Кіріспе

Қалың қағаз негізіндегі материал

Картон – қалың қағаз негізіндегі материал. Қағаз бен картон арасында нақты айырмашылық болмаса да, картон әдетте қағаздан қалың болады (әдетте 0,30 мм, 0,012 дюйм немесе 12 пункттен жоғары) және иілгіштік және беріктік сияқты артықша қасиеттеріне ие. ISO стандарттары бойынша картон – 250 г/м² жоғары салмақты қағаз, бірақ одан да ерекшеліктер болуы мүмкін. Картон бір немесе көп қабаттан тұруы мүмкін. Картонды кесу және пішіндеу оңай, жеңіл және берік болғандықтан қаптама жасауға қолданылады. Басқа қолданылу саласы – кітаптар мен журналдардың мұқабалары немесе беделді карточкалар сияқты жоғары сапалы графикалық баспа. Картон көркем өнерде мүсіндер жасау үшін де пайдаланылады. Кейде оны картон деп те атайды, бұл кез келген ауыр қағаз массасынан жасалған тақтаны білдіретін жалпылама атау. Алайда, қағаз, баспа және қаптама салаларында бұл термин қолданылмайды, себебі ол әрбір өнім түрін толық сипаттамайды.

Тарих

1817 жылы Англияда алғашқы қағаз картон қорабы жасалды. Қабаттамалы картон қораптар 1860 жылдар шамасында пайда болды және орынды үнемдеу үшін жазық күйде жіберілді, клиенттер қажет болғанда оларды жинауға дайын болды. 1879 жылы картонды механикалық түрде кесіп, бүктеу технологиясы әзірленді. 1911 жылы Флоридада алғашқы крафт-сульфат цехы салынды. 1915 жылы үшбұрышты қақпақпен жабылатын сүт қорабына патент алынды, ал 1935 жылы оны қолданатын алғашқы сүт зауыты анықталды. 1974 жылы пеште пісіруге арналған картон енгізілді.

Өндіріс

Талшықты материал қағаз массасына айналдырылып, ақталды, содан кейін бір немесе бірнеше қабатты картон жасау үшін қолданылады. Картонның бетін жақсарту және/немесе сыртқы түрін жақсарту үшін қосымша жабуға болады. Қағаз массасынан жасалған картон қағаз жасау машиналарында өндіріледі, олар жоғары тығыздыққа және бірнеше қабатқа төтеп бере алады.

Ағарту

Қағаз картонының өндірісінде қолданылатын целлюлозаның түсін азайту және тазалығын арттыру үшін ағарту тағайындалады. Жаңа талшықты целлюлоза лигнинің болуына байланысты табиғи түрде қоңыр түсті болады. Қайта өңделген картонға бояу, байланыстырғыш заттар және басқа да қалдықтардың іздері кіруі мүмкін, бұл оны сұр түске бояйды. Барлық қолдану салалары үшін ағарту міндетті болмаса да, көптеген графикалық және қаптама мақсаттары үшін ол өте маңызды. Ағартудың әртүрлі әдістері бар, олар қолданылатын факторлардың санына байланысты таңдалады, мысалы, қажетті түс өзгерісінің деңгейі, таңдалған химиялық заттар және өңдеу тәсілі. Ағарту әдістерінің үш категориясы бар:

Хлор газын қолдана отырып, лигнинді кетіру арқылы ағарту, бұл әдіс көбінесе қоршаған ортаға қатысты жағымдырақ процедуралармен, мысалы, хлор газының орнына оттегі қолданумен алмастырылған. Хлор диоксиді, сутек пероксиді немесе натрий гипохлориті сияқты химиялық заттарды пайдалана отырып, тотығу арқылы ағарту. Натрий бисульфиті сияқты химиялық заттарды қолдана отырып, тотығу-тотықсыздану арқылы ағарту.

Жалпы терминдер

Базалық салмақ (АҚШ): қағаз картонының салмағы. Жарықтығы: Жарықтығы – қағаздың көк-ақ түсті жарықты қанша шашырататынын көрсететін техникалық термин. Бұл қасиет әр сатып алушы мен соңғы қолданушы үшін субъективті және жеке болып табылады, себебі тері түсі мен тағам "жылы" (сары) ақ түстерде көк-ақ түстерге қарағанда жақсы көрінеді. Граммаж: Қағаз картонының граммажы ISO 536 стандартына сәйкес анықталады. Граммаж – бірлік аудандағы массаны білдіреді және г/м² өлшеммен көрсетіледі. Қаттылық: Қаттылық – қағаз картонының маңызды қасиеттерінің бірі, ол картон қораптарының құрастыру, толтыру және жабу машиналарын тегіс өтуіне әсер етеді. Қаттылық сонымен қатар беріктік береді және астық сияқты құйылатын өнімдердің салмағынан картонның бүгілуіне қарсы тұруын қамтамасыз етеді. Көптеген қағаздың беріктік қасиеттері қалыңдығымен бірге артса да, қаттылығы арта қоймайды. Жалпы ереже бойынша, қаттылық қағаздың калибрінің 1,6 дәрежесіне пропорционалды. Басқа жағдайлар бірдей болғанда, қолданылатын талшықтың түрі қаттылыққа әсер етеді. Солтүстік жұмсақ ағаштардың түрлері оңтүстік жұмсақ ағаштарға қарағанда жоғары қаттылықты қамтамасыз етеді. Картонның қаттылығына әсер ететін басқа факторларға жабындар мен ылғалдылығы жатады. Еуропадағы картон сатылымы шамамен 8 миллиард евроны құрайды. 1100-ден астам баспахана жыл сайын 5,4 миллион тонна картон шығарады. Картон қағаз және картон қаптамасының үштен бірін және барлық қаптаманың 15%-ын құрайды. Еуропалық картонның жартысынан астамы (54%) қайта өңделген талшықтан немесе макулатурадан жасалады. Қағаз және картон өнеркәсібі энергия мен капиталды көп қажет етеді. Тек қана жабынталған картон машинасының құны шамамен 90-120 миллион евроны құрайды (2011 жылғы қарашада шамамен 125-166 миллион АҚШ доллары). Экономикалық масштаб заңдылығына байланысты, нарықта көбінесе бірнеше ірі ойыншылар басымдық танытады. Мысалы, Солтүстік Америкадағы ең ірі 5 өндірушінің нарықтық үлесі 85%-ды құрайды.