Кіріспе
Көптеген омыртқалы жануарлардың еркек репродуктивті жүйесінің бөлігі.
Семен өзекшесі (көпше түрі: семен өзекшелері), сондай-ақ қазіргі заманғы атауымен – қозғалтқыш өзекшесі (көпше түрі: қозғалтқыш өзекшелер) көптеген омыртқалы жануарлардың еркек репродуктивті жүйесінің құрамына кіреді. Бұл өзекшелер сперматозоидтарды эпидидимистен эякуляциялық өзекшелерге жеткізеді, эякуляцияға дайындық үшін. Семен өзекшесі – ішінара оралған түтік, ол іш қуысынан сіңір канал арқылы шығады.
Этимология
Вас deferens латын тілінен келген, "алып жүруге арналған ыдыс" деген мағынаны білдіреді, ал ductus deferens, сонымен қатар латын тілінде, "алып жүруге арналған өзек" дегенді білдіреді.
Құрылымы
Адамның үрімқұбығы 30–35 см ұзындықта және 2–3 мм диаметрде болады. Ол жақын жерде эпидидимистің құйрығымен үздіксіз жалғасады. Екеуі де сперматозоидтық жіптің құрамына кіреді.
Қанмен қамтамасыз ету
Семен өзекшелері серіктейтін артериялармен қанмен жабдықталады, олар (семен өзекшесі артериялары). Бұл артериялар әдетте ішкі иілгі артерияларының тармағы болып табылатын жоғарғы (кейде төменгі) мочевой артериясынан басталады.
Иннервация
Деферанды жол төменгі гипогастральды плекстус арқылы келген постганглионарлық симпатикалық талшықтардың автономды плексусынан иннервация алады. Шырышты қабықтың дәнекер тінінде холинергиялық және тамыр белсенділігін қамтамасыз ететін ішек пептиділік синапстар табылады.
Анатомиялық қатынастар
Сперматозоидтық жүректің ішінде, деферант қан тамырларына қарай артқы (және параллель) жағынан орналасқан. Деферанттың қабырғасының бұлшық еттері мен қуыс арақатынасы барлық қуыс органдардың арасында ең жоғары. Сперматозоидтар әр деферанттан зәр шығару арнасына беріледі, еркек жыныс бездерінің – семендік қапшықтар, простата безі және бульбуретральді бездердің – секреттерімен араласып, сперманың көп бөлігін құрайды.
Ұрыққа қарсы
Вазектомия – еркектер арасында қолданылатын контрацепция әдісі, онда үрімталдық өзектер (vas deferens) толығымен кесіледі. Кей жағдайларда бұл операцияны кері қайтару мүмкін. Заманауи нұсқасы – вазоокклюзиялық контрацепция, бұл үрімталдық өзекке (ductus deferens) сперматозоидтардың өтуін тоқтату үшін бөгет жасайтын материалды енгізуді қамтиды.
Ауру
Желті жолдар бітелген болуы мүмкін, немесе олар туа біткен Желті жолдардың жоқтығы (ЖЖЖ, кистоздық фиброздың мүмкін белгісі) деп аталатын жағдайда мүлдем болмауы мүмкін, бұл ерлердің сүексіздігіне (инфертильділігіне) алып келеді. Жұқпалы аурулар салдарынан кейіннен пайда болатын бітелулер де болуы мүмкін. Ерлердің сүексіздігінің осы себептерін емдеу үшін ұрықтан сперма алу (TESE) немесе микрохирургиялық эпидидимадан сперма сору (MESA) жасалуы мүмкін.
Басқа жануарлар
Көптеген омыртқалы жануарларда сперматозоидтарды ұрықтандыру арнасының кейбір түрі бар. Сырлы балықтар мен қосмекенділерде сперматозоидтар архинефрик канал арқылы тасымалданады, ол бүйректерден несептің бір бөлігін тасымалдауға да көмектеседі. Сүйекті балықтарда (телеосттарда) зәр жолдарынан бөлек, жеке сперматозоид арнасы болады, оны көбінесе деферент арнасы деп атайды, бірақ ол адамдағы деферент арнасымен толыққанды гомолог емес. Плаценталық сүтқоректілерде деферент арнасы зәр жолының үстінен өтеді, ал сумкалы сүтқоректілерде – өте қоймайды. Сырлы балықтарда архинефрик каналдың ұрыққа ең жақын бөлігі эпидидимис құралып, оралады. Оның астында ұрық сұйықтығының құрамдас бөліктерін бөліп шығаратын бірнеше кішкентай бездер орналасқан. Арнаның соңғы бөлігі көптеген түрлерде бүйректерден арналарды қабылдайды. Дегенмен, амниоттарда архинефрик канал нағыз деферент арнасына айналып, тек сперматозоидтарды өткізу үшін ғана қолданылады, несеп өткізбейді. Сырлы балықтардағыдай, арнаның жоғарғы бөлігі эпидидимис құрайды. Көптеген түрлерде деферент арнасы сперматозоидтарды сақтауға арналған кішкентай қалтамен аяқталады. Жақ сүйегі жоқ алғашқы балықтарда (примитивті жақсыз балықтарда) деферент арнасына ұқсас ешқандай құрылым болмайды, олар сперматозоидтарды тікелей дене қуысына, содан кейін дене қабырғасындағы қарапайым тесік арқылы суға шығарады.