Кіріспе
Роберт Бернстің "Auld Lang Syne" атты поэмасы – шотландтық ән, әсіресе ағылшын тілінде сөйлейтін әлемде кең таралған. Дәстүр бойынша, бұл ән Жаңа жыл қарсаңында / Хогманайда түн ортасында ескі жылмен қоштасу үшін орындалады. Сонымен қатар, ол көбінесе жерлеу рәсімдерінде, бітіру кештерінде, сондай-ақ басқа да оқиғалардың аяқталуында естіледі. Мысалы, скауттар қозғалысының көптеген ұйымдары оны жамборелер мен басқа да шараларды аяқтау үшін пайдаланады. Бұл 1788 жылы Роберт Бернс жазған шотланд тіліндегі өлең, бірақ ол ескі шотландтық халық әнінің негізінде құрастырылған. 1799 жылы әнге дәстүрлі мелодия қосылды, ол содан бері стандартты болып саналады. "Auld Lang Syne" Roud Folk Song Index-те 6294 және 13892 нөмірлерімен тізімделген. Поэманың шотландша атауы стандартты ағылшын тіліне "бұрынғы ұзақ уақыттар" немесе, сөзбе-сөз аудармастай, "көп ұзаған жылдар", "өткен шақтар", "ескі кездер" немесе "ежелгі заман" деп аударылуы мүмкін. Сондықтан, "For auld lang syne" фразасын хордың бірінші жолында "ескі кездердің құрметі үшін" деп шартты түрде аударуға болады. "Auld Lang Syne" фразасы Роберт Эйтонның (1570–1638), Аллан Рамзидің (1686–1757) және Джеймс Уотсонның (1711) ұқсас өлеңдерінде, сондай-ақ Бернске дейінгі ескі халық әндерінде де қолданылады. Қазіргі заманда Мэтью Фитт шотланд тіліндегі ертегілерді қайта баяндауда "аuld lang syne күндері" фразасын "бір кезде" деген мағынада қолданады.
"Auld Lang Syne" is a popular Scottish song, particularly in the English speaking world. Traditionally, it is sung to bid farewell to the old year at the stroke of midnight on New Year's Eve/Hogmanay. By extension, it is also often heard at funerals, graduations, and as a farewell or ending to other occasions; for instance, many branches of the Scouting movement use it to close jamborees and other functions. The text is a Scots language poem written by Robert Burns in 1788 but based on an older Scottish folk song. In 1799, it was set to a traditional tune, which has since become standard. "Auld Lang Syne" is listed as numbers 6294 and 13892 in the Roud Folk Song Index. The poem's Scots title may be translated into standard English as "old long since" or, less literally, "long long ago", "days gone by", "times long past" or "old times". Consequently, "For auld lang syne", as it appears in the first line of the chorus, might be loosely translated as "for the sake of old times". The phrase "Auld Lang Syne" is also used in similar poems by Robert Ayton (1570–1638), Allan Ramsay (1686–1757), and James Watson (1711), as well as older folk songs predating Burns. In modern times, Matthew Fitt uses the phrase "in the days of auld lang syne" as the equivalent of "once upon a time" in his retelling of fairy tales in the Scots language.
Әндер мәтіні
Әннің басында: "Ескі күндерді ұмыту дұрыс па?" деген риторикалық сұрақ қойылады. Жауап, көбінесе, ұзақ жылдар бойы сақталған достықты еске алуға шақыру ретінде түсіндіріледі. "Керек" деген сөз "егер" мағынасында (шартты сөздерді білдіреді) қолданылуы мүмкін, яғни болжамды оқиғаға немесе жағдайға қатысты. Джордж Томсонның "Шотландияның таңдамалы әндері" 1799 жылы жарық көрді, онда амандасу және көтерілеу туралы екінші шумақ қазіргі орнына, соңына жылжытылды. Мәселе мынада, бірнеше би қадамдарына негізделген әуендердің ырғағы міндетті түрде ұқсас болады, тіпті мелодиялық пішініндегі ұқсастық та әуеннің тұтас келбетінде айқын ұқсастық тудыруы мүмкін. Мысалы, Бернстің "Райдан келе жатырмын" өлеңі "Диқанның тойына" негізделген әуенмен орындалады. "God Save the King" әуенінің шығу тегі де ұқсас мәселені тудырады, себебі ол да би өлшеміне негізделген. (Толық мәліметтер үшін Уильям Шилд мақаласын қараңыз.) 1792 жылы австриялық композитор Джозеф Хайдн Джордж Томсон және баспагерлер Уильям Нейпер мен Уильям Уайттың тапсырысымен 400-ден астам шотланд халық әндерін аранжировкалады, соның ішінде "Auld Lang Syne" де бар; оның аранжировкасы әннің танымалдығын арттыруға көмектескен болуы мүмкін. Людвиг ван Бетховен де "Auld Lang Syne" әніне аранжировка жасады (WoO 156/11), ол 1814 жылы жарық көрген "12 шотланд халық әнінің" құрамына енді. Бұл екі классикалық нұсқада да бастапқы, жылдам стратспей ырғағы қолданылды. 1855 жылы Альберт Лейтон "Auld Lang Syne" әуеніне басқа сөздер жазып, оны "Ескі достар әні" деп атады. Бұл ән 1860 жылы Бостон қаласында жарық көрген "Отче Кемп'с Олд Фолкс Концерт Тьюнз" әндер жинағына енгізілді. Көп жылдар бойы Стоутон музыкалық қоғамы осы әнді сол жылы қайтыс болғандардың құрметіне орындау дәстүрі болды. Әнші Джордж М. Кохан "You're a Grand Old Flag" әнінің хорында "Auld Lang Syne" әуенінің бірінші жолын қолданды. Әннің мәтінінен бұл әдейі жасалғаны көрінеді; "ұмытпа" сөзінің бірінші буынынан басқа, әуен бірдей. Джон Филип Соуза 1924 жылы "Ежелгі және құрметті артиллерия ротасы" маршының трио бөлімінде осы әуенді пайдаланды. Ағылшын композиторы Эрнест Томлинсон 1976 жылы "Auld Lang Syne" әніне арналған фантазия жазды, онда басқа танымал және классикалық композиторлардың 152 шығармасынан цитаталар енгізілген. Қасиетті арфа хорлық дәстүрінде оның "Plenary" деген атпен аранжировкасы бар. Әннің мәтіні – естелік ретінде, "Естіңдер! Қабірден қайғылы үн естіледі" деген сөздермен басталады. Басқа христиандық нұсқада, сол әуенге "Fair Haven" деген атау берілген, ал мәтіні – Амос Саттонның "Ай! Бізді байланыстыратын ең сүйікті байланыс" өлеңі. Сол сияқты, 1999 жылы Клифф Ричард Иеміздің дұғасын ("Мыңжылдық дұғасы") осы әуенге қосып орындады. Бірінші дүниежүзілік соғыста британдық сарбаздар "Біз осындамыз, себебі біз осындамыз" әнін "Auld Lang Syne" әуенімен шырқады.
Жаңа жыл мерекесінде
"Auld Lang Syne" әні Шотландияда және бүкіл әлемде, әсіресе ағылшын тілді елдерде Жаңа жылдық жиналыстардың соңында дәстүр бойынша орындалады. Шотландиядағы Хогманэй мерекесінде, әркім жанындағы адаммен қол ұстасып, би алаңының айналасында үлкен шеңбер құрады. Соңғы шумақтың басында ("Және сенімді досымның қолы бар! / Маған сенің қолыңды бер!"), әркім қолдарын көкірек үстінде кесіп, оң қолын сол жақтағы көршісіне, ал сол қолын оң жақтағы көршісіне жеткізеді. Ән аяқталғанда, бәрі қол ұстасып ортаға жүгіреді. Шеңбер қайта құрылған соң, әркім қолдары ұстасып, қол астынан бұрылып, сыртқа қарай беттейді. Әнді ажырасып кететін кезде, қолдары кесіліп ұстасып айту дәстүрі 19 ғасырдың ортасында масондар мен басқа да бауырластық ұйымдар арасында қалыптасқан. Шотландиядан тыс жерлерде әннің басынан-ақ қолдар кесіліп ұстау жиі кездеседі, бұл шотландтық дәстүрге қайшы. Шотландиялық тәжірибені 2000 жылғы Миллениум Домындағы мерекелерде Елизавета II көрсетті. Кейбір баспасөз құралдары оны шотландтық дәстүрді дұрыс сақтамайынша, қолын дұрыс кесіп алмағаны үшін сынады, бірақ оның шотландтық дәстүрді дұрыс орындағанын білмеді.
Басқа уақытта
Жаңа жылды тойлаумен қатар, "Auld Lang Syne" әні басқа да "аяқталулар / жаңа бастамаларды" бейнелеу үшін кеңінен қолданылады. Осыған қоштасулар, жерлеу рәсімдері (және қайтыс болғандарды еске алу шаралары), бітіру тойлары, (жаңа жылдық емес) кештердің аяқталуы, скауттар қозғалысының жамборелері, жаңа үкіметтің сайлануы, британдық колония тәуелсіздік алғанда Ұлыбритания туының (Union Jack) соңғы рет түсірілуі, тіпті сауда дүкенінің күндік жабылуға дайын екенін білдіру ретінде де қолданылады. Бұл әннің мелодиясы басқа сөздермен де жиі қолданылады, әсіресе гимндер, спорттық және басқа да клубтардың әндері, тіпті ұлттық әнұрандар үшін (1940 жылдардағы Оңтүстік Корея және 1972 жылға дейінгі Мальдив аралдары). Әсіресе Шотландияда және Ұлыбританияның басқа аймақтарында Роберт Бернс еске алу және мерекелеу шараларымен байланысты. Нақты қолданылу мысалдарының тізімі толық емес.
Ағылшын тілді әлемде
Шотландияда бұл ән көбінесе cèilidh, би және үйлену тойында орындалады. Тойларда бұл жаңа жыл мерекесі сияқты өткізіледі, бірақ күйеу жігіт пен қалыңдық көбінесе шеңбердің ортасына көтеріледі. Ән жыл сайынғы Эдинбург әскери татуировкасының соңғы сатыларында көпшілік орындайды және айтады. Көптеген Бёрнс клубтарында ол Бёрнс кешкі асының соңында орындалады. Ұлыбританияда бұл ән Кәсіподақтар конгресінің жылдық конференциясының соңында тартады. Бұл Либералды Демократтар Хор клубының әдеттегі соңғы әні болып табылады. Ән "Промс соңғы түні" кешінің соңында орындалады. Егер "ресми" орындау жоспарланған болса, ол бағдарламаға енгізілмеуі мүмкін, бірақ осы жағдайда көрермендер дәстүрді сақтап, өзі орындайды, орындаушылардың қолдауымен немесе одан тыс. Ән Британ Корольдік теңіз күштерінің жас офицерлерінің сап түзеу парадында, олар Британия Корольдік теңіз академиясының баспалдақтарымен көтерілгенде; Корольдік әуе күштері офицерлері үшін Корольдік әуе күштері академиясында Кранвеллде, және Британ армиясына қосылатын жас офицерлер үшін Корольдік әскери академиядағы егемендік парадында, кадеттер өздерінің танымал ескі колледж ғимаратының баспалдақтарымен көтерілгенде, баяу марш ырғағымен, "Will ye no come back?" күйінен кейін орындалады. Осы әдет (немесе оған ұқсас нәрсе) көптеген басқа елдердің, әсіресе Ұлттар Достастығының мүшелері мен бұрынғы мүшелерінің әскери және теңіз колледждерінде де сақталады. Мысалға, Канаданың Корольдік әскери колледжі, Корольдік әскери колледж (Малайзия), Ұлттық қорғаныс академиясы (Үндістан), Пәкістан әскери академиясы, Бангладеш әскери академиясы, Шри-Ланка әскери академиясы, Сардар Валлабхай Пательдің ұлттық полиция академиясы (SVPNPA India) және Сингапур, Бірма және Нигериядағы осындай колледждер бар. Бұл ән халықаралық скаут қозғалысы тарапынан кеңінен қолданылады, онда ол жамборелер мен басқа да іс-шаралардың жабылу әні болып табылады. Сондай-ақ, ол "Рабиндра әндері" жинағындағы ең танымал күйлердің бірі болып табылады, бұл жинақ 2230 ән мен лирикалық өлеңдерден тұрады және бенгал музыкасының негізін құрайды. Таиландта "Samakkhi Chumnum" (สามัคคีชุมนุม, "бірлікте бірігіп") әні осы әуенмен орындалады. Ол көбінесе спорттық жарыстардан кейін және скауттық жамборелердің соңында айтылады. Тайлық мәтіні патша және ұлттық бірлік туралы патриоттық ән, ал көптеген тайлықтар әннің батыстық шығу тегін білмейді. Жапонияда бұл әуен "Hotaru no Hikari" (Жұртшалардың жарығы) әні үшін қолданылады, оның сөздері әртүрлі. "Hotaru no Hikari" көптеген мектеп түлектерінің кештерінде және Жаңа жылдық NHK Kōhaku Uta Gassen шоуының соңында орындалады. Бұл музыка Жапониядағы барлар, мейрамханалар немесе универмагтар сияқты әртүрлі орындарда ойнатылады, бұл клиенттерге мекеме жабылуға дайын екенін білдіреді. Кореяда ән "Jakbyeol" (작별, қоштасу) немесе (сирек) "Seokbyeol ui Jeong" (석별의 정, қоштасу сезімі) деп аталады. 1919 жылдан 1945 жылға дейін ол Кореяның эмигранттық үкіметінің әнұраны болды, ал 1945 жылдан 1948 жылға дейін Кореяның ұлттық әнұранының әуені болды. Сол кездегі мәтін қазіргі Оңтүстік Кореяның әнұранымен бірдей болды. 1972 жылға дейін бұл Мальдивтер гимнінің әуені болды (қазіргі мәтінімен).
Фильмдерде қолдану
Әннің және оның әуенінің берік және айқын байланыстары оны "дыбысты" фильмдердің пайда болған алғашқы күндерінен бері қазіргі уақытқа дейін кино саундтректерінде жиі қолданылатын тұрақты элементке айналдырды. Көптеген фильмдер мен телесериалдардың бөлімдері оны көбінесе, бірақ әрине тек Жаңа жылды еске салу мақсатында емес, фондық музыка ретінде пайдаланды.
Жазбалар
Әннің алғашқы жазбасы 1898 жылы ағылшындар Чарльз Сэмюэл Майерс пен Альфред Корт Хэдден жасаған. Олар жаңа технологияны көрсету мақсатымен, Чарльз Селигман, В. Х. Р. Риверс және Сидни Герберт Рэй сияқты тұлғалармен бірге Австралияның аборигендерінің музыкасын жазу экспедициясында оны орындаған. 1898 жылғы түпнұсқа жазбаны Ұлыбритания кітапханасының дыбыс архивінің веб-сайты арқылы онлайн тыңдауға болады. Музыкадағы стандарт ретінде "Auld Lang Syne" әні содан бері көптеген танымал және беймәлім әртістердің орындауында, барлық дерлік стильде көп рет жазылған. Алғашқы коммерциялық жазбасы, ықтималы жоғары, 1910 жылы Фрэнк С. Стэнлиге тиесілі (жоғарыда естіледі). 1999 жылдың соңында америкалық саксофонист Кенни Г-ның аспаптық нұсқасы, сингл ретінде шыққаннан кейін Billboard Hot 100 хит-парадында 7-орынға ие болды. Хит-парадқа енген кезде ол Hot 100-ға енген ең көне жазылған ән болды. Кенни Г-ның жазбасында 20 ғасыр тарихынан алынған дыбыс үзінділерінен жасалған аудиоколлаж бар. 1997: 30 маусымда, Гонконг Ұлыбританиядан Қытай Халық Республикасына берілгенге бір күн бұрын, Гонконгтың 28-ші және соңғы британдық губернаторы Крис Паттен ресми резиденциясы – Гонконгтағы Үкімет үйінен шыққанда, Гонконг Корольдік полициясының күміс және құбыр тобы ән орындады. Кейінірек ол сол түні британдық қоштасу рәсімінде де ойнатылды, сол кезде Қара күзеттің соңғы британдық әскерлері Гонконгтағы Тамардан кетіп бара жатқанда. 2009: 30 қарашада, Сент-Эндрю күні Глазго университетінің студенттері мен қызметкерлері 41 тілде бірдей ән шырқады. 2015: 25 наурызда Сингапур полициясының Гуркха жасағының құбыр және барабан бөлімінің әуеншісі Сингапурдың бұрынғы премьер-министрі Ли Куан Юға құрмет көрсету мақсатымен әнді орындады. 2020: 29 қаңтарда, Brexit келісімі қабылданғанда, Ұлыбританияның Еуропалық Одақтан шығуы аяқталды (екі күннен кейін 31 қаңтарда ресми түрде аяқталды), әнді Еуропалық парламент мүшелері орындады. 2022: 20 ақпанда, 21:40-та (CST уақыты бойынша) ән 2022 жылғы Қысқы Олимпиаданың жабылу салтанатының аяқталуын белгілеу үшін мандарин тілінде орындалды.