Кіріспе

Rushmore) - 1998 жылы түсірілген американдық комедиялық фильм. Макс Фишер сияқты, Уилсон да 10-сыныпта Техас штатындағы Сент-Маркс мектебінен қуылған. Андерсон мен Уилсон "Bottle Rocket" фильмін түсіргенге дейін бірнеше жыл бұрын "Rushmore" сценарийін жазуды бастады. "Rushmore" бастапқыда New Line Cinema компаниясы үшін түсірілуі жоспарланған, бірақ бюджет бойынша келісе алмағандықтан Андерсон, Уилсон және продюсер Барри Мендел 1997 жылдың ортасында фильм құқықтарына аукцион ұйымдастырып, сол кездегі Walt Disney Studios төрағасы Джо Ротпен келісімге келді. Ол оларға 10 миллион долларлық бюджет ұсынды.

Кастинг

Андерсон мен Уилсон мистер Блум рөлін Билл Мюррейді ойда ұстап жазды, бірақ сценарийді оған жеткізе алатындарына күмәнданады. Мюррейдің агенті Андерсонның алғашқы фильмі "Шалбаша зымыран" фильмінің жанкүйері болған және актерді "Рашмор" сценарийін оқуға ынталандырған. Мюррейге сценарий қатты ұнады, сондықтан ол Андерсон бағалаған 9000 долларға жуық төлеммен жұмыс істеуге келісті. Актер Андерсон мен Уилсонның "дәлдігімен" жазылған сценарийлеріне қызығушылық танытты және фильмнің көп бөлігі "қатты қиындыққа қарсы сыпайылық пен мейірімділікті сақтау күресінен" тұратынын айтты. "Мен өмірімде де осы сезімді бастан өткердім". Андерсон әрбір сахна үшін егжей-тегжейлі сторибордтар жасады, бірақ Мюррейдің импровизациялау қабілетіне ашық болды. 1997 жылдың қазан айында, түсірілімдер басталғанға шамамен бір ай қалғанда, фильмнің кастинг директоры Шварцманның туысы, кинорежиссер София Копполаның арқасында он жеті жасар актермен бір кеште кездесті. Актер кастингке дайындық мектебінің блейзерімен және өзі жасаған "Рашмор" таңбасымен келді. Андерсон Шварцманмен кездескенде, ол Андерсонға Дастин Хоффманды еске түсірді және кейіпкерді сол бағытта дамытуға шешім қабылдады. Алексис Бледел Гровер Кливленд орта мектебінің оқушысы рөлінде түскен.

Негізгі фотосурет

Фильмнің түсірілімі 1997 жылдың қараша айында басталды. Бірінші түсірілім күні Андерсон Мюррейге нұсқауларын сыбырлап жеткізді, актер оны қабылдамаса ұялмауы үшін. Алайда актер Андерсонге ашық құрмет көрсетіп, жабдықтарды көтеріп жүрді, ал Дисней режиссерге Макс пен мырза Блумның тікұшақтағы көрінісіне 75 000 доллар жұмсауға рұқсат бермегенде, Мюррей Андерсонға осы шығынды өтеу үшін қолма-қол ақша берді, бірақ ақырында бұл көрініс түсірілмеді. Фильмнің түсірілімі Андерсоннің өскен жері – Хьюстон, Техас штатында және оның төңірегінде өтті. Оның бітірген орта мектебі, Сент-Джон мектебі, Рашмор академиясының әдемі түрі үшін пайдаланылды. Көптеген сахналар Солтүстік жағалау орта мектебінде де түсірілді. Фильмнің кең экранды, сәл сахналық көрінісіне Роман Поланскидің «Қытай кварталы» фильмі әсер еткен. Алғашқыда Маргарет Ян кейіпкерінің ғылыми тәжірибеде ағаш саусағы жұлынып кеткен болуы керек еді. Бұл идеядан бас тартылды, бірақ кейіннен Андерсоннің «The Royal Tenenbaums» фильмінде қолданылды, онда Маргоның ағаш саусағы бар.

Кино түсіру

Рашмор Уэс Андерсонның кеңінен танымал болған ерекше бейнелеу стилін пайдаланады. Фильмде түстердің өзгеше сезімі бар, ол негізінен көк, жасыл және қызыл түстерге баса назар аудара отырып, күшейтілген шындықты құрайды. Фильмнің басындағы монтаж сахнасы француз жаңа толқынының киношілері қолданған жылдам көшулерден күшті әсер алған. Макстің го-карттағы кадры да Жак Анри Лартигтің фотосуретіне ұқсайды. Дисней басшылары фильмнің тар бюджеті мен уақыт шектеулеріне байланысты осы қысқа, жеке кадрлардың қажеті жоқ деп санап, монтаж сахнасын тоқтатуға жаздады. Сондықтан, бұл сахна ұжым қолайлы орында болғанда жылдам түсірілді.

Тақырыптар

Андерсон басты кейіпкер Макстың жартылай автобиографиялық нұсқасы екенін растады, оның ішінде мектеп пьесаларын жазуға бейімділігі бар, бірақ Макс ұялшақ емес. Андерсон осы ерекше стилі және бір актерлер мен түсірілім тобымен жиі бірлесіп жұмыс істегені үшін автор ретінде танымал болды. Девин Оржерон Андерсонның авторлығы оның "авторлық мәселесімен кинематографиялық және кинодан тыс қарсыласуы" бойынша қызықты екенін айтады. Андерсонның фильмдерінде, әсіресе «Рашморда», басты кейіпкер «кемшілікті, бірақ соңында өңделуге болатын» автор. Дегенмен, басты кейіпкерлер мен Андерсонның өздерінің қоғамдастықтарымен байланыстарында «ұжымдық авторлық» идеясы ұсынылады. Марк Олсен Андерсонның кейіпкерлерінің «американ арманының миниатюралық бейнелерін» қуалайтынын және «олар Уильям Карлос Уильямстың «Американың таза өнімдері ақымаққа айналады» деген атақты қағидасының екі жағын да көрсетеді» деп жазды. Дебора Томас «Рашмордың» белгілі бір деңгейде әдейі жасампаздыққа толы екенін айтады. Ол ирония мен сезім арасындағы кернеуді байқады, ал «осы эстетикалық тәсілдер арасындағы қақтығыс кейіпкерлерге қатысты қалыпты түсініктер мен күтулерді бұзады». Оның пікірінше, Андерсон «кадрларға, камера бұрыштарына, кадр масштабына, дыбысқа және актерлік шеберлікке қатысты стратегияларды қолданады, олар көрерменнің кейіпкерлерге жақындық және осы арқылы жақындық сезімін бұзуға бағытталған». Фильмде Андерсон оқиғаны көрсету үшін сахна немесе сахналық перделерді жиі пайдаланады. Рейчел Джозеф «экрандағы сахналардың» және қайғының арасында байланыс бар деп болжайды, себебі бұл «жасампаздық күйзеліс қайғы процесінің травманы қайта жасау және қайталау сияқты ерекшеліктеріне ұқсас». Ол сондай-ақ осы стильді таныстыру мен Том Гуннинг теориясы бойынша «көңіл көтеруге арналған кино» арасындағы байланысты да көрсетеді.

Саундтрек

Уэс Андерсон бастапқыда фильмнің саундтрегін толығымен The Kinks тобының әндерінен құрастыруды жоспарлаған, себебі ол музыка Макстің дауысты және ашулы мінезіне сай келеді деп ойлаған және Макс алғашқыда британдық алмасу студенті ретінде көрінетін. Алайда, Андерсон түсірілім алаңында басқа британдық топтардың әндерінен жасалған жинақ тыңдағанда, саундтрек біртіндеп өзгеріп, фильмде The Kinks тобының тек бір ғана әні қалды ("Nothin' in the World Can Stop Me Worryin' 'Bout That Girl"). Андерсонның сөзіне сүйенсек, "Макс әрқашан блейзер киеді, ал британдық музыка блейзер киген жігіттердің жасаған музыкасы сияқты естіледі, бірақ бұл әлі де рок-н-ролл". Сонымен қатар, Андерсон Чарльз Шульц және Билл Мелендездің "Peanuts" телеарнасының арнайы бағдарламаларына да құрмет көрсетеді, фильмнің бір сахнасында танымал Чарли Браунның Рождестволық бағдарламасынан "Hark The Herald Angels Sing" әнін орындайды.

Шығару

"Рашмор" 1998 жылы 17 қыркүйекте Торонто Халықаралық кинофестивалінде әлемдік премьерасын өткізді, сондай-ақ 25-ші Теллурид кинофестивалінде де көрсетілді, онда студиялық фильмдердің ішінде санаулы ғана фильм көрсетіліп, сыншылар мен көрермендер тарапынан жылы қабылданып, жақсы бағаланды. Фильм 1998 жылы Нью-Йорк кинофестивалінде және Торонто Халықаралық кинофестивалінде де көрсетілді, онда сыншылардың ризашылығын тудырды. Фильм желтоқсан айында Нью-Йорк пен Лос-Анджелесте бір апта бойы көрсетілді, бұл "Оскар" сыйлығына ие болу мүмкіндігі үшін жасалды. 2011 жылдың 22 қарашасында Criterion Collection Blu-ray нұсқасы жарық көрді.

Кассалық жинақ

1998 жылдың 11 желтоқсанында «Рашмор» Нью-Йорк пен Лос-Анджелестегі бірнеше кинотеатрларда бір апта көрсетілді. Бірінші демалыс күндері 31 көрсетілімнің 18-і толық сатылды. Фильмнің ішкі кассалық жиынқысы $17,105,219 құрады. Metacritic сайтында фильм 32 сыншының бағасы бойынша 100 балдық шкала бойынша 86 балға ие, бұл «көпке танымал» екенін көрсетеді. CinemaScore аудиториясы фильмге «B» бағасын берді. Daily News газетіндегі рецензиясында киносыншысы Дэйв Кехр «Рашморды» «тамаша туынды» деп мақтап, оны жылдың ең үздік фильмі деп атады. USA Today фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді және Билл Мюррейдің «өзінің ең жақсы рөлінде» ойнағанын жазды. Variety журналына жазған рецензиясында Тодд Маккарти фильмнің тереңдеген кең экранды композициясын жоғары бағалады және ол оқиғаға «ерекше көрнектілік» сыйлағанын атап өтті. Time журналына жазған рецензиясында Ричард Шикел «Рашморды» «күлкілі комедия» деп мақтады, бірақ фильмнің өзін-өзі көрсетуге тырысатынын айтты. Ол фильмде «көптеген қараңғы және ауыр эмоциялық мәселелер» көтерілгенін байқады және оларды «қанағаттанарлық түрде» аяқтауға тырысты. New York Times газетіндегі рецензиясында Джанет Маслин Андерсонның сезімталдыққа бой алдырмау үшін жеткілікті епті екенін, Макс «Рашмор әлемінің биігінен құлап, керемет қарсылыққа ұшырағанын» байқады. The Independent газетіндегі рецензиясында Энтони Куинн «Рашморды» «әр апта сайын шығатын мектептік фильмдерден» ерекшелей келіп, оны «жасөспірімдердің трагикомедиясы, невротикалық романдық үшбұрыш» және «жоғалу мен жалғыздық туралы зерттеу» деп сипаттады. Ол Шварцманды эмоционалды жағынан әлі жетілмеген кейіпкерді ойнағаны үшін мақтады және Мюррейдің «эмоционалдық өзгеріске» ұшыраған рөлін орындағанын атап өтті. Washington Post газетіндегі рецензиясында Рита Кемпли Шварцманның «Сидни Блюменталға айналуы мүмкін болғанына қарамастан, Максқа деген сымбаты мен сүйіспеншілік тудырғаны үшін» ойнаған рөлін жоғары бағалады. Entertainment Weekly журналы «Рашморға» «A» бағасын берді және Андерсонның 1960-шы жылдардағы британдық музыкалық хиттерді «Макстың жасөспірімдік дағдарысын одан әрі көрсету үшін» қолданғанын мәлімдеді. Chicago Reader журналына жазған рецензиясында Джонатан Розенбаум Андерсон мен Уилсонның «Салинджердің көптеген туындыларындағы» сыныптық кешірімсіздікке бой алдырмағанын, бірақ олардың кейіпкерлеріне «қорғанышпен қарағанын» және бұл фильмнің ең үлкен күші де, әлсіздігі де екенін жазды. Time Out New York журналында Эндрю Джонстон оны жылдың ең жақсы фильмдерінің бірі деп атады және ол өзіне Гарольд пен Модты еске салады деп ойлады, сонымен қатар «Макстың күрделілігі мен фильмнің сахналық шешімдерінің батылдығы оны өзінің жеке лигасына қояды» деп қосты. Фильм сыншысы Дэвид Ансен «Рашморды» 1998 жылдың 10-шы үздік фильмі деп атады. Кейбір сыншылар фильмді оң бағаламады. Los Angeles Times газетінде Кеннет Туран Макстың ашық «көңілсіз» мінезін «көруге шыдамайтын» деңгейде сынға алды, бұл фильмпен сәйкестендіру кезінде көрермендерді ыңғайсыздыққа түсіруі мүмкін. Фильм сыншысы Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың екі жарым жұлдызын берді, фильмнің соңғы бөлігіндегі тонның өзгеруіне байланысты «сахналық жағдай мен кейіпкерлерді дамыту» мәселесін атап өтті, «фильмнен ауа кетіп қалды» деді. Ол фильмнің комедия ретінде құрылымдалуы мен «қараңғы тақырыптардың астыңғы тондары» арасында қалғанын айтты және фильм «сюжет оларды сол көлеңкеге жетелегенін» қалағанын мәлімдеді. Фильм сыншысы Полин Кейлдің өмір бойы күйіп-жанған жанкүйері Андерсон зейнеткер жазушы үшін «Рашмор» фильмінің жеке көрсетілімін ұйымдастырды. Кейін ол: «Мен шынымен бұл фильмді қалай түсіну керектігін білмеймін», - деді. Бұл Андерсон үшін қиын жағдай болды, бірақ Каелге фильм ұнады және басқаларға да көруге кеңес берді. Мюррей сондай-ақ «Алтын глобус» сыйлығының «Ең үздік қосалқы актер» номинациясына ұсынылды. Ұлттық киносыншылар қоғамы да Мюррейді жылдың үздік екінші пландағы актері деп атады, сондай-ақ Нью-Йорк киносыншылары да осылай атады. «Рашмор» Bravo телеарнасының «100 ең күлкілі фильмдер» тізіміне енді. Фильм Entertainment Weekly журналының «The Cult 25: The Essential Left Field Movie Hits Since '83» тізімінде және олардың «Top 25 Modern Romance» тізімінде де орын алды. Spin журналы фильмді «жылдың ең жақсы комедиясы» деп атады. Ол екі сауалнамада онжылдықтың ең үздік тоғызыншы фильмі деп танылды, бірі The A.V. Club үшін, екіншісі Paste үшін. Time Out оны 1990 жылдардың 50 үздік фильміне қосты, оны Андерсонның «ең жақсы ойланған фильмі» деп атады. ShortList бұл фильмді «Әлемдегі ең жақсы 30 фильмнің» тізіміне қосты. The Guardian газетінің шолушысы Райан Гилбей оны жасалған ең жақсы комедиялық фильмнің сегізіншісі деп тізімдеді. 2015 жылдың қараша айында фильм Writers Guild of America ұйымының «101 ең күлкілі сценарийлер» тізімінде 39-шы орынды иеленді. Мюррейдің мансабы фильмнен кейін жаңа деңгейге көтерілді және ол өзін тәуелсіз кинодағы актер ретінде таныстырды. 2016 жылы фильмтің «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» деп танылып, АҚШ Ұлттық фильмдер тізіміне енгізілді.