Кіріспе

Арнайы мақсаттағы телефон – белгілі бір мақсатта пайдаланылатын қоңырау шалу қосқышы.

Қоңырау шалу қосқышы – әдетте металлдан жасалған, арнайы мақсаттағы тікелей желілік телефон немесе басқа телекоммуникация құрылғысын қамтитын құрылғы. Оны түрлі салалар мен мекемелер қызметкерлері мен клиенттері қашықтан орталық диспетчерлік кеңсемен байланысу үшін пайдаланады.

Полиция және такси диспетчерлігі

Кейбір такси компаниялары екі жақты радиодиспетчерлік енгізілгенге дейін жүргізушілердің диспетчерлік кеңсеге хабарласуы және клиенттердің қызмет сұрауларын алуы үшін қоңырау қораптарын пайдаланған. Таксилер кезекке тұру үшін такси тұрақтарында такси шақыру қораптары орнатылды. Сонымен қатар, екі бағытты радио пайда болғанға дейін кейбір полиция мекемелері полиция қызметкерлерінің диспетчерлік кеңсесіне хабарласуы үшін көшелерде қоңырау қораптарын немесе "полиция қораптарын" орнатты. Төтенше жағдай телефон нөмірлері енгізілгенге дейін және ұялы телефондар кеңінен тарағанға дейін кейбір өрт сөндіру мекемелері жолдың әртүрлі жерлеріне қоңырау қораптарын орнатып, жаяу жүргінші немесе жүргізуші өртті байқаған жағдайда дереу хабарлай алатын болды.

Темір жол

Бұған ұқсас құрылғы – теміржол бойында орналасқан байланыс құралы. Бұл сымды немесе сымсыз телефон болуы мүмкін. Теміржол желілерінде осы телефондарды орнату арқылы, пойыз диспетчерлік орталықтары мен теміржол бойындағы жұмысшылар байланыса алады.

Кішігірім сауда

Көшбасшы саудагерлердің саны артып келеді, олар дүкендерінде сатып алушыларға қызмет шақыру (Shopper Call Box) және дүкен қызметкерлеріне көмек шақыру (Director Call Box) үшін қоңырау шалу қораптарын пайдаланады. Саудагерлерге арналған қоңырау шалу қораптары әдетте сымсыз құрылғылар болып табылады, олар радиожиілік (303 МГц) немесе 802.11 желілері арқылы дүкен ішіндегі байланыс құрылғыларымен байланысады.

Автомобиль жүргізушіге көмек

Әлемдегі көптеген автомобиль жолдары мен жылдам транзиттік желілерінің бойында да қоңырау шалу автоматтары орналасқан. Олар арқылы жүргізушілер немесе жолаушылар апат немесе басқа да төтенше жағдай туғанда басқару орталығымен байланыса алады. Мұндай қоңырау шалу автоматтары көбінесе бірнеше секунд сайын қысқаша жыпылықтайтын көгілдір шаммен белгіленеді. Шауқары аз аймақтардағы автоматтарында күн батареялары жиі орнатылады. АҚШ-тың қоңырау шалу автоматтары бар автомобиль жолдарының ішінде Калифорниядағы басты автомобиль жолдарының көп бөлігі, Флориданың Turnpike және Джорджиядағы 185-ші қалааралық магистралі бар. Телефонның орнына, бұл құрылғыларда төрт батырма болады: көк түстісі – апат немесе басқа да төтенше жағдай (полиция, өрт сөндіру, медициналық жәрдем шақыру), жасыл түстісі – маңызды қызмет (механикалық бұзылу, буксир шақыру), қара түстісі – ұсақ қызмет (жағармай немесе тегершік бұзылуы), ал сары түстісі – қоңырауды тоқтату. Кейбір аймақтардағы жолдарда дауыстық қоңырау шалу автоматтары болуы мүмкін, бірақ олар қымбатқа соғады және ұзақ қашықтыққа сымдар арқылы қосылуы керек немесе нашар дамыған ауылдық ұялы байланыс желісіне тәуелді болуы керек. Калифорниядағы көптеген ұялы қоңырау шалу автоматтары есту қабілеті бұзылған пайдаланушылар үшін TTY интерфейсімен жабдықталған. Қоңырау шалу автоматтарының артықшылығы – олардың орналасқан жері дереу белгілі болады, ал қиын жағдайдағы ұялы телефон пайдаланушылары өздерінің қайда екенін әрдайым білмейді. Калифорнияда 911 нөміріне ұялы телефон арқылы қоңырау шалу Калифорния жол полициясымен байланысады, ал қоңырау шалу автоматтары арнайы аймақтық жауап беру орталығына қосылады. ДТМФ автоматты нөмірді анықтау (ANI) немесе қоңырау шалудан түсетін қоңырау шалушының идентификациясы (Caller ID) қоңырау шалу автоматтарының нөмірін және оның орналасқан жерін компьютерлік диспетчерлік (CAD) жүйесінде көрсету үшін пайдаланылады. Төтенше жағдайға арналған қоңырау шалу автоматтары қашықтан басқару терминалы (RTU) ретінде де қосымша функцияны орындай алады. Калифорния штатының Сакраменто қаласының маңында орналасқан тәжірибелік жүйелер тұман сенсорларын және жабық телеарнаны қоңырау шалу автоматтарындағы ұялы байланыс трансивері арқылы қосу үшін қолданылды.

Пайдаланудың төмендеуі

2001 жылы Калифорнияда тас жолдардағы қоңырау шалу қораптары шамамен 98 000 рет қолданылды. Бұл көрсеткіш 80 пайызға төмендеп, 2010 жылы 19 600 ретке жетті, яғни әр қораптан айына шамамен 1 қоңырау түсті. Сан-Франциско аймағындағы Тас жолдар мен жылдам бағыттарды басқару басқармасы (SAFE) бағдарламасы үшін қоңырау қораптарының құны жылына 1,7 миллион долларды құрады. Осының салдарынан, 2009 жылдан бері Калифорнияның кейбір тас жолдарындағы қоңырау шалу қораптарының шамамен жартысы алынып тасталды, оларды ұялы телефон байланысы нашар жерлерде ғана қалдыруға басымдық берілді. Флорида бұрынғыда барлық қалааралық тас жолдарында және Флорида автожолында бір миль сайын қоңырау шалу қораптарын орнатқан. Бұл қораптардың барлығы сегіз жыл ішінде пайдалану 65 пайызға төмендегеннен кейін, ұялы телефондардың кеңінен қолданылуына байланысты 2014 жылға дейін алынып тасталды. Бұл қораптарды жұмыс істеуге мемлекетке жылына шамамен 1 миллион доллар жұмсалды.

Қауіпсіздік

Солтүстік Американың көптеген колледждері мен университеттерінде студенттер, қызметкерлер немесе келушілер төтенше жағдай туғанда кампустың қауіпсіздік қызметіне хабарласу үшін кампус аумағындағы әртүрлі жерлерде дауыс байланыс қораптары орнатылған. Мысалы, Нью-Йорк университеті өз қораптарын университет жүйесіне тікелей қосып отыр. Басқа дауыс қораптары ұялы телефон желісін пайдаланады және күн энергиясымен жұмыс істейді, сондықтан оларды тұрақ ортасына немесе басқа да қашық жерлерге кабель тарту қажеттілігі болмайды. Осының нәтижесінде, ұялы байланыс станциясы жұмыс істесе, олар тоқ кесілген кезде де жұмыс істей алады. Нью-Йорк қаласында полиция немесе өрт сөндіру қызметін шақыруға арналған үлкен дауыс байланыс қораптары жүйесі бар, онда қоңыраулар жалпы 911 нөміріне емес, жергілікті диспетчерлерге бағытталады. Нью-Йорк қаласының өрт сөндіру департаментінің мәліметінше, олар алатын төтенше жағдайлардың 2,6 пайызы дауыс байланыс қораптары арқылы түседі, оның 88 пайызы жалған дабылдар. Қала әкімшілігі осы қораптарды жоюға тырысты, бірақ 2011 жылы федералды судья Роберт В. Свит оларды алып тастауға қатысты бұйрықтан бас тарту туралы қаланың өтінімін қабылдамады.

Сымсыз қоңырау қораптары

Шақыру қораптары сымды немесе сымсыз болуы мүмкін. Сымсыз жүйелер VHF немесе UHF радиодиапазонындағы жұмыс жиіліктеріндегі радиожиіліктерді пайдаланады. Көптеген шақыру қораптарын VHF немесе UHF бизнес-радио байланысының кез келген маркалы портативті немесе бекітілген базалық радиосымен үйлесімді етуге бағдарламалауға болады. АҚШ-тағы көптеген жағдайларда FCC лицензиясы қажет, бірақ кейбіреулері арнайы FCC лицензиясы талап етілмейтін бизнес жиіліктерінде пайдалануға сертификатталған. Егер қажетті қашықтық сымсыз шақыру қорабының қашықтығынан артық болса, сыртқы антенна қашықтықты ұзартуға мүмкіндік береді. FCC лицензияланған жиілік диапазонында радиореттегіштер осы диапазонды одан да ұзартуға болады. Күн энергиясымен жұмыс істейтін сымсыз шақыру қорабы толыққанды сымсыз болып табылады, себебі оған электр желісін қосудың қажеті жоқ.

Тарих

АҚШ-та Ньютон, Массачусетс штатындағы Gamewell компаниясы 1880 жылдардан бастап өрт сигнализациясының қоңырау шалу қораптарын өндірді. Қораптан тұтқа тартылғанда, бұл құрылғылар орталық өрт сөндіру станциясына орналасқан жердің кодын телеграф арқылы жіберетін. Ең алғашқы тас жол жедел жәрдем телефондарының қашан және қайда пайда болғанын анықтау қиын болғанымен, 1966 жылы Батыс Австралияда жасалған тас жол телефондарының бірі ең алғашқы мысалдардың бірі болғаны сөзсіз. Бұл жүйені Батыс Австралиядағы қауіпсіздік фирмасы Central Station Security Company, Electronic Signals Pty Ltd қызметкері Алан Харман жасады. Ол Квинана тас жолындағы көлік қақтығысы туралы оқығаннан кейін осы идеяға келді. Газет мақаласында қақтығысқа қатысқандарға көмек көрсетудің қиын болғаны айтылды. Харман көздеген жүйе – Перт тас жолдарының бойындағы қысқа тіреулерге орнатылған қораптардағы телефон құрылғыларының сериясы еді. Телефонды алғанда, "Магистраль" басқару орталығында дабыл естіліп, содан кейін қоңырау шалушы полиция, өрт сөндіру қызметі немесе жедел жәрдем шақыруға мүмкіндік алатын. Харман бұл жүйені Магистраль жолдары комиссары мен бас инженерінің келісімімен, өзі жұмыс істейтін қауіпсіздік фирмасында қолданылатын байланыс құрылғыларының қолданыстағы дизайнын бейімдеп жасады.