Кіріспе

Роберт Эллсворт Уайз (Robert Ellsworth Wise, 6 қаңтар 1948 жылы туған) – американдық саясаткер, 2001 жылдан 2005 жылға дейін Батыс Вирджиния штатының 33-ші губернаторы болған. Демократиялық партия мүшесі Уайз 1983 жылдан 2001 жылға дейін АҚШ Өкілдер палатасында қызмет етті. 2005 жылы Уайз елдегі жоғары мектептерді реформалауға бағытталған коммерциялық емес ұйым – «Тамаша білім беру альянсының» президенті болды. 2015 жылы Солтүстік Каролина штатының университеті Уайзды Уильям және Ида Фрайди білім беру инновациялары институтының Фрайди медалімен марапаттады, ол инновацияларды қолдау, білім беруді дамыту және шабыттандыру арқылы білім беру саласына елеулі, ерекше және ұзақ мерзімді үлес қосуын мойындайды.

Балалық шағы, білім және заңгерлік мансап

Уайз 1948 жылдың 6 қаңтарында дүниеге келген. Ол екі әпкесімен бірге Батыс Вирджиния штатының Канава округіндегі Канава аңғарында өскен және жақын орналасқан Чарльстон қаласындағы Джордж Вашингтон орта мектебінде оқыған. Оның әкесі Макдоно Капертон тобында сақтандыру саласында отыз жыл жұмыс істеді. Уайз орта мектепте жеңіл атлетикамен (жарты миль және миль) айналысып, студенттік ұйымның вице-президенті болып сайланды. Содан бері Уайз қатысқан барлық сайлауда жеңіске жеткен. 1966 жылы Дьюк университетіне түсіп, төрт жылдан кейін Саяси ғылымдар бакалавры дәрежесін алды. Дьюк университетін бітіргеннен кейін Уайз заң факультетіне түсуге өтініш берді, Хьюстон университетіне қабылданғанға дейін Калифорниядағы психикалық денсаулық орталығында көмекші болып жұмыс істеді. Уайз Техас штатына оқу үшін көшіп, кейін Тулан университетінің заң мектебіне ауысты. Ол Нью-Орлеанда официант болып жұмыс істеді, заңгерлік ғылымдарының докторын алу кезеңінде түнгі ауысымдарда жұмыс істеді. Уайз 1975 жылы Тулан университетін бітіріп, Чарльстонда өзінің алғашқы заң фирмасын ашты. Жаңадан бастаған адвокат ретінде Уайз Батыс Вирджиния штатының салықтарды әділ және тең бағалау (FEAT) үшін жұмыс істейтін ұйымды құруға көмектесті, бұл ұйым мүлік салығын реформалауға мүдделі болды. Уайз сондай-ақ жұмыс істеген кезінде жазатайым оқиғаға ұшыраған көмір шахтерлеріне өтемақы алуда көмектесті және 1972 жылғы Буффало Крик апатының құрбандары үшін қауымдық жаңару жобаларын қолдады. 1978 жылы ол Минго округінің су тасқынынан зардап шеккендерге қайта құру мәселелерінде тағы да көмектесті.

Батыс Вирджиния штатының сенаты (1980-1982)

Уайз өзінің саяси мансабын 1980 жылы Канава округіндегі Демократиялық партияның ішкі сайлауында Мемлекеттік Сенаттың төрағасы Уильям Бротхертонға қарсы үміткер болып бастады. Батыс Вирджиния Білім беру қауымдастығы және басқа да Батыс Вирджиния еңбек ұйымдарының қолдауымен Уайз күтпеген нәтижемен Бротхертонды жеңіп, қарашадағы жалпы сайлауда жеңіске жетіп, Батыс Вирджиния Сенатына өкіл болып сайланды. Саяси аренадағы алғашқы күндерінде Уайз, әсіресе митингтерде, жанды науқан жүргізу стилімен көзге түсті және 1982 жылы Чарльстон Daily Mail газеті оны "Батыс Вирджиния саясатының керемет жасы" деп атады.

АҚШ-тың Өкілдер палатасы (1983-2001)

1982 жылы Боб Уайз АҚШ Конгресіне үміткер болды. Ол демократиялық партияның өте бәсекелестікке толы алғашқы сайлауында жеңіске жетіп, 58 пайыз дауыспен қазіргі конгрессмен, республикашыл Мик Стэтонды жеңді. Уайздың Стэтонды жеңуі – ол АҚШ Өкілдер палатасына қатарынан өткізген тоғыз сайлаудың біріншісі болды. 18 жыл (1983–2001) палатада жұмыс істеген кезінде Уайз 1990 жылы қарсы кандидатсыз сайланды, ал 1988 жылы республикашыл Пол Хартқа қарсы 74 пайыз, 1994 жылы республикашыл Сэмюэл Кравоттаға қарсы 64 пайыз дауыспен көпшілік қолдауға ие болды. Конгресс мүшесі ретінде Уайз аймақтық қамшы, жалпы қамшы және парламентші сияқты лауазымдарды атқарды. Ол Харперс-Ферриден Огайо өзеніне дейінгі Екінші сайлау округін өкілдік етті, ол Миссисипи өзенінің шығысындағы ең ірі округтердің бірі саналады. Осы кезеңде Уайз Көлік және инфрақұрылым комитетіне қосылды, бұл оған Батыс Вирджиния штатындағы жол жобаларына федералдық қаржы жәрдемі алуға мүмкіндік берді. Конгрестегі қызметі барысында Уайз Білім беру және Еңбек комитетінің және Демократиялық партия жетекшілігінің мүшесі де болды. Осы жылдардағы ең маңызды жетістіктері – Химиялық заттар туралы ақпарат беру заңы, Таза ауа заңына Уайзтың қосымшасы және Федералдық психикалық денсаулықты теңестіру заңы. Уайз Конгресте қызмет еткен кезде, тағы бір Батыс Вирджиниялық, және бір кезде Конгрестің ең ұзақ қызмет еткен мүшесі Роберт С. Берд, Уайзды «шалбар киген бу машинасы» деп атады, бұл Уайздың өз сайлаушыларына адал қызмет етуіне және талмай еңбек етуіне қатысты айтылған сөз болды.

Үгіт-сайлау науқаны мен алғашқы күндер

2000 жылы конгресте 18 жыл қызмет еткеннен кейін Боб Уайз өзінің бекем орнын тастап, Батыс Вирджинияға оралды және Демократиялық партияның губернаторлық сайлауында дауыс берушілердің 63 пайызының қолдауын алып жеңіске жетті. Содан кейін Уайз республикалық үкімді билеуші Сесил Х. Андервудқа қарсы күресті. Уайз сайлауалды сөздерінде экономика, білім беру, денсаулық сақтау және энергетика салаларына баса назар аударды. Нәтижесінде Уайз дауыс берушілердің 50 пайыздан астам дауысын алды, ал Андервуд 47 пайыз дауыс жинады. Уайз 2001 жылдың 15 қаңтарында судья Дэн О’Ханлонның қатысуымен губернатор ретінде қызметке кірісті. Ант қабылдау сөзінде Уайз денсаулық сақтау мен білім беруді жақсарту және экономиканы жаңару мәселелеріне қайта оралды. Губернатор лауазымына тағайындалғаннан кейін көп ұзамай Уайз Батыс Вирджинияның оңтүстігіндегі рекордтық деңгейдегі су тасқынымен күресуге мәжбүр болды.

Білім және стипендия

Заң шығарушы орган су тасқынымен күресудегі оның әрекеттеріне кең мүмкіндік бергендіктен, Уайз білім беру және денсаулық сақтау салаларындағы жоспарларын іске асыра алды. Білім беру саласында Уайз өзінің «Уәде» (Мемлекеттік студенттердің үлгерімін арттыруға нақты мүмкіндіктер беру) стипендияларын қаржыландыруға ұмтылды. Бағдарлама видео лотереядан түскен түсімдер есебінен қаржыландырылды және Грузиядағы HOPE стипендиялық бағдарламасымен шабыттандырылды. Алғашқы «Уәде» стипендиялары 2002 жылы табысталды және жоғары мектепте кемінде 3.0 орташа балл алған және SAT Reasoning Test тестінен 1000 ұпай жинаған студенттерге мемлекеттік колледжге, университетке немесе штат ішіндегі жеке колледжге толық оқу ақысын төлеуге мүмкіндік берді. Стипендия алған студенттердің әр жылы кемінде 30 кредит алып бітіруін талап ету арқылы «Уәде» бағдарламасы төрт жылдық бітіру көрсеткіштерін 7 пайызға арттырды және жоғары білім алу үшін штаттан тысқары шығып кеткен студенттердің саны 1990 жылдардың ортасынан бері ең төменгі деңгейге жетті. Соңғы жылдары он жылдан бері жалғасып келе жатқан бұл стипендияға мемлекеттік заң шығарушы орган тарапынан бюджеттік кесімдердің қаупі туды. Бұрын толық оқу ақысын төлеуге мүмкіндік берген стипендияның қазіргі көлемі штаттың орташа оқу ақысы 6000 доллардан аспайтын жағдайда 4750 долларды құрайды. Қазіргі таңда Батыс Вирджиния штатында «Уәде» стипендиясы арқылы колледж білімін алуда 10 000 студент бар. Уайз жоғары білім беру грант бағдарламасын толық қаржыландыруды ұсынған тұңғыш губернатор атанды.

Басқа да жетістіктері

Губернатор ретінде Уайз федералдық балалардың денсаулық сақтану бағдарламасына қатысушылар санын арттыра алды. CHIP бағдарламасы жылына 34 000 доллардан кем табыс көретін отбасылардың балаларына денсаулық сақтануға құқық беруге мүмкіндік берді. Уайз губернаторлық қызметінің барысында үнемі бюджеттік қысымға тап болды. Оған жол жөндеу және құрылыс шығындары, мектептерге кеткен қаражат, штаттың операциялық бюджеті және мұғалімдердің жалақысы кірді. Губернатор ретіндегі алғашқы мерзімінің ортасында АҚШ экономикасында рецессия басталды, және Уайз штат кірістеріне деген талаптарды қанағаттандыру үшін шығындарды 10 пайызға қысқарды, сонымен бірге инфрақұрылымды жақсартуға және ұзақ мерзімді қарызды азайтуға тырысты. Уайз сондай-ақ кең ауқымды салық және инфрақұрылымдық көмек бағдарламасы арқылы бизнесті тартуға ұмтылды. Мысалы, штат 215 миллион доллар көлемінде гранттар берді, бұл Бланшетт Рокфеллер нейроғылымдары институты, Cabela's, Маршалл университетінің биотехнологияны дамыту орталығы және Батыс Вирджиния жоғары технологиялық консорциумы сияқты жобаларға 1 миллиард доллар инвестиция тартуға мүмкіндік берді. Осы кезеңде Уайз тау-кен өндірісінің әдістеріне және медициналық сақтандыру шығындарына да назар аударды. 2002 жылдың желтоқсанында Уайз губернаторлық мерзімінде және одан кейінгі жылы Оңтүстік штат губернаторлары қауымдастығының төрағасы болып сайланды. Чарльстон 40 жылдан бері алғаш рет губернаторлардың жылдық жиналысын қабылдады. Уайз сондай-ақ Ұлттық губернаторлар қауымдастығының Табиғи ресурстар комитетінің және Оңтүстік штаттар Энергетикалық кеңесінің төрағасы болды.

Некеден тыс қатынас

2003 жылы Уайз үйленген әйелмен болған қарым-қатынасын мойындады және 2004 жылы қайта сайлануға түспейтінін мәлімдеді. Ол "Менің іс-әрекеттерім үшін штатымыздың халқынан терең кешірім сұраймын. Жеке өмірімде көп адамды ренжіттім" деп мәлімдеді. 35 жастағы мемлекеттік қызметкер Анжела Массия Фрайдың күйеуі Филип Фрай 2003 жылдың 7 сәуірінде ажырасуға өтініш беріп, әйелінің губернатор Уайзбен қарым-қатынаста болғанын мәлімдеді. Уайздың губернаторлық лауазымын басушысы, Мемлекеттік хатшы Джо Манчин, Уайздің адалсыздығына дейін-ақ, алғашқы сайлауда оған қарсы шығатынын жариялаған еді. Манчин номинацияны оңай жеңіп алды, содан кейін жалпы сайлауда да жеңіске жетті. 2003 жылдың 4 тамызында Уайз қызметтен кетуі алдында The Daily Show бағдарламасында Роб Корддриге сұхбат берген Филип Фрай, өзінің біліктілігі болмаса да, губернаторлыққа үміткер екенін және Уайзға қиындық тудыру үшін бұл қадамға барып отырғанын айтты.

Жоғары білім беру альянсы

2005 жылдан бері Уайз «Тамаша білім беру альянсы» (Alliance for Excellent Education) ұйымының президенті болып табылады. Бұл коммерциялық емес ұйымның мақсаты – барлық студенттердің, әсіресе дәстүрлі түрде мүмкіндігі шектеулі студенттердің, жоғары мектепті колледжге, жұмысқа және азаматтық өмірге дайын күйде аяқтауын қамтамасыз ету болып табылады. Альянс 1999 жылы Джерард және Лило Лидс құрған және Вашингтон қаласында орналасқан. Уайзтың басшылығымен Альянс цифрлық оқыту, жасөспірімдердің сауаттылығын арттыру, жоғары мектепті бітіру көрсеткіштерін көтеру және жалпы мемлекеттік білім беру стандарттары сияқты маңызды білім беру саясаты мәселелері бойынша белсенді түрде қорғаушылық жұмыстарын жүргізіп келеді. Альянс барлық жоғары мектепті бітіруші студенттерді колледжде және одан әрі табысқа дайындауға міндеттенді, бірақ ең нашар үлгеру көрсеткіштеріне ие, елдегі ең осал жоғары мектеп студенттеріне – шамамен алты миллионға жуық студентке көмектесуге ерекше назар береді. 2016 жылдың мамыр айында Civic Enterprises және Джонс Хопкинс университетінің Everyone Graduates Center, America's Promise Alliance және Alliance for Excellent Education бірлесіп жасаған есепте орта мектепті бітіру көрсеткіші рекордтық 82,3 пайызға жеткені анықталды. Саясаткерлермен тығыз байланысқан Альянс орта мектеп реформасын тиімді жүзеге асыру және орта мектеп студенттерінің үлгерімін жақсарту үшін мемлекеттік және федералдық деңгейде ұсыныстар жасауға көмектеседі. Бұған қоса, Альянс семинарлар, білім беру шараларын ұйымдастыру және академиялық үлгерімнің жоғары деңгейі ел бойынша қандай әсер ететіні туралы ұлттық және мемлекеттік деңгейдегі мәліметтерді ұсыну арқылы қажетті реформалар туралы хабардарлықты арттыруға жұмыс істейді.

Цифрлық оқыту күні

Альянс 2011 жылы Орта мектептің цифрлық оқыту және саясат орталығын құрды. Орталықтың миссиясы – технологияны, әсіресе цифрлық оқытуды пайдаланып, тәуекел топтарындағы оқушыларға бітіруге және жоғары білім алуға дайындық үшін қажетті ресурстарды ұсыну жолдарын зерттеу болды. 2012 жылы Альянс тұңғыш рет еліміз бойынша Цифрлық оқыту күнін өткізді. Бұл шараға миллиондаған оқушы мен 26 мыңнан астам мұғалім қатысты. Шараның мақсаты – елдегі мектептердегі цифрлық оқытудың тиімді қолданылуын және оқушыларына инновациялық цифрлық мүмкіндіктер ұсынған мұғалімдерді құрметтеу болды. 2016 жылы Цифрлық оқыту күні цифрлық теңдік пен оқушылардың интернетке қолжетімділігін кеңейтуге арналды. Боб Уайс және Федералды коммуникациялар комиссары Джессика Розенворсел сыныптан тыс оқушыларға кеңжолақты интернет қосылымын жеткізу жолдарын талқылады, соның ішінде Кочелла аңғарындағы біріктірілген мектеп округінде мектеп автобустарын сымсыз маршрутизаторлармен жабдықтау бағдарламасы талқыланды. Бұл бағдарлама аясында автобустарды аз қамтылған аудандарға тоқтата тұрып, оқушыларға сабақтан кейін де интернетке қосылу мүмкіндігі берілді.

Цифрлық оқыту әдістемелік кітабы

Іс-шара барысында АҚШ Білім министрі Арне Дункан мен FCC төрағасы Джулиус Генаховски K-12 педагогтарына арналған «Цифрлық оқыту оқулығы» атты жаңа нұсқаулықты ұсынған цифрлық қалалық кеңес өтті. Оқулық мектептерге оқушыларға цифрлық оқытудың жаңа мүмкіндіктерін табуға көмектесу мақсатында жасалды.

"24-жоба: Болашаққа дайын мектептер"

24 жобасы 2013 жылы мектеп округтеріне цифрлық оқыту жобаларын дамытуға және колледжге және жұмысқа дайындықты арттыру үшін технологияны тиімді пайдалануға көмектесетін құрал ретінде жарияланды. Ол оқытушылар мен әкімшілерге қолжетімді цифрлық оқу ресурстарын өздері мен оқушылары үшін ең жақсы пайдалануын қамтамасыз ету үшін жол картасы ретінде қызмет етуі тиіс болды. 2014 жылы Боб Уайз және 100-ден астам мектеп округінің басшылары Ақ үйde Президент Барак Обамамен кездесіп, АҚШ Білім министрлігінің «Болашаққа дайын округ» міндеттемесін қабылдаған округ басшылары үшін бірқатар саммиттер мен жоспарлау ресурстарын жариялады, осы арқылы цифрлық құралдарды пайдаланып оқуды жекелендіру үшін қажетті адам және технологиялық мүмкіндіктерді дамытуға қолдау көрсетілді. 2015 жылы 24 жобасы «Болашаққа дайын мектептер» бастамасымен ауыстырылды және 463 округке қызмет көрсеткен 13 аймақтық саммиттер өткізілді, онда 2,200-ден астам білім беру жетекшісі, 4 миллионнан астам оқушыны өкілдік етті.

Ұлттық кәсіби оқыту стандарттары жөніндегі кеңес

2009 жылдан 2015 жылға дейін Боб Уайз Ұлттық кәсіби оқыту стандарттары жөніндегі кеңестің төрағасы қызметін атқарды. Ұлттық кеңес – бүкіл ел бойынша оқытудың жоғары стандарттарын қалыптастыруға және дамытуға ұмтылатын ұйым. Ол 1983 жылғы Ұлттық білім беру саласындағы үздіктер жөніндегі комиссияның «Қауіп астындағы ұлт» атты есебінен туындады. Есеп Американың білім беру стандарттары мен көрсеткіштерінің күрт төмендеуін көрсетті. Есеп АҚШ-тағы білім беру жүйесін түбірімен қайта жаңарту қажеттігіне назар аударды. 2012 жылдың маусым айында Уайз АҚШ Капитолийінің Мансфилд залында Ұлттық кәсіби оқыту стандарттары жөніндегі кеңестің (NBPTS) 25 жылдығын тойлау рәсімін өткізді. Қабылдауға бұрынғы АҚШ Білім министрі Ричард У. Райли сөз сөйледі. 2012 жылдың қараша айында Гарвард университетінің Білім саясатын зерттеу орталығы Ұлттық кеңес сертификатын алған мұғалімдердің бастауыш математика және ағылшын тілі пәнінен сертификаты жоқ мұғалімдерден жоғары нәтиже көрсеткенін растайтын жаңа деректерді жариялады. 2013 жылдың қаңтар айында NBPTS барлық 50 штатта 100 000-нан астам Ұлттық кеңес сертификатын алған мұғалімдер бар екенін мәлімдеді.

Білім беру саласындағы басқа да жетістіктер

АЭА мен НБПТС-ке қатысқаннан бері, Губернатор Уайз білім беру мәселелері бойынша сұранысқа ие спикерге айналды. Ол АҚШ Білім министрлігіне, Ақ үйге, АҚШ Конгресіне және Ұлттық орта мектеп орталығына кеңесші ретінде қызмет етеді. 2010 жылы Флориданың бұрынғы губернаторы Джеб Бушпен бірге Уайз Цифрлық оқыту кеңесін құрды. Кеңес құрамына АҚШ-тың барлық аймақтарынан білім беру саласындағы жетекшілер кірді. Топ бірнеше ай бойы кездесіп, содан кейін «Жоғары сапалы цифрлық оқытудың 10 элементі» атты зерттеуін жариялады.

Келесі жылы Уайз коммерциялық емес сектордағы басшылардың «Қуат және ықпал етудің 50» тізіміне енді. АЭА және НБПТС-пен қатар, бұрынғы губернатор сонымен қатар оқытушыларды даярлау және нәтижелерді бағалау жөніндегі аккредиттеу кеңесінде, оқытушылар дайындығының қатаң аккредиттеу стандарттарын әзірлейтін Гордон комиссиясында, білім берудің болашағын зерттеу үшін құрылған сарапшылар комиссиясында және американдықтарды бүгінгі еңбек нарығында қажетті дағдылармен қамтамасыз ету үшін саясат ұсыныстарын дайындайтын Бизнес дөңгелек үстелінің Springboard жобасында да қызмет етеді. 2013 жылы Уайз Public Broadcasting Corporation компаниясының «Ой-сана көшбасшысы» сыйлығын алды. Бұл сыйлық білім беру, журналистика және өнер салаларында азаматтарға мемлекеттік медианың қызметін мойындайтын АҚШ лидерлеріне беріледі. 2012 жылы білім беру саясатындағы бастамалары үшін Жаңа Англия мектептері мен колледждер қауымдастығынан Чарльз У. Эллиот сыйлығын алды, ал 2011 жылы Ұлттық штаттық білім беру кеңесінің «Білім досы» сыйлығымен марапатталды. Сол жылы ол PROMISE стипендиясын құрғаны үшін Маршалл университетінің маусым Харлес даңқ залына енгізілді.

C-өзгеріс

Боб Уайзға 1999 жылы простата қатерлі ісігі диагнозы қойылып, операция жасалды. Өмірден өткесін, бұрынғы губернатор қатерлі ісікке қарсы күресте белсенді қатысып келеді. 2007 жылы Американдық қатерлі ісік қоғамының өкілдері Уайзға өмірлік күресі мен ескірген темекі салығын жоғарылату үшін атқарған еңбегі үшін құрмет ретінде лента табыс етті. "Бұл үшін шүкірлік ете алмаймыз", - деді Уайз, қатерлі ісікті анықтау үшін қарапайым процедураларды қолдауды жақтады. "Біз оны істемеу үшін қаншама сылтау келтіреміз, мені таң қалдырады". Уайз қазіргі уақытта Дьюк университетінің Майк Крыжевскимен бірге C Change ұлттық директорлар кеңесінің төрағасы болып табылады. C Change – жеке, мемлекеттік және коммерциялық емес ұйымдардың ресурстарын пайдалану арқылы қатерлі ісікті жоюға күш салатын ұйым. Ұйымның директорлар кеңесі 22 мүшеден тұрады және жыл бойы бірнеше рет жиналып, қатерлі ісікке қатысты мәселелерді талқылайтын қалалық жиналыс сияқты жұмыс істейді. Сонымен қатар, Уайз Моффит қатерлі ісік орталығының кеңесшілер кеңесінде де қызмет етеді.

Үгіт-сайлау кампаниясын қаржыландыру реформасы

Уайз – Issue One ұйымының «ReFormers Caucus» тобының мүшесі, оның сайтында бұл топ «саяси қаржы реформасы үшін жиналған, ең ірі екіпартиалық бұрынғы конгресс мүшелері мен штат губернаторларының қатары» деп сипатталған.

Жеке өмір

Конгрессте болған кезінде Боб Уайз Сандра Касбер Уайзбен танысып, кейіннен оған үйленді. Сандра Касбер Уайз сол кезде Палатаның жолдар және құралдар комитетінің кеңесшісі болып жұмыс істеді. Олардың Роберт атты ұлы мен Александра атты қызы бар. Бұрынғы губернатор таэквондодан қара белбеуге ие. Ол әйелімен Вашингтон қаласында тұрады.