Salomón Corbalán. On 31 July 1958, the Law of Permanent Defense of Democracy was derogated by the National Congress, therefore the ban of the Communist Party was repealed. In the presidential elections of 1958, the standard bearer of the Front of Popular Action (FRAP), the socialist Salvador Allende, lost the presidential election narrowly to Jorge Alessandri. In spite of the loss, the unification of the socialist parties had a new leader, and Chile was one of the few countries of the world in which a Marxist had clear possibilities to win the presidency of the Republic through democratic elections. The overwhelming triumph of Eduardo Frei Montalva over the candidate of the FRAP Salvador Allende Gossens in the presidential elections of September 1964 caused demoralization among the followers of the "Chilean way to socialism". The National Democratic Party (PADENA) abandoned the coalition of left; and the influence of the Cuban revolution and above all of the "guerrilla way of Ernesto Guevara" they were left to feel the heart of the Socialist Party. The discrepancies of the party were perceived clearly. In July from 1967 the senators Raúl Ampuero and Tomás Chadwick and the representatives Ramón Silva Ulloa, Eduardo Osorio Pardo and Oscar Naranjo Arias were expelled, and founded the popular socialist union (USOPO). In the XXII Congress, which took place in Chillán in November 1967, the political became more radical, under the influence of Carlos Altamirano Orrego and the leader of the Ranquil Rural Confederation, Rolando Calderón Aránguiz. The party now officially adhered to Marxism Leninism, declared itself in favour of revolutionary, anticapitalist and anti imperialist changes.

Халықтық бірлік үкіметі

1969 жылы Социалистік партияның Орталық Комитетінде «Чилидің социализмге жолы» туралы күмән күшейді. Сальвадор Альенде Госсенс партияның президенттікке үміткері болып, 13 дауыспен жарияланды, 14 адам қалыс қалды, олардың ішінде партияның бас хатшысы Анисето Родригес, Карлос Алтамирано Оррего және Клодомиро Алмейда Медина болды. Дегенмен, Альенде кандидатурасы солшыл күштерді біріктірді, олар 1969 жылдың қазан айында Социалистік партия, Коммунистік партия, Радикалды партия, Халықтық Біртұтас Әрекет қозғалысы (Христиан-демократтар партиясынан бөлінген) және Карлос Ибанестің бұрынғы қолдаушыларынан құралған «Халық Бірлігі» коалициясын құрды. 1970 жылдың қыркүйегінде өткен президент сайлауында «Халық Бірлігі» жеңіске жетті. 1970 жылдың 24 қазанында Сальвадор Альенде Госсенс Чили Республикасының Президенті болып ресми түрде жарияланды. Әлем үмітпен қарады; ол коалицияны басқаруға және демократиялық және институционалдық механизмдерді сақтай отырып, социализмді құруға міндеттенді, марксистік президент болуға келісті. Сенатор Карлос Алтамирано Оррего партия басшысы болып сайланғаннан кейін, 1971 жылдың қаңтарында Ла-Серенада өткен XXIII съезде ПС-нің Үкіметке қосылу туралы ұстанымы радикалданды. Ол партияның «социализмге қарай бет бұрған Чилидің алдыңғы қатары» болуы керектігін мәлімдеді. 1971 жылдың сәуірінде өткен муниципалитет сайлауында солшыл коалиция жергілікті кеңесшілерді сайлауда абсолютті көпшілікке ие болды, бұл елдегі оңшыл күштермен христиан-демократтардың одақтасуына байланысты поляризацияның күшеюіне әкелді. Радикалды солшыл партияның үкіметтен 6 өкілі мен 5 сенаторының кетуі Альенде үкіметінің парламенттің екі палатасының үштен бірінен де азырақ өкілдігі бар екенін көрсетті. 1973 жылдың наурыз айында өткен парламенттік сайлауда «Халық Бірлігі» биліктегі коалиция қарсыластың – Демократиялық конфедерацияның Альендеге импичмент жасау әрекетін тоқтата алды. Бұл бастама қажетті үштен екі көпшіліктің қолдауын алмады.

In 1969, skepticism about the "Chilean way to socialism" prevailed in the Central Committee of the Socialist Party. Salvador Allende Gossens was proclaimed as the party's presidential candidate, with 13 votes in favor and 14 abstentions, among them that of its secretary general, Aniceto Rodriguez, of Carlos Altamirano Orrego, and of Clodomiro Almeyda Medina. Nevertheless, the candidacy of Allende galvanized the forces of the left, who formed, in October 1969, the Popular Unity coalition including the Socialist Party, Communist Party, Radical Party, Popular Unitary Action Movement (which had split from the Christian Democrat Party), and Independent Popular Action, consisting of former supporters of Carlos Ibáñez. Popular Unity triumphed in the presidential election of September 1970. On 24 October 1970 Salvador Allende Gossens was officially proclaimed President of the Republic of Chile. There was world expectation; he agreed to manage the coalition and to be a Marxist president with the explicit commitment to build socialism, while respecting the democratic and institutional mechanisms. The position of the PS on joining the government of the UP became more radical when senator Carlos Altamirano Orrego took over as party leader, having been elected at the XXIII Congress in La Serena in January 1971. He proclaimed that the party should become "the Chilean vanguard in the march toward socialism". In the municipal elections of April 1971, the leftist coalition achieved an absolute majority in the election of local councillors, which caused growing polarization due to the alliance of the Christian Democrats with the sectors of the right in the country. The withdrawal of the Party of Radical Left from the government, with its 6 representatives and 5 senators, meant that the government of Allende was left with less than one third of both houses of the parliament. In the parliamentary elections of March 1973, the Popular Unity ruler coalition managed to block a move by the opposing Democratic Confederation to impeach Allende. This initiative did not attain the required two thirds majority.

Төңкеріс және саяси қысым

Үкімет алдындағы ауыр экономикалық мәселелер елдің саяси айырмашылықтарын одан бетер күрделендірді. Тарихындағы ең жоғары сайлау көрсеткішін көрсеткен Социалистік партия, MAPU-мен бірге оңшыл оппозициямен кез келген диалогқа қарсы тұрды. Осы арада, АҚШ-та социалистердің бүкіл әлемде билікке келуіне жол бермеу үшін, соның ішінде Чилидегі оңшылдарға ЦРУ арқылы қолдау көрсету үшін, үйлесімді жоспар жүзеге асырылып жатты. 1973 жылдың 11 қыркүйегінде Аугусто Пиночет Альенденің үкіметіне қарсы әскери төңкеріс жасап, 1924 жылы басталған Президенттік Республика дәуірін аяқтады. Президент Сальвадор Альенде билікті Қарулы Күштерге беруден бас тартып, тарихи ғимаратқа қарсы қарқынды әуе шабуылы кезінде Ла Монеда сарайындағы кабинетінде өз-өзіне қол жұмсады. Әскери төңкеріс Чили Социалистік партиясының ұйымы үшін ауыр соққы болды. Төңкерістен кейін бірнеше апта ішінде олардың Орталық Комитетінің төрт мүшесі және Partido Social-дың жеті облыстық хатшысы қанымен құрбан болды. Орталық Комитеттің тағы он екі мүшесі түрмеге қамалды, ал қалғандары әртүрлі шетелдік елшіліктерде пана тапты. Социалистік партияның бас хатшысы Карлос Алтамирано Чилиден қашып құтылуға үлкерді және 1974 жылдың 1 қаңтарында Куба революциясының жылдығына орай Гаванада пайда болды. Тығындалған жағдайда жұмыс істеу тәжірибесінің болмауы партияның құпия дирекциясының ыдырауына әкелді. Әскери мемлекеттің арнайы қызметтері ұйымға еніп, бірінен соң бірі оның жетекшілерін тұтқындады. Эксэкиел Понсе Висенсио, Карлос Лорка Тобар (1975 жылы жоғалып кетті), Рикардо Лагос Салинас және Виктор Зерега Понсеның денелері табылған жоқ. Репрессияның басқа құрбандары - бұрынғы ішкі істер министрі Хосе Тоха Гонсалес және бұрынғы ұлттық қорғаныс министрі Орландо Летелиер дель Солар болды. Халықтық Бірліктің жеңілісінің салдарына шолу жасап, Шығыс Еуропадағы "шынайы социализмнің" босқындарының тәжірибесін ескеріп, және Пиночет режиміне қарсы күресу үшін үйлесімді стратегияның жоқтығын байқап, оның сыртқы ұйымында, орталық басқаруы Германия Демократиялық Республикасында орналасқан, терең келіспеушіліктер туды. 1979 жылдың сәуірінде партияның басым бөлігі - Сыртқы үшінші пленум жаңа бас хатшы ретінде Клодомиро Алмейданы, хатшының орынбасары ретінде Гало Гоместі тағайындады және Карлос Алтамирано, Хорхе Арат, Хайме Суарес, Луис Менесес және Эрих Шнаке партиядан шығарылды, оларды "жеңіліс процесінде жатқан өткеннің қалдықтары, нағыз революциялық авангардтың жоғары сапалы дамуына төзімді және қайталанбайтын ядроның тіршілігін растайтын" деп айыптады. Алтамирано бұған келіспей, партияны қайта ұйымдастыруды жариялады және конференция шақырды. XXIV конференция 1980 жылы Францияда өтті, онда Алтамирано былай деді: "Біздің революциялық әрекетімізді тиімді ету үшін анықтамалар мен әрекеттерге, тілге, стильге және "саясат жасау" әдістеріне терең және қатаң жаңару қажет. Бұл бізге Чилидің Социалистік партиясын "қайта іске қосуды" міндеттемейді. Иә, біз оны "жаңартуымыз" керек, оны өзгерістің ең бағалы құралы, билікке қол жеткізу мүмкіндігі, трансформацияға балама ретінде қарастыруымыз керек".

The serious economic problems facing the government only deepened the country's political divisions. The Socialist Party, which had posted its highest electoral showing in history, was opposed, along with MAPU, to any dialogue with the right wing opposition. Meanwhile, from the United States, a concerted plan was underway to prevent socialists from gaining power around the world, including CIA backing for the right wing in Chile. On 11 September 1973, Augusto Pinochet led the military coup against Allende's government, putting an end to the Presidential Republic Era begun in 1924. President Salvador Allende refused to relinquish power to the Armed Forces, and ultimately committed suicide in his office at the Palace of La Moneda, during an intensive air bombardment of the historic edifice. The military coup d'état was devastating to the organization of the Chilean Socialist Party. Within a few weeks of the coup, four members of their Central Committee and seven regional secretaries of the Partido Social had been murdered. A further twelve members of the Central Committee were imprisoned, while the remaining members took refuge in various foreign embassies. The Socialist Party's Secretary General, Carlos Altamirano, managed to escape from Chile, appearing in Havana on 1 January 1974, during the anniversary of the Cuban Revolution. Lack of experience working 'underground' during the ban led to the breakup of the Party's Secret Directorate. The secret services of the military state managed to infiltrate the organization and, one by one, arrested its principal leaders. The bodies of Exequiel Ponce Vicencio, Carlos Lorca Tobar (disappeared 1975), Ricardo Lagos Salinas and Víctor Zerega Ponce were never found. Other victims of repression were the former home Secretary, José Tohá González and the former Minister of National Defense, Orlando Letelier del Solar. Having reviewed the consequences of the defeat of the Unidad Popular, and observed the experiences of refugees of "true socialism" in Eastern Europe, and seeing the lack of a cohesive strategy to continue against Pinochet's regime, there was deep dissent within its exterior organization, whose central management was in the German Democratic Republic. In April 1979, the Tercer Pleno Exterior, the majority sector of the party, named Clodomiro Almeyda as the new Secretary General, Galo Gómez as the Assistant Secretary and expelled Carlos Altamirano, Jorge Arrate, Jaime Suaréz, Luis Meneses and Erich Schnake from the party, charging them with being "remnants of a past which is in the process of being overcome who testify to the survival of a nucleus which is irreducible and resistant to the superior qualitative development of a true revolutionary vanguard". Altamirano, not accepting this, declared a re organization of the party and called a Conference. The XXIV Conference took place in France in 1980 and Altamirano declared there that, "Only a very deep and rigorous renewal of definitions and proposals for action, language, style and methods of "doing politics" will make our revolutionary action effective ( ) It does not force us to "relaunch" the Partido Social (Socialist Party) of Chile. Yes, it means we must "renew it", understand it as our most precious instrument of change, as an option for power, as an alternative to transformation."

1980 жылдардағы диктатуралық режимдегі қайта өрлеу

1980 жылдары социалистік фракциялар Пиночет үкіметіне қарсы белсенді оппозиция ретінде қайта жанданды. "Жаңартылған социалистер" деп аталған бір топ Convergencia Socialista (Социалистік үйлесім) құрды, ол Movimiento de Acción Popular Unitaria – MAPU (Біртұтас Халықтық Әрекет қозғалысы), шаруа жұмысшы MAPU және христиандық солшылдарға үлкен үлес қосты. Олар Христиандық Демократиямен бірлесіп, диктатураны "бұзылмастан әдістермен" тоқтатуды мақсат етті. Басқа бір топ (көбінесе елдің ішкі аймандарынан шыққан социалистік белсенділер) "халықтық көтеріліс" альянсын құрды – бұл Коммунистік партиямен, Солшыл революциялық қозғалысымен және Ансельмо Суле басқарған Радикалды партиямен жасалған келісім. Мақсаттары бірдей болды. 1983 жылғы 11 мамырда Пиночет режиміне қарсы өткен бірінші ұлттық наразылықтан кейін Социалистік партияның әртүрлі фракцияларының күш-жігері күшейді. Рикардо Нуньес басқарған XXIV ("жаңартылған") Социалистік партияның съезінде Демократиялық Альянс құру туралы шешім қабылданды. Бұл Христиан Демократтары, Сильва Симма радикалдары және республикалық және демократиялық оңшылдардың коалициясы еді. Олар төртінші ұлттық наразылық күнін (1983 жылғы 11 тамыз) ұйымдастырды және 1983 жылғы қыркүйекте "Демократия қазір!" ұранымен Чили социализмін біріктіруге бағытталған алғашқы әрекет – Социалистік Блок құруды ұсынды. Сонымен қатар, "Альмейда" Социалистік партиясы Коммунистік партиямен, Анибал Палм радикалдарымен және Солшыл революциялық қозғалысымен бірлесіп, 1983 жылғы 6 қыркүйекте "Халықтық Демократиялық қозғалыс" (MDP) құрды, ол бесінші ұлттық наразылық күніне себеп болды. 1985 жылғы тамыздың соңында Демократиялық Альянс пен әскери режимге жақын оңшылдар арасындағы Ұлттық келісім Чилидің солшылдары арасындағы жіктерді тереңдетті. Саяси-әскери қанаттың ең радикалды бөлігі демократияға біртіндеп өту әдісіне қарсы болды. Олардың басты өкілі – Мануэль Родригес Патриотикалық фронты (FPMR) еді. MAPU OC, оның басшылары Хайме Газмури, Хорхе Молина және Хайме Эстевес болды, енді Карлос Брионес басқаратын "жаңартылған" Социалистік партияға қосылды. 1986 жылғы қыркүйекте "жаппай зорлық-зомбылық көтерілістерінің" саяси-әскери әдісі FPMR-дың Пиночетке жасаған қастандық әрекетінен кейін ("20 ғасыр операциясы" деп аталды) сәтсіз аяқталды. "Альмейда" Социалистік партиясының революциялық қанатындағы жетекшілердің бір бөлігі, келісімшілдер мен мүмкіндік іздеушілер диктатураны құлату идеясының тиімді стратегия емес екенін түсінгеннен кейін партияны бақылауға алып, Коммунистік партиядан алшақтады. Нәтижесінде, социалистік солшылдар 1980 жылғы Конституцияның ережелерін ескермей, қақтығысқа "келісіммен шешім" табу мүмкін емес екенін түсінді. 1987 жылғы наурызда Клодомиро Алмейда Чилиге жасырын кіріп, сотқа өзінің жағдайын түзеу үшін келді. Ол Чили Чикоға жер аударылып, сотталды және азаматтық құқықтарынан айырылды. 1987 жылғы сәуірде "жаңартылған" Социалистік партияның жаңа басшысы Рикардо Нуньес партияның 54 жылдығында: "Біз Пиночетті қару қолданып саяси аренадан шығармаймыз. Біз оны дауыс беру арқылы жеңеміз. Біз қаланың Пиночетті дауыс беру арқылы тоқтататынына сенеміз. Біз Чилидің саяси ландшафтына әртүрлі баламаларды қабылдауға арналған жеті миллиондық армия құрамыз" деді. 1987 жылғы желтоқсанда "жаңартылған" Социалистік партия Демократия партиясын (PPD) құрды, бұл партия 1988 жылғы плебисцитке (референдумға) және одан кейінгі сайлауларға заңды демократиялық күштердің қатысуына мүмкіндік беретін "құралдық" партия болды. Рикардо Лагос президент болып тағайындалды. Кейбір радикалдар, келіспейтін коммунистер және тіпті либерал-демократтар да осы партияға қосылды. 1988 жылғы ақпанда "Жоқ" партияларының коалициясы құрылды. Чилидегі 17 саяси партия мен қозғалыс осы коалицияға қосылды. Олардың арасында Демократиялық Альянс, Almeyda Социалистік партиясы және Христиандық солшыл партия мүшелері болды. Науқанның саяси бағытын Христиан Демократиялық партиясының жетекшісі Патрисио Айлвин және PPD-дан Рикардо Лагос жүзеге асырды. Олар 1988 жылғы 5 қазанда өткен плебисцитте сәтті нәтижелерге қол жеткізді, онда жарамды дауыстардың шамамен 56 пайызы Пиночеттің Республика Президенті ретінде қызметін жалғастыру идеясына қарсы дауыс берді. 1988 жылғы қазан айындағы плебисциттен кейін Концертация 1980 жылғы Конституцияның "авторитарлық ережелерін" жою үшін конституциялық реформа талап етті. Демократиялық оппозицияның бұл ұсынысы авторитарлық үкімет тарапынан 1989 жылғы 30 шілдедегі плебисцитте жартылай қабылданды, онда қолданыстағы Конституцияға 54 түзету мақұлданды. Осы түзетулердің арасында социалистік лидер Клодомиро Алмейданы саяси қызметтен шеттетуге негіз болған даулы 8-баптың күшін жою болды. 1988 жылғы қарашада Almeyda Социалистік партиясы, Христиандық солшыл партиясы және Коммунистік партиясы, сондай-ақ басқа солшыл ұйымдар "құралдық" партия – Социалистік Сол Жақтардың Кең Партясын (PAIS) құрды, оның президенті Луис Майра, ал бас хатшысы Рикардо Солари болды.

In the 1980s socialist factions reemerged as active opponents to the Pinochet government. A sector, from among the so called "renewed socialist", founded the Convergencia Socialista (the Socialist Convergence), which contributed to the Movimiento de Acción Popular Unitaria – MAPU (Unified Movement of Popular Action), the peasant worker MAPU, and the Christian Leftists. They aimed, in conjunction with the Christian Democracy, to end dictatorship through "non disruptive methods". The other sector (majority from among the socialist militants in the interior of the country) formed the "popular rebellion" alliance – an agreement with the Communist Party, the Leftist Revolutionary Movement and the Radical Party of Anselmo Sule. The objectives were the same. After the First National Protest against the Pinochet regime, which occurred on 11 May 1983, the efforts of the different factions of the Socialist Party intensified. The XXIV ("renewed") Socialist Party Congress, directed by Ricardo Ñúnez, decided to form the Democratic Alliance. This was a coalition of Christian Democrats, Silva Cimma radicals, and sectors from the republican and democratic right wing. They convened the Fourth National Protest Day (11 August 1983) and proposed, in September 1983, the formation of the Socialist Bloc, the first attempt at a unification of Chilean socialism under the slogan "Democracy Now!". In the meantime, the "Almeyda" Partido Social, in conjunction with the Communist Party, Aníbal Palm radicals and the Leftist Revolutionary Movement, founded the "Movimiento Democrático Popular" (MDP) (Popular Democratic Movement) on 6 September 1983, which caused the Fifth Day of National Protest. The signing of the National Accord in late August 1985, between the Democratic Alliance and sectors of the right wing aligned to the military regime, deepened divisions among the Chilean left wing. The most radical politico military arm opposed the method of gradual transition towards democracy. Their primary exponent was the Frente Patriótico Manuel Rodríguez (FPMR) (the Manuel Rodriguez Patriotic Front). The MAPU OC, whose main figures were Jaime Gazmuri, Jorge Molina and Jaime Estévez, was added to the "renewed" Partido Social, now directed by Carlos Briones. In September 1986, the politico military method of "mass violent insurrectionist uprisings" was finally aborted after the failure of "Operation 20th century", as the assassination attempt on Pinochet by the FPMR was called. Some of the top leaders from among the revolutionary sectors of the "Almeyda" Partido Social, along with conciliators and opportunists, on realizing that the idea of overthrowing the dictatorship was not a viable strategy, began to take control of the party and distance themselves from the Communist Party. As a result, the socialist left wing realized that a "negotiated solution" to the conflict could not be found outside of the provisions of the 1980 Constitution. In March 1987, Clodomiro Almeyda entered Chile secretly and presented himself before the court to rectify his situation. He was deported to Chile Chico, condemned and deprived of his civic rights. In April 1987, Ricardo Núñez, new leader of the "renewed" Partido Social, announced, at the 54th Anniversary of the party, "We are not going to remove Pinochet from the political scene using weapons. We shall defeat him with the ballot boxes ( ) We are convinced that the town is going to stop Pinochet with the ballot boxes. We are going to build that army of seven million citizens to embrace different alternatives to the Chilean political landscape." In December 1987 the "renewed" Partido Social founded the Partido por la Democracia (PPD) (Party for Democracy), an "instrumental" party serving as a tool to enable legally democratic forces to participate in the 1988 Plebiscite (Referendum) and in subsequent elections. Ricardo Lagos was appointed as the president. Some radicals, dissident communists, and even democratic liberals joined this party. In February 1988 the Concertación de Partidos por el No (Coalition of Parties for the 'No') was formed. 17 political parties and movements in Chile joined this coalition. Among them were the members of the Alianza Democrática (the Democratic Alliance), the Almeyda Partido Social, and the Christian Left. The political direction of the campaign fell on the Christian Democratic leader, Patricio Aylwin, and Ricardo Lagos from the PPD. They achieved successful results in the 5 October 1988, Plebiscite, where close to 56% of the valid votes cast rejected the idea that Pinochet would continue as the President of the Republic. After the October 1988 Plebiscite, the Concertación called for constitutional reform to remove the "authoritarian clauses" of the 1980 Constitution. This proposal by the democratic opposition was partly accepted by the authoritarian government via the 30 July 1989, Plebiscite, where 54 reforms to the existing Constitution were approved. Among these reforms were the revocation of the controversial article 8, which served as the basis for the exclusion of the socialist leader, Clodomiro Almeyda, from political involvement. In November 1988 the Almeyda Partido Social, the Christian Left and the Communist Party, among other left wing organizations, formed an "instrumental" party called Partido Amplio de Izquierda Socialista (PAIS) (the Broad Left Socialist Party), with Luis Maira as the president and Ricardo Solari as the secretary general.

Nueva Mayoría (Жаңа қала әкімдігі)

2013 жылғы Чили президенттік сайлауының екінші турында Мишель Бачелет дауыстардың 62 пайызын алып жеңіске жетті. Ол "Жаңа көпшілік" ("Nueva Mayoría") коалициясының кандидат болды, бұл коалиция бұрынғы Concertación-ның Коммунистік партия және басқа да партияларды қосып кеңейтілген нұсқасы еді.

Сайлау нәтижелері

Демократия үшін партиялар концертіне мүше болғандықтан, партия бірнеше рет басқа партиялардың үміткерлерін жақтады. Чилиде президент сайлауы екі кезеңді жүйе бойынша өтеді, оның қорытындылары төменде келтірілген.

Президент сайлауы

+ Чили президенті сайлауы Күні Партия үміткері I тур II тур Нәтижесі % % 1932 Мармадуке Гроув Валлехо NAP 17.7 1938 Педро Агире Серда PR 50.5 1942 Хуан Антонио Риос PR 56.0 1946 Бернардо Ибаньес PS 2.5 1952 Сальвадор Альенде PS 5.4 1958 Сальвадор Альенде PS 28.8 1964 Сальвадор Альенде PS 38.9 1970 Сальвадор Альенде PS 36.6 1989 жылдан бастап нәтижелер Concertación жиынтығы 1989 Патрисио Айлвин PDC 55.2 1993 Эдуардо Фрей Руиз Тагле PDC 58.0 1999 Рикардо Лагос PPD 48.0 51.3 2005 Мишель Бачелет PS 46.0 53.5 2009 Эдуардо Фрей Руиз Тагле PDC 29.6 48.4 2013 Мишель Бачелет PS 46.7 62.2 2017 Алехандро Гиллиер Ind. 22.7 45.4 2021 Ясна Провосте PDC 11.6 +Депутаттар палатасы сайлауы Лидер Дауыс % Орындықтар+/ Коалиция Президент 1937 Оскар Шанке 46,050 11.17% N/A Халық фронты Артуро Алессандри (PL) 1941 Мармадуке Гроув 80,377 11.85% 2 Педро Агире Серда (PR) 1945 Бернардо Ибаньес 32,314 7.13% 11 Демократиялық Альянс Хуан Антонио Риос (PR) 1949 Эухенио Гонсалес 15,676 3.43% 1 Габриэль Гонсалес Видела (PR) 1953 Рауль Ампуэро 41,679 5.56% +4 FRENAP Карлос Ибаньес дель Кампо (Ind.) 1957 Саломон Корбалан 38,783 10.67% 2 FRAP Карлос Ибаньес дель Кампо (Ind.) 1961 Рауль Ампуэро 149,122 11.13% +5 Хорхе Алессандри (Ind.) 1965 Рауль Ампуэро 241,593 10.58% +3 Эдуардо Фрей Монтальва (PDC) 1969 Анисето Родригес 294,448 12.76% 0 Эдуардо Фрей Монтальва (PDC) 1973 Карлос Алтамирано 678,796 18.70% +13 Халық Бірлігі Сальвадор Альенде (PS) Конгресс тоқтатылды (1973–1989) 1993 Герман Корреа 803,719 11.93% N/A Concertación Эдуардо Фрей Руиз Тагле (PDC) 1997 Камило Эскалона 640,397 11.05% 4 Эдуардо Фрей Руиз Тагле (PDC) 2001 Камило Эскалона 614,434 10.00% 1 Рикардо Лагос (PPD) 2005 Рикардо Нуньес 663,561 10.05% +5 Мишель Бачелет (PS) 2009 Камило Эскалона 647,533 10.02% 4 Себастьян Пиньера (RN) 2013 Освальдо Андраде 690,620 11.13% +6 Жаңа Көпшілік Мишель Бачелет (PS) 2017 Альваро Элизальде 585,128 9.76% +2 Көпшіліктің күші Себастьян Пиньера (Ind.)