Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық саясаткер және заңгер
American politician and lawyer
Арх Альфред Мур (16 сәуір 1923 – 7 қаңтар 2015) – Батыс Вирджиния штатынан шыққан американдық заңгер және республикалық саясаткер. Ол 1952 жылы штат заң шығарушысы ретінде саяси карьерасын бастады. Мур Батыс Вирджинияның 28-ші және 30-шы губернаторы болып сайланды, 1969 жылдан 1977 жылға дейін және 1985 жылдан 1989 жылға дейін қызмет етті. Штат тарихында ол 12 жыл қызмет еткен ең ұзақ мерзімді губернатор атанды. Ол АҚШ сенаторы Шелли Мур Капитоның әкесі. Сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптаулар ортасында Мур 1988 жылы қайта сайлануға түсті, бірақ демократ Гастон Капертоннан жеңілді. Кейіннен ол бес ауыр қылмыс жасады деп айыпталып, кінәсін мойындады. 1990 жылы ол бес жыл он айға сотталып, үш жылдан астам уақыт түрмеде отырды. Сот шешімімен Мур заңгерлік қызметтен шеттетіліп, мемлекеттік зейнетақысынан айырылды. 1995 жылы ол мемлекетке 750 мың доллар төледі.
Arch Alfred Moore Jr. (April 16, 1923 – January 7, 2015) was an American lawyer and Republican politician from West Virginia. He began his political career as a state legislator in 1952. He was elected the 28th and 30th governor of West Virginia, serving from 1969 until 1977 and again from 1985 until 1989, he is the longest serving West Virginia Governor in state history with 12 years of service. He is the father of U. S. Senator Shelley Moore Capito. Amid allegations of corruption, Moore ran for reelection in 1988, but was defeated by Democrat Gaston Caperton. He was eventually prosecuted for and pleaded guilty to five felony charges. In 1990, he was sentenced to five years and ten months in prison, serving over three years before his release. As a result of his conviction, Moore was disbarred and forfeited his state pension. In 1995, he paid a settlement of $750,000 to the state.
Ерте өмір
Мур Батыс Вирджиния штатының Моундсвилл қаласында, штаттың өнеркәсіптік солтүстік бөлігінде, Женевьева (туған аты Джонс) мен Арчи Альфред Мурдың ұлы болып дүниеге келді. Ол саяси отбасында өскен. Оның әкесінің әкесі, Форест Тейлор Мур (1859–1950), Батыс Вирджиния Делегаттар палатасында он мерзімге сайланған делегат және азшылық көшбасшысы болды, ал оның ағасы, Эверетт Франклин Мур (1885–1965) де саясаткер болған. Мур Моундсвилл орта мектебінде оқығанда баскетболда өте жақсы ойнады. Мектепті бітірген соң зауытта және мұнай құбырында жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғысқа шақырылмас бұрын, Пенсильвания штатының Истон қаласындағы Лафайет колледжінде қысқа ғана уақыт оқыды. Ол Армияның мамандандырылған оқу бағдарламасында инженер болуға дайындалған, бірақ әскери қажеттіліктер өзгерді және оны жаяу әскерге жіберді. 84-ші жаяу әскер дивизиясының құрамындағы 334-ші жаяу әскер полкіне тағайындалды, 1944 жылдың қараша айында Германияда жаудың пулеметтен атып оқтан жақсылықтан айырылды. Мурды екі күн бойы неміс шаруасының қызылша егісінде өлгендей қалдырды. Оқ жарасынан кейін Бельгияның Льеж қаласына ауыстырылып, бетін қайта жасау операциясы жасалды. Оқ тілінен өткендіктен, жараланғаннан кейін шамамен бір жыл бойы сөйлей алмады. Кейін мемлекеттік қызметте пайдаланған дағдысы – қоғамдық сөйлеу, физиотерапиясының бір бөлігі болды. Содан кейін ол Батыс Вирджиния университетіне түсіп, 1948 жылы бітірді, ал 1951 жылы заң факультетін аяқтады. WVU-да оқыған кезінде студенттік басқаруға қатысты және мектептегі студенттердің саны артуына байланысты, оның мінезін өзгерткеніне сенгендіктен, Батыс Вирджиния мәдениетін тойлайтын "Mountaineer Week" мерекесін құрды. Бұл шара мектеп күнтізбесінің тұрақты бөлігіне айналды. Ол сондай-ақ Батыс Вирджиния университетіндегі Beta Theta Pi Beta Psi бөлімінің мүшесі болды және бауырластықтың Оксфорд кубогының иегері атанды. Заң факультетін бітіргеннен кейін Мур Моундсвиллге қайтып келіп, ағасы Эверетт Мурмен бірге заңгерлік тәжірибемен айналысты.
Moore was born in Moundsville, West Virginia, in the state's industrial northern panhandle, the son of Genevieve (née Jones) and Archie Alfred Moore. He was born into a political family. His grandfather, Forest Taylor Moore (1859–1950), was a ten term delegate and minority leader in the West Virginia House of Delegates and his uncle, Everett Franklin Moore (1885–1965), was also a politician. Moore excelled at basketball while attending Moundsville High School. Upon graduation, he worked in a factory and on an oil pipeline. He briefly attended Lafayette College in Easton, Pennsylvania, before he was drafted for World War II service. He was in the Army Specialized Training Program training to be an engineer, but military manpower requirements changed and he was sent to the infantry. Assigned to the 334th Infantry Regiment, a unit of the 84th Infantry Division, he received a disfiguring wound in the jaw from enemy machine gun fire in Germany, November 1944. Moore was left for dead for two days in a German farmer's beet field Following his wounding, he was transferred to Liege, Belgium, where he underwent facial reconstruction surgery. Because the bullet that had wounded him passed through his tongue, he was not able to speak for about a year after his wounding. Public speaking, a skill he would later exercise while holding public office, was part of his physical therapy. He then entered West Virginia University graduating in 1948 and then from its law school in 1951. While at WVU, he was involved with student government and founded "Mountaineer Week," a celebration of West Virginia culture in response to his perception that the growing number of out of state students at the school were changing its character. The event has become a permanent part of the school's calendar. He was also a member of the Beta Psi chapter of Beta Theta Pi at West Virginia University and was a recipient of the fraternity's Oxford Cup. After graduating from law school, Moore returned to Moundsville to practice law with his uncle, Everett Moore.
Конгресс мансабы, 1957-1969 жылдар
Мур 1952 жылы Батыс Вирджиния делегаттар палатасына сайланды. 1954 жылы Мур АҚШ Конгрессіне алғаш рет үміткерлік танытып, демократ конгрессмен Боб Моллоханға қарсы күресті, бірақ жеңіліске ұшырады. 1956 жылы Моллохан Батыс Вирджиния губернаторы лауазымына үміткер болу үшін орынды босатқаннан кейін Мур сол орынға сайланды, алайда Моллохан республикашыл Сесил Андервудқа ұтылып қалды. 1962 жылы оның сайлау округі ұзақ жылдар бойы демократ өкілі болған Кливленд М. Бейлидің 3-округімен біріктірілді; Мур бар болғаны 762 дауыспен жеңіске жетті. Мур 1964 және 1966 жылдары қайта сайланды, ал 1968 жылы губернатор лауазымына үміткер болды. Ол 1957 жылдан 1969 жылға дейін Конгресте барлығы алты мерзім қызмет етті. Оның Палатадағы қызметі қоғамдық жұмыстар жобаларын және азаматтық құқықтарды ынталы түрде қолдауымен ерекшеленді. Мур 1957, 1960, 1964 және 1968 жылдарғы Азаматтық құқықтар туралы заңдарға, сондай-ақ АҚШ Конституциясының 24-ші түзетуіне және 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңға дауыс берді. 1960 жылы Мур Иммиграция және ұлттықтар жөніндегі Палатаның кіші комитетіндегі жетекші республикашы болды.
Moore was elected to the West Virginia House of Delegates in 1952. In 1954, Moore made his first run for the US Congress, challenging incumbent Democratic Congressman Bob Mollohan, but lost. In 1956, Moore was elected to the seat following Mollohan having vacated it to run for Governor of West Virginia, a race Mollohan eventually lost to Republican Cecil Underwood. In 1962, his district was merged with the 3rd District of longtime Democratic incumbent Cleveland M. Bailey; Moore won by just 762 votes. Moore was re elected in 1964 and 1966, before seeking the governor's office in 1968. He served a total of six terms in Congress, from 1957 through 1969. His terms in the House were marked by strong support for public works projects and for civil rights. Moore voted in favor of the Civil Rights Acts of 1957, 1960, 1964, and 1968, as well as the 24th Amendment to the U. S. Constitution and the Voting Rights Act of 1965. Moore became the ranking Republican on the House Subcommittee on Immigration and Nationality in 1960.
Батыс Вирджинияның губернаторы, 1969-1977
Мур 1968 жылы губернаторлыққа алғаш рет сайланды, республикалық сайлауда Сесил Х. Андервудты жеңіп, жалпы сайлауда демократ Джеймс Маршалл Спраусты басып өтті. Жалпы сайлауға екі күн қалғанда, 1968 жылдың 3 қарашасында Мур Линкольн округінде тікұшақ апатына ұшырады. Ол және Батыс Вирджиния Жоғарғы сотына кандидат Деннис Кнапп Хамлин қаласына науқан жүргізу үшін бара жатқанда, ұшқыш электр сымдарын болдырмау үшін тікұшақты Хамлин орта мектебінің футбол алаңына қондырды. Апатта Мурдың аяғының бұлшық еті жыртылып, екі қабырғасы сынды, ал Кнапптың жауырыны сынды. Сайлауда жеңіске жеткен соң Мур журналистерге апаттың өзіне "Құдай дауыс берді" деген ой келгенін айтты. Штаттың Конституциясы, бұрын бір мерзімге ғана шектеліп, әлсіз губернаторлық жүйе қарастырған болатын, 1968 жылы губернатордың өкілеттіктерін күшейту үшін, ал 1970 жылы екі мерзімге шектеу қою үшін өзгертілді. Мур 1972 жылы Джей Рокфеллерді жеңіп, губернатор болып қайта сайланған алғашқы адам атанды. Мурдың алғашқы мерзіміндегі ерекше оқиға – 1969 жылы штаттың тас жол жұмыскерлерінің ереуілі. 3-11 наурыз аралығында 2600-ден астам жұмысшы мемлекеттік биліктің олардың кәсіподағын мойындауын талап етіп, жұмыстан бас тартты. Мур жұмыстан шығып кеткендерді дереу жұмыстан шығарды, кейін бұл әрекетін штаттың қауіпсіздігі үшін қажет болғанын айтты. Ереуілден кейін тас жол жұмыскерлерінің 530-ы жұмысына қайта оралды, бірақ 2000-нан астамы жұмыстан толықтай босатылды. Мурдың осы ереуіл кезіндегі ұстанымы губернаторлық қызметінің кейінгі кезеңдеріндегі еңбек мәселелеріне қатысты әрекеттерінен ерекшеленді. Ол аурухана қызметкерлеріне медициналық сақтандыру жәрдемақысын және мұғалімдер мен басқа да мектеп қызметкерлерінің жалақысын арттыруды қолдады. Сонымен қатар, ол Батыс Вирджиния заң шығарушы органына жұмысшылардың өтемақысын 75%-ға арттыруды ұсынды және көмір шахтерлерінің жалпыұлттық ереуілін бейбітшілікке келтіруге көмектесті. Мурдың губернатор ретіндегі алғашқы екі мерзімі штаттың тас жол жүйесінің жақсаруы және Буффало Крик су тасқыны апатымен есімдеріне түсті. Мурдың губернатор ретіндегі алғашқы екі мерзімінде Батыс Вирджиния таулы жерлер арқылы 362 километртен астам (225 миль) қашықтықтағы тас жолдар салынды және бір кезде әлемдегі ең ұзын болаттық аркалы көпір болған Нью-Ривер-Гордж көпірі пайда болды. Бұл құрылыс 1968 жылғы «Жолдарды дамыту туралы» түзетуге (350 миллион долларлық облигациялық түзету, штатқа федералдық тас жолдарды қаржыландыруға тең мүмкіндік берді) және 1964 жылғы «Жақсы жолдар туралы» түзетуге (200 миллион долларлық облигациялық шығарылым) байланысты болды. Осы қылмыстар үшін Мурға 3,2 миллион доллар айып салынды, бірақ ол келісімге келгеннен кейін 750 000 доллар ғана төледі. Ол бес жыл он айға түрмеге кесілді. Өзінің кінәсін мойындағаннан кейін Мур оны қайтарып алуға бірнеше рет тырысты. 1991 жылғы сәуірде АҚШ-тың төртінші апелляциялық соты оның өтінішін қабылдамады, ал 1995 жылғы қазанда АҚШ Жоғарғы соты оның аргументтерін қабылдамады. Өмірінің соңына дейін Мур өзінің кінәсіздігін сақтап келді. Кейін ол бұл өтінішті дұрыс емес кеңеске сүйене отырып жасағанын мәлімдеді. Батыс Вирджинияның қоғамдық телерадиосына берген сұхбатында ол: «Мен алған кеңеске құлақ қостым, бірақ ол кеңес дұрыс емес еді» деді. Мур 2015 жылдың 7 қаңтарында Чарльстонда 91 жасында қайтыс болды, оның қызы Шелли Мур Капито АҚШ Сенатына ант бергеннен төрт күн өткен соң. Оның мұрасы туралы сұрағанда, ол губернатор ретінде үш мерзім қызмет еткенімен мақтан ететінін айтты. «Сіз өмір бойы Арч Мур туралы әңгімелерді естисіз, және олардың тоғызы жарым оң болады», - деді ол 2007 жылы Батыс Вирджинияның қоғамдық телеарнасына. «Мен әлі де екінші жартысына жұмыс істеп жатырмын». Мурдың саяси құжаттары Батыс Вирджиния және аймақтық тарих орталығында, Батыс Вирджиния университетінде сақталады. Бұл жинақта оның конгрессмен және губернатор болған кезіндегі құжаттары бар.
Moore was elected to his first term as governor in 1968, defeating Cecil H. Underwood in the Republican primary and Democrat James Marshall Sprouse in the general election. Just two days before the general election, on November 3, 1968, Moore was in a helicopter crash in Lincoln County. He and West Virginia Supreme Court candidate Dennis Knapp were on their way to the town of Hamlin to campaign when their pilot crash landed the helicopter on the Hamlin High School football field in an attempt to avoid power lines. Moore sustained a ruptured leg muscle and two broken ribs in the crash, while Knapp suffered a broken collar bone. After winning the election, Moore told reporters he thought "the Lord voted for me" via the crash. The state's Constitution, which had formerly had a one term term limit and provided for a weak governor system, was amended in 1968 to strengthen the powers of the governor and in 1970 to provide for a two term limit. Moore became the first person re elected governor in 1972, defeating Jay Rockefeller. A notable event of Moore's first term was the 1969 strike of the state's highway workers. From March 3–11, over 2,600 of these workers struck in an attempt to get the state to recognize their union. Moore summarily fired those who had walked off the job, later citing this act as a matter of state safety. 530 of the highway workers who went on strike were able to reclaim their jobs after the strike was over, but more than 2,000 of them were permanently dismissed. Moore's stance during this strike was markedly different from actions on labor that he took later in his Governorship. He would go on to advocate for insurance benefits of hospital workers and pay increases for teachers and other school staff. Furthermore, he pressured the West Virginia legislature to increase workers compensation benefits by 75% and helped to settle a national strike of coal miners. Moore's first two terms as governor are best remembered for improvements in the state's highway system and for the Buffalo Creek Flood disaster. During Moore's first two terms as governor, West Virginia built over 225 mile (362 km) of interstate highways through mountainous terrain and the New River Gorge Bridge, once the world's longest steel arch bridge. This building was made possible by The Roads Development Amendment (1968), a $350 million bond amendment that gave the State of West Virginia the ability to match Federal highway funding to the state, as well as the Better Roads Amendment (1964), a $200 million bond issue. For these crimes, Moore was fined $3.2 million, though he paid only $750,000, after reaching a settlement. He was sentenced to five years and ten months in prison. After his guilty plea, Moore tried repeatedly to withdraw it. The United States Court of Appeals for the Fourth Circuit rebuffed his attempts to withdraw his plea in April 1991, and the U. S. Supreme Court refused his arguments in October 1995. For the remainder of his life, Moore continued to maintain his innocence. He later claimed that he made the plea based on bad advice. In an interview with West Virginia Public Broadcasting he said: "I followed advice that I got, that advice was not the right advice." Moore died in Charleston on January 7, 2015, at the age of 91, four days after his daughter, Shelley Moore Capito, was sworn in to the United States Senate. When asked about his legacy, he said he was proud of his three terms as governor. "You'll run into Arch Moore stories for the rest of your life, and nine and a half out of ten will be positive," he told West Virginia Public Broadcasting in 2007. "I'm still working on the other half." Moore's political papers are housed at the West Virginia and Regional History Center at West Virginia University. This collection contains documents from his time as a Congressman and governor.