Австрия тарихы: ежелгі дәуірден қазіргі күнге дейін

Австрия тарихы: ежелгі кезеңнен бастап, кельттер, римдіктер, герман тайпаларының билеуі, содан кейін тәуелсіз мемлекет құру жолы. Тарих, мәдениет.

116 мин оқу

100%

Дереккөз: History of Austria — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Австрия тарихы – Австрияның және оның ізашар мемлекеттерінің тарихын қамтиды. Темір дәуірінің соңында Австрияны Халштат кельт мәдениетінің халқы (шамамен б.з.д. 800 ж.) мекендеген, олар б.з.д. 800-400 жылдар аралығында римдіктердің Норikum деп атаған кельттік мемлекетін құрған. Б.з.д. 1 ғасырдың соңында Дунайдың оңтүстігіндегі жерлер Рим империясының құрамына енді. Ұлы көші-қон дәуірінде, 6 ғасырда, герман халқы – бавариялықтар осы жерлерді басып алды, 9 ғасырда германдық франктар құрған Франк империясының құрамына кіргенге дейін биледі. «Остаррихи» (Австрия) атауы 996 жылдан бері қолданылып келеді, ол Бавария герцогтігінің маркграфтығы болған, ал 1156 жылдан бастап Киелі Рим империясының (Heiliges Römisches Reich 962–1806) тәуелсіз герцогтығы (кейіннен архигерцогтығы) болды. 1273 жылдан 1918 жылға дейін Австрия Габсбургтер және Габсбург-Лотарингия үйінің (Haus Österreich) билігінде болды. 1806 жылы Австрия императоры Франц II Киелі Рим империясын таратып, Австрия империясын құрды, сондай-ақ 1866 жылғы Австрия-Пруссия соғысына дейін Германия конфедерациясының құрамында болды. 1867 жылы Австрия Венгриямен бірігіп, қос монархияны құрды: Австро-Венгрия империясы (1867–1918). 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін бұл империя құлап, Австрия империяның негізгі, көбінесе неміс тілінде сөйлейтін аймақтарына (қазіргі шекаралары) дейін қысқартылды және «Неміс Австрия Республикасы» деген атау алды. Алайда, Германиямен бірігу және таңдалған ел атауы Версаль келісімінде одақтастар тарапынан тыйым салынды. Бұл Бірінші Австрия Республикасының (1919–1933) құрылуына әкелді. Бірінші Республикадан кейін австрофашизм Австрияны Германиядан тәуелсіз сақтауға тырысты. Энгельберт Доллфусс көптеген австриялықтардың неміс және австриялық екенін мойындады, бірақ Австрияның Германиядан тәуелсіз болуын қалады. 1938 жылы Австрияда туған Адольф Гитлер «Аншлюс» концепциясы бойынша Австрияны Германияға қосып алды, бұл Австрия халқының көпшілігі тарапынан қолдау тапты. Германияның Екінші дүниежүзілік соғыста жеңіліске ұшырауынан кейін Австриядағы неміс ұлттық санасы әлсіреп кетті. Екінші дүниежүзілік соғыстан он жыл өткен соң, 1955 жылы Австрия қайтадан тәуелсіз республика болып, Екінші Австрия Республикасы құрылды. Австрия 1995 жылы Еуропалық Одаққа қосылды.

none

The history of Austria covers the history of Austria and its predecessor states. In the late Iron Age Austria was occupied by people of the Hallstatt Celtic culture (c. 800 BC), they first organized as a Celtic kingdom referred to by the Romans as Noricum, dating from c. 800 to 400 BC. At the end of the 1st century BC, the lands south of the Danube became part of the Roman Empire. In the Migration Period, the 6th century, the Bavarii, a Germanic people, occupied these lands until it fell to the Frankish Empire established by the Germanic Franks in the 9th century. The name Ostarrîchi (Austria) has been in use since 996 AD when it was a margravate of the Duchy of Bavaria and from 1156 an independent duchy (later archduchy) of the Holy Roman Empire (Heiliges Römisches Reich 962–1806). Austria was dominated by the House of Habsburg and House of Habsburg Lorraine (Haus Österreich) from 1273 to 1918. In 1806, when Emperor Francis II of Austria dissolved the Holy Roman Empire, Austria became the Austrian Empire, and was also part of the German Confederation until the Austro Prussian War of 1866. In 1867, Austria formed a dual monarchy with Hungary: the Austro Hungarian Empire (1867–1918). When this empire collapsed after the end of World War I in 1918, Austria was reduced to the main, mostly German speaking areas of the empire (its current frontiers), and adopted the name, the Republic of German Austria. However, union with Germany and the chosen country name were forbidden by the Allies at the Treaty of Versailles. This led to the creation of the First Austrian Republic (1919–1933). Following the First Republic, Austrofascism tried to keep Austria independent from the German Reich. Engelbert Dollfuss accepted that most Austrians were German and Austrian, but wanted Austria to remain independent from Germany. In 1938, Austrian born Adolf Hitler annexed Austria to the German Reich under the Anschluss concept, which was supported by a large majority of the Austrian people. After the German defeat in World War II, the German identity in Austria was weakened. Ten years after the Second World War Austria again became an independent republic as the Second Austrian Republic in 1955. Austria joined the European Union in 1995.

Тарихнама

"Австрия" терминімен білдірілетін аумақ уақыт өте келе күрт өзгергендіктен, Австрия тарихын зерттеу бірқатар сұрақтар тудырады, мысалы, ол қазіргі немесе бұрынғы Австрия Республикасымен ғана шектеледі ме, әлде Австрия билеушілері билеген барлық жерлерді қамтиды ма. Сонымен қатар, Австрия тарихы номиналды түрде болмаған 1938-1945 жылдар аралығын да қамтуы керек пе? Қазіргі Австрия екінші Республикасының құрамына кіретін жерлердің көп бөлігі уақыт өте келе қосылған. Тоғыз провинцияның (Бундеслендердің) тек екеуі ғана – Төменгі Австрия және Жоғарғы Австрия – қатаң айтқанда "Австрия" болып табылады, ал оның бұрынғы тәуелсіз аумағының қалған бөліктері қазір Италия, Хорватия, Словения және Чехия сияқты басқа елдердің құрамына кіреді. Австрия ішінде көршілес елдерге қатысты аймақтық және уақыт бойынша өзгеретін байланыстар бар.

Палеолит дәуірі

Альп тауларына Мұз дәуірінде қол жеткізу мүмкін болмағандықтан, адам қонысы Неандерталь дәуіріндегі Орта палеолиттен ертерек емес. Австрияда адамның қоныстанғандығының ең көне іздері 250 мың жыл бұрын Бадльдегі Реполуст үңгірінен табылды. Оларға тас құралдар, сүйек құралдар, керамика сынықтары және сүтқоректілердің қалдықтары кіреді. 70 мың жылға жуық мерзімге жататын іздер Төменгі Австрияның солтүстік-батысындағы Гуденус үңгірінен табылған. Жоғарғы палеолитке қатысты қалдықтар Төменгі Австрияда көптеп кездеседі. Ең танымалдары Вахау аймағында, соның ішінде Австриядағы ең көне екі өнер туындысының орналасқан жерлері. Бұл әйелдердің бейнеленген мүсіндері – Стратцингке жақын жерде табылған Гальгенберг Венерасы (32 мың жылға жуық) және оған жақын Виллендорф Венерасы (Кремс-ан-дер-Донауға жақын Виллендорфтан 26 мың жыл бұрын) табылды. 2005 жылы сол аймақта Кремс Вахтбергте граветт мәдениетіне (27 мың жыл бұрын) жататын екі нәрестенің бірге жерленген орны табылды, ол Австриядағы ең көне бейіт орны болып саналады.

Мезолиттік

Мезолиттік қалдықтарға Констанс көлі мен Альпілік Рейн аңғарындағы жартас астындағы паналау орындары (абрис), Эльсбеттендегі жерлеу алабы және кішкентай тас құралдары (микролиттер) табылған бірнеше басқа да орындар кіреді. Бұл орындар аңшы-жинаушы өмір салтынан отырықшы егіншілер мен мал өсірушілерге өтуді көрсетеді.

Неолит дәуірі

Неолит дәуірінде Австрияның егін шаруашылығына жарамды және шикізат көзі болған көптеген аймақтары қоныстанды. Қалдықтарында Еуропадағы ең алғашқы аграрлық мәдениеттердің бірі – Сызықты керамика мәдениетінің іздері табылды. Осы кезеңдегі алғашқы жазбадағы ауылдық елді мекен Мёдлингтегі Брунн-ам-Гебиргеде болды. Австрияның алғашқы өнеркәсіптік ескерткіші – Венаның оңтүстік аймағындағы Лизинг ауданындағы Мауэр маңындағы Антоншёхе кремний кені осы дәуірге жатады. Төменгі Австрияда Сызықты керамикадан кейін пайда болған Ленгьел мәдениетінде дөңгелек орлар жасалған.

Мыс дәуірі

Австриядағы мыс дәуірінің (халколиттік дәуір) іздері Карпат бассейніндегі Штоллхоф қазылымында, Төменгі Австриядағы Хоэ-Ванд тауында анықталды. Осы дәуірге жататын төбедегі елді мекендер Шығыс Австрияда жиі кездеседі. Осы кезеңде тұрғындар Орталық Альпі аймақтарында шикізат іздеп, оны өңдеуді дамытты. Ең маңызды жаңалық – шамамен б.з.д. 3300 жылға жататын, Альпта мұздап сақталған, жақсы сақталған мумиясы бар Эцци адамның денесі. Дегенмен, бұл жаңалықтар қазір Италияда, Австрия шекарасында орналасқан. Тағы бір мәдениет – Альпі көлдеріндегі қазық үйлермен ұсынылған Мондзе тобы.

Қола дәуірі

Қола дәуірінің басында мыс және қалайыны өндіру, өңдеу және саудалау орталықтарын қорғайтын бекіністер пайда бола бастады. Осы өркендеген мәдениетті төменгі Австриядағы Нуссдорф-об-дер-Трайзендегі Питтен сияқты қабірлердегі археологиялық жәдігерлерде көруге болады. Кейінгі қола дәуірінде Үрнфилд мәдениеті қалыптасты, осы кезеңде Hallstatt-тағы солтүстік тұз кендерінде тұз өндіру жұмыстары басталды.

Темір дәуірі

Австриядағы темір дәуірі Жерорта теңізі өркениеттері мен дала халықтарының ықпалымен Урнфилд мәдениетінен кейін пайда болған Холштатт мәдениетімен ұсынылған. Бұл мәдениет біртіндеп кельт Ла Тене мәдениетіне өтті.

Халштат мәдениеті

Бұл ерте темір дәуірінің мәдениеті Жоғарғы Австриядағы Холштатт типтік орнының атымен аталады. Мәдениет көбінесе Енс, Иббс және Инн өзендері арқылы бөлінген Батыс және Шығыс екі аймаққа бөлінеді. Батыс Холштатт аймағы Лигурия жағалауындағы грек колонияларымен байланысқа түсті. Альп тауларында этрусктермен және Грек әсерімен Италиядағы аймақтармен байланыс сақталды. Шығыс Ресейдің оңтүстік далаларынан Карпат ойпаты арқылы келген дала халықтарымен тығыз байланыста болды. Холштатт халқы тұз өндірісінен байлыққа ие болды. Холштатт зиратынан Солтүстік және Балтық теңіздерінен Африкаға дейін созылған сәнді заттардың импорты табылды. Австриядағы шарап өнеркәсібінің ең ерте дәлелі Бургенландтағы Загерсдорф қаласындағы қабір топырағынан табылды. Штириядағы Штраттвегтің культ арбасы заманауи діни өмірдің куәсі болып табылады.

Ла Тене (кельттік) мәдениеті

Кейінгі темір дәуірінде кельттік Ла Тене мәдениеті Австрияға тарады. Осы мәдениет жергілікті тайпалардың (Тауриски, Амбидрави, Амбисонте) және жер атауларының алғашқы жазбаларын тудырды. Соның нәтижесінде Норикум (б.з.д. 2-ғасырдан шамамен б.з.б. 15 ж. дейін) пайда болды – Альпілік кельт тайпаларының конфедерациясы (дәстүрлі түрде он екі тайпа) Нориктердің басшылығымен. Ол қазіргі оңтүстік және шығыс Австрия мен Словенияның бір бөлігімен шектелген. Батыс Раетилермен қоныстандырылды. Дюрнберг пен Халейн (Зальцбург) кельт тұз өндіру орындары болды. Шығыс Штирия мен Бургенландта (мысалы, Оберпулендорф) жоғары сапалы темір кені қазылып, өңделді, содан кейін римдіктерге феррум норикум (норикалық темір) ретінде экспортталды. Бұл б.з.д. 1 ғасырдың басында Магдаленсбергте римдік сауда бекетінің құрылуына әкелді, кейіннен оны римдік Вирунум қаласы алмастырды. Қоршалған төбедегі елді мекендер (оппида), мысалы, Кулм (шығыс Штирия), Идунум (қазіргі Вилах), Бург (Шварценбах) және Браунсберг (Гайнбург) қоғамдық өмірдің орталықтары болды. Линц (Лентос) сияқты кейбір қалалардың тарихы да осы кезеңге дейін жетеді.

Рим дәуірі

Норикум мен Рим белсенді сауда серіктестері болған және әскери одақтар құрған болса да, б.з.д. 15 жыл шамасында қазіргі Австрия деп білетініміздің көп бөлігі Рим империясына қосылды, бұл 500 жылға созылған «Роман Австриясы» дәуірін (19 ғасырда осылай аталатын) бастады. Норикум Рим империясының провинциясы болды. Император Клавдийдің (41–54 ж.ж.) тұсында Рим провинциясы Норикумның солтүстік шекарасы Дунай, солтүстік-шығысында Вена ормандары, шығысында қазіргі Штирияның шығыс шекарасы, ал оңтүстік-шығысында және оңтүстігінде Эйсак және Драва өзендерімен шектелген. Кейін, Диоклетиан (284–305) тұсында провинция негізгі Альпі тау жотасы бойымен солтүстік (Noricum ripense) және оңтүстік (Noricum Mediterraneum) екіге бөлінді. Батысында Зиллер өзенінен арғы жағында, қазіргі Форарлберг және Тироль провинцияларына сәйкес келетін Раэтия провинциясы, бұрынғы Винделикия аумағын қамтыды. Шығысында Паннония, қазіргі Бургенланд аймағы да оның құрамында болды. Оңтүстікке қарай 10-шы аймақ – Венеция және Истрия жатты. Дунай өзені «Danubian limes» (limes Danubii) қорғаныс шебін құрады, ол Жоғарғы және Төменгі Австрияны Маркоманн мен Куади герман тайпаларынан бөліп тұрды. Римдіктер бүгінге дейін сақталған көптеген қалаларды салды, олардың ішінде Виндобона (Вена), Ювавум (Сальцбург), Вальдидена (Инсбрук) және Бригантиум (Брегенц) бар. Басқа маңызды қалалар – Вирунум (қазіргі Клагенфурттың солтүстігінде), Тюрния (Шпитталь маңы) және Лауриакм (Эннс) болды. Рим дәуірінен қалған маңызды археологиялық орындарға Клейнкляйн (Штирия) және Цоллфельд (Магдаленсберг) жатады. Христиандық Австрияда б.з. 2-ші ғасырында пайда болды, бұл б.з. 4-ші ғасырына дейін тамыр тартатын шіркеу ұйымын құруға әкелді. Бавариялықтар келгеннен кейін Австрия Хиберно-шотланд миссиясының Руперт және Вергилий сияқты миссионерлерінің қызметтеріне ұшырады.

Бірінші кезең: Готтар, 300-500 жылы

Ұлы көші-қон (Völkerwanderung) Австриядағы Рим билігінің құлдырауына себеп болды. Бірінші кезеңде (300–500 ж.ж.) Рим империясы 5 ғасырдан бастап герман тайпаларының, оның ішінде готтар мен вандалдардың күшті қысымына ұшырады. Рим империясының құлдырауымен Ратия, Норикум және Паннонияның өздерін қорғау мүмкіндігі күдік тудырды. 405 жылы Радагайс елдің бір бөлігін басып алды (Géza Alföldy, 213–214 бб.). Италияға бірнеше шабуылдан кейін, 408 жылы Аларик I бастаған вестготтар келді. Зосимнің баяндамасына сәйкес, Аларик Паннония Жоғарғысы мен Норикум арасындағы Эмонадан (қазіргі Любляна) шығып, Карник Альпы арқылы Норикумдағы Вирунумға жетті. Бұл римдік генерал Стилихомен келісілгендей, екеуінің арасындағы бірнеше шайқасқа дейін болды. Стилихоның ықпалымен Рим Сенаты Аларикке бейбітшілікті сақтау үшін көп ақша төледі. Вестготтар ақырында көшіп кетті, 431 жылы ішкі дау-дамайлардан басқа, қысқа мерзімге тұрақтылық орнатып. (Альфольди, 214 б.). 451 жылы ғұндар жерге еніп келді, ал 433 жылы Паннония ғұндардың шабуылынан эвакуациялауға мәжбүр болды. 453 жылы Аттиланың өлімінен кейін остготтар оның ғұн империясын таратып жіберді. Бұрын ғұндар бағыныштылығында болған көптеген тайпалар Дунай алқабында қоныстанды және тәуелсіздіктерін жариялады. Олардың арасында Дунайдың арғы бетінде өздерінің жерлерін (Ругиланд) құрған ругийлер болды және Норикумға өз ықпалын жүргізе бастады. 472 жылдан бастап остготтар мен аламандықтар бұл аймаққа шабуыл жасады, бірақ оны толық бағындыра алмады. Одоакр 476 жылы соңғы Батыс Рим императорын құлатып тастағаннан кейін де, осы аймақтағы Кейінгі Антиканың соңғы құлдырауына дейін провинцияларда Рим әкімшілігінің іздері сақталды (Норикумның Северині мен Флактифейді қараңыз). 488 жылы Норикум тасталды, ал Раетия римдіктерден аламандықтарға өтті. Тасталған және қираған қалалар мен ғимараттар 4 және 5 ғасырларда бірте-бірте күйреп, тозығына ұшырады. 493 жылы бұл аймақ остготтар патшасы Теодорихтің жерлерінің бір бөлігіне айналды және римдіктердің ықпалы толығымен жойылды. Остгот империясының құлдырауы 526 жылы оның өлімімен басталды.

The Great Migration (Völkerwanderung) sealed the decline of Roman power in Austria. In the First Phase (300–500 AD) the Roman Empire was increasingly harassed by Germanic tribes from the 5th Century, including Goths and Vandals. As the fabric of the Roman Empire crumbled, the ability of Raetia, Noricum, and Pannonia to defend themselves became increasingly problematic. Radagaisus overran part of the country in 405. (Géza Alföldy pp. 213–4). After several raids on Italy, the Visigoths arrived in 408, under Alaric I. As described by Zosimus, Alaric set out from Emona (modern Ljubljana) which lay between Pannonia Superior and Noricum over the Carnic Alps arriving at Virunum in Noricum, as had been agreed to by the Roman general Stilicho, following several skirmishes between the two. Alaric was voted a large amount of money to maintain peace, by the Roman Senate, at Stilicho's instigation. The Visigoths eventually moved on, allowing a short period of stability apart from domestic disturbances in 431. (Alföldy p. 214). 451 saw the Huns pour through the land, and in 433, Pannonia had had to be evacuated under the Hun attacks. The death of Attila in 453 allowed the Ostrogoths to scatter his Hunnish empire. Many tribes, formerly under the Huns now started to settle along the Danube basin and assert their independence. Among these were the Rugii, who formed their own lands (Rugiland) across the Danube and started to impose their will on Noricum. From 472 Ostrogoths and Alamanni invaded the area but did not subdue it. Even after Odoacer had overthrown the last Western Roman Emperor in 476, there remained remnants of the Roman administration in the provinces before the final collapse of Late Antiquity in this area (see Severinus of Noricum and Flaccitheus). Noricum was eventually abandoned in 488, while Raetia was abandoned by the Romans to the Alamanni. Abandoned and devastated towns and buildings slowly fell into disarray during the 4th and 5th centuries. By 493 the area was part of the lands of the Ostrogoth king Theodoric and there were no remaining Roman influences. The collapse of the Ostrogothic empire began with his death in 526.

Екінші кезең: славяндар мен бавариялықтар, 500-700 ж.

Көші-қон кезеңінің екінші кезеңінде (500–700 жж.) Лангобарди (Ломбардтар) шамамен 500 жылы солтүстік және шығыс аймақтарда қысқа мерзімге пайда болды, бірақ 567 жылға қарай аварлар оларды солтүстік Италияға ығыстырып жіберді. Аварлар және олардың бағыныштылары – славяндар Балтық теңізінен Балқанға дейін орнықты. 626 жылы шығыста аварлар жеңіліске ұшырағаннан кейін славяндар көтеріліс жасап, өз аумақтарын құрды. Альпілік славяндар (Карантаниялықтар) бавариялық Одилоны граф сайлап, аварлардың одан әрі бағындыруына қарсы тұрды. Карантаниялықтардың славян тайпасы 7 ғасырда аварлардың кеңеюіне байланысты Драва бойымен батысқа қарай Шығыс Альпке көшіп, кельт-романдық халықпен араласып, Карантания (кейін Каринтия) мемлекетін құрды. Бұл мемлекет Австрияның шығыс және орталық бөлігінің көп бөлігін қамтыды және Еуропадағы алғашқы тәуелсіз славян мемлекеті болды, оның орталығы Zollfeld болды. Жергілікті халықпен бірге олар оңтүстік-шығыс Альптағы көршілес франктер мен аварлардың одан әрі енуіне қарсы тұра алды. Осы уақытта франктердің вассалдары – бавариялық герман тайпасы 5 және 6 ғасырларда елдің батысында және қазіргі Баварияда дамыды, ал қазіргі Воралберг аймағын аламандықтар мекендеді. Солтүстік Альпта бавариялықтар 550 жылға қарай Агилофингтердің билігімен 788 жылға дейін Франк империясының шығыс бекінісі ретінде герцогтік құрды. Осы кезде бавариялықтар бақылаған жерлер оңтүстікке қарай қазіргі Оңтүстік Тирольге, ал шығысқа қарай Эннс өзеніне дейін созылды. Әкімшілік орталығы Регенсбургте орналасқан. Бұл топтар рето-романдық халықпен араласып, оларды Пустер аңғары бойындағы тауларға ығыстырды. Қазіргі Австрияның оңтүстігінде славян тайпалары 600 жылға қарай Драва, Мура және Сава өзендерінің аңғарларына қоныстанды. 610 жылға қарай батысқа қарай славян көші-қоны бавариялықтардың шығысқа қарай көшіп-қонуын тоқтатты. Олардың батысқа қарайғы ең кең таралуы 650 жылы Пустер аңғарында (Пустертал) болды, бірақ 780 жылға қарай біртіндеп Энс өзеніне дейін шегінді. Славяндар мен бавариялықтардың қоныстану шекарасы шамамен Фрайштадттан Линц, Зальцбург (Лунгау) арқылы Шығыс Тирольге (Лешахталь) дейінгі сызыққа сәйкес келді, ал аварлар мен славяндар Шығыс Австрияны және қазіргі Богемияны мекендеді. 745 жылы аварлардың қысымымен Карантания Баварияның бағынышты мемлекетіне айналды және кейіннен Каролинг империясына қосылды, алдымен славян герцогтарының басқаруымен, ал 9 ғасырдың басында Людевит Посавскийдің көтерілісінен кейін франктер тағайындаған дворяндардың басқаруымен. Келесі ғасырларда Бавариядан келген қоныс аударушылар Дунай бойымен төменге және Альп тауларына көшіп, осы арқылы Австрияның негізінен неміс тілді елге айналуына жағдай жасады. Тек оңтүстік Каринтияда славян халқы 20 ғасырдың басына дейін өз тілін және ерекшелігін сақтап келді, содан кейін ассимиляция процесі олардың санын азайтты.

During the second phase of the Migration Period (500–700 AD) the Langobardii (Lombards) made a brief appearance in the northern and eastern regions around 500 AD, but had been driven south into northern Italy by the Avars by 567. The Avars and their vassal Slavs had established themselves from the Baltic Sea to the Balkans. After the Avars suffered setbacks in the east in 626, the Slavs rebelled, establishing their own territories. The Alpine Slavs (Carantanii) elected a Bavarian, Odilo, as their count and successfully resisted further Avar subjugation. The Slavic tribe of the Carantanians migrated westward along the Drava into the Eastern Alps in the wake of the expansion of their Avar overlords during the 7th century, mixed with the Celto Romanic population, and established the realm of Carantania (later Carinthia), which covered much of eastern and central Austrian territory and was the first independent Slavic state in Europe, centred at Zollfeld. Together with the indigenous population they were able to resist further encroachment of the neighboring Franks and Avars in the southeastern Alps. In the meantime, the Germanic tribe of the Bavarii (Bavarians), vassals of the Franks, had developed in the 5th and 6th century in the west of the country and in what is now known as Bavaria, while what is today Vorarlberg had been settled by the Alemans. In the northern alps the Bavarians had become established as a stem dukedom around 550 AD, under the rule of the Agilolfings until 788 as an eastern outpost of the Frankish Empire. At that time the lands occupied by the Bavarians extended south to current South Tyrol, and east to the river Enns. The administrative center was at Regensburg. Those groups mixed with the Rhaeto Romanic population and pushed it up into the mountains along the Puster Valley. In the south of present day Austria, the Slavic tribes had settled in the valleys of the Drava, Mura and Save by 600 AD. The westward Slavic migration stopped further Bavarian migration eastwards by 610. Their most westward expansion was reached in 650 at the Puster Valley (Pustertal), but gradually fell back to the Enns River by 780. The settlement boundary between Slavs and Bavarians roughly corresponds to a line from Freistadt through Linz, Salzburg (Lungau), to East Tyrol (Lesachtal), with Avars and Slavs occupying eastern Austria and modern day Bohemia. Carantania, under pressure of the Avars, became a vassal state to Bavaria in 745 and was later incorporated into the Carolingian empire, first as a tribal margravate under Slavic dukes, and after the failed rebellion of Ljudevit Posavski in the early 9th century, under Frankish appointed noblemen. During the following centuries, Bavarian settlers went down the Danube and up the Alps, a process through which Austria was to become the mostly German speaking country it is today. Only in southern Carinthia, the Slavic population maintained its language and identity until the early 20th century, when a process of assimilation reduced their number to a small minority.

Ерте орта ғасырлар: Бавария герцогтігі (8-X ғасырлар)

Баварияның франктармен қарым-қатынасы өзгерді, 717 жылы уақытша тәуелсіздікке қол жеткізді, бірақ Карл Мартелге бағынды. Соңында, Карл I (800–814 жж.) 788 жылы соңғы Агилольф герцогы Тассило III-ті тақтан түсіріп, мұрагерлік емес бавариялық патшалармен бірге тікелей каролингтік басқаруды орнатты. 791 жылы Карл I франктар мен бавариялықтарды шығыс аварларына қарсы жетектеді, нәтижесінде 803 жылы олар Фиша және Лейта өзендерінің шығысына шегінді. Бұл жаулап алулар Дунайдан Адриатикаға дейінгі қорғаныс маршаларының (әскери шекаралық аймақтар) жүйесін құруға мүмкіндік берді. 800 жылға қарай, «Шығыс Корольдігі» – Остеррайх Киелі Рим империясына қосылды. Олардың арасында шығыс маршы – Авар маршы (Awarenmark) болды, ол қазіргі Төменгі Австриямен, Энс, Рааб және Драва өзендерімен шектеседі, ал оңтүстікке қарай Каринтия маршы орналасқан. Екі марш та Бавария герцогтігінің префектурасы – Marcha orientalis (Шығыс маршы) деп аталды. 805 жылы Карл I-нің рұқсатымен аварлар, авар қағанының басшылығымен, Венадан оңтүстік-шығысқа қарай қоныстанды. 862 жылы жаңа қауіп пайда болды – мажарлар, олар күшті жаулардан шығыс аймақтарынан ығыстырылған. 896 жылға қарай мажарлар Мажар жазығында көптеп жиналып, франк иеліктеріне шабуыл жасады. Олар моравиялықтарды жеңіп, 907 жылы Баварияны Прессбург шайқасында жеңіп, 909 жылға қарай франктар мен бавариялықтарды Энс өзеніне қайтаруға мәжбүр етті. Бавария Энгельдео (890–895) тұсында маркграфтыққа айналды және Арнульф Зұлым (907–937) тұсында герцогтік ретінде қайта құрылды, ол оны Шығыс Альптың көп бөлігін алып, Каринтия герцогтігімен біріктірді. Бірақ бұл ұзаққа созылмады. Оның ұлы Эберхард (937–938) Германия королі Отто I (Ұлы Отто)пен қақтығысқа түсті, ол оны тақтан түсірді. Келесі герцог Генрих I (947–955) болды, ол Оттоның ағасы еді. 955 жылы Отто Лехфельд шайқасында мажарларды жеңіп, Истрия мен Карниола сияқты шығыс жерлерін қайта басып алуды бастады. Генрихтің ұлы Генрих II (Тәрекеш) (955–976) тұсында Отто бірінші Киелі Рим императоры (962) атанды, ал Бавария Киелі Рим империясының герцогтігіне айналды. Отто I шығыс маршын қайта құрды және 967 жылы Отто II оның орнына келді, ол Генрихпен қақтығысқа түсіп, оны тақтан түсірді, содан кейін империясының герцогтіктерін қайта ұйымдастыруға мүмкіндік алды. Отто Баварияны едәуір қысқартып, оңтүстікке қарай Каринтияны қайта құрды. Шығыс жағынан ол 976 жылы Бабенберг графы Леопольд (Люитпольд) басқаруымен жаңа Бавария шығыс маршын құрды, кейіннен Австрия деп аталды. Леопольд I, сондай-ақ Леопольд атақты (Люитополь дер Эрлаухте) деп те белгілі, 976 жылдан 994 жылға дейін Австрияны басқарды.

Bavarian relationship with the Franks varied, achieving temporary independence by 717 AD, only to be subjugated by Charles Martel. Finally Charlemagne (Emperor 800–814) deposed the last Agilolfing duke, Tassilo III, assuming direct Carolingian control in 788 AD, with non hereditary Bavarian kings. Charlemagne subsequently led the Franks and Bavarians against the eastern Avars in 791, so that by 803 they had fallen back to the east of the Fischa and Leitha rivers. These conquests enabled the establishment of a system of defensive marches (military borderlands) from the Danube to the Adriatic. By around 800 AD, Österreich, the "Kingdom of the East," had been joined to the Holy Roman Empire. Among these was an eastern march, the Avar March (Awarenmark), corresponding roughly to present day Lower Austria, bordered by the rivers Enns, Raab and Drava, while to the south lay the March of Carinthia. Both marches were collectively referred to as the Marcha orientalis (Eastern March), a prefecture of the Duchy of Bavaria. In 805, the Avars, with Charlemagne's permission, led by the Avar Khagan, settled south eastward from Vienna. A new threat appeared in 862, the Hungarians, following the pattern of displacement from more eastern territories by superior forces. By 896 the Hungarians were present in large numbers on the Hungarian Plain from which they raided the Frankish domains. They defeated the Moravians and in 907 defeated the Bavarians at the Battle of Pressburg and by 909 had overrun the marches forcing the Franks and Bavarians back to the Enns River. Bavaria became a Margraviate under Engeldeo (890–895) and was re established as a Duchy under Arnulf the Bad (907–937) who united it with the Duchy of Carinthia, occupying most of the eastern alps. This proved short lived. His son Eberhard (937–938) found himself in conflict with the German King, Otto I (Otto the Great) who deposed him. The next Duke was Henry I (947–955), who was Otto's brother. In 955 Otto successfully forced back the Hungarians at the Battle of Lechfeld, beginning a slow reconquest of the eastern lands, including Istria and Carniola. During the reign of Henry's son, Henry II (the Quarrelsome) (955–976) Otto became the first Holy Roman Emperor (962) and Bavaria became a duchy of the Holy Roman Empire. Otto I re established the eastern march, and was succeeded by Otto II in 967, and found himself in conflict with Henry who he deposed, allowing him to re organise the duchies of his empire. Otto considerably reduced Bavaria, re establishing Carinthia to the south. To the east, he established a new Bavarian Eastern March, subsequently known as Austria, under Leopold (Luitpold), count of Babenberg in 976. Leopold I, also known as Leopold the Illustrious (Luitpold der Erlauchte) ruled Austria from 976 to 994.

Маргграфы (9761156)

Жорықтар император тағайындаған комит немесе дукс бақылауында болды. Бұл терминдер әдетте граф немесе герцог деп аударылады, бірақ ерте орта ғасырларда олардың мағынасы мүлдем басқаша болғандықтан, қате түсініктерді болдырмау үшін тарихшылар титулдар мен олардың иелерін талқылау кезінде көбінесе латын тіліндегі нұсқаларын қолданады. Ломбард тілінде сөйлейтін елдерде бұл атақ ақырында маркграф (нем. markgraf), яғни «марк графы» деп бекітілді. «Австрия» атауының алғашқы жазбасы 996 жылы король Отто III-нің құжатында Ostarrîchi деп тіркелген, ол Бабенберг маршының аумағына қатысты. Сонымен қатар, ұзақ уақыт бойы Остерланд (Остланд немесе «Шығыс жері») аталымы қолданылып келді, ал тұрғындары Остерманн немесе Остерфрау деп аталды. Бұл аймаққа қатысты латынша Австрия атауы 12 ғасырда Леопольд III (1095–1136) тұсындағы жазбаларда кездеседі. (Франк империясының солтүстік-шығыс бөлігін атаған Австразиямен салыстырыңыз). Остмарк термині тарихи тұрғыдан нақты емес, ол marchia orientalis-тің кейінірек пайда болған аудармасы болып көрінеді. Бабенбергтер елді қоныстандыру саясатын жүргізіп, орманды кесіп, қалалар мен монастырларды құрды. Олар бастапқыда маршқа Пёхларннан, кейіннен Мелктен басшылық етті, Дунай бойындағы аймақты шығысқа қарай кеңейтіп, 1002 жылы Венаға жетті. Шығысқа қарай кеңею 1030 жылы жаңадан христиандығын қабылдаған венгрлер тоқтатты, онда Венгрия королі Стефан (1001–1038) Венада император Конрад II (1024–1039) жеңіске жетті. Сонымен, «негізгі» аумақ құрылды. Бұл жерде бұрынғы өркениеттердің іздері сақталған, бірақ бавариялықтар басымдық танытты, батыстағы Констанц көлі маңындағы аламандықтар (Ворарльберг) ерекше жағдайды құрады. Зальцбург маңындағы вальхендер (вельштер) сияқты кельто-роман халқының қалдықтары сақталды, сондай-ақ Ювавум (Зальцбург) сияқты римдік жер-атаулары да қолданылып келді. Бұл халық христиан дінімен және латын диалектісімен (романш) ерекшеленді. Зальцбург 739 жылы епископтық, ал 798 жылы архиепископтық мәртебесіне ие болды. Неміс бавариялықтары романш тілін басты тіл ретінде бірте-бірте ығыстырғанмен, олар көптеген римдік әдет-ғұрыптарды қабылдады және христиандығын күшейтті. Сол сияқты, шығыста славян тілінің орнын неміс тілі басты. Австрия маршының көршілері – батыста Бавария герцогтығы, солтүстікте Богемия және Польша патшалықтары, шығыста Венгрия патшалығы және оңтүстікте Каринтия герцогтығы болды. Осы жағдайда Австрия, әлі де Баварияға бағынышты, салыстырмалы түрде шағын рөл атқарды. Бабенберг маркграфтары қазіргі Австрияның өте аз бөлігін бақылады. Сальцбург, тарихи түрде Баварияның бір бөлігі болғандықтан, шіркеулік аумаққа айналды, ал Штирия Каринтия герцогтығының бір бөлігі болды. Бабенбергтердің иеліктері салыстырмалы түрде шағын болды, Зальцбург ғана емес, Пассау епархиясының жерлері де шіркеудің қолында болды, ал ақсүйектер қалған бөлігін бақылады. Алайда олар билік базасын нығайту бағдарламасын бастады. Мұндай әдістердің бірі – Куенрингерлер сияқты келісім-шарт бойынша қызмет ететін министрлерді (Ministeriales) жұмысқа алу және оларға маңызды әскери және әкімшілік міндеттерді жүктеу болды. Олар император мен папалық арасындағы үздіксіз күрес үстемдік еткен дәуірде сәттілік пен билік саясатындағы шеберлік арқасында династия ретінде сақталды. Жол әрқашан тегіс болған жоқ. Бесінші маркграф Леопольд II «Әділ» (Люитпольд дер Шене) (1075–1095) инвеституралық дауға қатысқаннан кейін император Генрих IV (1084–1105) тарапынан уақытша биліктен алынды. Алайда Леопольдтың ұлы Леопольд III «Жақсы» (Люитпольд дер Хайлиге) (1095–1136) Генрихтің бүлікші ұлы Генрих V (1111–1125) қолдады, оның жеңісіне үлес қосты және 1106 жылы Генрихтің қарындасы Агнес фон Вайблингеннің қолына ие болды, осылайша императорлық отбасымен одақтасты. Содан кейін Леопольд абыройын жақсартуға күш салды. Оның монастырьларын құруы, әсіресе Клостернеубург пен Хелигенкрейц, 1458 жылы қасиетті деп жариялануына және Австрияның қамқоршысы болуына әкелді.

The marches were overseen by a comes or dux as appointed by the emperor. These terms are usually translated as count or duke, but these terms conveyed very different meanings in the Early Middle Ages, so to avoid misunderstanding historians usually employ the Latin versions when discussing the titles and their holders. In Lombardic speaking countries, the title was eventually regularized to margrave (German: markgraf) i. e. "count of the mark". The first recorded instance of the name 'Austria' appeared in 996, in a document of King Otto III written as Ostarrîchi, referring to the territory of the Babenberg March. In addition, for a long time the form Osterlant (Ostland or 'Eastland') was in use, the inhabitants being referred to as Ostermann or Osterfrau. The Latinized name Austria applied to this area appears in the 12th Century writings in the time of Leopold III (1095–1136). (compare Austrasia as the name for the north eastern part of the Frankish Empire). The term Ostmark is not historically certain and appears to be a translation of marchia orientalis that came up only much later. The Babenbergs pursued a policy of settling the country, clearing forests and founding towns and monasteries. They ruled the March from Pöchlarn initially, and later from Melk, continually expanding the territory eastward along the Danube valley, so that by 1002 it reached Vienna. The eastward expansion was finally halted by the newly Christianized Hungarians in 1030, when King Stephen (1001–1038) of Hungary defeated the Emperor, Conrad II (1024–1039) at Vienna. A 'core' territory had finally been established. The land contained the remnant of many prior civilisations, but the Bavarians predominated, except in the Lake Constance area to the west occupied by the Alemanni (Vorarlberg). Pockets of the Celto Romanic population (Walchen or Welsche) persisted, such as around Salzburg, and Roman place names persisted, such as Juvavum (Salzburg). In addition this population was distinguished by Christianity and by their language, a Latin dialect (Romansch). Salzburg was already a bishopric (739), and by 798 an archbishopric. Although the Germanic Bavarians steadily replaced Romansch as the main language, they adopted many Roman customs and became increasingly Christianized. Similarly in the east, German replaced the Slavic language. The March of Austria's neighbours were the Duchy of Bavaria to the west, the Kingdoms of Bohemia and Poland to the North, the Kingdom of Hungary to the east and the Duchy of Carinthia to the south. In this setting, Austria, still subject to Bavaria was a relatively small player. The Babenberg Margraves controlled very little of modern Austria. Salzburg, historically part of Bavaria became an ecclesiastical territory, while Styria was part of the Carinthian Duchy. The Babenbergs had relatively small holdings, with not only Salzburg but the lands of the Diocese of Passau lying in the hands of the church, and the nobility controlling much of the rest. However they embarked on a programme of consolidating their power base. One such method was to employ indentures servants such as the Kuenringern family as Ministeriales and given considerable military and administrative duties. They survived as a dynasty through good fortune and skill at power politics, in that era dominated by the continual struggle between emperor and papacy. The path was not always smooth. The fifth Margrave, Leopold II 'The Fair' (Luitpold der Schöne) (1075–1095) was temporarily deposed by the Emperor Henry IV (1084–1105) after finding himself on the wrong side of the Investiture Dispute. However Leopold's son, Leopold III 'The Good' (Luitpold der Heilige) (1095–1136) backed Henry's rebellious son, Henry V (1111–1125), contributed to his victory and was rewarded with the hand of Henry's sister Agnes von Waiblingen in 1106, thus allying himself with the Imperial family. Leopold then concentrated on pacifying the nobility. His monastic foundations, particularly Klosterneuburg and Heiligenkreuz, led to his posthumous canonisation in 1458, and he became Austria's patron saint.

Бавариямен одақ 1139

Леопольд III-ге оның ұлы Леопольд IV "Жомарт" (Люитополь дер Фрейгибиге) (1137–1141) мұрагерлік етті. Леопольд 1139 жылы Бавария герцогы болып, Австрияның мәртебесін одан әрі арттырды. Баварияның өзі Гогенштауфендерге қарсы күрескен Велф (Гвельф) әулетінің қолында болды. Соңғылары 1138 жылы императорлық таққа Конрад III (1138–1152) тұлғасында келді; Бавария герцогы Генрих Горд өзі императорлық тәжге үміткер болды және Конрадтың сайлануына қарсы шықты, содан кейін герцогтіктен айырылып, ол Леопольд IV-ке берілді. Леопольд қайтыс болғаннан кейін оның жерлерін ағасы Генрих II (Генрих Ясомерготт) (1141–1177) мұралады. Осы уақыт аралығында Конрадтың орнын оның жүрегі жақын туысы Фридрих I Барбаросса (1155–1190) басты. Ол Велфтер мен Гогенштауфендердің ұрпағы болды және Германиядағы қақтығыстарды аяқтауға тырысты. Осы мақсатта ол 1156 жылы Баварияны Велфтерге қайтарып берді, бірақ өтемақы ретінде Австрияны "Privilegium Minus" деп аталатын құжат арқылы герцогтыққа көтерді. Осылайша Генрих II Бавария герцогы атағынан айырылып, Австрия герцогы болды.

Австрия герцогтігі (11561246)

Австрия енді Киелі Рим империясының құрамында тәуелсіз мемлекетке айналды, және Генрих сол жылы ресми резиденциясын Венаға көшірді.

Леопольд Зейнеткер және Штириямен одақ (11771194)

1186 жылы Георгенберг келісімі бойынша Австрияның оңтүстік көршісі – Штирия герцогтігі, 1192 жылы баласыз қайтыс болған Штирия герцогы Оттокар IV дүниеден өткен соң Австрияға мұра болып өтті. Штирия Каринтияның солтүстік шебінен бөлініп, тек 1180 жылы ғана герцогтік мәртебесіне ие болды. Дегенмен, Штирия герцогтігінің аумағы қазіргі Штирия мемлекетінен әлдеқайда кеңейген, оның ішінде қазіргі Словенияның (Төменгі Штирия) бөлігі, сондай-ақ Жоғарғы Австрияның (Траунгау, Вельс және Штайр маңындағы аймақ) және Төменгі Австрияның (Питтен графтығы, бүгінгі Вена-Нойштадт және Нойкирхен аудандары) жерлері де кірген. Австрияның екінші герцогы Генрих II-нің ұлы Леопольд V (Люитпольд дер Тугендхафте) (1177–1194) осы біріктірілген аумақтардың герцогы атанды. Леопольд, ең алдымен, 1192 жылы Дюрнштейнде үшінші крест жорығынан (1189–1192) кейін Ұлыбритания королі Ричард I-ді тұтқындауымен танымал. Ол алған сыйақы ақшасы көптеген жобаларын қаржыландыруға жәрдемдесті. Осы кезде Бабенбергтер герцогтары аймақтағы ең беделді билеуші әулеттердің біріне айналды, Генрихтің немересі Леопольд VI Даңқтының (Люитпольд дер Глоррейхе) (1198–1230), төртінші герцогтың билік кезінде олар өркендеді. Леопольд VI-ның қызы болғандықтан, ол 1252 жылы таққа талапкер болу мүмкіндігіне ие болды. Ол талас-тартыс тудырған ақсүйектерді бағындырып, Австрия, Штирия (бұрын Венгрияның билігінде болған), сондай-ақ Карниола және Каринтия сияқты аймақтардың көп бөлігін күмәнді мұрагерлік құқығымен өзіне қаратып алды.

Альбертиндік желі (13791457)

1379 жылы Альберт III Австрияны өз өлкесі ретінде сақтап, 1395 жылға дейін билік етті. Одан кейін ұлы Альберт IV (1395–1404) және немересі Альберт V (1404–1439) биледі. Альберт V Габсбургтер үшін императорлық тақты қайтарып алды және аумақтық кеңейту арқасында Еуропадағы ең қуатты билеушілердің бірі болуға жақын болды, бірақ ерте қайтыс болғандықтан, мұрагері тек төрт айдан кейін дүниеге келді (Ладислав Постхумус 1440–1457). Оның орнына Ладиславтың қамқоршысы және ізбасары, Леопольдтің Федерик V Бейбітшілі (1457–1493) пайда тапты. Албертиндік әулетінің жоқ болуымен атақ Леопольдтерге қайта өтті. Фридрих жас Ладиславтың қамқоршысы болудың маңыздылығын жақсы білгендіктен, оның көпке толғанда (сол кезде Австрияда 12 жас) тәуелсіз билік етуіне рұқсат бермеді және Австрия ақсүйектері (Майлберг лигасы 1452) оны босатуға мәжбүр етті.

Діни қуғын-сүргін

Инквизиция Габсбургтер тұсында да белсенді болды, әсіресе 1311 және 1315 жылдар аралығында Штайр, Кремс, Сент-Пөлтен және Вена қалаларында инквизиция соттары өткізілді. Инквизитор Петрус Цвикер 1391 және 1402 жылдар аралығында Штайр, Эннс, Хартберг, Сопрон және Венада қатыгез қуғын-сүргін жүргізді. 1397 жылы Штайр қаласында ғана 80-100 вальденс өртеліп, олардың есімін сақтап қалу үшін 1997 жылы ескерткіш орнатылды.

Герцогтік және патшалық

Габсбургтер герцогтығы дәуірінде 13 герцог болды, олардың төртеуі – Рудольф I, Альберт I, Фредерик Әділ және Альберт V (Германия королі ретінде Альберт II) Германия королі де болды, бірақ ешқайсысы Папа Римскийдің Киелі Рим императоры ретінде мойындамады. Герцог Альберт V (1404–1439) 1438 жылы император болып сайланғанда (Альберт II ретінде), ол әкесінің күйеуі Зигмунд Люксембургтің (1433–1437) мұрагері ретінде императорлық тәжді Габсбургтерге қайтарды. Альберт өзі бір жыл ғана (1438–1439) билік еткенімен, содан бері барлық императорлар Габсбургтерден тағайындалды (тек бір ерекшелік болды: Карл VII 1742–1745), ал Австрия билеушілері 1806 жылы тарағанға дейін Киелі Рим императорлары болды.

Максимилиан I (14931519): Қайта бірігу

Максимилиан I Фредерик билігінің соңғы жылдарында әкесімен бірге билік жүргізді, 1486 жылы Рим патшасы болып сайланды. 1490 жылы Габсбургтердің Тироль тармағының жерлерін иелену арқылы ол 1379 жылдан бері бөлініп келген Австрияның барлық жерлерін қайта біріктірді. 1490 жылы Матиас I қайтыс болғаннан кейін ол венгр мәселесімен де айналысуға мәжбүр болды. Максимилиан Австрияның жоғалған бөліктерін қайта басып алып, 1491 жылы Прессбургта Матиас мұрагері Владислав II-мен бейбітшілік орнатты. Дегенмен, династиялық бөлініс пен біріктіру үлгісі уақыт өте келе қайталана берді. Шекаралары бекітілмеген Максимилиан өзінің Бургундия және Австрия жерлері арасында Тирольдегі Инсбрукты астана үшін қауіпсіз орын деп тапты, бірақ әкесінің Венада бірнеше рет қоршауға алынғанын жақсы білгендіктен, ол ешбір жерде ұзақ уақыт тұрмады. Максимилиан династиялық одақтарды жаңа деңгейге көтеріп, династиялық дәстүрді жүйелі түрде құруға кірісті, бірақ оны айтарлықтай өзгертіп жазды. Оның әйелі Мария 1482 жылы, үйленгеннен кейін бес жыл өткен соң қайтыс болды. Содан кейін ол 1490 жылы Бретань герцогинясы Аннаға (өкілдік арқылы) үйленді, бұл сол кезде тәуелсіз Бретаньді Габсбургтердің құрамына қосуы мүмкін еді, бұл француз монархиясына қарсы қадам болар еді. Франция королі VIII Карл басқаша ойлады және Бретаньді жанекке алып, Аннаға үйленді, бұл жағдайды одан әрі күрделілендірді, өйткені ол бұрыннан Максимилианның қызы, Савой герцогинясы Маргаритаға уәде берген еді. Максимилианның ұлы, Әдемі Филипп (1478–1506) 1496 жылы Кастилия мен Арагонның мұрагері Хуаннаға үйленді, осылайша Габсбургтерге Испанияны және оның итальяндық (Неаполь, Сицилия және Сардиния корольдіктері), Африкалық және Жаңа Дүниелік иеліктерін қосты. Алайда, "Tu felix Austria nube" сөзі романтикалық болғанымен, шындығында онша реалистік емес еді, өйткені Максимилиан өзінің мақсатына жеткенде соғыс бастаудан тартынбады. 1493 жылы Франциямен мәселелерді шешкеннен кейін, ол көп ұзамай Францияға қарсы ұзаққа созылған Итальян соғыстарына (1494–1559) қатысты. Француздарға қарсы соғыстардан басқа, швейцариялық тәуелсіздік үшін соғыстар да болды. 1499 жылғы Швабия соғысы Габсбургтерге қарсы күрестің соңғы кезеңі болды. 1499 жылы Дорнах шайқасында жеңілгеннен кейін Австрия 1499 жылы Базель шартында Швейцарияның тәуелсіздігін мойындауға мәжбүр болды, бұл процесс 1648 жылы Вестфалия бейбітшілігімен толыққанды ресмиленді. Бұл маңызды болды, өйткені Габсбургтер Швейцариядан шыққан, олардың атамекені Габсбург қамалы болған. Ішкі саясатта Максимилиан 1495 жылы Вормс диетасында бірқатар реформалар бастады, онда Императорлық сот (Reichskammergericht) жоғарғы сот ретінде құрылды. 1495 жылғы тағы бір жаңа институт – Нюрнбергте отыратын Рейхсрегимент немесе Императорлық үкімет болды. Бұл демократиядағы алғашқы тәжірибе сәтсіз аяқталып, 1502 жылы таратылды. Бірлескен мемлекет құруға жасалған тырысқандар онша сәтті болмады, керісінше Фридрих пен Максимилианның бірігуінен бұрын болған Австрияның үш бөлігі туралы идея қайта пайда болды. Әртүрлі жоспарларына қаражат жетіспегендіктен, ол Фуггерлер сияқты банктік үйлерге көп сүйенді, және осы банкирлер Максимилианның немересі Карлді мұрагер ретінде таңдау үшін князь-сайлаушыларға пара берді. Ол Рим папасының таққа отырғызуы керек деген ғасырлар бойғы дәстүрді жойды. Венецияның қарсылығына байланысты 1508 жылы Римге бара алмаған Максимилиан, II Юлий папасының келісімімен "Erwählter Römischer Kaiser" ("Таңдалған Рим императоры") атағын алды. Осылайша оның әкесі Фредерик Рим папасы таққа отырғызған соңғы император болды.

Maximilian I shared rule with his father during the latter year of Frederick's reign, being elected King of the Romans in 1486. By acquiring the lands of the Tyrolean line of the Habsburgs in 1490 he finally reunited all the Austrian lands, divided since 1379. He also needed to deal with the Hungarian problem when Mathias I died in 1490. Maximilian reconquered the lost parts of Austria and established peace with Mathias's successor Vladislaus II at the Peace of Pressburg in 1491. However the dynastic pattern of division and unification would be one that kept repeating itself over time. With unsettled borders Maximilian found Innsbruck in the Tyrol a safer place for a capital, between his Burgundian and Austrian lands, although he was rarely in any place for very long, being acutely aware of how his father had been repeatedly besieged in Vienna. Maximilian raised the art of dynastic alliance to a new height and set about systematically creating a dynastic tradition, albeit through considerable revisionism. His wife Mary, was to die in 1482, only five years after they were married. He then married Anne, Duchess of Brittany (by proxy) in 1490, a move that would have brought Brittany, at that time independent, into the Habsburg fold, which was considered provocative to the French monarchy. Charles VIII of France had other ideas and annexed Brittany and married Anne, a situation complicated further by the fact that he was already betrothed to Maximilian's daughter Margaret, Duchess of Savoy. Maximilian's son, Philip the Fair (1478–1506) married Joanna, heiress of Castile and Aragon in 1496, and thus acquired Spain and its Italian (Naples, Kingdom of Sicily and Sardinia), African, and New World appendages for the Habsburgs. However Tu felix Austria nube was perhaps more romantic than strictly realistic, since Maximilian was not slow to wage war when it suited his purpose. Having settled matters with France in 1493, he was soon involved in the long Italian Wars against France (1494–1559). In addition to the wars against the French, there were the wars for Swiss independence. The Swabian War of 1499 marked the last phase of this struggle against the Habsburgs. Following defeat at the Battle of Dornach in 1499, Austria was forced to recognise Swiss independence at the Treaty of Basel in 1499, a process that was finally formalised by the Peace of Westphalia in 1648. This was significant as the Habsburgs had originated in Switzerland, their ancestral home being Habsburg Castle. In domestic policy, Maximilian launched a series of reforms at the 1495 Diet of Worms, at which the Imperial Chamber Court (Reichskammergericht) was launched as the highest court. Another new institution of 1495 was the Reichsregiment or Imperial government, meeting at Nuremberg. This preliminary exercise in democracy failed and was dissolved in 1502. Attempts at creating a unified state were not very successful, but rather re emerged the idea of the three divisions of Austria that existed prior to the unification of Frederick and Maximilian. Short of funds for his various schemes he relied heavily on banking families such as the Fugger's, and it was these bankers that bribed the prince electors to choose Maximilian's grandson Charles as his successor. One tradition he did away with was the centuries old custom that the Holy Roman Emperor had to be crowned by the Pope in Rome. Unable to reach Rome, due to Venetian hostility, in 1508, Maximilian, with the assent of Pope Julius II, took the title Erwählter Römischer Kaiser ("Elected Roman Emperor"). Thus his father Frederick was the last emperor to be crowned by the Pope in Rome.

Карл I мен Фердинанд I (15191564)

Филипп Керемет (1478–1506) әкесі Максимилианнан бұрын қайтыс болғандықтан, 1519 жылы Максимилиан қайтыс болған кезде оның ұлы Карл I (1519–1521), император Карл V болды. Ол 1519 жылдан 1556 жылға дейін император болды, содан кейін денсаулығы нашарлап, 1558 жылы қайтыс болды. 1530 жылы Болоньяда папа Климент VII оған таж кигізгеніне қарамастан (Карл 1527 жылы Римді тонаған), ол пападан таж киген соңғы император болды. Карл I өзінің жалпы монархия туралы арманына толыққанды қол жеткізе алмаса да, Габсбургтердің ең күшті өкілі саналады. Оның канцлері Меркурино Гаттинара 1519 жылы оның «бүкіл христиан әлемін бір таяқ астында біріктіру жолында» екенін айтты. Бұл оны Фридрих V-нің AEIOU ұранына жақындатты, ал Карлдың Plus ultra (ең әрі) деген ұраны оның амбициясын көрсетеді. 1506 жылы әкесінен мұра еткен жерлерімен ол өзінің билігін күшейтті. Максимилиан қайтыс болғаннан кейін оның иелігі одан да кеңейді. Ол Еуропаның үш маңызды әулетінің билеушісі болды: Габсбург монархиясының Габсбург әулеті, Бургундиялық Нидерландтың Валуа Бургундия әулеті және Кастилия мен Арагон таждарының Трастамара әулеті. Осының нәтижесінде ол Орталық, Батыс және Оңтүстік Еуропаның көптеген жерлерін, сондай-ақ Америка мен Азиядағы испан колонияларын биледі. Кастилия, Леон және Арагонды бір уақытта өз билігімен басқарған алғашқы патша ретінде ол Испанияның бірінші патшасы атанды. Оның империясы Еуропа, Қиыр Шығыс және Америкада шамамен төрт миллион шаршы километрді қамтыды. Карлдың жолында көптеген қиындықтар тұрды, олар Австрия тарихын ұзақ уақытқа қалыптастырды. Олар Франция, шығысында Осман империясының пайда болуы және Мартин Лютер (төменде қараңыз) болды. Династиялық дәстүрге сәйкес, 1521 жылы Вормс диетасында Габсбургтердің мұрагерлік жерлері осы зор империядан бөлінді, Карл I оларды кіші інісі Фердинанд I-ге (1521–1564) қалдырды, бірақ ол Габсбургтердің иелігін кеңейтуді жалғастырды. Карл өзінің Испания империясын ұлы Филипп II-ге қалдырғандықтан, испан жерлері бірнеше ғасыр бойы одақтас болғанымен, солтүстік Габсбургтердің иелігінен толығымен бөлінді. Фердинанд 1558 жылы ағасынан Киелі Рим императоры атағын мұра еткен кезде Габсбургтер сайлаулы атақты іс жүзінде тұқымдық атаққа айналдырды. Фердинанд 1521 жылы Богемия мен Венгрияның Аннасына үйленіп, династиялық некелер дәстүрін жалғастырды, осылайша екі патшалықты Габсбургтердің иелігіне қосты, сонымен қатар Моравия, Силезия және Лузатия сияқты көршілес аймақтарды да қосты. Бұл Аннаның ағасы Людовик II, Венгрия мен Богемия королі (осылайша Ягеллон әулеті) 1526 жылы Мохач шайқасында Сүлеймен Шайырмен және Осман әскеріне қарсы мұрагерсіз қаза тапқан кезде күшіне енді. Алайда 1538 жылы Венгрия Корольдігі үш бөлікке бөлінді: Венгрия Корольдігі (Корольдік Венгрия) (қазіргі Бургенланд, Хорватияның бір бөлігі, негізінен Словакия және қазіргі Венгрияның бір бөлігі) Габсбургтерді патшалар деп мойындады. Осман Венгриясы (елдің орталық бөлігі). Шығыс Венгрия Корольдігі, кейіннен Габсбургтерге қарсы патшалар басқаруымен Трансильвания княздығы, сонымен қатар Осман қорғауында болды. Фердинандтың 1558 жылы император болып сайлануы Австрия жерлерін қайта біріктірді. Ол өз жерлеріндегі көтерілістермен, діни қырқыстармен, Осман шабуылдарымен және тіпті Венгрия тағына Джон Сигизмунд Запольядан бәсекелестікпен күресті. Оның жерлері Габсбургтердің ең бай жерлері емес еді, бірақ ол ішкі тәртіпті қалпына келтіріп, түріктерді тоқтатып, шекарасын кеңейтіп, орталық басқаруды құрды. Фердинанд 1564 жылы қайтыс болғанда, жерлері тағы да үш ұлының арасында бөлінді, ол 1554 жылы осы туралы шешім қабылдаған еді.

Since Philip the Fair (1478–1506) died before his father, Maximilian, the succession passed to Philip's son, Charles I (1519–1521) who became the Emperor Charles V, on Maximilian's death in 1519. He reigned as emperor from 1519 to 1556, when in poor health he abdicated, dying in 1558. Although crowned by Pope Clement VII in Bologna in 1530 (Charles had sacked Rome in 1527) he was the last emperor ever to be crowned by a Pope. Although he eventually fell short of his vision of universal monarchy, Charles I is still considered the most powerful of all the Habsburgs. His Chancellor, Mercurino Gattinara remarked in 1519 that he was "on the path to universal monarchy unite all Christendom under one sceptre" bringing him closer to Frederick V's vision of AEIOU, and Charles' motto Plus ultra (still further) suggested this was his ambition. Having inherited his father's possessions in 1506, he was already a powerful ruler with extensive domains. On Maximilian's death these domains became vast. He was now ruler of three of Europe's leading dynasties—the House of Habsburg of the Habsburg monarchy; the House of Valois Burgundy of the Burgundian Netherlands; and the House of Trastámara of the Crowns of Castile and Aragon. This made him ruler over extensive lands in Central, Western, and Southern Europe; and the Spanish colonies in the Americas and Asia. As the first king to rule Castile, León, and Aragon simultaneously in his own right, he became the first King of Spain. His empire spanned nearly four million square kilometers across Europe, the Far East, and the Americas. A number of challenges stood in Charles's way, and were to shape Austria's history for a long time to come. These were France, the appearance of the Ottoman Empire to its East, and Martin Luther (see below). Following the dynastic tradition the Habsburgs' hereditary territories were separated from this enormous empire at the Diet of Worms in 1521, when Charles I left them to the regency of his younger brother, Ferdinand I (1521–1564), although he then continued to add to the Habsburg territories. Since Charles left his Spanish Empire to his son Philip II of Spain, the Spanish territories became permanently alienated from the northern Habsburg domains, although remained allies for several centuries. By the time Ferdinand also inherited the title of Holy Roman Emperor from his brother in 1558 the Habsburgs had effectively turned an elective title into a de facto hereditary one. Ferdinand continued the tradition of dynastic marriages by marrying Anne of Bohemia and Hungary in 1521, effectively adding those two kingdoms to the Habsburg domains, together with the adjacent territories of Moravia, Silesia and Lusatia. This took effect when Anne's brother Louis II, King of Hungary and Bohemia (and hence the Jagiellon dynasty) died without heir at the Battle of Mohács in 1526 against Suleiman the Magnificent and the Ottomans. However, by 1538 the Kingdom of Hungary was divided into three parts:
The Kingdom of Hungary (Royal Hungary) (today Burgenland, parts of Croatia, mostly Slovakia and parts of present day Hungary) recognised the Habsburgs as Kings. Ottoman Hungary (the center of the country). Eastern Hungarian Kingdom, later the Principality of Transylvania under counter kings to the Habsburgs, but also under Ottoman protection. Ferdinand's election to emperor in 1558 once again reunited the Austrian lands. He had had to cope with revolts in his own lands, religious turmoil, Ottoman incursions and even contest for the Hungarian throne from John Sigismund Zápolya. His lands were by no means the most wealthy of the Habsburg lands, but he succeeded in restoring internal order and keeping the Turks at bay, while enlarging his frontiers and creating a central administration. When Ferdinand died in 1564, the lands were once more divided up between his three sons, a provision he had made in 1554.

Мартин Лютер мен протестанттық реформация (1517-1545)

Мартин Лютер 1517 жылы Виттенберг қаласындағы Қасқыр шіркеуінің есігіне өзінің тоқсан бес тезисін жапқанда, Киелі Рим империясының, католиктік христиандықтың және, демек, Габсбургтердің гегемониясына тікелей сын бақты. 1521 жылы Вормс қаласындағы мәжілісте император Карл V Лютерді тексеріп, айыптағаннан кейін лютерандық және протестанттық реформация Габсбургтердің иеліктерінде жылдам тарады. 1529 жылы Камбрей шартымен Франциямен соғыстан уақытша босатылып, сол жылы Шпайердегі протестант князьдері Лютерге қатысты тыйымды жойғаннан кейін, император мәселені 1530 жылы Аугсбург мәжілісінде қайта қарады, ол кезде ол толыққанды қалыптасқан еді. Османдық қауіп күшейгенде (төменде қараңыз), ол христиандық ішінде үлкен жарылысқа тап болмайтынына көз жеткізуі керек болды. Ол лютерандық ұстанымды (Аугсбургтік мойындау) (Confessio Augustana) Confutatio Augustana арқылы жоққа шығарды және 5 қаңтарда 1531 жылы Фердинандты Рим патшасы етіп сайлады, осылайша оның католик монархы ретінде мұрагерлігін қамтамасыз етті. Жауап ретінде 1531 жылдың ақпан айында протестант князьдері мен эстаттары француз қолдауымен Шмалькальдия лигасының құрды. 1532 жылы түріктердің одан әрі ілгерілеуі (оның нәтижесінде протестант көмегін іздеуге мәжбүр болды) және басқа соғыстар императорды 1547 жылға дейін осы бағыттағы әрекеттерден тоқтатты, сол кезде императорлық әскерлер Мюльберг шайқасында Лиганы жеңіп, оған тағы бір рет католицизмді орнатуға мүмкіндік берді. 1541 жылы Фердинанд түріктерге қарсы күреске көмек сұрап эстаттарға жүгінгенде, олар діни төзімділік талап етті. 1547 жылғы жеңіс ұзаққа соқпады, француз және протестант күштері 1552 жылы императорға қайта қарсылық көрсетіп, 1555 жылы Аугсбург бейбіт шартына қол жеткізді. Шаршаған Карл саясаттан қол үзді және билікті басқаруды тоқтатты. Протестантизм тым берік орныққандықтан, оны түбінен жою мүмкін болмады. Австрия және Габсбургтердің басқа мұрагерлік провинциялары (сондай-ақ Венгрия және Богемия) Реформациядан қатты зардап шекті, бірақ Тирольді қоспағанда, Австрия жерлері протестантизмді қабылдамады. Габсбургтердің билеушілері католик болып қала бергенімен, Австрия емес провинциялар көбінесе лютерандық дінді қабылдады, ал Фердинанд I оны көтерді.

When Martin Luther posted his ninety five theses to the door of the Castle Church in Wittenberg in 1517, he challenged the very basis of the Holy Roman Empire, Catholic Christianity, and hence Habsburg hegemony. After the Emperor Charles V interrogated and condemned Luther at the 1521 Diet of Worms, Lutheranism and the Protestant Reformation spread rapidly in the Habsburg territories. Temporarily freed from war with France by the 1529 Treaty of Cambrai and the denouncement of the ban on Luther by the Protestant princes at Speyer that year, the Emperor revisited the issue next at the Diet of Augsburg in 1530, by which time it was well established. With the Ottoman threat growing (see below), he needed to ensure that he was not facing a major schism within Christianity. He refuted the Lutheran position (Augsburg Confession) (Confessio Augustana) with the Confutatio Augustana, and had Ferdinand elected King of the Romans on 5 January 1531, ensuring his succession as a Catholic monarch. In response, the Protestant princes and estates formed the Schmalkaldic League in February 1531 with French backing. Further Turkish advances in 1532 (which required him to seek Protestant aid) and other wars kept the emperor from taking further action on this front until 1547 when imperial troops defeated the League at the Battle of Mühlberg, allowing him to once more impose Catholicism. In 1541 Ferdinand's appeal to the estates general for aid against the Turks was met by demand for religious tolerance. The triumph of 1547 turned out to be short lived with French and Protestant forces again challenging the emperor in 1552 culminating in the Peace of Augsburg in 1555. Exhausted, Charles started to withdraw from politics and hand over the reins. Protestantism had proved too firmly entrenched to enable it to be uprooted. Austria and the other Habsburg hereditary provinces (and Hungary and Bohemia, as well) were much affected by the Reformation, but with the exception of Tyrol the Austrian lands shut out Protestantism. Although the Habsburg rulers themselves remained Catholic, the non Austrian provinces largely converted to Lutheranism, which Ferdinand I largely tolerated.

Қарсы реформация (1545-1563)

Протестанттық реформацияға католиктердің жауабы консервативті болды, бірақ Лютер көтерген мәселелерді шешуге бағытталды. 1545 жылы ұзаққа созылған Трент соборы реформа жұмысын бастады, сонымен қатар Габсбургтердің иеліктерінің шекарасында қарсы реформация жүргізілді. Собор 1563 жылға дейін үзіліспен жұмысын жалғастырды. Фердинанд пен Австриялық Габсбургтер испандықтарға қарағанда көбірек төзімділік танытты, және осы процесс Трентте басталды. Дегенмен, оның 1562 жылы соборда келісуге жасаған әрекеттері қабылданбады, және 1550-жылдардан бастап Габсбургтердің жерлерінде католиктердің қарсы шабуылы болды, бірақ ол көндіруге негізделген, осы процеске иезуиттер мен Питер Канизиус жетекшілік етті. Фердинанд өмірінің соңына дейін (1564) діни келіспеушіліктерді татуластыра алмағанына қатты өкінді.

Османлылардың келуі (15261562)

Фердинанд I 1521 жылы венгр әулетіне үйленген кезде Австрия алғаш рет Осман империясының батысқа қарай кеңеюімен кездесті, ол 1370 жылдары Венгриямен қақтығысқа түскен болатын. Бұл мәселе Фердинандқа оның әйелі Аннаның ағасы, жас король Людовик 1526 жылы Мохач шайқасында Сүлеймен Шаңқаяқтың әскерімен шайқаста қаза тапқаннан кейін аяқталды, титул Фердинандқа өтті. Людовиктің жесірі Мария Фердинандтан қорғаныш іздеп қашып кетті. Түріктер бұл жеңістен кейін уақытша шегінді, бірақ 1528 жылы қайтадан пайда болып, Венаға шабуыл жасады және келесі жылы оны қоршауға алды. Олар сол қыста 1532 жылға дейін шегінді, бірақ олардың ілгерілеуі Карл V тарапынан тоқтатылды, бірақ олар Венгрияның көп бөлігін бақылады. Фердинанд кейін Иоанн Запольяны мойындауға мәжбүр болды, ал түріктер 1537 жылдан бастап, Венгрия бөлінген 1547 жылғы уақытша бітімге дейін соғыс жүргізді. Бірақ жаушылық іс-әрекеттер дереу жалғасты, 1562 жылғы Константинополь шарты 1547 жылғы шекараларды бекіткенше. Османдық қауіп 200 жылға созылды.

"Түсіні Австрия"

Рудольф V (архигерцог, император Рудольф II 1576–1612), Максимилианның үлкен ұлы, Османдық қауіп-қатерге байланысты астанасын Венадан Прагаға көшірді. Ол өнер мен ғылымды қорғаушы ретінде танымал болды, бірақ басқаруда нашар болды. Оның мұрасының бірі Габсбургтердің императорлық тәжі. Ол көптеген бауырларының (олардың алтауы ересекке дейін жетті) арасында жауапкершілікті бөліп беруді қалағандықтан, елдегі саясаттың әртүрлілігіне себепкер болды. Осы делегациялардың бірі – оның інісі Матиас 1593 жылы Австрияның губернаторы болып тағайындалды. 1595 жылы «Жоғарғы Австрияны» иеленуімен оның билігі күшті күшейді, себебі қалған Ішкі Австрия аймақтары сол кезде 17 жастағы Фердинанд III-нің қолында болды. Бірақ ол басқаруды тағы бір інісі Максимилиан III-ке тапсырды. 1593 жылы ол 1568 жылдан бері қайта жаңғырған шабуылдарға байланысты Османдықтармен жаңа қақтығысты бастады, бұл 1593–1606 жылдардағы Ұзақ немесе Он бес жылдық соғыс ретінде белгілі болды. Келісімге келуге дайын болмаған және жаңа крест жорығын жоспарлағандықтан, нәтижесі апатты болды, 1604 жылы шаршаған венгрлер көтеріліс жасады. Венгрия мәселесі сол жерде контрреформаны енгізу әрекеттерімен одан әрі ушықты. Осының салдарынан ол Венгрияны Матиасқа тапсырды, ол 1606 жылы венгрлермен Вена және түріктермен Зситваторок бейбітшілік шартын жасады. Нәтижесінде Трансильвания тәуелсіздікке және протестанттыққа ие болды. Осы оқиғалар бауырлар арасында қақтығысқа (Bruderzwist) әкелді. Мелхиор Клель Матиас билікке келуі үшін архигерцогтардың құдайына қарсы қастандық жасады. 1608 жылы Рудольф өзінің көптеген аймақтарын оған тапсырды. Одан әрі туған қақтығыстар Матиас 1611 жылы ағасын түрмеге қамауына әкелді, ол императордың бос титулынан басқа барлық билігінен бас тартты, келесі жылы қайтыс болды және оның орнын Матиас басты. Осылайша Матиас 1608 жылы архигерцогтыққа ие болды, ал 1612 жылы император болды, 1619 жылы қайтыс болғанға дейін билік етті. Оның билігі кіші інісі Максимилиан III-пен қақтығыстармен ерекшеленді, ол қатаң католик болды және «Ішкі Австрияның» Фердинанд II-ін мұрагер ретінде қолдады, ол 1593 және 1595 жылдар аралығында «Жоғарғы Австрияны» басқарғаннан кейін оның регенті болды. Бұл қақтығыстар Габсбургтердің елдiк иеліктері мен протестанттық мүдделеріне қатысты әлсiздiгiн күшейтті. Матиас астананы Прагадан Венаға көшірді және 1615 жылы келісім арқылы Түркиядан бейбітшілік сатып алды. Сол кезде империяда діни ынтақ күшейді, тіпті Венаның епископы (1614) және кардиналы (1615) болған Клель де католиктердің экстремистері, соның ішінде Фердинанд II, тым жұмсақ деп есептеді. Соғыс жақындап келе жатқандай болды, ал 1618 жылдың 23 мамырында Прагада екі кеңсе қызметкеріне жасалған шабуыл (Прагадан лақтыру) толыққанды соғыстың бастамасы болды. Матиас, ағасы Рудольф сияқты, Клельді түрмеге қамаған Фердинандтан бірте-бірте оқшауланды. 1619 жылы мұрагерлікке кезегі келген келесі ағасы Альберт VII болды, бірақ ол бірнеше ай ішінде Фердинанд II пайдасына орнынан бас тартуға көндірілді.

Rudolf V (Archduke, Emperor Rudolf II 1576–1612), Maximilian's eldest son, moved his capital from Vienna to the safer venue of Prague, in view of the Ottoman threat. He was noted as a great patron of the arts and sciences but a poor governor. Among his legacies is the Imperial Crown of the Habsburgs. He preferred to parcel out his responsibilities among his many brothers (of whom six lived to adulthood), leading to a great heterogeneity of policies across the lands. Among these delegations was making his younger brother Mathias, Governor of Austria in 1593. In acquiring "Upper Austria" in 1595, his powers were considerably increased, since the remaining Inner Austria territories were in the hands of Ferdinand III who was only 17 at the time. However he handed over the administration to Maximilian III, another younger brother. In 1593 he instigated a new conflict with the Ottomans, who had resumed raids in 1568, in the so called Long or Fifteen Year War of 1593 to 1606. Unwilling to compromise, and envisioning a new crusade the results were disastrous, the exhausted Hungarians revolting in 1604. The Hungarian problem was further exacerbated by attempts to impose a counterreformation there. As a result, he handed over Hungary to Mathias who concluded the Peace of Vienna with the Hungarians, and Peace of Zsitvatorok with the Turks in 1606. As a result, Transylvania became both independent and Protestant. These events led to conflict (Bruderzwist) between the brothers. Melchior Klesl engineered a conspiracy of the archdukes to ensure Mathias' ascendancy. By 1608 Rudolf had ceded much of his territory to the latter. Further conflict led to Mathias imprisoning his brother in 1611, who now gave up all power except the empty title of emperor, dying the following year and being succeeded by Mathias. Thus Mathias succeeded to the Archduchy in 1608, and became emperor in 1612, until his death in 1619. His reign was marked by conflict with his younger brother Maximilian III who was a more intransigent Catholic and backed the equally fervent Ferdinand II of "Inner Austria" as successor, having served as his regent between 1593 and 1595, before taking over "Upper Austria". The conflicts weakened the Habsburgs relative to both the estates and the Protestant interests. Mathias moved the capital back to Vienna from Prague and bought further peace from Turkey, by a treaty in 1615. Meanwhile, religious fervor in the empire was mounting, and even Klesl by now Bishop of Vienna (1614) and Cardinal (1615) was considered too moderate by extremist Catholics, including Ferdinand II. War was in the air, and the assault on two roral officials in Prague on 23 May 1618 (The Defenestration of Prague) was to spark all out war. Mathias, like his brother Rudolf, became increasingly isolated by Ferdinand who had imprisoned Klesl. The next brother in line for succession in 1619 was Albert VII, but he was persuaded to step down in favour of Ferdinand II within a few months.

Реформация және контрреформация

Бұл кезеңде дін саясатта маңызды рөл атқарды, тіпті төзімділіктің де екі лагерьдің қарама-қайшы талаптарына тап болған шектеулері болды. Түрік қауіп-қатеріне ең жақын эрцгерцог ретінде Максимилиан II әкесінің төзімділік және келісім саясатын жалғастырып, 1571 жылы ақсүйектер үшін протестантизмді заңдастырған Ассекурацияны (құқықтық кепілдік) берді, ал Карл II 1572 жылы Religionspazifikation жасады, ал алыс Тирольде Фердинанд II одан да қатаң болуға мүмкіндік алды. Максимилиан II-нің саясатын оның ұлдары Рудольф V және Матиас жалғастырды. Жоғарғы Австриядағы Реформацияның күші ішкі жіктерге байланысты әлсіресе, Төменгі Австрияда Мелхиор Хлель протестант уағыздаушыларын қуғынға салыстырып, қайта дінге оралуды белсенді түрде насихаттап, күшті католиктік қарсылық көрсетті. 1578 жылы Карл II-нің тағы бір уәкілеттігі – Бруккер Пазификациясы көбірек қарсылыққа ұшырады. Католиктік жаңғыру 1595 жылы иезуиттерде білім алған Фердинанд II ересек болғанда басталды. Ол 1590 жылы әкесі Карл II-нің орнын басып, Ішкі Австрияда билік жүргізіп, өкімшілік еткен провинцияларында ерестіктерді ыждағатпен жойды. Реформация комиссиясы мәжбүрлі католиктікке қайта оралу процесін бастады және 1600 жылға қарай Грац пен Клагенфурт қалаларында осы процесті жүзеге асырды. Бұрынғы австриялық билеушілерден өзгеше, Фердинанд II діни қақтығыстардың Осман империясына қарсы тұру қабілетіне әсері туралы алаңдамады. Контрреформация 1648 жылы отыз жылдық соғыс аяқталғанға дейін жалғасты.

Фердинанд II (1619-1637) және Габсбургтер

1619 жылы өзінің туысы Матиас орнына император (Фердинанд II ретінде) сайланғанда, ол мұрагерлік провинцияларды ғана емес, Богемияны, Габсбург Венгриясын және Киелі Рим империясының көп бөлігіндегі протестанттық Еуропаны қайта католикке айналдыруға күшті күш салды. Фердинанд II-нің қатал, кешірімсіздік танытуының нәтижесінде, 1618 жылғы мамырда Богемиядағы көтеріліс ретінде белгілі поляризациялық бірінші кезеңде діни Отыз жылдық соғыс басталды. 1620 жылы Богемия көтерілісі басылғаннан кейін, ол Богемия мен Австриядағы протестантизмді жоюға тырысты, бұл диетаның билігін азайтудағы әрекеттері сияқты табысқа жетті. Контрреформацияның діни қысымы 1627 жылы провинциялық жарлықпен (Verneuerte Landesordnung) шарына жетті. Бірнеше алғашқы жеңілістерден кейін Фердинанд II келісімге дайынрақ болды, бірақ католиктер жағдайды өзгертіп, қарулы күштерде үнемі жеңіске жеткен соң, ол 1555 жылғы жағдайды (Аугсбург бейбіт шарты) қалпына келтіру үшін 1629 жылы Реституция эдикті жариялады, бұл бейбіт келіссөздерін күрделендіріп, соғыстың қалған бөлігін ұзартты. Соғыстың ортасындағы табыстар Фердинанд II-ні одан да бекемдеді, оның әскерлері Франкенбург лотереясы (Frankenburger Würfelspiel) (1625), 1626 жылғы шаруалар көтерілісін басу және Магдебургтің тонау (1631) сияқты зұлматтарға ұшырады. Саксониямен Прага бейбіт шартын (1635) жасағанына қарамастан, және осылайша протестанттармен ішкі немесе азаматтық соғыс аяқталғанымен, көптеген шетелдік мемлекеттердің араласуына байланысты соғыс жалғасты.

Фердинанд III және бейбітшілік процесі (16371648)

1637 жылы Фердинанд II қайтыс болған кезде, соғыс Габсбургтар үшін өте қиын жағдайға ұшырады, ал оның ұлы Фердинанд III (1637–1657), бұрын әскери қолбасшыларының бірі болған, әкесінің радикализмінің салдарынан туған жағдайды түзету міндетімен бетпе-бет келді. Фердинанд III әлдеқайда сақтықпен әрекет етті және сарайдағы бейбітшілік жақтастарының көшбасшысы саналды, 1635 жылы Прага бейбіт шартының жасалуына көмектесті. Бірақ соғыстағы үнемі жеңілістерге байланысты, ол 1648 жылы Вестфалия бейбіт шартын жасауға мәжбүр болды, осылайша соғыс аяқталды. Соғыстың соңғы кезеңіндегі оның маңызды қадамдарының бірі – неміс мемлекеттеріне одан әрі тәуелсіздік беру болды (соғыс және бейбіт кезеңдегі ius belli ac pacis құқықтары), бұл император мен мемлекеттер арасындағы күш тепе-теңдігін мемлекеттердің пайдасына біртіндеп өзгерте түсті.

Бағалау

Соғыстың түпкі себептері анықталмаса да, ол Габсбургтердің шектен тыс әрекеттерінен туындап, ішкі даудан басталып Еуропаның көп бөлігін қамтыды. Кейде Габсбургтердің саяси гегемония мен діни біртүзілділік мақсатына қол жеткізуге көмектесетіндей болғанымен, олар осы мақсатқа толыққанды қол жеткізе алмады, тек өз орталық аймақтарында ғана биліктерін сақтап қалды. Отыз жылдық соғыс кезінде күштеп дін ауыстырулар мен жер аударулар, сондай-ақ протестанттардың кейінгі табыстары Габсбургтердің Киелі Рим империясы үстінен бақылауын әлсіретті. Габсбургтер үшін аумақтық шығындар салыстырмалы түрде шағын болғанымен, империяның күші күрт төмендеді, билеушінің билігі азайды, ал империя шекарасында жаңа күш орталықтары пайда болды, бұл Еуропадағы күш тепе-теңдігін өзгертті. Енді аймақтар ұлттық мемлекеттер сияқты жұмыс істей бастады. Әлемдік монархия құру арманынан айырылған Габсбургтердің мұрагерлік жерлеріндегі әскери науқандар діни тазаруда сәтті болды, бірақ Венгрияны қайтадан католик дініне көшіруге ешқашан қол жеткізілмеді. Тек Төменгі Австрияда және тек ақсүйектер арасында ғана протестантизмге төзімділік танытылды. Көптеген адамдар эмиграцияға кетті немесе дінін өзгертті, ал кейбіреулері құпия протестанттар (криптопротестанттар) ретінде келісімге келді, нәтижесінде шартты түрдегі біртүзілділік орнады. Богемиялық көтерілістің басылуы чех мәдениетін жойды және неміс тілін Габсбургтердің абсолюттік билігінің құралы ретінде орнатты. Австрия монархтары мұрагерлік билік базасында бұрынғыдан да көп бақылауға ие болды, династиялық абсолютизм нығайтылды және аймақтық билік азайды. Алайда, Австрия демографиялық және қаржылық жағынан қиындықтарға тап болды, нәтижесінде ұлттық мемлекет ретінде әлсіреп қалды. Барокко стиліндегі Австрия монархиясы құрылды. Сыртқы бейне мен ішкі сенім арасындағы қарама-қайшылыққа қарамастан, әлем Австрияны күшпен біртүзілділік пен шіркеу мен мемлекеттің бірігуінің символы ретінде қарастырды.

Соғыстың әсері

Адам өмірінің жоғалғандары тұрғысынан, Отыз жылдық соғыс кезінде Фердинанд II-нің қатаң контрреформация шаралары мен оның қатал әдістерінен туындаған экономикалық, әлеуметтік және демографиялық өзгерістер, сондай-ақ жалданба әскерлерінің дерлік үздірілмей жұмыс істеуі, неміс мемлекеттеріндегі өлім-жұлымға және халқының трагедиялық азаюына елеулі үлес қосты. Кейбір есептерге сәйкес, соғыс кезінде азаматтық халықтың өлімі жалпы санының 50%-ына дейін жеткен. Зерттеулер көбінесе өлімнің себептерін аштықтан немесе эндемикалық ауруларға қарсы тұру қабілетінің әлсіреуінен (азық-түлік жетіспеуі салдарынан) деп көрсетеді, бұл аурулар Орталық Еуропа халқы арасында қайта-қайта эпидемия деңгейіне жетті. Неміс мемлекеттері осы уақытқа дейін ең ірі жалданба әскерлерінің жиналатын және соғыс жүргізілетін аймағы болды. Әскерлер провинциялар бойынша шабуылдап, босқындарға айналған немесе жерлерінде қалған адамдардың азығын тонады, олардың діні мен адалдығына қарамастан. Екі тараптың әскерлері де қала тұрғындары мен шаруаларды қайта-қайта қиратты және зорлық-зомбылыққа ұшыратты, соғыстан қашқан немесе Фердинандтың билігі кезінде католиктік контрреформацияның репрессияларынан қашқан тұрғындарға мүлде ештеңе қалдырмады.

Династиялық мұрагерлік және жерлерді қайта бөлу

Австрия жерлері 1620 жылы бірыңғай әмірлікке бірікті, бірақ Фердинанд II 1623 жылы Габсбургтер дәстүрімен оларды қайта бөліп, кіші інісі Леопольд V (1623–1632) –ге «Жоғарғы Австрияны» (Қосымша Австрия және Тирольді) берді, ол бұл аймақтың бұрынғы губернаторы еді. Жоғарғы Австрия 1665 жылға дейін Леопольдтің ұрпақтарының басқаруында болып, содан кейін Леопольд I басқаратын аға әулетке қайта өтті. Леопольд V-тің ұлы Фердинанд Карл 1632 жылы Жоғарғы Австрияны басқарды. Бірақ ол сол кезде төрт жаста болғандықтан, оның анасы Клаудия де Медичи 1646 жылға дейін регенттік қызметін атқарды.

Монархияны құру: Австрияның билікке көтерілуі (16481740)

Отыз жылдық соғыстың кері соққыларына қарамастан, Австрия экономикалық және демографиялық жағынан қалпына келіп, жаңа гегемонияны нығайта алды, ол көбінесе австриялық барокко деп аталады. 1714 жылға қарай Австрия қайтадан үлкен державаға айналды. Алайда, Габсбургтердің заңдылығының діни және саяси біртүзілілікке тәуелділігі Ағарту дәуірінде оны көнешіл етіп шығарды. Дегенмен, Австрияда барокко өнері мен сәулеті гүлденді. Бейбіт уақытта Фердинанд III (1637–1657) өнердің ұлы меценаты және музыкант болды. Фердинанд 1657 жылы қайтыс болғаннан кейін оның орнын ұлы Леопольд I (1657–1705) басты, оның билігі салыстырмалы түрде ұзақ болды. Осы уақытта "Жоғарғы Австрияда" Фердинанд Карл (1632–1662) өнерге де демеушілік көрсеткенімен, абсолюттік және әсем стильде билік жүргізді. Оның інісі Зигмунд Франциск (1662–1665) 1662 жылы қысқа мерзімге билік етті, бірақ 1665 жылы мұрагерсіз қайтыс болғаннан кейін оның жерлері Леопольд I-ге қайта өтті. Осылайша, 1665 жылдан бастап Австрия бір архигерцогтық астында толыққанды біріктірілді.

Леопольд I (16571705): Соңғы бірігу және Осман империясынан босату

Леопольд I билігі соғыстардың қайта басталуымен белгіленді. 1657 жылы әкесінің орнын басудан бұрын, ол Швецияның отыз жылдық соғысқа қатысуынан кейін пайда болған Екінші Солтүстік соғысқа (1655–1660) қатысты, онда Австрия Польша жағына шығып, Швецияның одақтасы және Осман протектораты Трансильванияны жеңді. Соғыстың соңында 1660 жылы Осман империясы Трансильваниядағы Наггварадты басып алды, бұл княздықтың құлдырауының басталуын және Габсбургтердің ықпалының күшеюін білдірді. Трансильваниялықтар Осман империясы мен Габсбургтердің құпия келісімдерінен хабарсыз, көмек сұрау үшін Венаға жүгінді. Австрияның бақытына орай, Түркия Отыз жылдық соғыс кезінде өзге мәселелермен айналысқандықтан, шығыс жағынан шабуылға ұшырау қаупі болған жоқ. Түріктер Австрияға қатысты нақты ниеттерін 1663 жылға дейін білдірмеді, бұл Осман армиясы үшін келесі жылы Сент-Готтард шайқасында жеңіліске ұшырауына себеп болды. Келесі жылы Сент-Готтард шайқасында жеңіліске ұшырады. Батыстағы француздармен мәміле жасау қажеттілігінен туындаған шарттар венгрлерді ашуландырды, олар көтеріліс ұйымдастырды. Жағдайды ушықтырып, Леопольд көтерілісшілердің басшыларын жазалағаннан кейін, қарсы реформа жүргізуге тырысты, бұл діни азамат соғысына әкеп соқты, бірақ 1681 жылы ол кейбір жеңілдіктер жасады. Осылайша, 1680-ші жылдардың басында Леопольд венгрлердің көтерілісіне қарсы тұрды, оған Осман империясы қолдау көрсетті және қарсы жақтағы француздар ынталандырды. Сонымен қатар, Австрия Франко-голланд соғысына (1672–1678) қатысты, ол Нимвеген келісімдерімен аяқталды, осы келісімдер француздарға маңызды мүмкіндіктер (қайта біріктірулер) берді. Француздардың, енді күшті державаның, әрекеттері Леопольдты түріктермен болған артықшылығын пайдаланудан алдыртты, ал Австро-Осман қарым-қатынастары Вашар бейбіт шартымен реттелді, бұл шарт жиырма жылға бейбітшілік сақтауға мүмкіндік берді. Алайда, қайта біріктірулер Австрияға қажетті француз бейтараптығын қамтамасыз етті, ал Австрия шығысқа қарай бақылауды күшейтті. 1682 жылы Осман империясы Габсбургтердің шабуылдарына жауап ретінде Австрияға қарсы жорыққа шықты, 1683 жылы Венаға жетіп, қаланы қоршауға алды. Вена жақсы бекітілгендіктен, оны алу оңай болмады. Біріккен күштер ақырында басымдық танытып, қоршаудан шығу 1686, 1687 және 1697 жылдары жеңістерге әкелді, нәтижесінде 1699 жылы Карловиц шартына қол қойылды (Белград 1688 жылы алынды, бірақ 1690 жылы қайта басып алынды). Бұл Австрияның Орталық Еуропаның оңтүстігіне басымдығын қамтамасыз етті және империя құрамына көптеген сербтерді қосты, олар келесі ғасырлардағы саясатқа үлкен әсер етті. Шығыс шекарасы енді қауіпсіз болғандықтан, Вена гүлдене бастады (Вена gloriosa) және дәстүрлі шекарасынан тысқары кеңейді. Шығыста Леопольд қатал шаралардың тиімді еместігін түсінді және оны қабылдады, 1691 жылғы Diploma Leopoldianum арқылы венгр диетасына құқықтар берді. Алайда, әскери жағынан бұл Австрияны Батыс Еуропадағы жаңа соғыстарға қатысуға мүмкіндік берді. Австрия Батыс Еуропадағы Франциямен бәсекелестікке көбірек араласып, Аугсбург лигасының соғысында (1688–1697) француздармен шайқасты. Ішкі саясатта Леопольдтың билігі 1670 жылы Венадан еврейлерді қууымен ерекшеленді, бұл аймақ Леопольдштадт деп аталды. 1680 жылы Леопольд жер иелері мен шаруалар арасындағы қатынасты қайта реттейтін "Прагматика" заңын қабылдады.

Leopold I's reign was marked by a return to a succession of wars. Even before he succeeded his father in 1657, he was involved in the Second Northern War (1655–1660) a carry over from Sweden's involvement in the Thirty Years' War, in which Austria sided with Poland, defeating Transylvania, a Swedish ally and Ottoman protectorate. At the end of that war the Ottomans overran Nagyvárad in Transylvania in 1660, which would mark the beginning of the decline of that principality and increasing Habsburg influence. In vain the Transylvanians appealed to Vienna for help, unaware of secret Ottoman Habsburg agreements. Fortunately for Austria, Turkey was preoccupied elsewhere during the Thirty Years' War when she would have been vulnerable to attack on her eastern flanks. It was not until 1663 that the Turks developed serious intentions with regard to Austria, which let to a disastrous event for the Ottoman army, being defeated at the Battle of Saint Gotthard the following year. The terms, dictated by the need to deal with the French in the west, were so disadvantageous that they infuriated the Hungarians who revolted. To make matters worse, after executing the leaders, Leopold attempted to impose a counter reformation, starting a religious civil war, although he made some concessions in 1681. Thus by the early 1680s Leopold was facing Hungarian revolt, backed by the Ottomans and encouraged by the French on the opposite flank. Meanwhile, Austria became involved elsewhere with the Franco Dutch War (1672–1678) which was concluded with the Treaties of Nijmegen giving the French considerable opportunities (reunions), indeed the activities of the French, now also a major power, distracted Leopold from following up his advantage with the Turks, and Austro Ottoman relationships were governed by the Peace of Vasvár which would grant some twenty years relief. However the reunions bought a badly needed French neutrality while Austria kept watch to the east. The Ottomans next moved against Austria in 1682 in retaliation against Habsburg raids, reaching Vienna in 1683, which proved well fortified, and set about besieging it. The allied forces eventually proved superior and the lifting of the siege was followed by a series of victories in 1686, 1687 and 1697, resulting in the Treaty of Karlowitz (1699), Belgrade having fallen in 1688 (but recaptured in 1690). This provided Austrian hegemony over southern Central Europe and introduced a large number of Serbs into the Empire, who were to have a major impact on policies over the ensuing centuries. With the eastern frontier now finally secured, Vienna could flourish (Vienna gloriosa) and expand beyond its traditional limits. In the east Leopold was learning that there was little to be gained by harsh measures, which policy bought his acceptance and he granted the Hungarian diet rights through the Diploma Leopoldianum of 1691. However, on the military front, this merely freed up Austria to engage in further western European wars. Austria was becoming more involved in competition with France in Western Europe, fighting the French in the War of the League of Augsburg (1688–1697). On the domestic front, Leopold's reign was marked by the expulsion of the Jews from Vienna in 1670, the area being renamed Leopoldstadt. While in 1680 Leopold adopted the so called Pragmatica, which re regulated the relationship between landlord and peasant.

Испания мұрагерлік соғысы (17011714): Иосиф I мен Карл III

Барлығының ең күрделісі – испандық мұрагерлік соғысы (1701–1714) болды, онда француз және австриялықтар (сондай-ақ олардың британдық, голланд және каталондық одақтастары) испан Габсбургтарының кең аумақтарын мұраға алу үшін күресті. Бұл соғыстың себебі 1701 жылы бос қалған испан тағына Австрияның болашақ Карл III-нің (1711–1740) талап етуі болды. Леопольд соғысқа қатысты, бірақ оның нәтижесін көре алмады, 1705 жылы оның орнын Жозеф I басты. Жозефтің билігі қысқа болды және соғыс 1714 жылы аяқталды, сол кезде оның інісі Карл III оны алмастырды. Француздар Испания мен оның колонияларын Людовик XIV-нің немересіне бағындырғанмен, австриялықтар да Батыс Еуропада маңызды табыстарға қол жеткізді, оның ішінде бұрынғы испандық Нидерландтар (қазір Австриялық Нидерландтар деп аталады, қазіргі Бельгияның көп бөлігін қамтиды), Солтүстік Италиядағы Милан герцогтігі және Оңтүстік Италиядағы Неаполь мен Сардинияны иеленді. (Соңғысы 1720 жылы Сицилияға сатылды). 1714 жылы соғыс аяқталған кезде Австрия Еуропалық саясатта маңызды рөл атқаратын мемлекетке айналды. Соғыс аяқталғаннан кейін Австрияның одақтастары француздармен келісімдер жасасуға барып, оны тастап кетті, ал Карл 1714 жылы Раштатт шартына қол қойды. Габсбургтар барлық қалағандарын иемденбесе де, Раштатт және Карловиц шарттары арқылы маңызды табыстарға қол жеткізіп, билігін нығайтты. Оның билігінің қалған бөлігінде Австрия осы айқын табыстарының көп бөлігінен бас тартты, себебі Карл Габсбург әулетінің жойылуынан қатты қорқып жүрді.

Карл III: Мұрагерлік және прагматикалық санкция (1713-1740 жж.)

Чарльздың өзінің де мұрагерлік мәселесі туындады, себебі оның тірі қалған екі қызы ғана болды. Оның шешімі – 1713 жылғы Прагматикалық санкция арқылы тек еркектерге ғана мұрагерлік құқығын беруді жою болды. 1703 жылы оның әкесі Леопольд VI ұлдарымен келісім жасады, ол әйелдерге мұрагерлік құқығын берді, бірақ бұл келісім егжей-тегжейсіз болды және белгісіздікке орын қалдырды. Прагматикалық санкция осы келісімді күшейтті және Габсбургтер жерлерінің ажырамас болуын (indivisibiliter ac inseparabiliter) қамтамасыз етті. Бұл Венгриямен одақтың заңдық негізін құрып, Габсбургтер монархиясын заңдастырды. Ол 1867 жылғы Аустрия-Мажар келісімімен расталды және 1918 жылға дейін сақталды. Содан кейін Чарльз келісімді нығайту үшін көршілес мемлекеттермен келіссөздер жүргізуі керек болды. Ішкі келіссөздер салыстырмалы түрде оңай болды және 1723 жылға қарай заңға айналды. Чарльз енді басқа державалардың өзінің қызы Мария Терезияны мұрагер ретінде мойындауы үшін аумақ және билік бойынша нақты артықшылықтар ұсынуға дайын болды. Мұрагердің некеге тұру мүмкіндігі және оның Еуропалық билік тепе-теңдігіне қалай әсер етуі де қиын мәселе болды. 1736 жылы Франциск Стефан Лотарингиялықты таңдау басқа державалар, әсіресе Франция үшін ұнамады. 18 ғасырдың басында соғыс Еуропа өмірінің бір бөлігі болып қала берді. Австрия Төрттік одақ соғысына қатысты және 1720 жылғы Гаага шартының нәтижесінде Габсбургтер жерлері ең үлкен аумақтық кеңеюге жетті. 1733 жылы Польша мұрагерлік соғысы басталды, ал 1738 жылғы Вена шартында Австрия Неаполь мен Сицилияны испандық Инфанте Дон Карлосқа Парма мен Испанияның кішкентай герцогтығына және Францияның Прагматикалық санкцияны мойындауына алмастырды. Чарльздың патшалық құрған жылдарының соңында түріктерге қарсы соғыстар да болды, 1716-1718 жылдары сәтті ұрыстан басталып, Пасаровиц шартымен аяқталды. 1737-1739 жылдардағы соғыс сәл сәтті болды, нәтижесінде Австрия Белградтан және басқа шекаралық аймақтардан айырылды. Ішкі салада әскери және саяси табыстар экономикалық өсіммен және халықтың қайта қоныстануымен (Schwabenzug) бірге жүрді, Австрия жоғары барокко дәуіріне енді, онда көптеген жаңа ғимараттар салынды, оның ішінде Бельведер (1712-1783) және Карлскирхе (1716-1737) бар, бұл дәуірдің көрнекті сәулетшілері, мысалы, Фишер, Хильдебрандт және Прандтауэр еңбектерімен ерекшеленді. Алайда Габсбургтердің қаржысы нашар болды. Олар соғыстарын қаржыландыру үшін Сэмюэл Оппенгеймер сияқты еврей банкирлеріне сенеді, содан кейін оны банкротқа ұшыратты. Бірақ Австриядағы қаржы жүйесі ескірген және жеткіліксіз болып қалды. 1740 жылы Чарльз қайтыс болған кезде қазынаның қоры дерлік таусылған еді. Австриядағы діни төзімсіздік, бұрынғыда Erblande және көршілес католик аймақтарында сұрақсыз болған, 1731 жылы 22 000 күдікті крипто-протестанттар Салцбург архиепископының бұйрығымен Салцбург пен Салцкамергуттен қуылғанда, қысымға ұшырады. 1726 және 1727 жылдары Familiantengesetze бойынша Богемия мен оның айналасындағы аймақтардағы еврей халқына да ұқсас төзімсіздік көрсетілді. Егер экономикалық салдарлар ескерілмегенде және Батыс Еуропаның рационалистік идеяларына бейімделу қажет болмағанда, жағдай одан да нашарлап кеткен болар еді. Олардың арасында ұлттық мемлекетте экономикалық өзін-өзі қамтамасыз етуді қолдаған камерализм болды. Осылайша Линцер жүн фабрикасы сияқты отандық өндірістер құрылды және қолдау көрсетілді, бірақ мұндай идеялар көбінесе аристократия және шіркеу сияқты жеке мүдделерге бағынды. Рационалистік табиғат пен халыққа басымдық беру Габсбургтердің элиталық және құдайлық билігіне қарсы болды. Ақырында сыртқы күштер Австрияға рационализмді қабылдауға мәжбүрледі. 1740 жылы қайтыс болған кезде Чарльз III Прагматикалық санкцияны Еуропаның көптеген державаларының мойындауын қамтамасыз етті. Қалған мәселе – бұл оның Еуропалық династиялардың күрделі билік ойындарында орындалуы мүмкін бе екендігі.

For Charles now had succession problems of his own, having only two surviving daughters. His solution was to abolish sole male inheritance by means of the Pragmatic Sanction of 1713. In 1703 his father Leopold VI had made a pact with his sons that allowed for female inheritance but was vague on details, and left room for uncertainty. The Pragmatic Sanction strengthened this and in addition made provision for the inseparability (indivisibiliter ac inseparabiliter) of the Habsburg lands. This was to form the legal basis for the union with Hungary and to legitimise the Habsburg monarchy. It would be confirmed by the Austro Hungarian Compromise of 1867 and would last to 1918. He then needed to strengthen the arrangement by negotiating with surrounding states. Internal negotiation proved to be relatively simple and it became law by 1723. Charles was now willing to offer concrete advantages in territory and authority in exchange for other powers' worthless recognitions of the Pragmatic Sanction that made his daughter Maria Theresa his heir. Equally challenging was the question of the heir apparent's marital prospects and how they might influence the European balance of power. The eventual choice of Francis Stephen of Lorraine in 1736 proved unpopular with the other powers, particularly France. War continued to be part of European life in the early 18th century. Austria was involved in the War of the Quadruple Alliance and the resulting 1720 Treaty of The Hague was to see the Habsburg lands reach their greatest territorial expansion. War with France had broken out again in 1733 with the War of the Polish Succession whose settlement at the Treaty of Vienna in 1738 saw Austria cede Naples and Sicily to the Spanish Infante Don Carlos in exchange for the tiny Duchy of Parma and Spain and France's adherence to the Pragmatic Sanction. The later years of Charles's reign also saw further wars against the Turks, beginning with a successful skirmish in 1716–1718, culminating in the Treaty of Passarowitz. Less successful was the war of 1737–1739 which resulted in the Austrian loss of Belgrade and other border territories at the Treaty of Belgrade. On the domestic front military and political gains were accompanied by economic expansion and repopulation (Schwabenzug), as Austria entered the period of High Baroque with a profusion of new buildings, including the Belvedere (1712–1783) and Karlskirche (1716–1737), exemplified by the great architects of the period, such as Fischer, Hildebrandt and Prandtauer. However the Habsburgs' finances were fragile. They had relied on Jewish bankers such as Samuel Oppenheimer to finance their wars, and subsequently bankrupted him. However the financial system in Austria remained antiquated and inadequate. By the time of Charles' death in 1740 the treasury was almost depleted. Religious intolerance in Austria, once unquestioned in the Erblande and the neighbouring catholic territories became the subject of more intense scrutiny by 1731 when 22,000 suspected crypto Protestants were expelled from Salzburg and the Salzkammergut by the Prince Archbishop of Salzburg. Similar intolerance was displayed to the Jewish population in Bohemia and surrounding areas under the Familianten (Familiantengesetze) in 1726 and 1727. Worse would have followed had there not also been a realisation that there were economic consequences and that some accommodation was required to the more rationalist ideas of western Europe. Among these was cameralism which encouraged economic self sufficiency in the nation state. Thus domestic industries such as the Linzer Wollzeugfabrik were founded and encouraged, but often such ideas were subjugated by vested interests such as aristocracy and church. Rationalist emphasis on the natural and popular were the antithesis of Habsburg elitism and divine authority. Eventually external powers forced rationalism on Austria. By the time of his death in 1740, Charles III had secured the acceptance of the Pragmatic Sanction by most of the European powers. The remaining question was whether it was realistic in the complicated power games of European dynasties.

Мария Тереза және реформа (17401780)

Карл III 1740 жылғы 20 қазанда қайтыс болды, оның орнына оның қызы Мария Тереза таққа отырды. Бірақ ол бірден императрица болмады, бұл атақ Карл VII-ге (1742–1745) көшті. 1440 жылдан 1806 жылға дейін Габсбург әулетінен тысқары біреуге императорлық тәждің тиюі – бұл жалғыз жағдай еді, Карл VII 1713 жылғы Прагматикалық санкцияны мойынламаған көптеген билеушілердің бірі болды. Көптеген адамдар күткендей, басқа елдердің берген кепілдіктері Мария Терезаға көп пайда әкелмеді.

Австрия мұрагерлік соғысы (17401748)

1740 жылы 16 желтоқсанда Пруссия әскерлері Ұлы Фридрихтің басшылығымен Силезияға басып кірді. Бұл Австрия мен Пруссия арасындағы үш Силезия соғысының біріншісі болды (1740–1742, 1744–1745 және 1756–1763). Көп ұзамай, басқа державалар Австрияның әлсіздігін пайдаланып, өз мүдделерін көздеуге кірісті. Карл VII мұрагерлік жерлер мен Богемияға талап етті және Австриялық Нидерландыны бағындыруды көздеген Франция королі оған қолдау көрсетті. Испания мен Сардиния Италияда аумақтар алуға үміттенді, ал саксондықтар Саксонияны Польша Корольдігімен байланыстыратын жерлерді иеленгісі келді. Франция тіпті Австрияны бөлісуді де жоспарлады. Австрияның одақтастары – Ұлыбритания, Голланд Республикасы және Ресей – қақтығысқа араласудан сақтанды; нәтижесінде, Ұлыбритания ғана маңызды қолдау көрсетті. Осылайша Австрия мұрагерлік соғысы (1740–1748) басталды, ол Еуропа тарихындағы ең қиын түсінікті және оқиғасыз соғыстардың бірі болып есептеледі. Соғыс барысында Австрия, Пруссияға Силезияның көп бөлігін жоғалтса да, өз өзін сақтап қалды. Бұл оның ең бай және өнеркәсіптік дамыған провинцияларының бірін жоғалтуымен аяқталды. Австрия үшін мұрагерлік соғыс – бірнеше соғыстың тізбегі болды. Біріншісі 1742 жылы Бреслау шартымен, екіншісі (1744–1745) Дрезден шартымен аяқталды. Алайда, жалпы соғыс 1748 жылы Экс-ла-Шапель шартына қол қойылғанға дейін жалғасты. 1745 жылы Бавариялық сайлаушы император Карл VII билікке келгеннен кейін, Мария Терезаның күйеуі, Тоскананың Ұлы герцогы Франциск Лотарингиялық император болып сайланды, бұл лауазымды Габсбургтерге (немесе, дәлірек айтқанда, Габсбург-Лотарингия үйіне) қайтарды. Франциск 1765 жылы қайтыс болғанға дейін номиналды тәжді ұстады, бірақ атқарушылық функцияларды императрица Мария Тереза жүзеге асырды. 1713 жылғы Прагматикалық санкция Габсбургтердің және Австрияның Архгерцогтігінің мұрагерлік иеліктеріне қатысты болды, бірақ әйелдер мұрагер бола алмайтын Киелі Рим императоры лауазымына қатысты емес. Сондықтан Мария Тереза императордың жұбайы болды, император регент емес.

On 16 December 1740 Prussian troops invaded Silesia under King Frederick the Great. This was the first of three Silesian Wars fought between Austria and Prussia in this period (1740–1742, 1744–1745 and 1756–1763). Soon other powers began to exploit Austria's weakness. Charles VII claimed the inheritance to the hereditary lands and Bohemia, and was supported by the King of France, who desired the Austrian Netherlands. The Spanish and Sardinians hoped to gain territory in Italy, and the Saxons hoped to gain territory to connect Saxony with the Elector's Polish Kingdom. France even went so far as to prepare for a partition of Austria. Austria's allies, Britain, the Dutch Republic, and Russia, were all wary of getting involved in the conflict; ultimately, only Britain provided significant support. Thus began the War of the Austrian Succession (1740–1748), one of the more confusing and less eventful wars of European history, which ultimately saw Austria holding its own, despite the permanent loss of most of Silesia to the Prussians. That represented the loss of one of its richest and most industrialised provinces. For Austria the War of Succession was more a series of wars, the first concluding in 1742 with the Treaty of Breslau, the second (1744–1745) with the Treaty of Dresden. The overall war however continued until the Treaty of Aix la Chapelle (1748). In 1745, following the reign of the Bavarian Elector as Emperor Charles VII, Maria Theresa's husband Francis of Lorraine, Grand Duke of Tuscany, was elected Emperor, restoring control of that position to the Habsburgs (or, rather, to the new composite house of Habsburg Lorraine), Francis holding the titular crown until his death in 1765, but his empress consort Maria Theresa carrying out the executive functions. The Pragmatic Sanction of 1713 applied to the hereditary possessions of the Habsburgs and Archduchy of Austria but not the position of Holy Roman Emperor, which could not be held by women, thus Maria Theresa was Empress Consort not Empress Regnant.

Жеті жылдық соғыс және Үшінші Силезия соғысы (17561763)

Австрия мұрагерлік соғысын аяқтаған Экс-ла-Шапель келісімінен кейінгі сегіз жыл бойы Мария Тереза пруссиялықтардан кек алуды жоспарлады. Қажеттілікте оған көмектесуге құлықсыз болған британдық және голландтық одақтастары 1756 жылғы «Одақтардың кері бұрылуы» (bouleversement) деп аталатын француздық одаққа алмастырылды, бұл кеңес австриялық канцлер Кауництің (1753–1793) ықпалымен болды. Осының нәтижесінде 1756 жылғы Версаль келісімі жасалды. Сол жылы континентте тағы да соғыс басталды, себебі Фридрих қоршаудан қорқып, Саксонияға алдын ала шабуыл жасады, ал қорғаныс шарты шабуылға айналды. Келесі Үшінші Силезия соғысы (1756–1763, үлкенірек Жеті жылдық соғыстың бір бөлігі) шешілмей қалды, және оның соңында Пруссия Силезияны сақтап қалды, Ресей, Франция және Австрия оған қарсы біріккеніне қарамастан, құрлықтағы маңызды одақтас тек Ганновер ғана болды. Соғыс Австрияны, соғыс басталғанда нашар дайындалған және шаршаған күйде қалдырды. Австрия Франциямен одақты сақтап қалды (1770 жылы Мария Терезаның қызы, Мария Антонияның Дофинге үйленуімен нығайтылды), бірақ Орталық Еуропадағы қауіпті жағдайға да тап болды, Пруссияның Фридрих Ұлы мен Ресейдің Екатерина Ұлы одағына қарсы тұрды. 1768–1774 жылдардағы орыс-түрік соғысы Шығыс Орталық Еуропада ауыр дағдарыс тудырды, Пруссия мен Австрия Ресейдің Балқандағы табыстары үшін өтемақы талап етті, нәтижесінде 1772 жылы Польшаның бірінші бөлінісі болды, онда Мария Тереза Австрияның дәстүрлі одақтасынан Галицияны алды.

Бавария мұрагерлік соғысы (17781779)

Келесі бірнеше жылда Австрия мен Ресей арасындағы қарым-қатынас жақсара бастады. Бавария мұрагерлік соғысы (1778–1779) Виттельсбах әулетінің бавариялық тармағының тоқырауынан кейін Австрия мен Пруссия арасында басталғанда, Ресей Жеті жылдық соғыстағы өзінің одақтасы Австрияны қолдаудан бас тарды, бірақ делдалдық көмек көрсетуді ұсынды. Соғыс 13 мамыр 1779 жылы Тешен конгресінде орыс және француз делдалдарының келіссөздері нәтижесінде, дерлік қан төгілмей аяқталды. Келісім бойынша Австрия Бавариядан Иннвиертлді алды, бірақ Австрия үшін бұл соғысқа дейінгі жағдай сақталды. Бұл соғыс осы дәуір үшін ерекше болды, себебі аурулар мен аштықтан туған қазалар жарақаттардан басып өтті. Бұл соғыс, дипломаттар әскерлермен бірдей үлкен рөл атқарған және неміс дуализмінің (Австрия–Пруссия арасындағы бәсекелестік) бастаулары саналған кабинет соғыстарының соңғысы болып есептеледі.

Реформа

Мария Тереза мен оның жұбайы барокколық абсолютистік консерваторлар болғанымен, бұл прагматизммен теңдестірілді және олар көптен кешіккен реформаларды іске асырды. Осылайша, бұл реформалар оның мұрагері Иосиф II-нің көзқарасы бойынша Ағарту дәуірінде идеологиялық емес, архигерцогтық пен империяның алдында тұрған сын-қатерлерге берілген прагматикалық жауаптар болды. Ұлттық мемлекеттер мен жаңару теорияларымен қақтығыс Австрияны өзгеретін экономикалық және әлеуметтік жағдайларды қабылдаумен, олармен бірге келетін саяси өзгерістерді қабылдамау арасындағы күрделі тепе-теңдікті сақтауға мәжбүр етті. Жаңарумен күресудегі жетіспеушілік Габсбургтердің билігі мен австриялық мәдениет және қоғамда маңызды өзгерістерге алып келді. Мария Тереза мен оның кеңесшілері алдында тұрған бірінші міндеттердің бірі – әулеттің заңдылығы мен беделін қайта орнату болды, бірақ бұл уақыт өте келе мемлекеттің қажеттіліктерін қанағаттандыру қажеттілігімен ауыстырылды.

Басқару және қаржы

Мария Тереза кеңесшілерінің, әсіресе граф Фридрих Вильгельм фон Хаугвиц пен Жерард ван Свитеннің көмегімен қаржы және білім саласында реформалар жүргізді. Көптеген реформалар тиімділікті арттыруға бағытталған еді. Оның қаржылық реформалары мемлекеттік қаржыны едәуір жақсартты, тұңғыш рет дворяндыққа салық салу енгізілді және 1775 жылға қарай теңгерімді бюджетке қол жеткізілді. Әкімшілік деңгейде Хаугвиц басшылығымен бұрын дворяндық пен шіркеуге берілген басқару орталықтандырылды, прусстық үлгідегі тұрақты мемлекеттік қызметшілер құрылды. 1749 жылы Хаугвиц жаңа Directorium in publicis und cameralibus басшысы болып тағайындалды. 1760 жылы бұл реформалар Австрияның мәселелерін шеше алмайтыны және одан әрі реформалар қажет екені анық болды. Кауництің консультативтік орган құру туралы ұсынысын Мария Тереза қабылдады. Бұл Мемлекеттік кеңес (Staatsrat) француздық Conseil d'État үлгісінде құрылды, ол абсолюттік монархтың ағартушылық кеңесшілердің басшылығымен басқаруы мүмкін екенін жақтады. Кеңес 1761 жылғы қаңтарда ашылды, оның құрамына Кауниц – мемлекеттік канцлер (Staatskanzler), жоғары дворяндықтың үш өкілі (Staatsminister), оның ішінде төраға (Erster Staatsminister) ретінде фон Хаугвиц, және үш рыцарь (Staatsrat) кірді. Бұл кеңес тәжірибелі адамдардан тұратын комитет ретінде Мария Терезаға кеңес беретін орган болды. Мемлекеттік кеңестің атқарушылық немесе заң шығарушылық билігі болған жоқ. Бұл Кауництің фон Хаугвицке қарағанда ықпалын күшейткенін көрсетті. 1761 жылы Директория таратылып, оның функциялары жаңа біріккен Австрия және Богемия канцлерліктеріне (Böhmisch Österreichische Hofkanzlei) қосылды.

Білім

Фон Хогвиц әскер мен үкіметті жаңартып жаңғыртса, ван Свитен денсаулық сақтау және білім беруді реформалады. Білім беру реформасына 1749 жылдан бастап Свитеннің Вена университетін реформалауы, 1746 жылы Террезиан азаматтық қызмет академиясының, сондай-ақ әскери және дипломатиялық академиялардың құрылуы кірді. 1760 жылы иезуиттердің бақылауын алмастыру мақсатында Білім комиссиясы (Studienhofkommission) құрылды, бірақ бұл 1773 жылы орденді Папа таратуы арқылы іске асырылды. Олардың мүлкін тәркілеу келесі қадамға мүмкіндік берді. Австриядағы бюрократияның нашарлығын сезіне отырып, оны жақсарту үшін Мария Тереза және қазір "Ағартушылар партиясы" деп аталатын жаңа жүйе мектеп жүйесін түбегейлі өзгертіп реформалады. Пруссиялық үлгідегі жаңа жүйеде 6-дан 12 жасқа дейінгі барлық балалар, гендеріне қарамастан, мектепке баруға міндетті болды, сонымен қатар мұғалімдерді даярлайтын мектептер ашылды. Білім беру реформасы көптеген ауылдар мен балаларын жұмыс күші ретінде қарастырған ақсүйектер тарапынан қарсылыққа ұшырады. Мария Тереза қарсылық білдіргендердің барлығын тұтқындауға бұйрық беріп, наразылықты басып тастады. Бұл идеянің мәні болғанымен, реформалар күтілгендей сәтті болмады; Австрияның кейбір аймақтарында 19 ғасырдың соңына дейін халықтың жартысы сауатсыз болды. Дегенмен, білімге кең қол жеткізілгені, ана тілінде білім беру, жатқа айту мен сөзсіз бағынуды ақыл-оймен алмастыру халық пен мемлекет арасындағы қарым-қатынасқа зор әсер етті.

Азаматтық құқықтар, өнеркәсіп және еңбек қатынастары

1752 жылы басталған және 1766 жылы аяқталған «Кодекс Терезиан» бойынша сынға ұшыраған азаматтық құқықтар саласында басқа реформалар да жүргізілді. Нақты шараларға азаптаудың және колдовство айыбымен өртеудің тоқтатылуы кірді. Сонымен қатар, өнеркәсіптік және аграрлық саясатта камералистік принциптер бойынша мемлекеттің тұтастығын сақтау үшін жер ресурстарын барынша тиімді пайдалану көзделді. Соғыс, ашаршылық, наразылық және зорлық-зомбылықтан туындаған кең ауқымды мәселелер жер иелері мен шаруалардың реформаларын орынды және қажетті етті. Мария Тереза және оның үкіметі әкімшілік енді жеке басқа тапсырылмайтындықтан, халықпен жаңа, тікелей байланыс орнатуға тырысты. Бұл аналық қамқорлық пен камералистік ой-сананың үйлесімі шаруалардың әл-ауқатын жақсартуға және оларды қорғауға көбірек назар аударуды қажет етті, бұл 1750 жылдары іске асырылды. Дегенмен, бұл туралы көбінесе айтылды, бірақ іс жүзінде осылай болған жоқ. 1770 жылдары жалдау бағасын тиімді бақылау мүмкіндігі пайда болды, бұл жеңілдіктерді одан әрі жойды. Реформалар Австрияға үздіксіз соғыстармен күресуге көмектессе де, соғыстардың өзі осы реформаларды жүзеге асыруға кедергі келтірді.

Дін

Діңге берілген католик, оның мемлекет пен шіркеу арақатынасына әсер еткен реформалары діни төзімсіздікті жеңілдетуге бармады, бірақ ол 1773 жылы Папа Клемент XIV-нің иезуиттерді таратуына дейін, оларды монархияның барлық мекемелерінен шығарып тастаған жарлық шығарды. Олардың артық әрекеттеріне және мәдениеттің прогрессивті секуляризациясымен қақтығысқа түсетін саяси іс-әрекеттерге ұмтылысына күдік болды. Сөйтіп, олар 1751 жылы цензура бақылауынан алынды, ал білім беру реформалары олардың білім берудегі бақылауын қауіпке тікелей шалды. Ол еврейлер мен протестанттарға жаулы болды, бірақ ақырында оларды дінге көндіруден бас тартты, бірақ әкесінің жасырын протестанттарды қуу науқанын жалғастырды (көбінесе 1750 жылы Трансильванияға). 1744 жылы ол тіпті еврейлерді елден қууға бұйрық берді, бірақ 1748 жылы қысымға көніп, бұл шешімнен бас тартты. Дегенмен, өмірінің соңында ол еврей халқын қорғау үшін бірқатар шаралар қабылдады.

Мұрагерлік және теңгерім

Мария Терезаның отбасы он алты мүшеден тұрды, оның алтысы есейген қыздары болды. Олар өз тағдырларының саяси манипуляция құралы ретінде қолданылатынын жақсы білді. Олардың арасында ең танымал – Мария Антонияның (1755–1793) трагикалық бейнесі еді. Мария Терезаның күйеуі Франциск 1765 жылы қайтыс болғаннан кейін, еркектердің бірінші туған ұлы ретінде оның ұлы Иосиф II (1765–1790) император атанды. Иосиф анасымен бірге билік жүргізді. 24 жастағы Иосиф заманауи идеяларға жақын болды, анасымен саясатта жиі келіспеді және шешім қабылдау процесінен көбінесе шеттетілді. Мария Тереза әрқашан саяси және әлеуметтік элиталардың консервативті көзқарасын және жергілікті дәстүрлердің күшін ескере отырып әрекет етті. Оның сақтық танытуы Иосифке ұнамады, ол дәстүрлерге немесе саяси қарсылыққа қарамастан, ең дұрыс шешімді қабылдау үшін шешуші және күшті шаралар қолдануға ұмтылды. Иосиф пен анасы арасындағы дауларды көбінесе Мария Тереза мен Иосифтің 40 жылға жуық уақыт бойы басты министрі болған канцлер Венцель Антон фон Кауниц реттеді. Иосиф өзінің лауазымын жиі пайдаланып, отставкаға кетемін деп қорқытып, ықпал етуге тырысты. Оған шешім қабылдауға көбірек мүмкіндік берілген жалғыз сала – сыртқы саясат болды. Осы салада ол Австрияның басты жауы Пруссияның Фридрих II (1740–1786) сияқты қасиеттерін көрсетті, сонымен қатар оның интеллектуалды үлгісі де осы Фридрих болды. Ол Кауницпен бірге саяси реализмді ұстанды және 1772 жылы анасының принциптік қарсылығына қарамастан, Польшаның бірінші бөлісуіне қатысты. Алайда, бұрынғы күйеуінің інісі Максимилиан III-ке байланысты Бавария саясатына араласуы 1778 жылы Бавария мұрагерлік соғысында Австрияның қатысуына әкеп соқты. Ішкі саясаттан шеттетілгенімен, ол өзінің елдері мен халқы туралы білім жинауға уақыт жұмсады, қолдаған саясатын іске қосты және 1766 және 1775 жылдары Пратер мен Аугарден корольдік саябақтарын халыққа ашу сияқты жомарттық танытты (халық үшін, халықтан емес). Күйеуінің қайтысынан кейін Мария Тереза енді императрица болған жоқ, оның лауазымы 1767 жылы қайтыс болғанға дейін оның келіні Мария Жозефа Баварияға тиді. 1780 жылы Мария Тереза қайтыс болғаннан кейін Иосиф II оның барлық лауазымдарына ие болды.

Maria Theresa had a large family, sixteen in all, of whom six were daughters that lived to adulthood. They were only too aware that their fate was to be used as political pawns. The best known of these was the tragic figure of Maria Antonia (1755–1793). When Maria Theresa's consort Francis died in 1765, he was succeeded by his son Joseph II as emperor (1765–1790) because of male primogeniture. Joseph was also made co ruler or co regent with his mother. Joseph, 24 at the time, was more ideologically attuned to modernity and frequently disagreed with his mother on policy, and was often excluded from policy making. Maria Theresa always acted with a cautious respect for the conservatism of the political and social elites and the strength of local traditions. Her cautious approach repelled Joseph, who always sought the decisive, dramatic intervention to impose the one best solution, regardless of traditions or political opposition. Joseph and his mother's quarrels were usually mediated by Chancellor Wenzel Anton von Kaunitz who served for nearly 40 years as the principal minister to both Maria Theresa and Joseph. Joseph frequently used his position as leverage, by threatening resignation. The one area he was allowed more say on was in foreign policy. In this, he showed similar traits to Austria's arch enemy Frederick II of Prussia (1740–1786), also his intellectual model. He was successful in siding with Kaunitz in Realpolitik, undertaking the first partition of Poland in 1772 over his mother's principled objections. However his enthusiasm for interfering in Bavarian politics by invoking his ties to his former brother in law, Maximilian III, ended Austria in the War of Bavarian Succession in 1778. Although largely shut out of domestic policy, he used his time to acquire knowledge of his lands and people, encouraged policies he was in accord with and made magnanimous gestures such as opening the Royal Parks of Prater and Augarten to the public in 1766 and 1775 (Alles für das Volk, nichts durch das Volk—Everything for the people, nothing by the people). On her husband's death Maria Theresa was therefore no longer empress, the title of which fell to her daughter in law Maria Josepha of Bavaria until her death in 1767 when the title fell vacant. When Maria Theresa died in 1780 she was succeeded in all her titles by Joseph II.

Иосиф II (17801790): Жозефинизм және ағартылған деспотизм

Габсбургтер-Лотарингиясы әулетінің тұңғыш өкілі Иосиф II 18 ғасырдағы "ағартылған деспоттар" деп аталатын реформашы монархтардың ағартушылық рухын бейнеледі. 1780 жылы анасы Мария Тереза қайтыс болғаннан кейін, Иосиф Орталық Еуропаның ең ірі мемлекетінің абсолюттік билеушісіне айналды. Парламент болғандықтан, оның шешімдеріне араласа алмайтын еді. Иосиф ақыл-ойдың үстемдігі, Ағартушылықта қалыптасқандай, ең қысқа мерзімде ең жақсы нәтижелер беретініне сенімді болды. Ол империяның барлық саласын реттеу және қайта құру мақсатымен барлығы 6000 жарлық және 11000 жаңа заң шығарды. Оның ниеті мейірімді және әкелік қамқорлықпен байланысты болды. Ол халқын бақытты етуді қалады, бірақ тек өзінің қағидаларына сәйкес. Ол Австрияның мемлекеттік кірістері, шығындары және қарыздары бойынша есеп жүргізудің бірыңғай жүйесін – Аппальт жүйесін енгізді. Австрия Франциядан гөрі тұрақты шығындарды жабу және несие алуда сәттірек болды. Дегенмен, Иосиф II-нің өмірінің соңғы жылдарындағы оқиғалар, 1792 жылдан кейін басталған еуропалық соғыстарда үкіметтің қаржылық тұрғыдан осал екенін көрсетті. Иосиф дәстүрлі құқықтық жүйені реформалады, көп жағдайда қатал жазаларды және өлім жазасын жойды, барлық қылмыскерлерге тең қарау принципін енгізді. Ол баспасөз бен театр цензурасын жойды. Салық жүктемесін теңестіру үшін Иосиф империядағы барлық мүліктің құнын жаңадан бағалауға бұйырды, мақсаты – жерге бірыңғай және тең салық салу еді. Оның мақсаты – жер иелері мен шаруалар арасындағы тәуелділік қарым-қатынасын жаңғырту, шаруалардың салық жүктемесін жеңілдету және мемлекеттік кірістерді арттыру болатын. Иосиф салық және жер реформаларын өзара байланысты деп есептеді және оларды бір уақытта жүзеге асыруға тырысты. Ол құрған реформаларды әзірлеу және іске асыру үшін арнайы комиссиялар ақсүйектер, шаруалар және кейбір шенеуніктердің қарсылығына тап болды. Көптеген реформалар 1790 жылы Иосифтің қайтысынан бұрын немесе кейін күштен шығарылды. Олар бастапқыда сәтсіздікке ұшырады, себебі тым қысқа мерзімде көп өзгерістер енгізуге тырысты және ауыл тұрғындары ұзақ жылдар бойы сүйенген дәстүрлі әдет-ғұрыптар мен қарым-қатынастарды түбегейлі өзгертуге ұмтылды. Қалаларда Ағартушылықтың жаңа экономикалық принциптері меркантилизм дәуірінде әлсіреген автономды гильдияларды таратуды талап етті. Иосиф II-нің салық реформалары және ірі меншіктер үшін салық аудандары – Кастральгемейнде институты осы мақсатқа қызмет етті, ал жаңа фабрикалардың құқықтары гильдиялық құқықтарды жойды, кеден заңдары экономикалық біртінделуді мақсат етті. Физиократтардың зияткерлік ықпалы осы реформаларға ауыл шаруашылығын қосуға әкелді.

As the first of the Habsburg Lorraine (Habsburg Lothringen) Dynasty Joseph II was the archetypical embodiment of The Enlightenment spirit of the 18th century reforming monarchs known as the "enlightened despots". When his mother Maria Theresa died in 1780, Joseph became the absolute ruler over the most extensive realm of Central Europe. There was no parliament to deal with. Joseph was always positive that the rule of reason, as propounded in the Enlightenment, would produce the best possible results in the shortest time. He issued edicts—6,000 in all, plus 11,000 new laws designed to regulate and reorder every aspect of the empire. The spirit was benevolent and paternal. He intended to make his people happy, but strictly in accordance with his own criteria. introduced Appalt, a uniform system of accounting for state revenues, expenditures, and debts of the territories of the Austrian crown. Austria was more successful than France in meeting regular expenditures and in gaining credit. However, the events of Joseph II's last years also suggest that the government was financially vulnerable to the European wars that ensued after 1792. Joseph reformed the traditional legal system, abolished brutal punishments and the death penalty in most instances, and imposed the principle of complete equality of treatment for all offenders. He ended censorship of the press and theatre. To equalize the incidence of taxation, Joseph ordered a fresh appraisal of the value of all properties in the empire; his goal was to impose a single and egalitarian tax on land. The goal was to modernize the relationship of dependence between the landowners and peasantry, relieve some of the tax burden on the peasantry, and increase state revenues. Joseph looked on the tax and land reforms as being interconnected and strove to implement them at the same time. The various commissions he established to formulate and carry out the reforms met resistance among the nobility, the peasantry, and some officials. Most of the reforms were abrogated shortly before or after Joseph's death in 1790; they were doomed to failure from the start because they tried to change too much in too short a time, and tried to radically alter the traditional customs and relationships that the villagers had long depended upon. In the cities the new economic principles of the Enlightenment called for the destruction of the autonomous guilds, already weakened during the age of mercantilism. Joseph II's tax reforms and the institution of Katastralgemeinde (tax districts for the large estates) served this purpose, and new factory privileges ended guild rights while customs laws aimed at economic unity. The intellectual influence of the Physiocrats led to the inclusion of agriculture in these reforms.

Азаматтық және қылмыстық құқық

1781–82 жылдары ол крепостнойларға толық құқықтық бостандық берді. Шаруалар төлейтін жалдау ақысын императорлық (жергілікті емес) шенеуніктер реттеуге тиіс болды, ал жерден алынатын барлық кірістен салық жиналды. Жер иелері өздерінің мәртебесі мен табыстарына қауіп төндіргенін сезіп, саясатты өзгертуге мәжбүр болды. Венгрия мен Трансильванияда жер иелерінің қарсылығы соншалықты күшті болды, Жозеф жартылай шаралармен келісімге келді – ол сирек кездесетін жағдайларда өз шешімінен бас тартты. Бірақ 1784–85 жылдардағы Хорея шаруалар көтерілісінен кейін император өз билігін мәжбүрлеп жүзеге асырды. 1785 жылғы оның императорлық жарлығы крепостнойлықты жойды, бірақ шаруаларға жерге ие болу құқығын немесе жер иелеріне төленетін алымдардан босату мүмкіндігін бермеді. Оларға жеке бостандық берілді. Венгрия шаруаларын азат ету салық төлейтін жер иелерінің жаңа тобының өсуіне жағдай жасады, бірақ ол феодализмнің терең проблемаларын және жерсіз шаруалардың қанауын жойған жоқ. 1787 жылы өлім жазасы жойылды, бірақ 1795 жылы қайта орнатылды. Заңдық реформалар 1811 жылғы азаматтық кодексте (ABGB: Allgemeine Bürgerliche Gesetzbuch) толыққанды «австриялық» форма алды және 20 ғасырға дейінгі келесі реформалардың негізі болды. ABGB-нің бірінші бөлігі 1786 жылы, ал қылмыстық кодекс 1787 жылы жарық көрді. Бұл реформалар Чезаре Бекарияның криминологиялық еңбектерін қамтыды, сонымен қатар алғаш рет барлық адамдарды заң алдында теңгерді.

Білім беру және медицина

Сауатты азаматтарды тәрбиелеу үшін барлық ұлдар мен қыздарға бастауыш білім алу міндетті болды, ал жоғары білім тек таңдалған аз ғана адамдарға берілді. Ол дарынды, жағдайы төмен студенттерге стипендиялар тағайындады және еврейлер мен басқа да діни азшылықтар үшін мектептер ашуға рұқсат берді. 1784 жылы ол елдегі оқу тілін латын тілінен неміс тіліне өзгертуді бұйырды, бұл көптілді империя үшін өте күрделі мәселе болды. 18-шы ғасырға қарай медицинада орталықтандыру бағыты күшейді, себебі көбірек білім алған және жақсы дәрігерлер жақсы жабдықталған орындарды сұрады; қалалардың жергілікті ауруханаларды қаржыландыруға жеткілікті қаражаты болмады; ал монархиялар қымбатқа түсетін эпидемиялар мен карантиндерді тоқтатуды қалады. Иосиф Венада 1784 жылы ашылған танымал Allgemeines Krankenhaus атты жалғыз, ірі аурухананы салу арқылы медициналық көмекті орталықтандыруға тырысты. Орталықтандыру санитарлық жағдайды нашарлатты, нәтижесінде жаңа ауруханада эпидемиялар пайда болып, өлім-жұлым 20% жетті, бұл Иосифтің жоспарына кері соқты, бірақ келесі ғасырда қала медицина саласында жетекші орынға ие болды.

Дін

Жозефтің католицизмі католик реформасының идеологиясы болды және оның мақсаттары католик шіркеуінің күшін әлсірету және Еуропадағы кез келген мемлекеттің ең озық болған діни төзімділік саясатын енгізу болды. 1789 жылы ол Галисиядағы яһудилерге діни төзімділік туралы жарлық шығарды, бұл аймақта идиш тілінде сөйлейтін дәстүрлі яһуди халқы көп. Жарлық яһудилердің ішкі істерін бақылауға алатын қауымдық автономияны жойды; ол «германизацияны» және яһуди емес киім киюді насихаттады. Оның реформаларының ең танымал емес бөлігі – жоғары дәстүрлі Рим-католик шіркеуін жаңғыртуға жасаған тырысы болды. Өзін католик дінінің қорғаушысы деп атаған Иосиф II папалық билікке қарсы күшпен шабуыл жасады. Ол Рим империясындағы католик шіркеуін мемлекеттік құралға айналдырып, Римге тәуелсіз етуге тырысты. Діни қызметкерлерден оннан бір бөлігі алынып, үкімет бақылауындағы семинарияларда оқуға міндеттелді, ал епископтар патшаға адал болуға ресми ант беруге тиіс болды. Ол епископтардың, приходтардың және дін қызметкерлерінің санының көп өсуін монастырь жерлерін кең көлемде сату арқылы қаржыландырды. Ағарту дәуірінің адамы ретінде ол қызмет көрсететін ордендерге қарағанда өнімсіз деп санаған, шегініп отыратын монастырлық ордендерді сықақ етті. Сәйкесінше, ол көптеген монастырларды (700-ден астам жабылды) таратып, монахтар мен монахтар санын 65 000-нан 27 000-ға дейін азайтты. Шіркеу соттары жойылып, неке шіркеудің қарауынан тыс азаматтық шарт ретінде анықталды. Иосиф қасиетті күндердің санын күрт қысқартып, шіркеулердегі әшекейлеуді азайтты. Ол тойлау рәсімін қатты түрлендірді. Сыншылар бұл реформалар сенім дағдарысына, дінге құлшынудың төмендеуіне және моральдық құлдырауға әкелді, протестанттық бейімділіктерге ие болды, ағартушылық рационализмді және либералды буржуазиялық шенеуніктер класын қолдады, сондай-ақ антиклерикализмнің пайда болуына және қалыптасуына себеп болды деп мәлімдеді. Көптеген дәстүрлі католиктер императорға қарсы күш жинады.

Сыртқы саясат

Габсбургтер империясы соғыс және сауда саясатын, сондай-ақ шекарадан тыс зияткерлік ықпалды дамытты. Пруссия мен Түркияға қарсы тұрған Австрия Ресеймен достық қарым-қатынас жасады, бірақ Румынияны Ресейдің ықпалынан шығаруға тырысты. Сыртқы саясатта Ағартушылық болған жоқ, тек аумақты кеңейтуге деген құштарлық пен, жер алу үшін халыққа ұнамайтын соғыстарға дайындық болды. Иосиф өзінің империясын Еуропаның ең ірі державасы етуді армандаған, соғысқор, экспансияға ұмтылған көшбасшы еді. Иосифтің жоспары – Баварияны, қажет болса, Бельгиямен (Австрияның Нидерланды) алмастыру еді. 1778 жылы Бавария мұрагерлік соғысында Пруссия королі Фридрих II оның жолына тосқауыл қойды, ол 1785 жылы қайтадан әрекеттенді, бірақ пруссиялық дипломатия күштірек болды. Бұл сәтсіздік Иосифті Балқанда аумақтық кеңеюге итермеледі, онда ол түріктермен қымбат және нәтижесіз соғысқа (1787–1791) қатысты, бұл Ресеймен достық үшін төленген құн болды. Мария Тереза мен Иосиф II-нің Балқан саясаты ханзада Кауниц ұсынған камерализмді көрсетеді, ол шекаралық жерлерді қайта ұйымдастыру және әскери шекараны кеңейту арқылы нығайтуға баса назар аударды. Трансильвания 1761 жылы шекараға қосылды, ал шекаралық полктер әскери тәртіптің тірегі болды, полк командирі әскери және азаматтық билікті жүзеге асырды. Популяционизм – отарлаудың басым теориясы, ол өркендеуді еңбек күшімен өлшеді. Иосиф II экономикалық дамуға да ерекше мән берді. Габсбургтердің ықпалы 18 ғасырдың соңғы жартысында Балқанның дамуында, әсіресе сербтер мен хорваттар үшін маңызды фактор болды.

Реакция

Жозефтің бүкіл империясындағы ақсүйектер оның салық саясатын, теңдік ұстанымын, өкімшілдігін және қатал мінезін ұнатпады. Бельгия мен Венгрияда Венадағы барлық істерді жеке билігіне бағындыру әрекеттері жақсы қабылдамады. Жозефтің реформалары қарапайым халыққа да әсер етті, мысалы, оның ойынша, асқазанға зиянды болғандықтан, имбір нан пісіруге тыйым салынды, тіпті корсет киюге де шектеу қойылды. Жозефтің қайтысына бірнеше апта қалғанда, императорлық полиция директоры оған: «Барлық топтар, тіпті мемлекет басшысына ең жоғары құрметпен қарағандар да, наразылық білдіріп, ашулы» деп хабарлады. Ломбардияда (Солтүстік Италияда) Мария Терезияның сақтықпен жүргізген реформалары жергілікті реформаторлардың қолдауын алған еді. Алайда, Иосиф II Венадан басқарылатын қуатты императорлық бюрократия құру арқылы Милан княздығының үстемдігін және сот және басқару жүйесінің дәстүрлерін әлсіретті. Провинциялық тәуелсіздіктің орнына ол шексіз орталықтандыруды орнатты, бұл Ломбардияны саяси және экономикалық тұрғыдан империяның шеткі аймағына дейін төмендетті. Осы радикалды өзгерістерге жауап ретінде орта таптың реформаторлары ынтымақтастықтан күшті қарсылыққа көшті. Осыдан кейін Ломбард либерализмінің бастауы пайда болды. 1788 жылға қарай Жозефтің денсаулығы нашарласа бастады, бірақ оның жітілігі сақталды. 1789 жылы Бельгияда (Брабант революциясы) және Венгрияда оның реформаларына қарсы көтеріліс болды, ал оның басқа иеліктері Түркиямен соғыстың салмағынан қиналды. Оның империясы тарап кету қаупіне ұшырады және ол реформалық жобаларының бір бөлігінен бас тартуға мәжбүр болды. Император 1790 жылдың 20 ақпанында 48 жасында қайтыс болды, феодалдық еркіндіктерді шектеу әрекеттері көбінесе сәтсіз аяқталды. Оның көптеген реформаларының артында ағарту абсолютизмі, табиғи құқық, меркантилизм және физиократия ілімдеріне негізделген жан-жақты бағдарлама жатты. Әртүрлі дәстүрлі құрылымдарды алмастыру үшін бірыңғай құқықтық база құру мақсатымен жүзеге асырылған реформалар, кемінде, еркіндік пен теңдік принциптерімен басшылыққа алынып, мемлекеттің орталық заң шығару билігіне негізделді. Жозефтің билікке келуі үлкен өзгеріс болды, өйткені Мария Терезияның бұрынғы реформалары осы құрылымдарға күш түсірмеген еді, бірақ Жозеф дәуірінің соңында мұндай өзгеріс болған жоқ. Жозеф II бастаған реформалар, олардың қалай енгізілгеніне қарамастан, құнды болды. Олар оның ізбасарларының кезінде әртүрлі деңгейде жалғастырылды. Олар кейінгі реформалардың, тіпті 20 ғасырға дейінгі реформалардың негізін қалады деп есептеледі. 1790 жылы Жозефтің қайтысынан кейін оның кіші інісі Леопольд VII оның орнын басты.

The nobility throughout his empire disliked Joseph's taxes, egalitarianism, despotism and puritanism. In Belgium and Hungary, his attempts to subordinate everything to his own personal rule in Vienna were not well received. Even commoners were affected by Joseph's reforms, such as a ban on baking gingerbread because Joseph thought it bad for the stomach, or a ban on corsets. Only a few weeks before Joseph's death, the director of the Imperial Police reported to him: "All classes, and even those who have the greatest respect for the sovereign, are discontented and indignant." In Lombardy (in northern Italy) the cautious reforms of Maria Theresa in Lombardy had enjoyed support from local reformers. Joseph II, however, by creating a powerful imperial officialdom directed from Vienna, undercut the dominant position of the Milanese principate and the traditions of jurisdiction and administration. In the place of provincial autonomy he established an unlimited centralism, which reduced Lombardy politically and economically to a fringe area of the Empire. As a reaction to these radical changes the middle class reformers shifted away from cooperation to strong resistance. From this basis appeared the beginnings of the later Lombard liberalism. By 1788 Joseph's health but not his determination was failing. By 1789 rebellion had broken out in protest against his reforms in Belgium (Brabant Revolution) and Hungary, and his other dominions were restive under the burdens of his war with Turkey. His empire was threatened with dissolution, and he was forced to sacrifice some of his reform projects. The emperor died on 20 February 1790 at 48, mostly unsuccessful in his attempts to curtail feudal liberties. Behind his numerous reforms lay a comprehensive program influenced by the doctrines of enlightened absolutism, natural law, mercantilism, and physiocracy. With a goal of establishing a uniform legal framework to replace heterogeneous traditional structures, the reforms were guided at least implicitly by the principles of freedom and equality and were based on a conception of the state's central legislative authority. Joseph's accession marks a major break since the preceding reforms under Maria Theresa had not challenged these structures, but there was no similar break at the end of the Josephinian era. The reforms initiated by Joseph II had merit despite the way they were introduced. They were continued to varying degrees under his successors. They have been seen as providing a foundation for subsequent reforms extending into the 20th century. Upon his death in 1790, Joseph was briefly succeeded by his younger brother Leopold VII.

Леопольд II (17901792)

Жозефтің өлімі Австрия үшін тиімді болды, себебі оның орнына оның інісі Леопольд II келді, ол бұрын Тоскананың сақтықпен реформалар жасаған Ұлы герцогы болған. Леопольд қайсысын тоқтату керектігін білді және көп ұзамай көтерілісші голландиялықтар мен венгрлермен келісім жасады. Ол сондай-ақ 1791 жылы Түркиямен бейбіт келісімге қол жеткізді және Польшамен одақтасып, Осман империясының атынан Австрия мен Ресейге қарсы соғыс ашуға тырысқан Пруссиямен одақ құрды. 1790 жылы Австрияға келген кездегі дағдарыстық жағдайды толыққанды тыныштыққа келтіргенімен, елді әртүрлі қауіптер қоршап алды. Көптеген реформалар қажеттілік тудырып тоқтатылды, ал басқалары басталып, оның ішінде баспасөз бостандығы және полицияның өкілеттіктерін шектеу шаралары енгізілді. Ол ағасының полиция министрі Иоганн Антон фон Пергенді әлеуметтік әл-ауқатты қолдайтын Жозеф Сонненфельспен алмастырды, ол бақылаудан гөрі қоғамдық мүддеге басымдық берді. Леопольдтің билігі кезінде француз революциясы қарқындады. Леопольд революционерлерге көңіл білдіргенімен, ол француз патшайымының ағасы еді. Сонымен қатар, Эльзастағы императорлық княздердің құқықтарына қатысты даулар, онда революциялық француз үкіметі түрлі бейбіт келісімдермен кепілдендірілген құқықтарды жоюға тырысты, Леопольдты император ретінде француздармен қақтығысқа итерді. 1791 жылдың соңында Пруссия королі Фридрих Вильгельм II және Саксонияның сайлаушысымен бірлесіп жасалған Пиллниц декларациясында Еуропаның басқа княздары Францияда болып жатқан оқиғаларға қызығушылық танытқандығы жарияланды. Бұл Людовик XVI-ны қолдау туралы мәлімдеме ретінде қарастырылды, соның арқасында қандай да бір шара қолдану қажеттігінің алдын алуға болады деп үміттенілді. Алайда, бұл императорға қарсы революционерлердің ызасын тудырды. Леопольд француздармен соғыстан кезек күткенімен, 1792 жылдың наурыз айында қайтыс болды. Француздар бір айдан кейін оның тәжірибесіз үлкен ұлы Франциск II-ге соғыс жариялады.

Өнер

Вена мен Австрия 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында Еуропа музыкасына басымдық танытты, оны Бірінші Вена мектебі (Wiener Klassik) көрнектіледі. Бұл Хайдн дәуірі болды, ал Моцарттың Венадағы кезеңі 1781 жылдан 1791 жылға дейін жалғасты, осы кезеңде ол сарай композиторы қызметін атқарды. Опера, әсіресе неміс операсы гүлденді. Моцарт көптеген неміс операларын жазды, олардың ішінде "Солғай флейта" да бар. Алғашқыда, биліктің тірегі – монархия, мысалы Иосиф II және оның анасы, аристократия және діни институттар өнердің негізгі демеушілері болды, бірақ орта таптың өркендеуімен музыка буржуазияның өміріне енді. Осы аралықта барокко стилінен әлдеқайда сәнді емес рококо стилі пайда болды. Ван Свитеннің кезінде цензураның жойылуы көркемдік өрбуге ықпал етті, ал өнер туындыларының тақырыптары көбінесе ағартушылық ой-пікірді бейнеледі.

Франциск II: Француз революциясы мен соғыстар (17921815)

Франциск II (1792–1835) 1792 жылы әкесі Леопольд II-нің орнына таққа отырғанда 24 жаста болды, бірақ ол жарты ғасырға жуық билік құрды және Еуропа саясатын түбегейлі өзгертіп ұйымдастырды. Ол өзінің әкесі жасаған кең бюрократиялық жүйені мұра етті, оның реформалары мен халықтың әл-ауқатын арттыру саясаты келесі екі ғасыр бойына жалғасты. Монархтың бейнесі және монарх пен поддандылары арасындағы қарым-қатынас түбірінен өзгерді. Оның дәуірі Франциядағы оқиғалармен көлеңкеленді, атап айтқанда, Революцияның дамуы және жаппай халықтық армиялармен Еуропа соғысының басталуы. Австрия Францисктің тәтесі Мария Антонияның 1793 жылы өлім жазасына кесілуінен үлкен қорқынышқа ұшырады (оны құтқаруға жасалған сәтсіз әрекеттерге және тіпті босату үшін келіссөздерге қарамастан), бұл Австрия саясатына қауіпті идеялардың ықпалын болдырмау үшін репрессиялық шараларға алып келді. Сонымен қатар, Еуропа Француз революциясы (1792–1802) мен Наполеон соғыстарының (1803–1815) аясындағы қырқыстарға ұшырады. Француз революциясы Австрияның жоғарыдан басталган жаңару мен реформаларға жасаған тырысымдарын тоқтатты және заңдылыққа қайта оралуға мәжбүр етті.

Ішкі саясат

Франциск бастапқыда сақтықпен әрекет етті. Бюрократия әлі де жозефистік сипатта болды, ал Сонненфельс басшылығымен жүргізілген құқықтық реформалар 1803 жылғы Қылмыстық кодекс пен 1811 жылғы Азаматтық кодекске әкелді. Екінші жағынан, ол Пергенді полиция бастығы лауазымына қайта тағайындады. 1794 жылы жакобиншілдердің құрылысының ашылуы репрессияның басталуына себеп болды. Жетекшілері жазаланды немесе түрмеге қамалды, бірақ Габсбургтерге нақты қауіп төндіргенін көрсететін дәлелдер аз болды. 1803 жылғы Цензура комиссиясымен наразылықты басу мәдени және интеллектуалдық өмірде үзіліс тудырды, бірақ осы кезеңде әлемдегі ең ұлы музыка туды (төменде қараңыз). Жозефизмнің элементтері әлі де болды, және сыртқы істер министрі Стедион, өзінің пропагандисі Фридрих фон Гентцпен бірге Наполеонды жеңу үшін халықтық ұлтшылдыққа сәукелесуге тырысты. Мұндай ұлтшылдықтың нақты мағынасын анықтау қиын – ол Габсбург жерлеріндегі неміс мәдениетіне бағытталған, бірақ «австриялық» пен «неміс» арасындағы шекараны қаншалықты анық ажырататыны белгісіз. Әрине, мұндай ұлтшылдыққа көбінесе Карл Вильгельм Фридрих Шлегель сияқты неміс романтиктері тартылды, сондықтан мақсат нағыз ұлтшылдық емес, патриотизм болған сияқты. Мәдени мұражайлар құрылды және азаматтық милиция (Landwehr) құрылды, бірақ неміс тілінде сөйлейтін аймақтарда. Жозефизм Францисктің буын өкілдерінің арасында әлі де күшті болды. Архиегергер Иоганн (1782–1859) – Landwehr қозғалысын қолдаған ұлтшылдықты жақтаған адам, және Иозеф Хормайрмен бірге Бавария басып алған Тирольде көтеріліс ұйымдастырды, ал Архиегергер Карл әскери реформа жүргізді. Тіпті 1807 жылы халықты біріктіру үшін Иосиф алаңында Иосифтің ескерткіші орнатылды. Осылайша, эрцгерцогтардың орталықтандыру саясаты Стедионның орталықтандырудан бас тартуымен және сословиелерге көбірек үн беру әрекетімен қарама-қайшы болды. Дегенмен, мұндай ұлтшылдық француз соғыстарының әртүрлі әскери және саяси сәтсіздіктерінен кейін Австрияны қайта құруға көмектесті. 1809 жылы Австрияның күйреуінен кейін Франциск реформаны кінәлады және эрцгерцогтарды лауазымдарынан шеттетуге мәжбүр болды. Стедионның орнына Меттерних келді, ол реформатор болғанымен, монархқа адалдықтың бәрінен жоғары тұрды. Landwehr таратылды, және тағы бір Тироль көтерілісінің жоспары ашылғаннан кейін Хормайр мен Архиегергер Иоганн тұтқындалды, ал Иоганн Штирияға жер аударылды.

Francis started out cautiously. The bureaucracy was still Josephist and the legal reforms under the guidance of Sonnenfels resulting in the Criminal Code of 1803 and the Civil Code of 1811. On the other hand, he restored Pergen to his position of Chief of Police. The discovery of a Jacobin plot in 1794 was a catalyst to the onset of repression. The leaders were executed or imprisoned, but there was little evidence of a tangible threat to the Habsburgs. Suppression of dissent with the Recensorship Commission of 1803 created a void in cultural and intellectual life, yet some of the world's greatest music comes from this time (see below). There were still elements of Josephism abroad, and Stadion, the foreign minister with his propagandist Friedrich von Gentz was able to appeal to popular nationalism to defeat Napoleon. What exactly such nationalism actually represented is difficult to precisely identify—certainly it was directed to German culture within the Habsburg lands, but it is not clear to what degree it differentiated between 'Austrian' and 'German'. Certainly many of those such nationalism appealed to were German romantics such as Karl Wilhelm Friedrich Schlegel, such that patriotism rather than true nationalism appeared to be the goal. Cultural museums were established and citizens militia (Landwehr) established—but in the German speaking lands. Josephism remained alive and well in the other members of Francis' generation. Archduke Johann (1782–1859) was a nationalism advocate who was behind the Landwehr movement, and with Joseph Hormayr incited revolt in Bavarian occupied Tyrol, while Archduke Charles carried out reform of the military. A statue to Joseph was even set up in Josephsplatz in 1807 to rally the populace. In this way the Archdukes' centralism contrasted with Stadion's decentralisation and attempt to give more say to the estates. Nevertheless, such nationalism was successful in rebuilding Austria throughout its various military and political setbacks of the French wars. Following Austria's resounding defeat in 1809, Francis blamed reform, and removed the Archdukes from their position. Stadion was replaced by Metternich, who, although a reformer, placed loyalty to the monarch above all. The Landwehr was abolished, and following the discovery of yet another planned Tyrolean uprising Hormayr and Archduke Johann were interned, and Johann exiled to Styria.

Бірінші коалиция соғысы (17921797)

Франция 1792 жылғы 20 сәуірде Австрияға соғыс жариялады. Француз төңкерісінің радикалданған үрдісінің күшеюі (соның ішінде 1793 жылғы 21 қаңтарда корольдің атқарылуы), сондай-ақ Төмен елдерді француздық оккупациялауы Ұлыбританияны, Голландия Республикасын және Испанияны соғысқа тартты, бұл Бірінші коалиция соғысы ретінде белгілі болды. 1797 жылға дейін жалғасқан Франциямен арадағы алғашқы соғыс Австрия үшін сәтсіз аяқталды. 1792 жылдың басында француз әскерлеріне қарсы қысқа мерзімді жеңіске жеткенімен, жағдай өзгерді және 1792 жылдың соңында француздар Австрияның Нидерландысын басып алды. Қыркүйектегі Вальми шайқасы Австрия мен оның пруссиялық одақтастарына Францияға қарсы жеңіске жеткізу мүмкін емес екенін көрсетті, ал Австрия қарашада Джемаппесте тағы бір жеңіліске ұшырап, Австрияның Нидерландысын (Бельгияны) жоғалтты. Австрия осымен айналысқанда, оның бұрынғы пруссиялық одақтастары 1793 жылы Польшаның екінші бөлісімен оларды «арқадан шапты», онда Австрия толығымен қалыс қалды. Бұл Францисктің бас министрі Филипп фон Кобенцльді қызметтен босатуға және 1793 жылдың наурыз айында оны Франц Мария Тугутпен алмастыруға әкелді. 1793 жылы Француз Республикасының нашар ұйымдастырылған әскерлеріне қарсы бастапқы табыстар қайтадан тіркелді, және Нидерланды қайтадан басып алынды. Бірақ 1794 жылы жағдай тағы да өзгерді, және австриялық әскерлер Нидерландыдан қайта қуылды – бұл жолы түпкілікті. Осы уақытта Польша дағдарысы қайтадан күрделенді, нәтижесінде 1795 жылы үшінші бөліс жасалды, онда Австрия маңызды пайдаларға қол жеткізді. Батыстағы соғыс жағдайы нашарлап, коалицияның көп бөлігі бейбіт келісімге келді, Австрияны одақтас ретінде Ұлыбритания мен Пьемонт-Сардиния ғана қалдырды. 1796 жылы француз Директориясы Австрияны бейбітшілікке мәжбүр ету үшін Германияда екі бағытты кампания жоспарлады, сондай-ақ Италияға қосымша шабуыл жасау көзделді. Француз күштері Баварияға және Тирольдің шетіне енді, содан кейін Амбергте (1796 жылғы 24 тамыз) императордың інісі Карл басқарған австриялық күштермен кездесті, ол француздарды Германиядан ығыстыруға сәттілік танытты. Осы уақытта, жас корсикалық генерал Наполеон Бонапарт басқарған Италия армиясы Пьемонтты соғыстан шығарып, австриялықтарды Ломбардиядан қуды және Мантуяны қоршауға алды, керемет табысқа жетті. 1797 жылдың басында Мантуяны басып алғаннан кейін Бонапарт Альпі таулары арқылы Венаға қарсы солтүстікке қарай жылжыды, ал жаңа француз армиялары Германияға қайтадан кірді. Австрия бейбітшілік сұрады. 1797 жылғы Кампо-Формио шарты бойынша Австрия Нидерланды мен Ломбардияға деген талаптарынан бас тартты, ал оның орнына француздықтармен бірге Венеция Республикасының аумақтарын алды. Австриялықтар Рейннің сол жағалауын француздықтардың аннексиялағанын уақытша мойындады және аймақтың неміс князьдеріне Рейннің арғы жағындағы шіркеу жерлерімен өтемақы төлеуге келісті.

France declared war on Austria on 20 April 1792. The increasing radicalization of the French Revolution (including the execution of the king on 21 January 1793), as well as the French occupation of the Low Countries, brought Britain, the Dutch Republic, and Spain into the war, which became known as the War of the First Coalition. This first war with France, which lasted until 1797, proved unsuccessful for Austria. After some brief successes against the utterly disorganized French armies in early 1792, the tide turned, and the French overran the Austrian Netherlands in the last months of 1792. By the Battle of Valmy in September it was evident to Austria and their Prussian allies that victory against France would elude them, and Austria suffered a further defeat in November at Jemappes, losing the Austrian Netherlands (Belgium). While the Austrians were so occupied, their erstwhile Prussian allies stabbed them in the back with the 1793 Second Partition of Poland, from which Austria was entirely excluded. This led to the dismissal of Francis's chief minister, Philipp von Cobenzl, and his replacement with Franz Maria Thugut in March 1793. Once again, there were initial successes against the disorganized armies of the French Republic in 1793, and the Netherlands were recovered. But in 1794 the tide turned once more, and Austrian forces were driven out of the Netherlands again—this time for good. Meanwhile, the Polish Crisis again became critical, resulting in a Third Partition (1795), in which Austria managed to secure important gains. The war in the west continued to go badly, as most of the coalition made peace, leaving Austria with only Britain and Piedmont Sardinia as allies. In 1796, the French Directory planned a two pronged campaign in Germany to force the Austrians to make peace, with a secondary thrust planned into Italy. French forces entered Bavaria and the edge of the Tyrol, before encountering Austrian forces under Archduke Charles, the Emperor's brother, at Amberg (24 August 1796) who was successful in driving the French back in Germany. Meanwhile, the French Army of Italy, under the command of the young Corsican General Napoleon Bonaparte, was brilliantly successful, forcing Piedmont out of the war, driving the Austrians out of Lombardy and besieging Mantua. Following the capture of Mantua in early 1797, Bonaparte advanced north through the Alps against Vienna, while new French armies moved again into Germany. Austria sued for peace. By the terms of the Treaty of Campo Formio of 1797, Austria renounced its claims to the Netherlands and Lombardy, in exchange for which it was granted the territories of the Republic of Venice with the French. The Austrians also provisionally recognized the French annexation of the Left Bank of the Rhine, and agreed in principle that the German princes of the region should be compensated with ecclesiastical lands on the other side of the Rhine.

Екінші коалиция соғысы (17981801)

Бірақ бейбітшілік ұзаққа созылмады. Көп ұзамай Австрия мен Франция арасында Германияны қайта ұйымдастыру мәселесі бойынша даулар туды, және Австрия 1799 жылы Екінші коалиция соғысында Ресей, Ұлыбритания және Неапольмен бірікті. Австро-орыс әскерлері бастапқыда француздарды Италиядан ығыстыруда сәттілікке жеткенімен, жағдай тез өзгерді – орыстар Цюрихте (1799) жеңілгеннен кейін соғыстан шықты, олар оны австриялықтардың салғырттығына жабады, ал австриялықтар енді Бірінші консул болған Бонапарттан Маренго шайқасында жеңіліске ұшырады, бұл оларды Италиядан, содан кейін Германиядағы Хоэнлинденнен шығуға мәжбүр етті. Бұл жеңілістер Тхугуттың отставкаға кетуіне әкеп соқты, ал енді Людвиг Кобенцль басқаратын Австрия 1801 жылдың басында Луневильде бейбіт келісімге келді. Келісім шарттары жұмсақ болды – Кампо Формио келісімдері көбінесе қайта жаңартылды, бірақ енді француз үлгісінде империяны қайта ұйымдастыруға жол ашылды. 1803 жылғы Императорлық делегация есебінде Киелі Рим империясы толығымен қайта ұйымдастырылды, дәстүрлі түрде Австрия үйіне ең жақын болған шіркеулік жерлер мен еркін қалалардың көбі жойылды.

Наполеон соғыстары және империяның соңы (18031815)

Бонапарт 1804 жылғы 18 мамырда Бірінші француз империясының императоры атағын алғаннан кейін, Франциск II ескі империяның тағдырын сезіп, Франциск I ретінде "Австрия императоры" деген жаңа атақты өз еркімен қабылдады, бұған дейін ол Киелі Рим императоры болған еді. Осының нәтижесінде ол "Қос император" (Доппелькайзер) атанды (Киелі Рим империясының Франциск II, Австрияның Франциск I). Жаңа француз императорының пайда болуы және ескі империяның қайта құрылуы Габсбургтер үшін олардың осы күнге дейін жоғалтқан территорияларынан да қауіптірек болды, себебі енді олардың сайлануына ешқандай кепілдік болмады. Франциск Наполеоннан көп ұзамай, 11 тамызда жаңа Австрия империясының императоры атанды. Бұл жаңа империя жаңа мемлекет емес, Австрияның, яғни Габсбургтердің билеген жерлерін білдірді, ол көптеген мемлекеттерден тұрды.

Үшінші коалиция соғысы (1805)

Көп ұзамай Наполеонның Италиядағы жалғасып жатқан іс-қимылдары, оның ішінде Генуя мен Парманы қоса аннексиялауы 1805 жылы тағы да соғысқа алып келді – Үшінші коалиция соғысы, онда Австрия, Ұлыбритания, Ресей және Швеция Наполеонға қарсы күш біріктірді. Австрия әскерлері Германиядағы маңызды француз одақтасы Баварияға шабуыл жасаудан соғысты бастады, бірақ Наполеон оларды оңай жеңіп, Ульмде қоршауға алып берілді, ал 2 желтоқсанда Аустерлицте негізгі австро-орыс әскерлерін жеңді. Наполеон Вена қаласына жаулап алушы ғана емес, сонымен қатар танымал тұлға ретінде кірді. Прессбург шарты бойынша Австрия көптеген аумақтардан айырылды – Далмация Францияға, Венеция Наполеонның Италия Корольдігіне, Тироль Баварияға, ал Австрияның Швабиядағы әр түрлі жерлері Баден мен Вюртембергке берілді. Алайда, Францисктің кіші інісі, бұрынғы Тоскананың ұлы герцогы болған жер, Австрияға өтемақы ретінде қосылды. Бұл жеңіліс ежелгі Киелі Рим империясының соңына белгі берді. Наполеонның Оңтүстік және Батыс Германиядағы vassal мемлекеттері 1806 жылдың жазында империядан шығып, Рейн конфедерациясын құрды, ал бірнеше күннен кейін Франциск империяны таратып, 1806 жылдың 6 тамызында ескі императорлық тәжден бас тартты.

Бесінші коалиция соғысы (1809)

Келесі үш жыл ішінде Филипп Стадион басқарған Австрияның сыртқы саясаты Франциямен бейбітшілік сақтауға бағытталды, Төртінші коалиция соғысынан (1806–1807) қашып, бірақ Францияның тілегін орындауға міндетті болды. 1808 жылы испан Бурбондарының құлатылуы Габсбургтерді қатты алаңдатты, олар 1809 жылы тағы да соғысқа шықты, бұл жолы Бесінші коалиция соғысы континенттік одақтастарсыз, тек Ұлыбританиямен бірге. Стадионның Германияда халықты көтеріліске шақыру әрекеттері сәтсіз аяқталды, ал ресейліктер Франциямен жасаған одағын сақтады, сондықтан Австрия Ваграм шайқасында қайта жеңілді, бірақ Наполеон күткеннен де зор шығынға ұшырады – осы соғыста ол Асперн-Эсслинг шайқасында алғаш рет жеңіліске ұшыраған еді. Алайда Наполеон Венаны қайта басып алды. Одан кейінгі Шёнбрунн шартының талаптары өте қатал болды. Австрия Зальцбургты Баварияға, Польша жерлерінің бір бөлігін Ресейге, ал Адриатика теңізіндегі қалған аумақтарын (Каринтия мен Штирияның көп бөлігін қоса) Наполеонның Иллирия провинцияларына жоғалтты. Австрия Францияның дербес бағынышты мемлекетіне айналды.

Алтыншы коалиция соғысы (1812-1814)

Жаңа Австрия сыртқы істер министрі Клеменс фон Меттерних Францияға жақын саясатты ұстануды көздеді. Франциск II-нің қызы Мари Луиза 1810 жылы Наполеонға үйленді. 1811 жылға қарай Австрия толыққанды банкротқа ұшырады, ал қағаз ақша (Bancozettel) құнсызданып, едәуір құны төмендеді, бірақ 1812 жылдың наурыз айында Наполеонның Ресейге басып кіруіне әскерін қосты. Жыл соңында Наполеонның Ресейдегі сәтсіз жеңілісі мен 1813 жылдың наурыз айында Пруссияның Ресей жағына өтуінен кейін Меттерних саясатын бірте-бірте өзгерте бастады. Алғашқыда ол Франция мен континенттік жауы арасында бейбітшілікке келісуге тырысты, бірақ Наполеон келісімге бармайтыны белгілі болған соң, Австрия одақтастарға қосылып, 1813 жылдың тамызында Алтыншы коалиция соғысында (1812–1814) Францияға соғыс жариялады. Австрияның араласуы шешуші болды. Наполеон қазан айында Лейпцигте жеңіліске ұшырады және Францияға қайта шегінуге мәжбүр болды. 1814 жыл басында одақтас әскерлер Францияға басып кірді. Бастапқыда Меттерних Наполеонның тақтан қалмауын, Наполеонның кіші ұлы үшін Мари Луизаның регенттігін немесе Бурбон әулетінің қайта орнатылуын қалағанын анық білмеді, бірақ ақырында британдық Сыртқы істер министрі лорд Кастлерег оны соңғы нұсқаға көндірді. Наполеон 1814 жылдың 3 сәуірінде тақтан бас тарды, Людовик XVIII қайта орнатылды, ал маусым айында Парижде жеңіске жеткен одақтастармен бейбіт келісімге қол қойылды, ал Наполеон Эльбаға жер аударылды.

Жетіінші коалиция соғысы (1815)

Наполеон 1815 жылдың ақпан айында қашып кетті, Людовик қашып кетті, осылайша соғыстың соңғы кезеңі – Жетінші коалиция соғысы басталды, бұл Наполеонның билікті қайтаруға жасаған әрекетінің «Жүз күн» деп аталатын кезеңі еді. Бұл маусым айында Ватерлоо шайқасымен шешілді. Наполеон соғыстары сол жылы екінші Париж шартымен аяқталды және Наполеон соңғы рет Сент-Еленаға жер аударылды.

Вена конгрессі (1815)

Ұзаққа созылған француз соғыстарының аяқталуымен Еуропада жаңа тәртіп қажет болды және Еуропа мемлекеттерінің басшылары Еуропаның болашағын талқылау үшін Венаға жиналды. Конгресс 1814 жылдың қыркүйегінде Наполеонның қайта оралуына дейін шақырылса, жұмысын 1815 жылдың 9 маусымында, Ватерлоо шайқасынан тоғыз күн бұрын аяқтады. Наполеон соғыстарының нәтижесінде Австрия, Меттернихтің дипломатиялық шеберлігінің арқасында, жаңа еуропалық көшбасшы ретінде жеңіске жетті. Конгресс – үлкен державалардың өкілдерінің ғана емес, әлеуметтік шара да болды, оған Меттерних төрағалық етті. Оның мақсаты – Наполеон соғыстарының салдарынан туған хаостан жаңа еуропалық тәртіпті орнату еді. Австрия дипломатиялық жетекші болғанымен, Ресей мен Пруссияның, сондай-ақ Ұлыбритания мен Испанияның көмегімен әскери жеңіске қол жеткізілді. Австрия 1815 жылдың 18 маусымында Ватерлоо шайқасында Наполеонды жеңуге тікелей қатыспады. Меттернихтің ниеті – Германия Конфедерациясын, Австрия басшылығымен құру арқылы Еуропадағы күштер тепе-теңдігін қамтамасыз ету еді, ол Киелі Рим империясының орнына келді. Осы тәртіп «Еуропа концерті» деп аталды, ол тұрақты түрде жиналып, даулы мәселелерді шешуге тырысты. Саяси картаны қайта сызумен қатар, ықпал аймақтары да белгіленді. Конгрестен Австрияның алған ең үлкен пайдасы – осы жаңа құрылымның төрағасы болуы еді. Конгресс Австрия мен Габсбургтердің билігіне негіз болған ескі тәртіпті қалпына келтіре алмады. Жаңа тәртіпте Австрия, Ресей және Пруссия арасында Киелі одақ құрылды, ол кейіннен көптеген еуропалық мемлекеттерге кеңейтілді. Ұлыбритания, Меттернихтің репрессивті интервенционизм саясатына күдікпен қарағандықтан, және Осман империясы одаққа қосылмады. Еуропа картасын қайта сызу кезінде Австрияның табыстары Ресей мен Пруссияға қарағанда шамалы болды, бұл оның келіссөздердегі әлсіз позициясын көрсетті. Австрия батыс бөлігінде Наполеоннан жоғалтқан аумақтарының көп бөлігін (Тироль, Зальцбург және Форальберг) қайтарып алды. Италияда Ломбардия-Венеция Корольдігі, Тоскана, Модена, Парма және Пьяченцаны иеленді. Бұл саяси бірліктер Габсбургтердің түрлі тармақтарымен басқарылды. Алайда, Австрия Бельгия мен Австриялық Нидерландыны қайта иеленбеді, бірақ аумақтардың алмасуы Иосиф II-нің болжамы бойынша біртұтас аумақты қалпына келтірді және Италияны Австрияның бақылауына қосты. Император Франциск бұл жаңа тәртіпке бейімделуге құштар болмады, сондықтан Меттерних дипломатиялық шеберлігін қолданып, оны консервативті романтизм, дін және тәртіп ретінде, 1789 жылғы революциялық рухқа қарсы тұрды. Осылайша, Киелі одақ заңды тәртіпке қарсы әрекеттерге қарсы күресу механизміне айналды. Меттерних Еуропаның өрт сөндірушісі ретінде танылды, революциялық рухтың кез келген көрінісін жойды. Нәтижедегі бейбітшілік Австрияда реформалар мен өркендеуге мүмкіндік берді, бірақ оның артқа қарап дамыған саясаты, жылдам өзгерістерге толы Еуропада сәтсіздікке ұшырауына себеп болды.

With the completion of the long running French wars a new order was required in Europe and the heads of the European states gathered in Vienna for a prolonged discussion of Europe's future, although the Congress was actually convened in September 1814 prior to Napoleon's attempted return, and completed on 9 June 1815, nine days before the Battle of Waterloo. At the completion of the Napoleonic wars, Austria found itself on the winning side as a new European leader, largely due to Metternich's diplomatic skills. It was as much a grand social event of the representatives of the great powers as a true Congress and was chaired by Metternich. Its purpose was to restore a new European order to emerge from the chaos of the Napoleonic wars. While Austria was the diplomatic leader, the military victory was largely that of Russia and Prussia, aided by Britain and Spain, and Austria had little to add to the final defeat of Napoleon on 18 June 1815 at Waterloo. Metternich's intent was to create a balance of power in Europe, under a new entity, the German Confederation with Austrian leadership, out of the ashes of the Holy Roman Empire. The resulting order was referred to as the Concert of Europe, which would now meet regularly to resolve outstanding differences. In addition to redrawing the political map, it established spheres of influence. Achieving the presidency of this new entity was Austria's greatest gain from the Congress. What the Congress could not do was to recover the old order or ancien régime on which Austrian and Habsburg authority had rested. In the new order, a Holy Alliance was created between Austria, Russia and Prussia. This was subsequently enlarged to include most European nations. Notable exceptions were Great Britain, wary of Metternich's strategy of repressive interventionism, and the Ottoman Empire. In the redrawing of the European map, Austrian gains were modest compared to Russia and Prussia, reflecting its relatively weak negotiating position. Austria regained most of the territory it had lost to Napoleon in the western part of the nation (Tyrol, Salzburg and Voralberg). In Italy it gained the Kingdom of Lombardy Venetia, Tuscany, Modena, Parma and Piacenza. These latter political entities were ruled by various branches of the Habsburgs. It did not, however, regain Belgium and the Austrian Netherlands, but the trading of territories restored a contiguous territory, as envisaged by Joseph II, and gave Austria control over Italy. The Emperor Francis was unwilling to adapt to this new order, requiring diplomacy on Metternich's part, depicting it as conservative Romanticism, religion and order versus the revolutionary spirit of 1789. Thus, the Holy Alliance became a mechanism for countering any moves against legitimate order. Metternich has therefore been portrayed Europe's fireman, extinguishing any signs of revolutionary spirit. The resultant onset of peace provided the opportunity for both reforms and prosperity in Austria, but its backward looking policies within a Europe characterised by rapid change set the scene for eventual failure.

Өнер

Наполеондық Вена – Бетховеннің Венасы еді, оның жалғыз операсы «Фиделио» 1805 жылы француз әскерінің қатысуымен сол жерде тұңғыш рет қойылды. Бұл сонымен қатар үшінші («Героикалық») (1805) – Наполеонға қатысты екіұшты қарым-қатынасы бар, бесінші («Тағдыр») және алтыншы («Пастораль») симфониялардың (1808) туған дәуірі болды.

Бидермайер кезеңі (1815-1848)

Вена конгресінен кейінгі кезең салыстырмалы саяси тұрақтылықтың кезеңі болды және ол мәдениетімен (Бидермейер) көбірек танымал. 1815–1848 жылдарға басқа да атаулар бар, соның ішінде 1848 жылғы наурыз революциясына дейінгі кезеңді білдіретін Vormärz ("наурызға дейін") және Еуропа саясатындағы оның үстемдігін көрсететін "Меттерних дәуірі". Меттернихтің (1821 жылы канцлер болған) басшылығымен Австрия империясы цензура мен полициялық тәртіп орнатылған кезеңге енді, оппозицияға тыңшылық, қадағалау және түрмеге жабу жүргізілді, ал басқалары эмиграцияға кетті. Еуропа үшін бұл кезең индустрияландырудың өсуімен, экономикалық айналымдардың әлеуметтік салдарымен, халықтың көші-қонымен және ұлтшылдықпен сипатталды. Бұл құбылыстардың барлығы қазіргі тәртіпті сақтауға ниеттенген үкіметтер тарапынан күдіспен қаралды. 1823 жылы Австрия императоры Ротшильдтің бес ағайынын барондыққа көтерді. Лондондағы Натан Майер Ротшильд бұл атақты қабылдаудан бас тартты. Осы отбасы Еуропаның ірі елдерінде банкир ретінде әйгілі болды.

Сыртқы саясат

Вена конгресінен кейін басқа да бірқатар конгресстер өткізілді, олар Конгресс жүйесі деп аталды, соның ішінде Экс-ла-Шапель (1818), Троппау (1820), Лайбах (1821) және Верона (1822) конгресстері. Бұл конгресстер көбінесе өзгерістерді одан әрі тежеуге бағытталды, алайда ерекше жағдай ретінде Францияның бірінші конгресте қайтадан қабылдануы бес үлкен державаның (Ұлыбритания, Австрия, Пруссия, Ресей және кейін Франция) Бес еселік одағының құрылуына әкелді. Бес еселік одақ шеңберінде Ресей, Австрия және Пруссияның консервативті Киелі одағы басымдық құрды. 1820 жылдарға қарай дауларды шешудің Конгресс жүйесі өзінің тиімділігін жоғалтты, және әсіресе Грекияның Тәуелсіздік соғысына (1821-1832) араласу, Метернихтің қарсылығына қарамастан, оның билігінің шектерін көрсетті. Оңтүстік Американың Испания мен Португалиядан бөлінуі, Португалияда либералды режимнің орнауы, сондай-ақ 1830 жылғы Француз революциясы және Бельгияның тәуелсіздігі ескі тәртіптегі жаңа жарылыстарды көрсетті. Бес еселік одақта Ұлыбритания мен Франция сияқты либералды батыс елдері мен консервативті Киелі одақ арасында үнемі жіктер болды. 1830 жылы Лондонда өткен Бельгияның Нидерландтан тәуелсіздігін анықтау жөніндегі конференция Ұлыбританияның одақтан шығуына себеп болды. 1840 жылы Ұлы державалардың бірлігіне қатысты бірнеше оқиға орын алды. Австрия Шығыс мәселесінде Ресейге сүйенді, ал сол жылғы Шығыс дағдарысы осы державаларды, кем дегенде уақытша, бөліп тастады. Батыста Франция мен Германия Конфедерациясы арасындағы Рейн дағдарысы Германияның өркендеп келе жатқан ұлтшылдық қозғалысын одан әрі күшейте түсті, оны Die Wacht am Rhein сияқты қозғалыстар бейнеледі.

Ішкі саясатта Меттерних неміс ұлтшылдығын басуға күш салды. 1817 жылғы Вартбург фестивалі неміс бірлігін жариялап, консерватизмді айыптағандықтан алаңдаушылық тудырды. Меттерних австриялық университеттердің қатысуына кедергі келтірді, ал 1819 жылы Аугуст фон Котцебуэнің қазасы 1819 жылғы Карлсбад жарлықтарына әкелді, ол сөз бостандығын шектеді, және 1820 жылғы Вена қорытынды актісі Германия Конфедерациясына мүше мемлекеттерге қарсы шаралар қабылдауға рұқсат берді. Алайда екеуі де ұлтшыл қозғалысты ұзаққа тоқтата алмады.

Ішкі саясат және ұлтшылдықтың өрлеуі

Италиялықтардың біріккен ұлт құруға жасаған алғашқы тытыруларын, соның ішінде Ломбардия-Венециядағы Карбонари қозғалысын, Польшада да Меттерних әскери араласу арқылы басып тастады. Осы арада империядағы азшылықтар, мысалы, славяндар мен поляктар Австриядан ерекшеленетін ұлттық өзін-өзі анықтауға ұмтылыс жасады. Меттерних осы қозғалыстарды мәдени ерекшеліктерге бағытталғанға айналдыруға тырысты. Германияда да осыған ұқсас, 1833 жылы Пруссия жетекшілігімен неміс мемлекеттерінің Кедендік Одағы (Zollverein) құрылды, бірақ Австрия оған қосылмады, оның ішінде неміс ұлтшылдығын көріп тұрды. Шамалы әкімшілік реформалардың бірі Галицияға диета беру болды. Меттерних либералдар талап еткен конституциялық бостандықтарға қарсы тұрып, үкіметке қатаң бақылау жасады. Билік әдет-ғұрып пен император жарлықтары (Hofkanzleidekrete) арқылы жүзеге асырылды. Ол бір жағынан қанаушы, реакциялық оппортунист болса, екінші жағынан – нағыз консервативті саясаткер еді. Еуропа істерін басқарудағы оның рөлі Габсбургтерге олардың нақты билігіне қарағанда артық ықпал берді. Көп деңгейлі қауіпсіздік жүйесін граф Иосиф Седльницкий басқарды, ол Меттернихтің жеке бақылауында болды, ал дін тек билікті қолдау құралы ретінде қарастырылды.

Экономика

Мемлекеттік араласу салық мәселелеріне салыстырмалы түрде шектеулі болды, бірақ 1816 жылы Австрия Ұлттық банкі елдің несиелік беделін қайта жаңарту үшін құрылды. Салық салу көбінесе провинциялардың қарауына берілді және империя ішінде тең емес еді, Венгрия пропорционалды түрде аз салық төледі. Аристократия да жеткілікті салық төлемеді. Осының салдарынан әскери бюджет салыстырмалы түрде шағын болды, демек Меттернихтің сыртқы саясатына көп күш беруге мүмкіндік болмады. Экономикалық өсім де салыстырмалы түрде аз болды және халық санының өсуімен қатар жүрмеді. Австриядағы индустриализация 1830 жылдардың басында, негізінен Вена мен Форальбергте басталды. 1838 жылы Вена мен Дойч-Ваграмды байланыстыратын алғашқы теміржол салынып бітті, қашықтығы шамамен 15 км, ал келесі жылы Австрияның Оңтүстік теміржолының (Österreichische Südbahn) құрылысы басталды. Кеме жүзу саласында 1829 жылы Дунай бу кеме жүзу компаниясы құрылды, ал Австрия Ллойды Жерорта теңізіндегі ең ірі кеме жүзу компаниясы атанды. Бұл экономикалық дамудың да құны болды, себебі көптеген шаруалар дамып келе жатқан қалалық өнеркәсіп орындарына көшіп, жұмысшы табының қатарын кеңейтті.

Монархия

Франциск Меттернихтің Монархияны жаңарту туралы ұсыныстарын дұрыс қарсылыққа ұшыратты. Франциск 1835 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Фердинанд I (1835-1848) "Мейірімді Фердинанд" таққа отырды, бірақ денсаулығының нашарлығынан басқаруға қабілетсіз болды, көптеген шешімдерді оның інісі, Австрияның арқ герцогы Людовик және Меттерних қабылдады. Осының салдарынан Австрия Франциск реформалар жасауға құштар болмаған, ал Фердинанд оны істеуге шамасы жетпеген, Меттерних болса қалыпты жағдайды сақтауға бекінген саяси тұрқықтау кезеңіне енді.

1848 жылғы төңкеріс

Бұл кезеңде либерализм мен ұлтшылдық екеуі де күшейіп, 1848 жылғы төңкерістерге себеп болды. Меттерних және әлжуаз Император Фердинанд I отставкаға жіберілді де, оның орнына императордың жас жүрегі шешесі Франц Иосиф келді.

Революциядан кейінгі Австрия (18481866)

Сепаратистік талпыныстар (әсіресе Ломбардия мен Венгрияда) әскери күшпен басылды. 1848 жылдың наурыз айында конституция қабылданды, бірақ маусым айында сайлаулар өткізілсе де, оның нақты әсері шамалы болды. 1850 жылдары неоабсолютизмге оралып, конституциялық жүйе жойылды. Дегенмен, революционерлерге ұзақ мерзімдік әсер еткен жеңілдіктердің бірі – Австриядағы шаруаларды босату болды. Бұл индустрияландыруға көмектесті, себебі көптеген адамдар Австрияның жаңадан индустрияланған қалаларына (Богемия, Төменгі Австрия, Вена және Жоғарғы Штирияның өнеркәсіптік орталықтарында) ағылып келді. Әлеуметтік дүрбелең этникалық құрамы әртүрлі қалаларда қақтығыстардың күшеюіне алып келді, нәтижесінде ұлтшылдық қозғалыстар кеңінен тарады. Сыртқы саясатта Австрия, неміс емес аймақтарымен бірге, 1848 жылы Германияның Құрылтайлық Ұлттық Ассамблеясының (Deutsche Konstituierende Nationalversammlung) мүшелері неміс емес мемлекеттермен байланыс орната алмайтынын жариялауына байланысты қиын жағдайға түсті. Бұл Австрияны Германия мен империясы және Венгриямен одақ құрудың арасында таңдау жасауға мәжбүр етті. Алайда, бұл жоспарлар сол кезде іске аспады, бірақ Австрияны есептен шығаратын «Кіші Германия» (Kleindeutschland) тұжырымдамасы 1866 жылы қайта қарастырылды. Австрияның Қырым соғысы (1853–1856) кезіндегі бейтараптығы, император тойға дайындықпен айналысқан кезде, екі тараптың да наразылығын тудырып, Австрияны қауіпті жағдайға түсірді, бұл кейінгі оқиғалар көрсеткендей.

Италиялық мәселе (1859-1860)

Австрия мен Габсбургтер Солтүстік Италияда басымдыққа ие болса, оңтүстік – Екі Сицилия Корольдігі болып табылды, ал Рим Папасы араласып тұрды. Италия 1815 жылғы Вена конгресінен бері қырқылысқа түсіп, 1820 жылы көтерілістер басталды (Карбонари). Екі Сицилияның патшасы Фердинанд II, абсолюттік монарх, Австриямен одан әрі династиялық одақ арқылы өзінің беделін нығайтуға тырысты. Ол екінші әйелі, император Леопольд II-нің немересі Мария Терезия арқылы байланысқа ие болды. Ол бұл мақсатына ұлы Франциск II-ні 1859 жылғы ақпанда Баварияның герцогинясы Мария Софияға үйлендіру арқылы жетті. Мария – Австрия императрицасы Елизаветаның кіші қарындасы болды, осылайша Франциск императордың жекжатты ағасы болды. Фердинанд бірнеше айдан кейін, мамыр айында қайтыс болды, ал Франциск пен Мария София таққа отырды. Осы уақыт аралығында Австрия итальяндық Рисорджиментоның құрсауына ілігіп қалды. Сардиниямен бірігіп басқарылған Пьемонт бұрынғы көтерілістердің ошағы болған. Бұл жолы олар Франциямен құпия одақ құрды (Patto di Plombières), оның императоры Наполеон III бұрынғы Карбонари мүшесі болды. Содан кейін Пьемонт бірқатар әскери маневрлер арқылы Венаны ашуландырып, 23 сәуірде Туринге ультиматум жіберді. Оған берілмеу Австрияның басып кіруіне және Франциямен соғысқа (1859 жылғы Екінші итальяндық тәуелсіздік соғысы) әкелді. Австрия қолдау күткенімен, оны алмады, ал ел соғысқа жақсы дайындалмаған еді, ол қиын өтті. Тоскана мен Моденаның Габсбург билеушілері Венаға қашуға мәжбүр болды. 1859 жылғы мамырда Австрия Варезе шайқасында, ал маусымда Маджента шайқасында Франция мен Сардинияның біріккен әскерлерінен әскери жеңіліске ұшырады. Император елде үлкен қиындықтар тудырып жатқан жағдайдың ауырлығын мойындаудан бас тартты және кәсіби әскери болмаса да, армияның тікелей басшылығын өз қолына алды. Сол айда Сольферинодағы тағы бір жеңіліс Австрияның тағдырын шешті, император Виллафранкада Наполеонның талаптарын қабылдауға мәжбүр болды. Австрия Ломбардияны беруге келісті, ал орталық Италия мемлекеттерінің билеушілері қайта орналастырылуы тиіс болды. Алайда соңғысы орындалмады, ал келесі жылы өткізілген референдумдарда барлығы Сардиния-Пьемонт Корольдігіне қосылды. 1860 жылғы сәуірде Гарибальди Сицилияға басып кіріп, оны тез бағындырды, ал 1861 жылғы ақпанда Екі Сицилия Корольдігінің өмір сүруі тоқтатылды, Франциск пен Мария Австрияға қашты.

While Austria and the Habsburgs held hegemony over northern Italy, the south was the Kingdom of the Two Sicilies, with the Papal States intervening. Italy had been in a turmoil since the Congress of Vienna in 1815, with insurrections starting in 1820 (Carbonari). King Ferdinand II of the Two Sicilies, an absolutist monarch, sought to strengthen his position by a further dynastic alliance with Austria. He already had a connection through his second wife, Maria Theresa, granddaughter of the emperor Leopold II This he achieved by marrying his son, Francis II, to Duchess Maria Sophie of Bavaria in February 1859. Marie was a younger sister of the Empress Elisabeth of Austria, making Francis brother in law to the Emperor. Ferdinand died a few months later in May, and Francis and Maria Sophie ascended the throne. In the meantime Austria had fallen into a trap set by the Italian risorgimento. Piedmont, jointly ruled with Sardinia had been the site of earlier insurrections. This time they formed a secret alliance with France (Patto di Plombières), whose emperor, Napoleon III was a previous Carbonari. Piedmont then proceeded to provoke Vienna with a series of military manoeuvres, successfully triggering an ultimatum to Turin on 23 April. Its rejection was followed by an Austrian invasion, and precipitated war with France (Second Italian War of Independence 1859). Austria mistakenly expected support and received none, and the country was ill prepared for war, which went badly. The Habsburg rulers in Tuscany and Modena were forced to flee to Vienna. In May 1859 Austria suffered a military defeat at the Battle of Varese and in June at Magenta against the combined forces of France and Sardinia. The emperor refused to acknowledge the seriousness of the situation which was causing great hardship at home, and took over direct command of the army, though not a professional soldier. Later that month a further defeat at Solférino sealed Austria's fate, and the emperor found himself having to accept Napoleon's terms at Villafranca. Austria agreed to cede Lombardy, and the rulers of the central Italian states were to be restored. However the latter never happened, and the following year in plebiscites, all joined the Kingdom of Sardinia Piedmont. By April 1860 Garibaldi had invaded and quickly subdued Sicily, and by February 1861 the Kingdom of the Two Sicilies ceased to exist, Francis and Maria fled to Austria.

Конституциялық жеңілдіктердің салдары

Бұл оқиғалар императордың беделін қатты әлсіретті. Үкіметтің абсолютистік саясаты халыққа ұнамады және осы кері кетулер ішкі тәртіпсіздікке, венгр сепаратизміне, Австрия басқаруын сынауға және жемқорлыққа айыптауларға әкелді. Императордың министрлері алғашқы құрбандар болды. Қаржы министрі Карл Людвиг фон Брук өз-өзіне қол жұмсады. Басқа құрбандар: граф Карл Фердинанд фон Буол (Сыртқы істер министрі), Ішкі істер министрі барон Александр фон Бах, полиция министрі Иоганн Фрайхерр фон Кемпен фон Фихтенстамм, генерал-адъютант Карл Людвиг фон Грюнне, сондай-ақ армия генералдары. Нәтижесінде император және оның бас кеңесшісі Голуховский конституциялық үкіметке қайта оралуға мәжбүр болды, бұл 1860 жылғы қазан дипломы (October Diploma) арқылы заң шығару жиналысы мен провинциялық автономия арқылы конституциялық монархияны орнатты. Венгрлердің 1849 жылы жоғалтқан толық автономияны талап етуіне байланысты бұл толыққанды жүзеге асырылмады. Осының салдарынан 1861 жылы ақпан патенті (Februarpatent) қазан дипломын (Oktoberdiplom) алмастырып, екі палаталы заң шығару органы – Рейхсрат құрылды. Жоғарғы палата (Herrenhaus) тағайындалған және мұрагерлік лауазымдардан тұрды, ал төменгі палата, Депутаттар палатасы (Abgeordnetenhaus) провинциялық диеталар тағайындады. Рейхсрат қарастырылып жатқан мәселелерге байланысты венгрлермен немесе оларсыз отырыс өткізеді. Бұл жеке Сислейтания заң шығарушылығын құруға жасалған алғашқы қадам болды, ал ақпан патентіндегі диеталардың қазан дипломымен салыстырғандағы шектеулі рөлі аймақтық идеологияны қолдаушыларды ашуландырды. Рейхсрат либералдардың басымдығымен ерекшеленді, олар келесі екі онжылдық бойына басым саяси күшке айналды.

Дания мәселесі (1864-66)

Пруссия мен Дания 1848–51 жылдары ортақ шекарасында орналасқан Шлезвиг-Гольштейн аймағы үшін бір соғыс өткізген болатын, нәтижесінде Дания оны өз құрамында сақтап қалды. 1864 жылы Австрия тағы да соғысқа қатысты, бұл жолы екінші Шлезвиг соғысында Данияға қарсы Пруссиямен одақтасты. Бұл соғыс сәтті аяқталғанымен, Австрия үшін соңғы әскери жеңіс болды. Соғыс Вена шартымен аяқталды, оған сәйкес Дания аймақтарды Австрияға өткізді. Келесі жылы Гаштейн келісімі жаңа аймақтарды басқару мәселесін шешті, алғашқы келіспеушіліктерден кейін Хольштейн Австрияға берілді. Алайда, бұл Австрия мен Пруссияның Германия мәселесіндегі бәсекелестігін азайтуға көмектеспеді. Пруссияның президент-министрі Отто фон Бисмарк келісімді күшін жоюға және аймақтарды бақылауға алу үшін жасаған тырашталдықтар екі держава арасындағы толыққанды қақтығысқа әкеліп соқты, нәтижесінде Орталық Еуропада Австрияның беделі әлсіреді.

Венгрия мәселесі

1848 жылғы революциядан бастап, оған венгр аристократиясының көп бөлігі қатысты, Венгрия тыныштанбай, конституцияны қалпына келтіруді және Хабсбургтер әулетін тақтан түсіруді талап етті, Венаның орталықтандыру саясатына қарсы шығып, салық төлеуден бас тартты. Венгрияның Венадағы сарайдағы қолдауы шамалы болды, себебі ол негізінен богемиялықтардан құралған және венгрлерді революционерлер деп санады. 1859 жылы Италия территорияларын жоғалтқаннан кейін венгр мәселесі одан да өзекті болды. Венгрия оны қолдау үшін шетелдік державалармен, ең бастысы Пруссиямен келіссөздер жүргізді. Сондықтан, Германия конфедерациясы шеңберінде Германия мәселесі бойынша Пруссияға қарсылық көрсеткен кез келген жағдайда Венгрия Австрия үшін қауіпті болды. Осы себепті, венгрлер "Тәлелдік" деп атаған ымыраға қатысты сақтықпен пікір алмасулар басталды. Император Франц Иосиф 1865 жылғы маусымда Будапештке сапар шегіп, әскери юрисдикцияны жою және баспасөзді кешіру сияқты бірнеше жеңілдіктер жасады. Бірақ бұл жеңілдіктер конституцияны қалпына келтіру және императордың Венгрия королі ретінде жеке таққа отыруы – венгр либералдарының ең төменгі талаптарынан кем түсті. Олардың ішінде Гюла Андрасси мен Ференц Деак ең белгілілері болды, олар Венадағы сарайдағы ықпалын арттыруға тырысты. 1866 жылғы қаңтарда Венгрия парламентінің делегациясы Венаға барып, императорлық отбасын Венгрияға ресми сапармен шақырды, олар қаңтардан наурызға дейін сапармен болды.

Австрия-Пруссия соғысы (1866)

1866 жылдың басында Андрасси Будапешттен Венаға жиі сапарлар жасап тұрғанда, Пруссиямен қарым-қатынас нашарлап бара жатты. Соғысқа қатысты әңгімелер тарады. Пруссия 8 сәуірде салыстырмалы түрде жаңа Италия Корольдігімен құпия шартқа қол қойды, ал Австрия 12 маусымда Франциямен келісім жасады, оның шарты бойынша Венеция Францияға берілді. Соғыстың себептері – Пруссияның жоспарлы әрекеттері ме, әлде мүмкіндікті пайдаланушылық па – әлі де даулы, бірақ оның нәтижесі Орталық Еуропадағы күштердің түбегейлі өзгеруіне әкелді. Австрия Холштейн мәселесін неміс диетасына (парламентіне) көтерді және Холштейн диетасын шақыруға да шешім қабылдады. Пруссия Гастейн келісімінің күші жойылды деп мәлімдеп, Холштейнге басып кірді. Неміс диетасы Пруссияға қарсы жартылай жұмылдыруға дауыс берген кезде, Бисмарк неміс конфедерациясының таратылғанын жариялады. Осылайша, бұл үшінші Шлезвиг соғысы деп есептелуі мүмкін. 14 маусымда Аустрия-Пруссия соғысы (1866 жылғы маусым-тамыз) басталды, онда Пруссия мен Солтүстік Германия мемлекеттері Австрияға ғана емес, сонымен қатар Германияның көп бөлігіне, әсіресе Оңтүстік Германия мемлекеттеріне қарсы күресті. Үш күннен кейін Италия үшінші тәуелсіздік соғысында Австрияға соғыс жариялады, Италия енді Пруссияның одақтасы болды. Осылайша Австрия екі фронтта соғысуға мәжбүр болды. Олардың алғашқы шайқасы 24 маусымда Верона қаласының жанындағы Кустоцада итальяндықтарға қарсы шайқастағы шағын жеңіспен аяқталды. Алайда, Солтүстік фронтта Австрия 3 шілдеде Богемиядағы Кенигграц шайқасында ауыр әскери жеңіліске ұшырады. Австрия 20 шілдеде Лисса теңіз шайқасында итальяндықтарға қарсы жеңіске жеткенімен, соғыс Австрия үшін аяқталғаны анық болды, прус әскерлері Венаның өзіне қауіп төндіріп, сарайды Будапештке эвакуациялауға мәжбүр етті. Наполеон III араласып, 21 шілдеде Никольсбургте қару тоқтатуға, ал 23 тамызда Прагада бейбіт келісімге қол қойылды. Осы уақыт аралығында шілде айында бірқатар жетістіктерге қол жеткізген итальяндықтар, Солтүстік фронттан босатылған Австрия армиясымен кездесуге барудың орнына, 12 тамызда Кормонста қару тоқтату шартына қол қойды. Осы соғыстардың нәтижесінде Австрия барлық итальяндық территорияларын жоғалтты және Пруссияның үстемдігімен қайта ұйымдастырылған Германия істерінен шеттетілді. «Шағын Германия» тұжырымы басым болды. Италиядағы австриялықтар үшін бұл соғыс трагикалық түрде бекер болды, өйткені Венеция бұрыннан-ақ берілген еді.

While Andrássy was making frequent visits to Vienna from Budapest during early 1866, relations with Prussia were deteriorating. There was talk of war. Prussia had signed a secret treaty with the relatively new Kingdom of Italy on 8 April, while Austria concluded one with France on 12 June, in exchange for Venetia. While the motives for the war, Prussian masterplan or opportunism, are disputed, the outcome was a radical re alignment of power in Central Europe. Austria brought the continuing dispute over Holstein before the German diet and also decided to convene the Holstein diet. Prussia, declaring that the Gastein Convention had thereby been nullified, invaded Holstein. When the German diet responded by voting for a partial mobilization against Prussia, Bismarck declared that the German Confederation was ended. Thus this may be considered a Third Schleswig War. Hostilities broke out on 14 June as the Austro Prussian War (June–August 1866), in which Prussia and the north German states faced not only Austria but much of the rest of Germany, especially the southern states. Three days later Italy declared war on Austria in the Third Italian War of Independence, Italy now being Prussia's ally. Thus Austria had to fight on two fronts. Their first engagement resulted in a minor victory against the Italians at Custoza near Verona on 24 June. However, on the northern front Austria suffered a major military defeat at the Battle of Königgrätz in Bohemia on 3 July. Although Austria had a further victory against the Italians in a naval battle at Lissa on 20 July, it was clear by then that the war was over for Austria, Prussian armies threatening Vienna itself, forcing the evacuation of the court to Budapest. Napoleon III intervened resulting in an armistice at Nikolsburg on 21 July, and a peace treaty in Prague on 23 August. In the meantime the Italians who had had a series of successes throughout July, and signed an armistice at Cormons on 12 August rather than face the remaining Austrian army freed from its northern front. As a result of these wars Austria had now lost all its Italian territory and was now excluded from further German affairs, that were now reorganised under Prussian dominance in the new North German Confederation. The Kleindeutschland concept had prevailed. For the Austrians in Italy, the war had been tragically pointless, since Venetia had already been ceded.

Татуластыру

Австрия соғыстың салдарынан әлсіреп жатқанда, венгрлер өз талаптары үшін қысымды күшейтті. Андрасси, Ференц Деак сияқты, Венада тұрақты түрде болып тұрды, ал венгрлік позицияны конституционалистер мен либералдар қолдады. Сарайда венгрлерге қарсы сезімдер күшті болғанымен, пруссиялық әскер Пресбургке (қазіргі Братиславаға) жеткенімен және Вена жер аударылғандармен толып кеткенімен, императордың жағдайы одан әрі қиын жағдайға түсті, ал француз араласуына үміт күш жоғалтты. Венгрлер императрица Элизабетті өздерінің мүддесін қорғауға шақырып, оны өздерінің жақтауына ие етті. Гёрги Клапка Висмарк қолдаған пруссиялықтар үшін легион ұйымдастырды, ол Венгрияға кіріп, венгр тәуелсіздігі үшін үгіт жүргізді. Бірақ, Венгрияға ерекше басымдықтар беретін венгрлік дуализмнің қандай да бір түріне келіспес бұрын, басқа провинциялардың қажеттіліктерін ескеру қажет болды, сондай-ақ славян мүдделері басылып қалуы мүмкін болғандықтан, чех ұлтшылдығының отын тұтандырды. Адамдар 1848 жылғы оқиғалар туралы қайта-қайта әңгімелеуге кірісті. 1867 жылдың ақпан айында граф Белкреди славян мүдделеріне қатысты алаңдаушылығынан министр-президент лауазымынан кетіп, оның орнына сыртқы істер министрі Фердинанд Бюст келді, ол дереу венгрлік бағытты ұстанды, ол айдың соңында шындыққа айналды.

Ausgleich (Компромистік) 1867

Австрия-Мажарстан 1867 жылғы Австрия-Мажарстан келісімі (Ausgleich) арқылы құрылды. Осылайша мажарлар өз мақсаттарының көп бөлігіне қол жеткізді. Патшалықтың батыс жартысы (Cisleithania) және шығыс мажар (Transleithania) деп белгіленді, яғни Дунай өзенінің Лейта саласының екі жағында орналасқан аймақтар енді әртүрлі ішкі саясатты жүргізетін екі патшалыққа айналды. Ортақ азаматтық болған жоқ, сондай-ақ қос азаматтыққа да рұқсат берілмеді, бірақ ортақ билеуші, сонымен қатар ортақ сыртқы және әскери саясат сақталды. Империяда екі астана, екі кабинет және екі парламент болды. Тек үш кабинеттік лауазым – соғыс, сыртқы істер және қаржы (екі жақ та қатысқан жағдайда) монархияның екі бөлігіне де қызмет етті. Қаржылық шығындар 70:30 үлесімен Cisleithania-ға жүктелді, алайда мажарлар бір ұлтты құрады, ал Cisleithania-ға барлық басқа патшалықтар мен провинциялар кірді. Андрасси 17 ақпанда жаңа Венгрияның алғашқы президенті болып тағайындалды. Провинциялардағы наразылық күшті болды, наурыз айында Моравия мен Богемиядағы диеталар жабылды. Император Франц Иосиф мамыр айында Рейхсратқа (Императорлық кеңес) бұрынғы келісімді ратификациялауды сұрап, конституциялық реформалар мен провинцияларға автономияны кеңейтуге уәде берді. Бұл абсолютизмнен маңызды қадам болды. 8 маусымда император мен императорша Венгрияның королі мен королевасы болып таж кигізілді. Салтанатты рәсім Австрияның жақындағы әскери және саяси жеңілістері мен ауыр қаржылық өтемақыларға қарамастан, аса зәулім болды. Мерекелік шаралар аясында император Венгрия мен монархияның қалған бөлігі арасындағы қарым-қатынасты нашарлатқан қосымша жеңілдіктер туралы жариялады. 1848 жылдан бергі барлық саяси қылмыстарға (Клапка мен Коссутты қоса) амнистия жарияланды және тәркіленген мүліктер қайтарылды. Сонымен қатар, коронациялық сыйлық революциялық Хонведтердің отбасылары мен ардагерлеріне берілді, ал Хонвед Корольдік венгр Хонведі ретінде қайта құрылды. Либералдардың Ausgleich-ті қолдауына байланысты, жаңа конституциялық заңда парламенттік құқықтар кеңейтілді. 1867 жылғы 21 желтоқсандағы заң, жиі түзетулерге ұшырағанымен, империяның қалған 50 жылындағы Австрия басқаруының негізі болды және негізінен Ақпан Патені мен Императорлық Кеңеске негізделді, сонымен қатар құқықтар жинағын қамтыды. Нәтижеде, қос монархияның саяси тепе-теңдігі авторитаризм (Obrigkeitsstaat) мен парламентаризм (Rechtsstaat) арасындағы келісімді білдірді (Hacohen 2002). Көптеген келісімдер сияқты, бұл да екі тараптың радикалды топтары, соның ішінде Коссут тарапынан қабылданбады.

Austria Hungary was created through the mechanism of the Austro Hungarian Compromise of 1867 (Ausgleich). Thus the Hungarians finally achieved much of their aims. The western half of the realm known as (Cisleithania) and the eastern Hungarian (Transleithania), that is the realms lying on each side of the Leitha tributary of the Danube river, now became two realms with different interior policy there was no common citizenship and dual citizenship was banned either , but with a common ruler and a common foreign and military policy. The empire now had two capitals, two cabinets and two parliaments. Only three cabinet positions served both halves of the monarchy, war, foreign affairs and finance (when both sectors were involved). Costs were assigned 70:30 to Cisleithania, however the Hungarians represented a single nationality while Cisleithania included all the other kingdoms and provinces. Andrássy was appointed as the first Minister President of the new Hungary on 17 February. Feelings ran high in the provinces, and the Diets in Moravia and Bohemia were shut down in March. Emperor Franz Joseph made a speech from the throne in May to the Reichsrat (Imperial Council) asking for retroactive ratification and promising further constitutional reforms and increased autonomy to the provinces. This was a major retreat from absolutism. On 8 June, the Emperor and Empress were crowned King and Queen of Hungary in a ceremony whose pomp and splendour seemed out of keeping with Austria's recent military and political humiliation and the extent of financial reparations. As part of the celebrations the emperor announced further concessions that aggravated relationships between Hungary and the rest of the monarchy. An amnesty was declared for all political offences since 1848 (including Klapka and Kossuth) and reversal of the confiscation of estates. In addition the coronation Gift was directed to the families and veterans of the revolutionary Honvéds, which was revived as the Royal Hungarian Honvéd. In return for the Liberals support of the Ausgleich, concessions were made to parliamentary prerogatives in the new constitutional law. The law of 21 December 1867, although frequently amended, was the foundation of Austrian governance for the remaining 50 years of the empire, and was largely based on the February Patent, the Imperial Council and included a bill of rights. Ultimately the political balance of the dual monarchy represented a compromise between authoritarianism (Obrigkeitsstaat) and parliamentarianism (Rechtsstaat) (Hacohen 2002). Like most compromises it was rejected by extremists on both sides, including Kossuth.

Либерализм Цислейтенияда 18671879

Саяси партиялар 1848 жылдан бастап Австрияда заңды тұлғаларға айналды, 1850 жылдары қысқа мерзімдік үзілістен басқа. Алайда, 1861 жылғы ақпан патентімен құрылған заң шығару органының құрылымы партиялық ұйымдасуға шектеулер қойды. Бастапқы саяси ұйымдасу Австрия мәдениетіндегі жіктерге ұқсас болды. Контрреформация кезінен бастап Католик шіркеуі аристократия және консервативті ауылдық топтармен бірлесіп, империяның саяси өмірінде маңызды рөл атқарды. Бұл күштерге қарсы одақтас болған – рухани емес қалалық орта тап, Ағарту дәуірі мен Француз төңкерісінің ықпалымен антиклерикализмді (Kulturkampf) қолдады. Сол жақтағы басқа топтар – Ұлы Германия мүдделерін славяндарға қарсы қорғаған неміс ұлтшылдығы, қалалық зиялылар арасында қолдау тапты. Дегенмен, партиялық құрылым толыққанды болған жоқ, екі топтың ішінде де сол кездегі үкіметті қолдаған немесе оған қарсы болған фракциялар болды. Бұл партиялар саяси көзқарастардың дәстүрлі оң және сол бөлінісін көрсетті. Солшыл немесе Либералдық (Deutschliberale Partei) фракциялар Конституциялық партия (Verfassungspartei) ретінде белгілі болды, бірақ оң және сол жақ фракцияларға (клубтарға) бөлінді. Тікелей сайлау болмағандықтан, сайлау округтерін ұйымдастыруға мүмкіндік болмады, ал байланыстар ұйымдық емес, көзқарастық болды. Министрлік жауапкершілік болмағандықтан, мұндай ұйымдасуға қажеттілік те болған жоқ. Бұл байланыстар өкілдік институттарына қатысты көзқарастармен анықталды. Солшылдар 1861–7 жылғы конституцияны принципті түрде қолдаудан өз атауын алды және 1848 жылғы төңкерістің қозғаушы күштері болды, ал оңшылдар тарихи құқықтарды қолдады. Солшылдар мүліктік буржуазиядан (Besitzbürgertum), жоғары білімі бар мамандықтардан және мемлекеттік қызметкерлерден қолдау алды. Бұл – ұзақ жылдар бойы қалыптасқан идеологиялық айырмашылықтар (Pulzer 1969). 1867 жылғы сайлауда либералдар Карл Ауэрсперг (1867–1868) басшылығымен төменгі палатаны бақылауға алды және 1867 жылғы конституцияны қабылдауға, сондай-ақ 1855 жылғы конкордатты жоюға (1870) үлкен үлес қосты. 1860–1882 жылдар аралығында сайлау құқығы біртіндеп жақсарды. Рейхсратқа провинциялық заң шығарушы органдар арқылы депутаттарды сайлау, әсіресе Богемия диетасы Рейхсратты тиімді бойкотқа салуынан кейін, үштік монархияда мажарлармен тең мәртебеге ие болуға тырысқанда тиімсіз болып шықты. Нәтижесінде, 1873 жылы Рейхсратқа сайлау құқығы тікелей сайлауға өзгертілді. Дегенмен, тіпті 1873 жылы ересек ер адамдардың бар болғаны алты пайызы ғана сайлау құқығына ие болды (Hacohen 2002). Бастапқыда партиялар католик, либерал, ұлттық, радикал және аграрлық партияларға бөлінді, бұл этникалық негізде саяси мәдениетті одан әрі фрагменттеуге әкелді. Алайда, бұрынғыдай парламент ішінде ғана емес, парламенттен тыс партиялардың да пайда болуы байқалды. Бұл құқықтан айырылғандарға өз даусын жеткізуге мүмкіндік берді. Бұл өзгерістер Австрия экономикасының жаңғыруы мен индустриализациясы, сондай-ақ 1873 жылғы дағдарыс және оның салдарынан туындаған депрессия (1873–1879) сияқты экономикалық дағдарыстар фонында жүріп өтті, ал дәстүрлі партиялар халықтың талаптарына жауап беруде баяу болды. 1901 жылғы сайлауда, сайлау құқығының (курия) белгілі класс бойынша өткен соңғы сайлауда парламенттен тыс партиялар 118 орынның 76-сын жеңіп алды. Бұл дәуірде либералдыққа қарсы көңіл күйлер мен 1867 жылдан бері билікте болған Либералдық партияның беделінің төмендеуі байқалды, тек 1870–1 жылдары консервативті үкіметтің қысқа мерзімдік билігінен басқа. 1870 жылы 1870 жылғы Франко-прусс соғысында Пруссияны қолдаған либералдар императорды ренжітті, ол граф Карл Зигмунд фон Хоэнварт (1871) басшылығымен консервативтерге үкімет құруды тапсырды. Хоэнварт парламенттегі консервативті көшбасшы болды, император оның славяндық талаптарға және федерализмге деген ықыласты көзқарасы австро-герман либералдарын әлсіретеді деп сенді. Хоэнварт Альберт Шаффлені өзінің сауда министрі етіп тағайындады және 1871 жылғы Негізгі ережелер (Fundamentalartikel) деп белгіленген саясатты жасады. Бұл саясат сәтсіз аяқталды, император қолдауын кері алып, либералдар қайтадан билікке келді. Либералдық партия бірте-бірте либералдық емес және ұлттық сипатқа ие болды, ал оның әлеуметтік консерватизміне қарсы прогрессивті зиялылар наразылық білдірді (Hacohen 2002). 1870–1871 жылдардағы оппозиция кезінде олар қос монархияны чехтерді қоса алғанда үштік монархияға кеңейту әрекеттерін тоқтатты және Deutschtum (нағыз неміс Bürgerінің сипаттамаларын көрсететін азаматтарға барлық азаматтық құқықтарды беру) тұжырымдамасын қолдады. Олар сондай-ақ сайлау құқығын кеңейтуге қарсы болды, өйткені шектеулі сайлау құқығы олардың сайлау базасын жақсартты (Hacohen 2002). 1873 жылы партия фрагменттеуге ұшырады, Конституциялық партияның радикалдық фракциясы Прогрессивті клубты (Fortschrittsklub) құрды, ал оңшыл фракция Конституциялық жер иеленушілерді (Verfassungstreue Grossgrundbesitz) құрды, нәтижесінде «Ескі либералдар» (Altliberale) қалды. Бұл неміс либералдығының (Deutschfreiheitlichkeit) және неміс ұлтшылдығының (Deutschnationalismus) топтарының көбеюіне әкелді.

Political parties became legitimate entities in Austria from 1848, apart from a brief lapse in the 1850s. However the structure of the legislative body created by the 1861 February Patent provided little scope for party organisation. Initial political organisation resembled the cleavages in Austrian culture. Since the time of the Counter Reformation the Catholic Church had assumed a major role in the political life of the empire, in conjunction with the aristocracy and conservative rural elements. Allied against these forces were a more secular urban middle class, reflecting the Enlightenment and the French Revolution with its anti clericism (Kulturkampf). Other elements on the left were German nationalism, defending Greater German interests against the Slavs, and found support among urban intelligentsia. However party structure was far from cohesive and both groupings contained factions which either supported or opposed the government of the day. These parties reflected the traditional right/left split of political vision. The left, or Liberal (Deutschliberale Partei) factions were known as the Constitutional Party (Verfassungspartei), but both left and right were fragmented into factions (Klubs). Without direct elections there was no place for constituency organisation, and affinities were intellectual not organisational. Nor, without ministerial responsibility, was there a need for such organisation. The affinities were driven by respective visions of the representative institutions. The left derived its name from its support in principle of the 1861–7 constitution and were the driving elements of the 1848 revolution, the right supported historic rights. The left drew its support from the propertied bourgeoisie (Besitzbürgertum), affluent professionals and the civil service. These were longstanding ideological differences (Pulzer 1969). The 1867 elections saw the Liberals take control of the lower house under Karl Auersperg (1867–1868) and were instrumental in the adoption of the 1867 constitution and in abrogating the 1855 Concordat (1870). Suffrage progressively improved during the period 1860–1882. The selection of deputies to the Reichsrat by provincial legislatures proved unworkable particularly once the Bohemian diet effectively boycotted the Reichsrat in an attempt to acquire equal status with the Hungarians in a tripartite monarchy. As a result, suffrage was changed to direct election to the Reichsrat in 1873. Even then by 1873 only six percent of the adult male population were franchised (Hacohen 2002). The initial divisions into Catholic, liberal, national, radical and agrarian parties differed across ethnic grounds further fragmenting the political culture. However, there was now emerging the presence of extra parliamentary parties whereas previously parties were purely intra parliamentary. This provided an opportunity for the disenfranchised to find a voice. These changes were taking place against a rapidly changing backdrop of an Austrian economy that was modernising and industrialising and economic crises such as that of 1873 and its resultant depression (1873–1879), and the traditional parties were slow to respond to the demands of the populace. By the election of 1901, the last election under the defined classes of franchisement (Curia) extraparliamentary parties won 76 of the 118 seats. This era saw anti liberal sentiments and declining fortunes of the Liberal party which had held power since 1867 apart from a brief spell of conservative government in 1870–1. In 1870 Liberal support for Prussia in the 1870 Franco Prussian War displeased the Emperor and he turned to the Conservatives to form a government under Count Karl Sigmund von Hohenwart (1871). Hohenwart was the conservative leader in parliament, and the Emperor believed his more sympathetic views to Slavic aspirations and federalism would weaken the Austro German Liberals. Hohenwart appointed Albert Schäffle as his commerce minister and drew up a policy known as the Fundamental Articles of 1871 (Fundamentalartikel). The policy failed, the Emperor withdrew his support and the Liberals regained power. The Liberal party became progressively unliberal and more nationalistic, and against whose social conservatism the progressive intellectuals would rebel (Hacohen 2002). During their 1870–1 opposition they blocked attempts to extend the dual monarchy to a tripartite monarchy including the Czechs, and promoted the concept of Deutschtum (the granting of all rights of citizenship to those who displayed the characteristics of the solid German Bürger). They also opposed the extension of suffrage because restricted suffrage favoured their electoral base (Hacohen 2002). In 1873 the party fragmented, with a radical faction of the Constitutional Party forming the Progressive Club (Fortschrittsklub), while a right wing faction formed the conservative Constitutionalist Landlordism (Verfassungstreue Grossgrundbesitz) leaving a rump of 'Old Liberals' (Altliberale). The result was a proliferation of German Liberal (Deutschfreiheitlichkeit) and German National (Deutschnationalismus) groups.

Саяси қайта үйлестіру 1879

Либералдық жетістіктер экономикалық жаңғыртуды, зайырлы білім беруді кеңейтуді және Венаның құрылымын және мәдениетін қайта жаңғыртуды, сондай-ақ Әкімшілікпен (Verwaltung) ынтымақтастықпен бірге, 1873 жылдан кейін партияны әлсірететін жарылыстар мен бірігулер сериясын қамтыды, нәтижесінде 1911 жылға қарай партия іс жүзінде жойылды. Адольф Ауэрспергтің либералдық кабинеті (1871–1879) 1879 жылы сыртқы істер министрі Гюла Андрассидің (1871–1879) Балқан саясатына және Босния мен Герцеговинаның оккупациясына қарсылығы үшін таратылды, бұл одан әрі славяндардың санын арттырып, неміс ұлтшылдығы мен ұлттық санасын (Staatsnation) әлсіретті. Келесі сайлауларда либералдар парламенттегі бақылауын жоғалтып, оппозицияға өтті. Эдвард Тааффе графының (1879–1893) басшылығымен құрылған жаңа үкімет негізінен фермерлер, дін қызметкерлері және чехтер сияқты фракциялар тобынан тұрды, олар "Темір сақина" (Der eiserne Ring) деп белгілі болды және либералдарды биліктен алшақтатуға бейілді болды. Андрасси, Тааффемен ортақ тілі жоқ, денсаулығының нашарлауын себеп етіп отставкаға кетті, және өзінің таңғалуына орай, ол қабылданды. Жаңа сыртқы істер министрі Хаймерле 1881 жылы лауазымында қайтыс болғанда оның есімі қайта көтерілді, бірақ Тааффе және оның коалициясы либерал сыртқы істер министріне (тіпті венгр және масонға) уақыт таба алмады, сондықтан граф Густав Калноки (1881–1895) тағайындалды. Алайда либерал оппозициясы келісімдерді ұзақ созу арқылы үкіметті олардың позициясын әлсірету үшін сайлау реформасын іздеуге итермеледі, ол 1882 жылы қабылданды. Осыған қарамастан, номиналды консервативті және антисоциализмге бағытталған коалиция 1880–1890 жылдар аралығында Германия мен Швейцарияның үлгісімен бірнеше әлеуметтік реформаларды жүзеге асырды. Бұл реформалар либералдардың үкіметтің араласуынан азат, өзін-өзі анықтау құқығына ие жеке тұлғалардың қағидасына байланысты өткізе алмаған реформалары болды (Grandner 1997). Мұндай шаралар қазіргі Біріккен солшылдар (Vereinigte Linke 1881) және неміс ұлттық партиясы (Deutsche Nationalpartei 1891) – неміс ұлттық қозғалысының (Deutschnationale Bewegung) тармағы тарапынан қолдау тапты. 1882 жылғы сайлау реформасы ең маңыздысы болды, өйткені ол пропорционалды түрде көбірек немістерге сайлау құқығын берді. Әлеуметтік реформа енді Лихтенштейннің принці Алойс де Паула Мария, барон Карл фон Фогельсанг және граф Эгберт Белкреди (Boyer 1995) сияқты консервативті католиктердің платформасына айналды. Сайлау реформасы дәуірінде Георг фон Шонерердің Пан-неміс лигасы (Alldeutsche Vereinigung) (1882) пайда болды, ол дінге қарсы орта тапқа үндеді, ал Л. Псеннер және А. Лачка сияқты католиктік әлеуметтік реформаторлар Христиандық әлеуметтік қауымдастығын (Christlich Sozialer Verein) (1887) құрды. Шамамен бір уақытта Ф. Пиффл, Ф. Стаурач, Э. Шопфер, А. Опиц, Карл Люгер және принц Алойс Лихтенштейн христиандық әлеуметтік реформаны қолдау үшін Біріккен христиандарды (Vereinigten Christen) құрды. Бұл екі ұйым 1891 жылы Карл Люгердің басшылығымен Христиандық әлеуметтік партияны (Christlichsoziale Partei, CS) құру үшін бірікті. Алайда Тааффе үкіметінің этникалық инклюзивтілік саясаты неміс тілді халық арасында ұлтшылдықты күшейтті. Либералдар абсолютизм дәуірінің күшті орталықтандырылған жүйесін сақтады (1867 жылы Галицияны қоспағанда), ал консерваторлар федералистік мемлекет құруға тырысты, бұл ақырында 1893 жылы Тааффе үкіметінің құлауына әкелді, соның ішінде 1890 жылы богемиялық келісімге (үштік монархия) екінші талпыныс жасалды (Grandner 1997). Сол жақта анархиялық идеялардың таралуы және репрессивті үкімет 1889 жылы Марксистік Социал-демократиялық партияның (Sozialdemokratische Arbeiterpartei Österreichs, SDAPÖ) құрылуына әкелді, ол 1896 жылы шаруалар мен жұмысшы табын қоса отырып, сайлау құқығын кеңейтуден кейін 1897 жылғы сайлауда орындар жеңіп алды, нәтижесінде еркектерге жалпы сайлау құқығы берілді, бірақ тең емес.

While Liberal achievements had included economic modernisation, expanding secular education and rebuilding the fabric and culture of Vienna, while collaborating with the Administration (Verwaltung), after 1873 a progressive series of schisms and mergers continued to weaken the party which effectively disappeared by 1911. The Liberal cabinet of Adolf Auersperg (1871–1879) was dismissed in 1879 over its opposition to Foreign Minister Gyula Andrássy's (1871–1879) Balkan policy and the occupation of Bosnia Herzegovina, which added more Slavs and further diluted German nationalism and identity (Staatsnation). In the ensuing elections the Liberals lost control of parliament and went into opposition, the incoming government under Count Edward Taaffe (1879–1893) basically consisting of a group of factions (farmers, clergy and Czechs), the "Iron Ring" (Der eiserne Ring), united in a determination to keep the Liberals out of power. Andrássy, who had nothing in common with Taaffe, tended his resignation on the grounds of poor health and to his surprise it was accepted. His name was raised again when the new Foreign minister, Haymerle died in office in 1881, but Taaffe and his coalition had no time for a Liberal foreign minister (let alone a Hungarian and Freemason), and he was passed over in favour of Count Gustav Kálnoky (1881–1895). However the Liberal opposition filibustered leading the government to seek electoral reform as a strategy to weaken their position, which was enacted in 1882. Despite this, the coalition, nominally conservative and committed to anti socialism passed a series of social reforms over the decade 1880–1890, following the examples of Germany and Switzerland. These were reforms which the Liberals had been unable to get past a government strongly tied to the concept of individual's rights to self determination free from government interference (Grandner 1997). Such measures had the support of both the Liberals, now the United Left (Vereinigte Linke 1881) and the German National Party (Deutsche Nationalpartei 1891), an offshoot of the German National Movement (Deutschnationale Bewegung). The electoral reforms of 1882 were the most influential in that it enfranchised proportionally more Germans. Social reform now moved to become a platform of conservative Catholics like Prince Aloys de Paula Maria of Liechtenstein, Baron Karl von Vogelsang, and Count Egbert Belcredi (Boyer 1995). The era of electoral reform saw the emergence of Georg von Schonerer's Pan German League (Alldeutsche Vereinigung) (1882), appealing to an anti clerical middle class, and Catholic social reformers such as L. Psenner and A. Latschka created the Christian Social Association (Christlich Sozialer Verein) (1887). Around the same time F. Piffl, F. Stauracz, Ae. Schoepfer, A. Opitz, Karl Lueger and Prince Aloys Liechtenstein formed the United Christians (Vereinigten Christen) to advocate Christian social reform. These two organisations merged in 1891 under Karl Lueger to form the Christian Social Party (Christlichsoziale Partei, CS). However the Taaffe government's policy of ethnic inclusiveness fuelled nationalism among the German speaking population. The Liberals had maintained the strong centralism of the absolutist era (with the exception of Galicia in 1867) while the Conservatives attempted a more federalist state that ultimately led to the fall of the Taaffe government in 1893, including a second attempt at Bohemian Ausgleich (Tripartite monarchy) in 1890 (Grandner 1997). On the left the spread of anarchical ideas and oppressive government saw the emergence of a Marxist Social Democratic Party (Sozialdemokratische Arbeiterpartei Österreichs, SDAPÖ) in 1889 which succeeded in winning seats in the 1897 elections which followed further extension of suffrage in 1896 to include peasants and the working classes, establishing universal male suffrage, though not equal.

Рейхсратқа тікелей және тең сайлау құқығы (1907)

1907 жылы министр-президент Фрайхерр фон Бек енгізген жалпы ерлер сайлау құқығы билік тепе-теңдігін өзгертті, ол ресми түрде неміс австриялықтарына қарай еңкейді және олар енді негізінен славян империясында азшылық екенін көрсетті. 1900 жылғы санақта немістер Цислейтния халқының 36% құрады, бірақ ең ірі жекелеген топ болды, алайда монархияның саяси өмірінде басымдыққа ие болғанымен, біртұтас күш ретінде әрекет етпеді (басқа ұлттық топтар да солай болды). Немістерден кейін чехтер мен словактар (23%), поляктар (17%), русиндер (13%), словендер (5%), серб-хорваттар (3%), итальяндықтар (3%) және румындар (1%) келді. Дегенмен, осы ұлттық топтар, әсіресе немістер, көбінесе географиялық тұрғыдан шашырап кеткен. Немістер экономикалық және білім беру деңгейі жағынан да үстемдік құрды. Реформадан кейінгі 1907 жылғы парламент (Рейхсрат) ұлттық принцип бойынша сайланды, тек Христиан-әлеуметтік және Әлеуметтік-демократиялық партиялар негізінен неміс тілінде болды. Алайда, Австрияны император басқарды, ол Министрлер кеңесін (Министрат) тағайындады, ал кеңес оған есеп берді, парламент үкімет саясатын сынауға еркін болды. Техникалық тұрғыдан алғанда, ол 1907 жылдан бастап заң шығару құқығына ие болды, бірақ іс жүзінде Император үкіметі өз заңдарын жасады, ал император өзінің министрлерінің заң жобаларын вето құқығымен тоқтатуға болатын. Басты партиялар географиялық және әлеуметтік тұрғыдан бөлінді, әлеуметтік демократтардың негізгі базасы қалалар, негізінен Вена болды, және олардың ауылдағы берілген, бірақ сауатсыз шаруаларға қарағанда өзгеше көзқарасы болды. Соңғыларына монархияның қалыпты жағдайын қолдауда аристократия мен буржуазия қосылды. 1911 жылғы сайлау Австрияны соғысқа және 1918 жылы империяның құлауына жеткізетін парламентті сайлады. Алайда, парламентаризмнің тиімділігіне әртүрлі этникалық топтарды ұсынушы партиялар арасындағы қақтығыстар кедергі келтірді, ал Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде парламент отырыстары толығымен тоқтатылды.

Өнер

19 ғасырдың басындағы жылдар, Вена конгресінен кейін 1848 жылғы революцияға дейін, дизайн мен архитектурада Бидермейер кезеңімен ерекшеленді. Бұл, ішінара, тұрмыстық жағдайға және өнерге назар аударуға итермелеген репрессивті ортаның салдары болды. Франц Иосифтің (1848–1916) билігімен келген жаңа дәуір, Белль Эпок стилімен сипатталды. Осымен қатар, Венада монументальді ғимараттары бар Рингштрассе құрылысы кеңейтілді (жеті жылдан кейін 1865 жылдың 1 мамырында ресми түрде ашылды). Кезеңнің сәулетшілері: Генрих Ферстель (Votivkirche, Museum für angewandte Kunst Wien), Фридрих фон Шмидт (Rathaus), Теофил Хансен (Парламент), Готфрид Семпер (Kunsthistorisches Museum, Burgtheater), Эдуард ван дер Нюль (Опера) және Август Сикардсбург (Опера). 1897 жылы Гюстав Климт басқарыған Австрия суретшілері қауымдастығынан (Gesellschaft bildender Künstler Österreichs) суретшілер тобы бөлініп шықты. Климт осы топтың алғашқы президенті болды, ал бұл топ Вена Сецессиясы (Wiener Secession) немесе Vereinigung Bildender Künstler Österreichs деп белгілі болды. Бұл қозғалыс бұрынғы ұйымның тарихилық және консервативтілігіне қарсы наразылық болды, бұған дейін Берлин мен Мюнхендегі ұқсас қозғалыстар орын алған еді. Бұл, ішінара, Рингштрассе дәуірінің шамадан тыс екендігіне қарсы наразылық және Бидермейердің салыстырмалы қарапайымдылығына оралу құштарлығы болды. Осы топтан Йозеф Хоффман мен Коломан Мозер 1903 жылы қолданбалы өнерді дамыту мақсатымен Вена өнер және қолөнер шеберханасын (Wiener Werkstätte) құрды. Сецессия 1897 жылы салынған және 1898 жылдан бастап олардың көрмелерін өткізген Сецессия ғимаратымен (Wiener Secessionsgebäude) байланысты болды. 1905 жылы Климт және басқалар келіспеушіліктерге байланысты Сецессиядан шықты, нәтижесінде бастапқы Сецессия бөлінді. Алайда, топ 1939 жылға дейін, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін өмір сүрді. Архитектуралық тұрғыдан алғанда, бұл Югендстиль (Арт-нуво) дәуірі болды, сонымен қатар Отто Вагнер (Kirche am Steinhof) секелді безендіруге бейімделгендер мен Адольф Лоос сияқты шектеуді ұстанушылардың еңбектері де көзге түсті. Арт-нуво және модерн стилі Австрияға салыстырмалы түрде кеш, шамамен 1900 жылы келді және басқа еуропалық астаналардағы ертерек қозғалыстардан ерекшеленді. Көрнекті әдеби тұлғалардың бірі – 1899 жылы құрылған "Die Fackel" газетінен танымал эссеші және сатирик Карл Краус болды. Музыкалық сахнада Йохан Штраус және оның отбасы бүкіл кезең бойында Вена сахнасында үстемдік етті, сонымен қатар Франц Шуберт, Людвиг ван Бетховен, Антон Брукнер, Йоханнес Брамс, Арнольд Шенберг, Франц Лехар және Густав Малер сияқты композиторлар да өнімді жұмыс істеді. 20 ғасырдың басында (Fin de siècle) авангардистер дәстүрлі құндылықтарға қарсы шыға бастады, көбінесе Вена қоғамын таң қалдырды, мысалы Артур Шницлердің "Рейген" пьесасы, Климттің суреттері, Шенберг, Антон Веберн және Альбан Бергтің музыкасы және Екінші Вена мектебі (Zweite Wiener Schule).

The initial years of the 19th century following the Congress of Vienna, up until the revolution of 1848 was characterised by the Biedermeier period of design and architecture, partly fueled by the repressive domestic scene that diverted attention to domesticity and the arts. With the reign of Franz Joseph (1848–1916) came a new era of grandeur, typified by the Belle Époque style, with extensive building and the construction of the Ringstrasse in Vienna with its monumental buildings (officially opened 1 May 1865, after seven years). Architects of the period included Heinrich Ferstel (Votivkirche, Museum für angewandte Kunst Wien), Friedrich von Schmidt (Rathaus), Theophil Hansen (Parliament), Gottfried Semper (Kunsthistorisches Museum, Kunsthistorisches Museum, Burgtheater), Eduard van der Nüll (Opera) and August Sicardsburg (Opera). 1897 saw the resignation of a group of artists from the Association of Austrian Artists (Gesellschaft bildender Künstler Österreichs), headed by Gustav Klimt who became the first president of this group which became known as the Vienna Secession or Wiener Secession (Vereinigung Bildender Künstler Österreichs). The movement was a protest against the historicism and conservatism of the former organisation, following similar movements in Berlin and Munich. Partly this was a revolt against the perceived excesses of the earlier Ringstrasse era, and a yearning to return to the relative simplicity of Biedermaier. From this group Josef Hoffman and Koloman Moser formed the Vienna Arts and Crafts Workshop (Wiener Werkstätte) in 1903 to promote the development of applied arts. The Secession became associated with a specific building, the Secession Building (Wiener Secessionsgebäude) built in 1897 and which housed their exhibitions, starting in 1898. The Secession as originally conceived splintered in 1905 when Klimt and others left over irreconcilable differences. The group however lasted until 1939 and the outbreak of the Second World War. Architecturally this was the era of Jugendstil (Art Nouveau) and the contrasting work of men like Otto Wagner (Kirche am Steinhof) known for embellishment and Adolf Loos, who represented restraint. Art Nouveau and the modern style came relatively late to Austria, around 1900, and was distinguishable from the earlier movement in other European capitals. One of the prominent literary figures was Karl Kraus, the essayist and satirist, known for his newspaper "The Torch" (Die Fackel), founded in 1899. On the musical scene, Johan Strauss and his family dominated the Viennese scene over the entire period, which also produced Franz Schubert, Ludwig van Beethoven, Anton Bruckner, Johannes Brahms, Arnold Schoenberg, Franz Lehár and Gustav Mahler among others. By the opening years of the 20th century (Fin de siècle) the avant garde were beginning to challenge traditional values, often shocking Viennese society, such as Arthur Schnitzler's play Reigen, the paintings of Klimt, and the music of Schoenberg, Anton Webern and Alban Berg and the Second Viennese School (Zweite Wiener Schule).

Австрия Бірінші дүниежүзілік соғыста 19141918

1914 жылға дейінгі онжылдықтарда ұлттық талас-тартыстар күшейді. Сараевода серб ұлтшылдарының Франц Иосифтің мұрагері, император Франц Фердинандты өлтіруі Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына ықпал етті. 1916 жылдың қараша айында император қайтыс болды, нәтижесінде тәжірибесі аз Карл (Karl) басқаруға келді. 1918 жылы Орталық державалардың жеңілісі Австрия-Мажарстанның тарауына себеп болды, ал император эмиграцияға кетті.

1918 жыл

Бірінші дүниежүзілік соғыс Австрия үшін 3 қарашада, жеңілген армия Витторио Венето шайқасынан кейін Падуада Вилла Джусти келісіміне қол қою арқылы аяқталды. (Техникалық тұрғыдан бұл Австро-Венгрияға қатысты, бірақ Венгрия 1918 жылдың 31 қазанында соғыстан шықты. Австрия 1914 жылдан бері басып алған барлық аумақтарды беруге мәжбүр болды, сонымен қатар империяның соғысқа дейінгі аумағының көп бөлігінде жаңа мемлекеттер құрылуын қабылдады, ал одақтастар Австрияға кіруге рұқсат алды. Осылайша империя таратылды. Уақытша Ұлттық жиналыс (Provisorische Nationalversammlung für Deutschösterreich) 1918 жылдың 21 қазанынан 1919 жылдың 19 ақпанына дейін Венада, Төменгі Австрия парламенттік ғимаратында (Niederösterreichische Landhaus) Жаңа Австрияның алғашқы парламенті ретінде отырды. Ол 1911 жылы неміс тілді аймақтардан сайланған Рейхсраттың (Императорлық кеңес) мүшелерінен және үш президенттен: Франц Дингофер (Неміс Ұлттық қозғалысы, GDVP), Йодөк Финк (Христиандық-әлеуметтік партия, CS) және Карл Зайц (Австрияның Социал-демократиялық жұмысшылар партиясы, SDAPÖ) құралды. Ұлттық жиналыс 1919 жылдың 16 ақпанында сайлау өткізілгенге дейін жұмысын жалғастырды. 30 қазанда ол уақытша конституцияны қабылдады, ал 12 қарашада жаңа мемлекеттің атауы ретінде Германия Австриясын (Deutschösterreich) қабылдады. Император Карл I 11 қарашада мемлекеттік істерге қатыспайтынын ("auf jeden Anteil an den Staatsgeschäften") мәлімдегенімен, ол тақтан бас тартпағанын айтты, соның салдарынан Австрия енді республика болды. Бірақ уақытша конституцияда ол үш күн бұрын жарияланған жаңа Германия Республикасының бір бөлігі екені көрсетілді. 2-бапта: "Deutschösterreich ist ein Bestandteil der Deutschen Republik" (Германия Австриясы Германия Республикасының құрамына кіреді) делінген. Карл Реннер Австрияның канцлері болып тағайындалды, ол Генрих Ламмаштың орнын басып, SDAPÖ, CS және GDVP коалициясымен алғашқы үш үкіметті басқарды (1918 жылдың 12 қарашасы – 1920 жылдың 7 шілдесі). Соңғысы неміс ұлттық және неміс либералды қозғалыстарының көптеген шағын топтарынан тұрды және жиналыстағы ең ірі фракция болды. 22 қарашада Австрия Чехословакиядағы бұрынғы Габсбург империясының неміс тілді аумақтарына (неміс Богемиясы мен Моравияның бір бөлігі), Польшаға (Австриялық Силезия) және Италияға қосылған Оңтүстік Тирольге талап қойды. Алайда Австрия осы талаптарды жеңіске жеткен одақтастарға немесе империяның ыдырауынан пайда болған жаңа мемлекеттерге қарсы қамтамасыз етуге жағдай болмады, сондықтан барлық даулы аймақтар жаңа Австриядан бөлініп қалды. Сол кездегі Франция премьер-министрі Жорж Клемансо айтқандай: "ce qui reste, c'est l'Autriche" ("қалғаны – Австрия"). 50 миллионнан астам халқы бар империя 6,5 миллионға дейін азайды.

The First World War effectively ended for Austria on 3 November 1918, when the defeated army signed the Armistice of Villa Giusti at Padua following the Battle of Vittorio Veneto. (Technically this applied to Austria Hungary, but Hungary had withdrawn from the conflict on 31 October 1918. Austria was forced to cede all territory occupied since 1914, plus accept the formation of new nations across most of the Empire's pre war territory, and the allies were given access to Austria. The empire was thus dissolved. The Provisional National Assembly (Provisorische Nationalversammlung für Deutschösterreich) met in Vienna from 21 October 1918 to 19 February 1919, as the first parliament of the new Austria, in the Lower Austria parliamentary buildings (Niederösterreichische Landhaus). It consisted of those members of the Reichsrat (Imperial Council) elected in 1911 from German speaking territories with three presidents, Franz Dinghofer (German National Movement, GDVP), Jodok Fink (Christian Social Party, CS) and Karl Seitz (Social Democratic Workers' Party of Austria, SDAPÖ). The National Assembly continued its work till 16 February 1919 when elections were held. On 30 October it adopted a provisional constitution and on 12 November it adopted German Austria (Deutschösterreich) as the name of the new state. Since the Emperor, Charles I (Karl I) had stated on 11 November that he no longer had "auf jeden Anteil an den Staatsgeschäften" (any share in the affairs of state), although he always said that he never abdicated, Austria was now a republic. However the provisional constitution stated that it was to be part of the new German Republic proclaimed three days earlier. Article 2 stated: Deutschösterreich ist ein Bestandteil der Deutschen Republik (German Austria is part of the German Republic). Karl Renner was proclaimed Chancellor of Austria, succeeding Heinrich Lammasch and led the first three cabinets (12 November 1918 – 7 July 1920) as a grand coalition of the SDAPÖ, CS, and GDVP. The latter was composed of a large number of splinter groups of the German National and German Liberal movements, and were numerically the largest group in the assembly. On 22 November Austria laid claim to the German speaking territories of the former Habsburg Empire in Czechoslovakia (German Bohemia and parts of Moravia), Poland (Austrian Silesia) and the South Tyrol, annexed by Italy. However Austria was in no position to enforce these claims against either the victorious allies or the new nation states that emerged from the dissolution of the Empire and all the lands in question remained separated from the new Austria. In the words of the then French premier Georges Clemenceau "ce qui reste, c'est l'Autriche" ("Austria is what's left"). An empire of over 50 million had been reduced to a state of 6.5 million.

1919 жыл

19 ақпанда қазір Конституциялық Ұлттық жиналыс (Konstituierende Nationalversammlung) деп аталатын сайлаулар өтті. Социал-демократтар ең көп орынды (41%) жеңіп алса да, абсолютті көпшілікке ие бола алмады және екінші ірі партия – Христиан-социалистермен үлкен коалиция құрды. 12 наурызда Ұлттық жиналыс "Германия Австриясын" "Германия Республикасының" бір бөлігі деп жариялады. Халықтың көп бөлігі және саяси партиялардың өкілдерінің басым бөлігі бұл "қалдық" немесе "қырқыла мемлекеттің" – Венгрияның ауыл шаруашылығы және Богемияның индустриясы болмағандықтан – экономикалық тұрғыдан тиімді болмайды деген пікірде болды. Журналист Хеллмут Андиц (1922–1998) 1962 жылы шығарған "Дер Штаат, ден кейнер вольте" (Ешкім қаламайтын мемлекет) атты кітабында осы сезімді білдірді. Австрияның нақты болашағы ресми келісімдерге қол қойылып, ратификацияланғанша белгісіз болып қалды. Бұл процесс 1919 жылғы 18 қаңтарда Париждегі бейбітшілік конференциясының ашылуымен басталды және сол жылдың 10 қыркүйегінде Сен-Жермен шартына қол қоюмен аяқталды, бірақ Ұлттық жиналыс бастапқыда 7 маусымда шарт жобасын қабылдаудан бас тартты.

Сен-Жермен келісім-шарты 1919

Жаңа құрылған Германия Австрия Республикасы көп ұзамай жойылды. Германия империясымен (Веймар Республикасы) бірігу ұсынысы Сен-Жермен-ан-Лей келісімінде (1919 жылдың 10 қыркүйегінде) 88-бап бойынша одақтас жеңімпаздар тарапынан қабылданбады, бұл бап экономикалық немесе саяси одақ құруға тыйым салды. Одақтастар ұзақ жылдар бойы армандаған «Орталық Еуропа» жобасы – барлық неміс тілді халықтардың бірігуінен қорқып, оған қарсы болды. Келісім парламентте 1919 жылдың 21 қазанында ратификацияланды. Австрия тәуелсіздігін сақтап қалды және кемінде 20 жыл бойы осылай болуға міндетті болды. Келісім елдің атауын «Герман Австрия Республикасы» дегеннен «Австрия Республикасы» (Republik Österreich) деп өзгертуді талап етті, яғни Бірінші Республика, бұл атау бүгінгі күнге дейін қолданылып келеді. Неміс тілінде сөйлейтін Богемия мен Моравияның шекаралық аймақтары (кейін «Судеттер» деп аталды) жаңадан құрылған Чехословакияға берілді. Көптеген австриялықтар мен немістер мұны екіжүзділік деп есептеді, себебі АҚШ президенті Вудро Вильсон өзінің танымал «Он төрт қағидасында» барлық ұлттардың «өзін-өзі анықтау құқығын» жариялаған еді. Германияда Веймар Республикасының конституциясының 61-бабында бұл туралы нақты айтылған: Deutschösterreich erhält nach seinem Anschluß an das Deutsche Reich das Recht der Teilnahme am Reichsrat mit der seiner Bevölkerung entsprechenden Stimmenzahl. Bis dahin haben die Vertreter Deutschösterreichs beratende Stimme. – «Герман Австриясы Германия империясына қосылғаннан кейін, өзінің халқының санына пропорционалды дауыс санымен Рейхсратқа (Германияның федералды штаттарының конституциялық өкілдігі) қатысу құқығына ие болады. Осыған дейін Герман Австриясының өкілдері кеңес беруші дауысқа ие болады». Австрияның өзінде дерлік барлық саяси партиялар мен көпшілік пікір 1918 жылғы конституцияның 2-бабында баяндалған бірігу идеясын қолдады. Венада наразылықтар өршіп, байлардан салықты көтеруді және кедейлерге берілетін жәрдемақыны азайтуды талап етті. Наразылықтарға жауап ретінде үкімет салықтарды көтерді, бірақ жәрдемақыны азайта алмады. Сен-Жермен келісімінің шарттары 1922 жылдың 4 қазанында Австрия мен Одақтастар арасындағы Ұлттар Лигасының Женева хаттамаларында (Австрия 1920 жылдың 16 желтоқсанында қосылған) одан әрі нақтыланды. Австрияға Германиямен бірікпеу шартымен 20 жылға дейін егемендік кепілдігі берілді. Сондай-ақ, Австрия 650 миллион алтын крона көлемінде қарыз алды, бұл гиперинфляцияны тоқтатуға көмектесті, бірақ Австрия экономикасын масштабты қайта құруды қажет етті. Алтын крона тұрақты шиллингпен алмастырылды, бірақ бұл жұмыссыздыққа, жаңа салықтарға, әлеуметтік жәрдемақылардың жоғалуына және мемлекеттік қызметкерлердің көптеп қысқаруына әкелді. 1923 жылдың мамыр айында Венада еврей әйелдерінің бірінші дүниежүзілік конгресі өтті.

The fledgling Republic of German Austria was to prove short lived. The proposed merger with the German Empire (Weimar Republic) was vetoed by the Allied victors in the Treaty of Saint Germain en Laye (10 September 1919) under Article 88 which prohibited economic or political union. The allies were fearful of the long held Mitteleuropa dream—a union of all German speaking populations. The treaty was ratified by parliament on 21 October 1919. Austria was to remain independent, and was obliged to be so for at least 20 years. The treaty also obliged the country to change its name from the "Republic of German Austria" to the "Republic of Austria" (Republik Österreich), i. e., the First Republic, a name that persists to this day. The German speaking bordering areas of Bohemia and Moravia (later called the "Sudetenland") were allocated to the newly founded Czechoslovakia. Many Austrians and Germans regarded this as hypocrisy since U. S. president Woodrow Wilson had proclaimed in his famous "Fourteen Points" the "right of self determination" for all nations. In Germany, the constitution of the Weimar Republic explicitly stated this in article 61: Deutschösterreich erhält nach seinem Anschluß an das Deutsche Reich das Recht der Teilnahme am Reichsrat mit der seiner Bevölkerung entsprechenden Stimmenzahl. Bis dahin haben die Vertreter Deutschösterreichs beratende Stimme.—"German Austria has the right to participate in the German Reichsrat (the constitutional representation of the federal German states) with a consulting role according to its number of inhabitants until unification with Germany." In Austria itself, almost all political parties together with the majority of public opinion continued to cling to the concept of unification laid out in Article 2 of the 1918 constitution. Massive riots ensued in Vienna in which the rioters demanded higher taxes on the rich and reduced subsidies to the poor. In response to the riots, the government increased taxes but failed to reduce subsidies. The terms of the Treaty of Saint Germain were further underlined by the Geneva Protocols of the League of Nations (which Austria joined on 16 December 1920) on 4 October 1922 between Austria and the Allies. Austria was given a guarantee of sovereignty provided it did not unite with Germany over the following 20 years. Austria also received a loan of 650 million Goldkronen which was successful in halting hyperinflation, but required major restructuring of the Austrian economy. The Goldkrone was replaced by the more stable Schilling, but resulted in unemployment and new taxes, loss of social benefits and major attrition of the public service. The First World Congress of Jewish Women was held in Vienna in May 1923.

Саясат және үкімет

Соғыстан кейін Австрияда оң және сол жақтан екі бас саяси партия болды. Оң жақ діни қағидалар мен ұлтшылдыққа бөлінді. Христиандық-әлеуметтік партия (Christlichsoziale Partei, CS) 1891 жылы құрылған және 1907–1911 жылдар аралығында социалистерге ұтылып, көпшілік дауысқа ие болды. Олардың ықпалы 1914 жылға дейін елордада әлсіреп, бірақ Бірінші Республиканың басым партиясы және 1920 жылдан бастап үкімет партиясы болды. CS Рим католик шіркеуімен тығыз байланыста болды және оны екі рет канцлер (1922–1924 және 1926–1929) болған Игнац Сейпель (1876–1932) есімді католик діни қызметкер басқарды. Билікте болған кезде Сейпель бай өнеркәсіпшілер мен Рим-католик шіркеуінің арасында одақ құруға ұмтылды. CS консервативті ауылдық католиктерден саяси қолдау алды. 1920 жылы Ұлы неміс халық партиясы (Großdeutsche Volkspartei, GDVP) либералдық және ұлттық топтардың көп бөлігінен құрылды және CS-тің кіші серіктесіне айналды. Сол жақта 1898 жылы құрылған Австрияның Социал-демократиялық жұмысшы партиясы (Sozialdemokratische Arbeiterpartei Österreichs, SDAPÖ), сол кезде австромарксизм деп аталған солшыл бағытты ұстанды және "Қызыл Вена" (1918 жылдан 1934 жылға дейін астана осылай аталды) дауыс берушілердің сенімді көпшілігіне ие болды, ал оң жақ партиялар барлық басқа штаттарды бақылады. SDAPÖ 1911 жылдан 1918 жылға дейін ең күшті дауыс блогы болды. 1918–1920 жылдар аралығында сол және оң жақ партияларды, CS және Социал-демократиялық жұмысшы партиясын (Sozialdemokratische Arbeiterpartei Österreichs, SDAPÖ) біріктірген үлкен коалициялық үкімет құрылды. Бұл социал-демократтарға Австрия саясатына әсер етудің алғашқы мүмкіндігін берді. Коалиция 1918 жылдың 27 қарашасында әйелдерге дауыс беру құқығын беру сияқты прогрессивті әлеуметтік-экономикалық және еңбек заңнамасын қабылдады, бірақ 1920 жылдың 22 қазанында тарап кетті. 1920 жылы Австрияның қазіргі заманғы Конституциясы қабылданды, бірақ 1920 жылдан бастап Австрия саясаты сол және оң арасындағы қақтығыстармен, кейде зорлық-зомбылыққа дейін баратын шиеленістермен сипатталды. Буржуазиялық партиялар үстемдігін сақтап, бірақ тұрақсыз үкіметтер құрды, ал социалистер сайлауда ең көп дауыс жинаған партия болып қала берді. 20-шы жылдары оң және сол жақ жарымәскери күштер құрылды. "Хаймвер" (Үй қорғаны) 1920 жылдың 12 мамырында алғаш рет пайда болды және келесі үш жылда біртіндеп ұйымдастырылды, ал оған жауап ретінде 1923 жылдың 19 ақпанында "Республиканский Щуцбунд" құрылды. 1923 жылдың 2 сәуірінен 30 қыркүйегіне дейін Венада социалистер мен нацистер арасында қақтығыстар болды. 2 сәуірдегі "Эксельберг шайқасы" деп аталған шайқаста 300 нацист 90 социалистке қарсы тұрды (Штайнингер 2008). 1923 жылдың 4 мамырында және 30 қыркүйегінде де осыған ұқсас оқиғалар болды. 1927 жылдың 30 қаңтарында Шаттендорф қаласында осы топтар арасындағы қақтығыста бір ер адам мен бір бала қаза тапты. Оңшыл ардагерлер Венадағы сотта айыпталды, бірақ қазылар алқасы сотта ақталды. Бұл жаппай наразылықтарға және Венадағы Әділет сарайында өртке әкелді. 1927 жылғы шілде көтерілісінде Австрия полициясы 89 наразылық білдірушіні өлтірді. Саяси қақтығыстар 1930 жылдардың басына дейін күшейе берді. 1930 жылғы сайлауда социал-демократтар ең үлкен партия болып қайта сайланды, бұл Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі соңғы сайлау болды. 1932 жылдың 20 мамырында Христиандық-әлеуметтік партиясының Ауыл шаруашылығы министрі Энгельберт Доллфусс бір дауыспен канцлер болды.

Emerging from the war, Austria had two main political parties on the right and one on the left. The right was split between clericalism and nationalism. The Christian Social Party, (Christlichsoziale Partei, CS), had been founded in 1891 and achieved plurality from 1907–1911 before losing it to the socialists. Their influence had been waning in the capital, even before 1914, but became the dominant party of the First Republic, and the party of government from 1920 onwards. The CS had close ties to the Roman Catholic Church and was headed by a Catholic priest named Ignaz Seipel (1876–1932), who served twice as Chancellor (1922–1924 and 1926–1929). While in power, Seipel was working for an alliance between wealthy industrialists and the Roman Catholic Church. The CS drew its political support from conservative rural Catholics. In 1920 the Greater German People's Party (Großdeutsche Volkspartei, GDVP) was founded from the bulk of liberal and national groups and became the junior partner of the CS. On the left the Social Democratic Workers' Party of Austria (Sozialdemokratische Arbeiterpartei Österreichs, SDAPÖ) founded in 1898, which pursued a fairly left wing course known as Austromarxism at that time, could count on a secure majority in "Red Vienna" (as the capital was known from 1918 to 1934), while right wing parties controlled all other states. The SDAPÖ were the strongest voting bloc from 1911 to 1918. Between 1918 and 1920, there was a grand coalition government including both left and right wing parties, the CS and the Social Democratic Workers' Party (Sozialdemokratische Arbeiterpartei Österreichs, SDAPÖ). This gave the Social Democrats their first opportunity to influence Austrian politics. The coalition enacted progressive socio economic and labour legislation such as the vote for women on 27 November 1918, but collapsed on 22 October 1920. In 1920, the modern Constitution of Austria was enacted, but from 1920 onwards Austrian politics were characterized by intense and sometimes violent conflict between left and right. The bourgeois parties maintained their dominance but formed unstable governments while socialists remained the largest elected party numerically. Both right wing and left wing paramilitary forces were created during the 20s. The Heimwehr (Home Resistance) first appeared on 12 May 1920 and became progressively organised over the next three years and the Republikanischer Schutzbund was formed in response to this on 19 February 1923. From 2 April 1923 to 30 September there were violent clashes between Socialists and Nazis in Vienna. That on 2 April, referred to as Schlacht auf dem Exelberg (Battle of Exelberg), involved 300 Nazis against 90 Socialists (Steininger 2008). Further episodes occurred on 4 May and 30 September 1923. A clash between those groups in Schattendorf, Burgenland, on 30 January 1927 led to the death of a man and a child. Right wing veterans were indicted at a court in Vienna, but acquitted in a jury trial. This led to massive protests and a fire at the Justizpalast in Vienna. In the July Revolt of 1927, 89 protesters were killed by the Austrian police forces. Political conflict escalated until the early 1930s. The elections of 1930 which returned the Social Democrats as the largest bloc turned out to be the last till after World War II. On 20 May 1932, Engelbert Dollfuß, Christian Social Party Agriculture Minister became Chancellor, with a majority of one.

1933 ж. Парламент таратылып, Патриотикалық майдан құрылды

Дольфус пен Христиандық-әлеуметтік партия Австрияны фашистік үлгідегі орталықтандырылған билікке қарқынды түрде жылжытты. Ол 1933 жылдың 30 қаңтарында Германияның ұлттық-социалистік көшбасшысы Адольф Гитлердің Германия канцлері болғанына алаңдады, өйткені оның партиясы парламенттегі ең ірі фракцияға айналып, жылдам түрде толық билікті қолға алды. Сол сияқты, Австрияның ұлттық-социалистері (DNSAP) болашақ сайлауларда маңызды азшылыққа айналуы мүмкін еді. Фашизмді зерттеуші Стэнли Г. Пейн 1933 жылы сайлау өткізілгенде, DNSAP шамамен 25% дауыс жинауы мүмкін деп бағалады. Time журналы одан да жоғары деңгейдегі, 50% қолдау көрсетілгенін айтты, ал нацистік Германиямен шектес Тироль аймағында бұл көрсеткіш 75% құрады. 1933 жылдың наурыз айында Австриядағы оқиғалар Германиядағы жағдайды қайталады, онда Гитлер де сол айда өзін тиімді түрде диктатор ретінде орнатып алды.

Наурыз төңкерісі

1933 жылдың 4 наурызында парламенттік дауыс беру рәсімдерінде бұзушылық орын алды. Карл Реннер (Австрияның Социал-демократиялық партиясы, Sozialdemokratische Partei Österreichs SPÖ), Ұлттық кеңестің (Nationalrat: парламенттің төменгі палатасы) президенті, теміржол ереуіліне қатысты даулы ұсынысқа дауыс беру үшін отставкаға кетті. Бұл ұсыныс өте тар қалыппен қабылдануы мүмкін еді, ал ол лауазымда тұрғанда дауыс бере алмады. Соның салдарынан, басқа партияларды ұсынушы екі вице-президент – Рудольф Рамек (Христиандық-әлеуметтік партия) және Сепп Штраффнер (Ұлы неміс халық партиясы) да осы себеппен отставкаға кетті. Президент болмағандықтан, отырысты аяқтау мүмкін болмады. Бұл бұрынғысыздай және күтпеген жағдай болғандықтан, осы оқиғаға қатысты процедуралық ережелер болғанымен, Доллфус үкіметі парламенттің жұмыс істеуге қабілетсіз екенін жариялау мүмкіндігін пайдаланды. Доллфус бұл оқиғаны «парламенттің өзін-өзі таратуы» (Selbstausschaltung des Parliaments) деп сипаттаса да, шындығында бұл 1938 жылға дейін жалғасқан «Стандштаатты» (Австрофашизм, Austrofaschismus) орнатуға бағытталған мемлекеттік төңкерістің бастамасы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қабылданған төтенше шара ретінде, Экономикалық соғысқа қатысты өкілеттіктер туралы заң (Kriegswirtschaftliches Ermächtigungsgesetz, KWEG 24 шілде 1917 ж. RGBl. Nr. 307) арқылы атқарушы билік 7 наурызда заң шығару өкілеттігін алды және президент Вильгельм Микласқа оны мерзімсіз кешіру туралы жарлық шығаруды ұсынды. Осылайша, Австрияда Бірінші республика мен демократиялық үкімет әсерлі түрде аяқталды, ал Доллфус абсолютті билікке ие диктатор ретінде үкім жүргізді. Алғашқы қадамдардың ішінде халық жиналыстарына және баспасөз бостандығына тыйым салу болды. Оппозиция оны конституцияны бұзды деп айыптады. 15 наурызда Ұлы неміс халық партиясы мен социал-демократтардың кеңесті қайта шақыру әрекеті полицияның кіргізбеуі және президент Вильгельм Микласқа оны мерзімсіз кешіру туралы кеңес беру арқылы тоқтатылды. Доллфус 9 наурызда нацистік әскерлердің көршілес Баварияда билікті басып алғанын білген болуы керек. Соңында, 31 наурызда Republikanischer Schutzbund (Социал-демократиялық партияның жартылай әскери ұйымы) таратылды (бірақ заңсыз түрде жалғасты).

On 4 March 1933, there occurred an irregularity in the parliamentary voting procedures. Karl Renner (Social Democratic Party of Austria, Sozialdemokratische Partei Österreichs SPÖ), president of the National Council (Nationalrat: lower house of parliament) resigned in order to be able to cast a vote on a controversial proposal to deal with the railroad strike that was likely to pass by a very small margin, which he was not able to do while holding that office. Consequently, the two vice presidents representing the other parties, Rudolf Ramek (Christian Social Party) and Sepp Straffner (Greater German People's Party) also resigned for the same reason. In the absence of the President the session could not be concluded. Although there were procedural rules which could have been followed in this unprecedented and unforeseen event, the Dollfuss cabinet seized the opportunity to declare the parliament unable to function. While Dollfuss described this event as "self elimination of Parliament" (Selbstausschaltung des Parliaments) it was actually the beginning of a coup d'etat that would establish the "Ständestaat" (Austrofascism, Austrofaschismus) lasting to 1938. Using an emergency provision enacted during the First World War, the Economic War Powers Act (Kriegswirtschaftliches Ermächtigungsgesetz, KWEG 24. Juli 1917 RGBl. Nr. 307) the executive assumed legislative power on 7 March and advised President Wilhelm Miklas to issue a decree adjourning it indefinitely. The First Republic and democratic government therefore effectively ended in Austria, leaving Dollfuss to govern as a dictator with absolute powers. Immediate measures included removing the right of public assembly and freedom of the press. The opposition accused him of violating the constitution. An attempt by the Greater German People's Party and the Social Democrats to reconvene the council on 15 March was prevented by barring the entrance with police and advising President Wilhelm Miklas to adjourn it indefinitely. Dollfuss would have been aware that Nazi troops had seized power in neighbouring Bavaria on 9 March. Finally, on 31 March, the Republikanischer Schutzbund (paramilitary arm of the Social Democratic Party) was dissolved (but continued illegally).

Кейінгі оқиғалар

13 сәуірде Дольфус Римде Бенито Муссолинимен алғаш рет кездесті. 23 сәуірде Инсбрук қалалық сайлауында Ұлттық социалистер (DNSAP) дауыс берудің 40 пайызын алып, ең ірі дауыс блогына айналды, сондықтан мамыр айында барлық мемлекеттік және қалалық сайлауларға тыйым салынды. 1933 жылғы 20 мамырда Дольфус «Демократиялық Республиканы» жаңа құрылыммен алмастырды, өзінің Христиандық-әлеуметтік партиясын басқа ұлтшыл және консервативтік топтардың элементтерімен біріктірді, соның ішінде социалистік партияның радикалды басшылығына наразы болған көптеген жұмысшыларды қамтитын Хаймверді де қосып, «Отандық майдан» (Vaterländische Front) құрды. Бірақ Хаймвер 1936 жылға дейін тәуелсіз ұйым ретінде сақталды, содан кейін Дольфустың ізбасары Курт фон Шушниг оны күштеп майданға біріктірді, оның орнына жарымәскери күш ретінде адал Frontmiliz құрылды. Жаңа құрылым екіпартиялық болып, «үкіметке адал» топтарды білдіретіндей болды. 1933 жылғы маусымда DNSAP-қа тыйым салынды. Дольфус 1920-ші жылдар мен 1930-шы жылдардың басында Еуропада Кеңес Одағының күшейіп бара жатқан ықпалын да сезінді, сол себепті коммунистерге де тыйым салды. Ол католик корпоративизмі мен дінсіздікке қарсы тұра отырып, итальяндық фашизм үлгісінде Австрофашистік бірпартиялық диктатура құрды. Нацистік партия билікте болған кезде Германиямен Австрияның қайта бірігуінен бас тартты. Австрияның барлық партияларына, соның ішінде Социал-демократиялық жұмысшы партиясына (SDAPÖ) тыйым салынғанымен, социал-демократтар тәуелсіз ұйым ретінде, оның ішінде Дольфустың үкіметіне қарсы ондаған мың адамды жинауға қабілетті жарымәскери Republikaner Schutzbund ұйымымен бірге өмір сүруін жалғастырды. 1933 жылғы тамызда Муссолини үкіметі Австрияның тәуелсіздігіне кепілдік берді («қажет болған жағдайда Италия Австрияның тәуелсіздігін қару күшімен қорғайды»). Дольфус Бенито Муссолинимен Австрияның тәуелсіздігін сақтау жолдары туралы «Құпия хаттар» алмасты. Муссолини Австрияның нацистік Германияға қарсы буферлік аймақ құруына мүдделі болды. Дольфус әрдайым Гитлердің Германиядағы және Иосиф Сталиннің Кеңес Одағындағы режимдерінің ұқсастығын атап өтті және Австрофашизм мен итальяндық фашизм Еуропадағы тоталитарлық ұлттық социализм мен коммунизмге қарсы тұра алады деп сенді. 1933 жылғы қазанда Дольфус 22 жастағы Рудольф Дертиль жасаған қастандықтан құтылды, ол ұлттық социалистік көзқарастары үшін әскерден қуылған еді.

Dollfuss then met with Benito Mussolini for the first time in Rome on 13 April. On 23 April, the National Socialists (DNSAP) gained 40 per cent of the vote in the Innsbruck communal elections, becoming the largest voting bloc, so in May all state and communal elections were banned. On 20 May 1933, Dollfuss replaced the "Democratic Republic" with a new entity, merging his Christian Social Party with elements of other nationalist and conservative groups, including the Heimwehr, which encompassed many workers who were unhappy with the radical leadership of the socialist party, to form the Patriotic Front (Vaterländische Front), though the Heimwehr continued to exist as an independent organization until 1936, when Dollfuss' successor Kurt von Schuschnigg forcibly merged it into the Front, instead creating the unabidingly loyal Frontmiliz as a paramilitary task force. The new entity was allegedly bipartisan and represented those who were "loyal to the government". The DNSAP was banned in June 1933. Dollfuss was also aware of the Soviet Union's increasing influence in Europe throughout the 1920s and early 1930s, and also banned the communists, establishing a one party Austrofascist dictatorship largely modeled after Italian fascism, tied to Catholic corporatism and anti secularism. He dropped all pretence of Austrian reunification with Germany so long as the Nazi Party remained in power there. Although all Austrian parties, including the Social Democratic Labour Party (SDAPÖ) were banned, Social Democrats continued to exist as an independent organization, including its paramilitary Republikaner Schutzbund, which could muster tens of thousands against Dollfuss' government. In August 1933, Mussolini's government issued a guarantee of Austrian independence ("if necessary, Italy would defend Austria's independence by force of arms"). Dollfuss also exchanged 'Secret Letters' with Benito Mussolini about ways to guarantee Austrian independence. Mussolini was interested in Austria forming a buffer zone against Nazi Germany. Dollfuss always stressed the similarity of the regimes of Hitler in Germany and Joseph Stalin in the Soviet Union, and was convinced that Austrofascism and Italian fascism could counter totalitarian national socialism and communism in Europe. Dollfuss escaped an assassination attempt in October 1933 by Rudolf Dertil, a 22 year old who had been ejected from the military for his national socialist views.

1934: Азамат соғысы және қастандық

Наурыз айындағы төңкеріске қарамастан, SPÖ бейбіт шешім табуға тырысып, бірақ 1934 жылдың 12 ақпанында жаңа австрофашистік режим партияның Линц қаласындағы кеңсесінде қару іздеуге тырысқанда, Schutzbund мүшелері қарсылық көрсетті. Қарсылық кеңіне тарап, Австрия азамат соғысына ұласты, онда әлсіреген партия мен оның қолдаушылары жеңіліске ұшырады және партия мен оның түрлі қосымша ұйымдарына тыйым салынды. 1934 жылдың 1 мамырында Доллфус кабинеті баспасөз бостандығын жойған, бір партиялық жүйе орнатып, жұмыс берушілер мен жұмыскерлер арасындағы қатынастарға мемлекеттік монополия құрған жаңа конституцияны бекітті. Бұл жүйе 1938 жылы Австрия нацистік Германияның құрамына кіргенге дейін күшінде болды. Патриоттық фронт үкіметі, Австриядағы Гитлершілдердің саяси ықпал ету және Германиямен бірігу ниеттерін қанағаттандырмады, осының салдарынан 1934 жылдың 25 шілдесінде нацистер тобы Доллфусты өлтірді.

Курт Шушниг (19341938)

Оның орнын баскан Курт Шушниг Австрияда Гитлерді қолдайтын қызметтерге тыйым салуды сақтап тұрды, бірақ 1938 жылғы 11 наурызда Адольф Гитлердің прогермандық айналымдармен билікті бөлісу талабынан кейін отставкаға кетуге мәжбүр болды. Шушнигтің отставкасынан соң неміс әскерлері Австрияны ешқандай қарсылықсыз басып алды.

Аншлюс және Германиямен бірігу (1938-1945 жж.)

Версаль және Сен-Жермен келісімдері Австрия мен Германияның бірігуіне тыйым салғанмен, 1930 жылдардың аяғында туған австриялық Гитлер Австрияны өзіне қосуға күшпен тырысты, оған Австрияның Шушниг диктатурасы қарсылық көрсетті. 1938 жылдың басында шиеленіс күшейген кезде канцлер Шушниг 9 наурызда бұл мәселе бойынша халықтың пікірін білуге арналған референдум жариялады, ол 13 наурызда өтуі тиіс болды. 12 наурызда неміс әскерлері Австрияға кірді, оларды қуанышпен қарсы алған көпшілікке кездесті, мақсаты нацистік құтырған Артур Сейсс-Инквартты канцлер етіп тағайындау еді. Нацистік әкімшілік орнағаннан кейін ел нацистік Германияға қосылды, 1942 жылға дейін «Остмарк» деп аталды, содан кейін «Альпі және Дунай рейхсгауэ» («Альпілік және Дунайлық гауэ») деп қайта аталды. 10 сәуірде өткізілген бұрмаланған референдумда аннексияға 99,73% қолдау көрсетілгені туралы мәлімдеме жасалды. Нәтижесінде Австрия тәуелсіз мемлекет ретінде тоқтатылды. Бұл аннексия әскери басып алу арқылы жүзеге асырылды, бірақ австриялықтардың көп бөлігі нацистік режимді қолдады және оның қылмыстарына қатысты. Яһудилер, коммунистер, социалистер және оппозициядағы саясаткерлер концлагерлерге жіберілді, өлтірілді немесе эмиграцияға мәжбүр болды. Соғыс аяқталар алдында, 1945 жылдың 28 наурызында американдық әскерлер Австрия жеріне аяқ басқан, ал Кеңес Одағының Қызыл Армиясы екі күннен кейін шығыс шекарадан өтіп, 13 сәуірде Венаны басып алды. Американдық және британдық әскерлер батыс және оңтүстік аймақтарды басып алып, Кеңес әскерлерінің елді толық басып алуына және бақылауға алуына кедергі келтірді.

Достасқандардың басып алуы

Уинстон Черчилльдің жоспарларына сәйкес, Австрия мен Баварияны қоса алғанда, Оңтүстік Германия мемлекеті құрылуы тиіс еді. Бірақ, 1945 жылдың сәуірінде Карл Реннер, австриялық саяхаткер ақсақал, Австрияны басқа неміс тілді аймақтардан бөлек деп жариялады және социалистер, консерваторлар мен коммунистерді қамтитын үкімет құрды. Олардың көпшілігі эмиграциядан немесе нацистік тұтқындалудан оралғандықтан, нацистік үкіметте ешқандай рөл атқармады. Бұл одақтастардың Австрияны жеңілген емес, азат етілген ел ретінде қарауына себеп болды, және сол жылдың соңында үкімет одақтастар тарапынан мойындалды. Ел 1945 жылдың 9 мамырынан бастап одақтастар тарапынан оккупацияланды, ал 1945 жылдың 4 шілдесінде келісімге қол жеткізілген Австрия жөніндегі одақтастар комиссиясы арқылы американдық, британдық, француздық және кеңестік әскерлерінің жеке-жеке оккупациялаған аймақтарына бөлінді. Вена да сол сияқты төрт секторға бөлінді, оның ортасында халықаралық аймақ орналасқан. Оккупацияда болғанына қарамастан, бұл австриялық үкіметке 28 маусымдағы келісімге сәйкес, төрт оккупациялық державаның келісімімен сыртқы қатынастар жүргізуге ресми түрде рұқсат берілді. Осы тенденцияның бір бөлігі ретінде, Австрия 1948 жылдың 18 тамызында құрылған Дунай комиссиясының негізін қалаушы мүшелерінің бірі болды. Австрия Маршалл жоспарынан пайда көріп, бірақ экономикалық жаңғыру баяу болды. Әртүрлі саяси топтар арасындағы кейдегі зор қақтығыстармен сипатталған Бірінші Республикадан айырмашылығы, Екінші Республика тұрақты демократияға айналды. Екі ірі жетекші партия – Христиан демократиялық Австрия халық партиясы (ÖVP) және Социал-демократиялық партия (SPÖ) 1966 жылға дейін ÖVP басқаратын коалицияда қалды. Австрия коммунистік партиясы (KPÖ), австриялық сайлаушылардың аз қолдауын алған, 1950 жылға дейін коалицияда және 1959 жылғы сайлауға дейін парламентте болды. Екінші Республиканың көп бөлігіндегі жалғыз оппозициялық партия – Австрияның еркіндік партиясы (FPÖ) болды, оның құрамында неміс ұлтшылдығы және либералдық саяси ағымдар бар еді. Ол 1955 жылы қысқа ғұмыр сүрген Тәуелсіздер федерациясының (VdU) мұрагері ретінде құрылды. 1945-1946 жылдары АҚШ аштыққа қарсы шара ретінде АҚШ әскері, Біріккен Ұлттар Ұйымының Көмек және қалпына келтіру басқармасы (UNRRA) және Американың Еуропаға ақша жөнелту кооперативі (CARE) арқылы шұғыл азық-түлікпен қамтамасыз етті. 1947 жылдан бастап ол Австрияның сауда дефицитін қаржыландырды. Маршалл жоспарынан ауқымды көмек 1948 жылы басталды және Австрия үкіметімен тығыз ынтымақтастықта жұмыс істеді. Бірақ, Австрия НАТО-ға қосылмағандықтан, әскери шығындардағы Американың қайта қарулануына қол жеткізе алмады. АҚШ сонымен қатар австриялық халықтық мәдениеттің американдық үлгілерді қабылдауына жәрдемдесті. Мысалы, журналистика саласында жүздеген сарапшыларды жіберіп (баспасөз қағазын бақылауға алды), партиялық газеттерді жапты, жарнамалық және ақпараттық агенттіктерді енгізді, репортерлер мен редакторларды, сондай-ақ өндіріс жұмысшыларын оқытты. Ол танымал болған Wiener Kurier және дәрігерлерге жаңа емдеулер мен дәрі-дәрмектер туралы ақпарат берген Medical News from the United States сияқты көптеген журналдарды құрды. Америкалықтар радиостанцияларды да толығымен жаңғыртты, оның бір бөлігі кеңестік бақылауындағы станцияларға қарсы тұру мақсатымен болды. Одан да ірі масштабта білім беру жүйесі американдық сарапшылармен жаңғыртылып, демократияландырылды.

According to the plans by Winston Churchill, a south German state would be formed including Austria and Bavaria. However, in April 1945 Karl Renner, an Austrian elder statesman, declared Austria separate from the other German speaking lands and set up a government which included socialists, conservatives and communists. A significant number of these were returning from exile or Nazi detention, having thus played no role in the Nazi government. This contributed to the Allies' treating Austria more as a liberated, rather than defeated, country, and the government was recognized by the Allies later that year. The country was occupied by the Allies from 9 May 1945, and under the Allied Commission for Austria established by an agreement on 4 July 1945, it was divided into Zones occupied respectively by American, British, French and Soviet Army personnel, with Vienna being also divided similarly into four sectors, with an International Zone at its heart. Though under occupation, this Austrian government was officially permitted to conduct foreign relations with the approval of the Four Occupying Powers under the agreement of 28 June 1946. As part of this trend, Austria was one of the founding members of the Danube Commission, which was formed on 18 August 1948. Austria would benefit from the Marshall Plan, but economic recovery was slow. Unlike the First Republic, which had been characterized by sometimes violent conflict between the different political groups, the Second Republic became a stable democracy. The two largest leading parties, the Christian democratic Austrian People's Party (ÖVP) and the Social Democratic Party (SPÖ), remained in a coalition led by the ÖVP until 1966. The Communist Party of Austria (KPÖ), who had hardly any support in the Austrian electorate, remained in the coalition until 1950 and in parliament until the 1959 election. For much of the Second Republic, the only opposition party was the Freedom Party of Austria (FPÖ), which included German nationalist and liberal political currents. It was founded in 1955 as a successor organisation to the short lived Federation of Independents (VdU). The United States countered starvation in 1945–46 with emergency supplies of food delivered by the US Army, by the United Nations Relief and Recovery Administration, (UNRRA), and by the privately organized Cooperative for American Remittances to Europe (CARE). Starting in 1947, it funded the Austrian trade deficit. Large scale Marshall Plan aid began in 1948 and operated in close cooperation with the Austrian government. However, tensions arose when Austria—which never joined NATO—was ineligible for the American shift toward rearmament in military spending. The US was also successful in helping Austrian popular culture adopt American models. In journalism, for example, it sent in hundreds of experts (and controlled the newsprint), closed down the old party line newspapers, introduced advertising and wire services, and trained reporters and editors, as well as production workers. It founded the Wiener Kurier, which became popular, as well as many magazines such as Medical News from the United States, which informed doctors on new treatments and drugs. The Americans also thoroughly revamped the radio stations, in part with the goal of countering the Soviet controlled stations. On an even larger scale the education system was modernized and democratized by American experts.

Екінші республика кезеңіндегі тәуелсіздік және саяси даму

Екі ірі партия одақтас оккупацияны аяқтауға және толық тәуелсіз Австрияны қайта орнатуға тырысты. Австрия мемлекеттік шарты 1955 жылдың 15 мамырында қол қойылды. Одақтас оккупация тоқтатылғаннан кейін Австрия бейтарап мемлекет деп жарияланды және 1955 жылдың 26 қазанында Конституцияға мәңгілік бейтараптық енгізілді. Екінші Республиканың саяси жүйесі Proporz жүйесімен ерекшеленді, яғни саяси маңызы бар лауазымдар SPÖ және ÖVP мүшелері арасында тең бөлісті. Міндетті мүшелігі бар мүдделік топтардың (мысалы, жұмысшылар, кәсіпкерлер, шаруалар және т.б.) өкілдігі заң шығару процесінде кеңінен талқыланды және жалпы консенсусты көрмейтін заңдар қабылданбады. Proporz және консенсус жүйелері 1966-1983 жылдар аралығында, коалициялық үкімет болмаған кезде де сақталды. ÖVP-SPÖ коалициясы 1966 жылы ÖVP парламентте көпшілік дауысқа ие болғанда аяқталды. Бірақ 1970 жылы SPÖ жетекшісі Бруно Крейски FPÖ-нің келісімімен азшылық үкімет құрғанда ол жоғалтылды. 1971, 1975 және 1979 жылғы сайлауларда ол абсолютті көпшілікке қол жеткізді. 70-ші жылдар әлеуметтік саясаттағы либералды реформалар кезеңі болып есептелді. Бүгінде Крейски кезеңінің экономикалық саясаты жиі сыналып, үлкен мемлекеттік қарыздың қалыптасуы және тиімсіз мемлекеттік кәсіпорындарға үлкен субсидиялар берілуі сынға түседі. 1983 жылғы сайлаудағы ауыр жеңілістен кейін SPÖ Фред Синовац басшылығымен FPÖ-мен коалиция құрды. 1986 жылдың көктемінде Курт Вальдхайм екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистермен және соғыс қылмыстарына қатысы болуы мүмкін деген күдік туындағандықтан, ұлттық және халықаралық наразылықтарға қарамастан президент болып сайланды. Фред Синовац отставкаға кетті, ал Франц Враницкий канцлер болды. 1986 жылдың қыркүйегінде неміс ұлттық және либералдық қанаттары арасындағы қақтығыс нәтижесінде Йорг Хайдер FPÖ төрағасы болды. Канцлер Враницкий FPÖ мен SPÖ арасындағы коалициялық келісімді бұзды және жаңа сайлаудан кейін сол кезде Алоис Мок басқарған ÖVP-мен коалиция құрды. Йорг Хайдердің популизмі және Proporz жүйесіне сын айтуы оған сайлауларда партиясының қолдауын біртіндеп кеңейтуге мүмкіндік берді, ол 1983 жылы 4%-дан 1999 жылы 27%-ға дейін өсті. "Жасылдар" партиясы 1986 жылдан бастап парламентте өзін орнықтыра алды.

The two major parties strove towards ending allied occupation and restoring a fully independent Austria. The Austrian State Treaty was signed on 15 May 1955. Upon the termination of allied occupation, Austria was proclaimed a neutral country, and everlasting neutrality was incorporated into the Constitution on 26 October 1955. The political system of the Second Republic came to be characterized by the system of Proporz, meaning that posts of some political importance were split evenly between members of the SPÖ and ÖVP. Interest group representations with mandatory membership (e. g., for workers, businesspeople, farmers etc.) grew to considerable importance and were usually consulted in the legislative process, so that hardly any legislation was passed that did not reflect widespread consensus. The Proporz and consensus systems largely held even during the years between 1966 and 1983, when there were non coalition governments. The ÖVP SPÖ coalition ended in 1966, when the ÖVP gained a majority in parliament. However, it lost it in 1970, when SPÖ leader Bruno Kreisky formed a minority government tolerated by the FPÖ. In the elections of 1971, 1975 and 1979 he obtained an absolute majority. The 70s were then seen as a time of liberal reforms in social policy. Today, the economic policies of the Kreisky era are often criticized, as the accumulation of a large national debt began, and non profitable nationalized industries were strongly subsidized. Following severe losses in the 1983 elections, the SPÖ entered into a coalition with the FPÖ under the leadership of Fred Sinowatz. In Spring 1986, Kurt Waldheim was elected president amid considerable national and international protest because of his possible involvement with the Nazis and war crimes during World War II. Fred Sinowatz resigned, and Franz Vranitzky became chancellor. In September 1986, in a confrontation between the German national and liberal wings, Jörg Haider became leader of the FPÖ. Chancellor Vranitzky rescinded the coalition pact between FPÖ and SPÖ, and after new elections, entered into a coalition with the ÖVP, which was then led by Alois Mock. Jörg Haider's populism and criticism of the Proporz system allowed him to gradually expand his party's support in elections, rising from 4% in 1983 to 27% in 1999. The Green Party managed to establish itself in parliament from 1986 onwards.

Соңғы жылдары

SPÖ–ÖVP коалициясы 1999 жылға дейін сақталды. Австрия 1995 жылы Еуропалық Одаққа қосылды (1994 жылы қол қойылған видео), ал 1999 жылы құрылған Еуроаймаққа қосылу жолы Австрияға қойылды. 1993 жылы ФПО-дан шыққан диссиденттер Либералды форумды құрды. Ол 1999 жылға дейін парламентте қалды. 1997 жылы Враницкийдің орнын Виктор Клима канцлер ретінде иемденді. 1999 жылы ÖVP сайлауда FPÖ-ден кейін үшінші орынға түсті. Партия төрағасы және вице-канцлер Вольфганг Шюссель партиясы оппозицияға кететінін мәлімдегенмен, ол 2000 жылдың басында ФПО-мен коалиция құрып, өзін канцлер етіп тағайындады. Йорг Хайдер FPÖ төрағасы лауазымынан кетті, бірақ Каринтия губернаторы қызметін сақтап, FPÖ ішінде маңызды ықпалға ие болды. 2002 жылы штаттық сайлаудағы сәтсіздіктерден туындаған FPÖ ішіндегі даулар бірнеше үкімет мүшелерінің отставкасына және үкіметтің құлауына әкелді. Вольфганг Шюссельдің ÖVP келесі сайлауда жеңіске жетіп, 1966 жылдан бері бірінші рет бірінші орынға шықты. FPÖ сайлаушылардың жартысынан астамын жоғалтты, бірақ ÖVP-мен коалицияға қайта кірді. Жаңа коалицияға қарамастан, FPÖ-ге қолдау барлық жергілікті және аймақтық сайлауларда азайды. Партияның «ұлтшыл» және «либералды» қанаттары арасындағы келіспеушіліктер бөлініске әкеліп, «Австрияның болашағы үшін альянс» (BZÖ) атты жаңа либералды партия құрылды, оған Йорг Хайдер жетекшілік етті. FPÖ үкімет мүшелерінің көпшілігі және парламент депутаттары жаңа партияға қосылғандықтан, Шюссель коалициясы келесі сайлауға дейін билікте қалды (қазір ÖVP–BZÖ коалициясы, ал қалған FPÖ оппозицияда). 2006 жылдың 1 қазанында SPÖ сайлауда жеңіске жетіп, ÖVP-мен үлкен коалиция құру бойынша келіссөздер жүргізді. Бұл коалиция 2007 жылдың 11 қаңтарында Альфред Гузенбауэрдің Австрия канцлері ретінде тағайындалуымен жұмысын бастады. Австрияның Жасылдар партиясы тұңғыш рет жалпыұлттық сайлауда үшінші ірі партияға айналып, FPÖ-ні небары бірнеше жүз дауыспен басып өтті. Альфред Гузенбауэр басқаратын үлкен коалиция 2008 жылдың жазында елдің ЕО саясаты бойынша келіспеушіліктерге байланысты құлады. 28 қыркүйекте өткен мерзімінен бұрынғы сайлауда биліктегі екі партия үлкен шығындарға ұшырады, ал Хайнц Кристиан Штрахтың FPÖ және Йорг Хайдердің BZÖ партиялары тиісінше пайда тапты (Жасылдар партиясы 5-ші орынға түсті). Дегенмен, SPÖ және ÖVP Вернер Файман басшылығымен коалицияны жаңартты. 2008 жылы Йорг Хайдер даулы жол апатында қаза тапты, ал Герберт Шейбнер BZÖ партиясының төрағасы, Герхард Дёрфлер Каринтия губернаторы болып тағайындалды. 2013 жылғы парламент сайлауында SPÖ 27% дауыс және 52 орын, ÖVP 24% және 47 орын алды, осылайша олар көпшілік орындарды бақылады. FPÖ 40 орынға ие болып, дауыстардың 21% -ын алды, ал Жасылдар 12% және 24 орын алды. Stronach және NEOS атты екі жаңа партия дауыстардың 10% -дан азын алып, тиісінше 11 және 9 орынға ие болды. 2016 жылдың 17 мамырында SPÖ-дан Кристиан Керн жаңа канцлер ретінде ант берді. Ол ÖVP-мен «үлкен коалиция» құрамында билік етуді жалғастырды. Ол бұрынғы канцлер Вернер Файманның отставкасынан кейін қызметке келді. 2017 жылдың 26 қаңтарында Александр Ван дер Беллен Австрия президенті ретінде ант берді. 2017 жылдың көктемінде үлкен коалиция тарағаннан кейін 2017 жылдың қазан айына мерзімінен бұрынғы сайлау жарияланды. Жаңа көшбасшысы Себастьян Курцпен бірге ÖVP Ұлттық кеңестегі ең үлкен партия болып шықты, ол дауыстардың 31,5% -ын және 183 орынның 62-ін жеңіп алды. SPÖ 52 орын және 26,9% дауыспен екінші орын алды, FPÖ-ні аз айырмамен басып өтті, ол 51 орын және 26% алды. NEOS 10 орынмен (5,3 пайыз дауыс) төртінші орынды иеленді, ал PILZ (сайлау науқаны басталғанда Жасылдар партиясынан бөлініп шыққан) алғаш рет парламентке еніп, 8 орынмен және 4,4% дауыспен бесінші орынға шықты. Жасылдар партиясы 3,8% дауыс алып, 4% шегінен өте алмады және парламенттен шығарылды, барлық 24 орынынан айырылды. ÖVP FPÖ-мен коалиция құруға шешім қабылдады. Жаңа канцлер Себастьян Курц басшылығымен оңшыл орталық және оңшыл популистік партия арасындағы жаңа үкімет 2017 жылдың 18 желтоқсанында ант берді, бірақ «Ибица» жемқорлық жанжалынан кейін коалициялық үкімет кейіннен құлады және 2019 жылдың 29 қыркүйегінде жаңа сайлаулар жарияланды. Сайлаулар Австрия Халық партиясының (ÖVP) тағы бір үлкен жеңісіне (37,5%) әкелді, ол жаңғырған (13,9%) Жасылдармен коалициялық үкімет құрды, ол 2020 жылдың 7 қаңтарында Курц басшылығымен ант берді. 2021 жылдың 11 қазанында канцлер Себастьян Курц жемқорлыққа қатысты даулы жағдайға байланысты қызметтен кетті. Сыртқы істер министрі Александр Шалленберг ÖVP-дан канцлер ретінде оның орнын басты. Үкімдегі ÖVP-ға қатысты жемқорлық жанжалынан кейін Австрия екі айдың ішінде үшінші консервативті канцлерді алды, Карл Нехаммер 6 желтоқсан 2021 ж. қызметке кірді. Оның ізашары Александр Шалленберг екі айдан кейін қызметтен кетті. ÖVP және Жасылдар бірлесіп үкімет құруды жалғастырды.

The SPÖ–ÖVP coalition persisted until 1999. Austria joined the European Union in 1995 (Video of the signing in 1994), and Austria was set on the track towards joining the Eurozone, when it was established in 1999. In 1993, the Liberal Forum was founded by dissidents from the FPÖ. It managed to remain in parliament until 1999. Viktor Klima succeeded Vranitzky as chancellor in 1997. In 1999, the ÖVP fell back to third place behind the FPÖ in the elections. Even though ÖVP chairman and Vice Chancellor Wolfgang Schüssel had announced that his party would go into opposition in that case, he entered into a coalition with the FPÖ—with himself as chancellor—in early 2000 under considerable national and international outcry. Jörg Haider resigned as FPÖ chairman, but retained his post as governor of Carinthia and kept substantial influence within the FPÖ. In 2002, disputes within the FPÖ resulting from losses in state elections caused the resignation of several FPÖ government members and a collapse of the government. Wolfgang Schüssel's ÖVP emerged as the winner of the subsequent election, ending up in first place for the first time since 1966. The FPÖ lost more than half of its voters, but reentered the coalition with the ÖVP. Despite the new coalition, the voter support for the FPÖ continued to dwindle in all most all local and state elections. Disputes between "nationalist" and "liberals" wings of the party resulted in a split, with the founding of a new liberal party called the Alliance for the Future of Austria (BZÖ) and led by Jörg Haider. Since all FPÖ government members and most FPÖ members of parliament decided to join the new party, the Schüssel coalition remained in office (now in the constellation ÖVP–BZÖ, with the remaining FPÖ in opposition) until the next elections. On 1 October 2006 the SPÖ won a head on head elections and negotiated a grand coalition with the ÖVP. This coalition started its term on 11 January 2007 with Alfred Gusenbauer as Chancellor of Austria. For the first time, the Green Party of Austria became the third largest party in a nationwide election, overtaking the FPÖ by a narrow margin of only a few hundred votes. The grand coalition headed by Alfred Gusenbauer collapsed in the early summer of 2008 over disagreements about the country's EU policy. The early elections held on 28 September resulted in extensive losses for the two ruling parties and corresponding gains for Heinz Christian Strache's FPÖ and Jörg Haider's BZÖ (the Green Party was relegated to the 5th position). Nevertheless, SPÖ and ÖVP renewed their coalition under the leadership of the new SPÖ party chairman Werner Faymann. In 2008 Jörg Haider died in a controversial car accident and was succeeded as BZÖ party chairman by Herbert Scheibner and as governor of Carinthia by Gerhard Dörfler. In the legislative elections of 2013, SPÖ received 27% of the vote and 52 seats; ÖVP 24% and 47 seats, thus controlling together the majority of the seats. FPÖ received 40 seats and 21% of the votes, while the Greens received 12% and 24 seats. Two new parties, Stronach and the NEOS, received less than 10% of the vote, and 11 and nine seats respectively. On 17 May 2016, Christian Kern from SPÖ was sworn in as new chancellor. He continued governing in a "grand coalition" with ÖVP. He took the office after former chancellor, also from SPÖ, Werner Faymann's resignation. On 26 January 2017, Alexander Van der Bellen was sworn into as the mostly ceremonial but symbolically significant role of Austrian president. After the Grand Coalition broke in Spring 2017 a snap election was proclaimed for October 2017. ÖVP with its new young leader Sebastian Kurz emerged as the largest party in the National Council, winning 31.5% of votes and 62 of the 183 seats. SPÖ finished second with 52 seats and 26.9% votes, slightly ahead of FPÖ, which received 51 seats and 26%. NEOS finished fourth with 10 seats (5.3 percent of votes), and PILZ (which split from the Green Party at the start of the campaign) entered parliament for the first time and came in fifth place with 8 seats and 4.4% The Green Party failed with 3.8% to cross the 4% threshold and was ejected from parliament, losing all of its 24 seats. The ÖVP decided to form a coalition with the FPÖ. The new government between the centre right wing and the right wing populist party under the new chancellor Sebastian Kurz was sworn in on 18 December 2017, but the coalition government later collapsed in the wake of the “Ibiza” corruption scandal and new elections were called for 29 September 2019. The elections lead to another landslide victory (37.5%) of the Austrian People's Party (ÖVP) who formed a coalition government with the reinvigorated (13.9%) Greens, which was sworn in with Kurz as chancellor on January 7, 2020. On 11 October 2021, Chancellor Sebastian Kurz resigned, after pressure triggered by a corruption scandal. Foreign Minister Alexander Schallenberg of ÖVP succeeded him as chancellor. Following a corruption scandal involving the ruling ÖVP, Austria got its third conservative chancellor in two months after Karl Nehammer was sworn into office on 6 December 2021. His predecessor Alexander Schallenberg had left the office after less than two months. ÖVP and the Greens continued to govern together.

Жалпы

Риккет, Ричард. Австрия тарихына қысқаша шолу. Прахнер (12-шы басылым), 1998 жыл.

Ерте кездері

Геза Альфөлди. Норикум. Routledge & K. Paul, 1974
Оукс, Элизабет және Эрик Роман. Австрия-Венгрия және оның ізбасар мемлекеттері: Ренессанс дәуірінен қазіргі күнге дейінгі анықтамалық (2003)

XIX ғасыр

Бойер, Джон В. Соңғы императорлық Венадағы саяси радикализм: Христиандық әлеуметтік қозғалыстың пайда болуы, 1848–1897. Чикаго университетінің баспасы, 1995. , 9780226069562
Гранднер, Маргарет. "Австриядағы консервативті әлеуметтік саясат, 1880–1890" Миннесота университетінің Австрияны зерттеу орталығының жұмыс қағазы, 94-2, 1994.
Дженкс, Уильям Александр. Австрия темір сақина астында, 1879–1893. Вирджиния университетінің баспасы, 1965.
Киссинджер, Генри. Әлем қайта жаңғырды: Меттерних, Кастлере және бейбітшілік мәселелері, 1812–1822 (1957).
Макартни, C. A. «Австрия монархиясы, 1793–1847» C. W. Crawley ред. «Жаңа Кембридж заманауи тарихы: IX. Қиын кезеңдегі соғыс және бейбітшілік, 1793–1830» (Кембридж университетінің баспасы, 1965) 395–411 беттер. онлайн.
Макартни, Карлайл Эйлмер. Габсбург империясы, 1790–1918, Нью-Йорк, Macmillan, 1969.