Кіріспе

Үндістан бизнес магнаты, инвестор (1945 жылы туған)

Азим Хашим Премжи (24 шілде 1945 жылы туған) – үнді бизнесмені және қайырымдылық ісіне қызмет етуші, Wipro Limited компаниясының төрағасы болған. Премжи басқарма мүшесі болып қала береді және компанияның негізін қалаушы төрағасы. Ол Үндістанның ақпараттық технология индустриясының «сарайы» ретінде белгілі. Ол Wipro компаниясын төрт онжылдық бойы әртараптандыру мен дамытуға жетекшілік етіп, оны бағдарламалық қамтамасыз ету индустриясының әлемдік көшбасшыларының біріне айналдырды. 2010 жылы Asiaweek журналы оны әлемдегі ең беделді 20 адамның қатарына енгізді. Time журналы оны екі рет ең беделді 100 адам тізіміне қосты, 2004 және 2011 жылдары. Ол көп жыл бойы 500 ең беделді мұсылманның тізіміне еніп отырады. Сондай-ақ, ол Бангалор қаласындағы Азим Премжи университетінің канцлері қызметін атқарады. Үндістан үкіметі Премжиге елдің екінші жоғары наградасы – «Падма Вибхушан» орденін табыс етті. Forbes және Bloomberg Billionaires Index деректері бойынша, 2023 жылғы ақпан айына қарай Премжидің жеке байлығы 9,3 миллиард доллар және 25 миллиард долларға бағаланады. 2013 жылы ол өзінің байлығының кемінде жартысын қайырымдылыққа жұмсауға келісім берді. Премжи Азим Премжи қорына 2,2 миллиард доллар көлемінде қаржы бөлді, ол Үндістандағы білім беруге бағытталған. 2020 жылы EdelGive Hurun India қайырымдылық тізімінде бірінші орынды иеленді. 2019 жылы ол қайырымдылыққа үлкен сома ақша бергеннен кейін Forbes India Rich тізімінде 2-ші орыннан 17-ші орынға түсті.

Ерте өмір және білім

Премжи Үндістанның Бомбей қаласында, Гужараттан шыққан Ходжа исмаили мұсылман, шиит ислам отбасында дүниеге келген. Оның әкесі белгілі кәсіпкер және Бирманың күріш патшасы ретінде танымал болған. Пакистанның негізін қалаушы Мұхаммед Әли Джинна оның әкесі Мұхаммед Хашим Премжиді Пакистанға келуге шақырған, бірақ ол бұл ұсыныстан бас тартып, Үндістанда қалуды жөн көрді. Премжи Стэнфорд университетінің электротехника мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алған. Ол Ясмин Премжиге үйленген. Олардың Ришад және Тарик есімді екі баласы бар. Ришад Премжи қазіргі уақытта Wipro компаниясының IT бизнесінің төрағасы болып табылады.

Мансап

1945 жылы Мұхаммед Хашим Премжи Махараштра штатының Жалғаон ауданындағы Амалнер деген шағын қалада орналасқан «Батыс Үндістан өсімдік өнімдері» ЖШС-ін құрды. Ол «Sunflower Vanaspati» тауарлық атауымен тамақ майын және май өндірісінің қосалқы өнімі болған «787» кір жуу сабынын өндірді. 1966 жылы әкесінің қазасы туралы хабарды естіген 21 жастағы Азим Премжи, инженерлік мамандығын оқып жатқан Стэнфорд университетінен үйіне оралып, Wipro компаниясын басқаруға кірісті. Сол кезде компания «Батыс Үндістан өсімдік өнімдері» деп аталатын, сутекті май өндірумен айналысты. Бірақ Азим Премжи кейіннен компанияның қызметін нан пісіруге арналған майларға, этникалық құрауы бар жуыну құралдарына, шаш күтіміне арналған сабындарға, нәрестелерге арналған жуыну құралдарына, жарықтандыру өнімдеріне және гидравликалық цилиндрлерге кеңейтті. 1980 жылдары жас кәсіпкер дамып келе жатқан IT саласының маңыздылығын сезіп, IBM-нің Үндістаннан қуылғаннан кейін бос қалған орынды пайдаланып, компанияның атын Wipro деп өзгертті және американдық Sentinel Computer Corporation компаниясымен технологиялық ынтымақтастықта мини-компьютерлер өндірісі арқылы жоғары технологиялық секторға енді. Содан кейін Премжи сабындардан бағдарламалық қамтамасыздауға баса назар аударды.

Тану

"Бизнес Уик" журналы Премжиді "Ең ұлы кәсіпкерлердің" бірі деп мойындады, себебі ол Wipro компаниясының әлемдегі ең жылдам өсіп келе жатқан компаниялардың біріне айналуына жауапты болды. 2000 жылы Манипал жоғары білім академиясы оған құрметті доктор дәрежесін берді. 2006 жылы Азим Премжиге Мумбайдағы Ұлттық индустриялық инженерия институты "Лакшья бизнес көрегендігі" сыйлығын табыс етті. 2005 жылы Үндістан үкіметі оны сауда және коммерция саласындағы еңбегі үшін "Падма Бхушан" атағымен марапаттады. 2009 жылы Коннектикут штатының Миддлтаун қаласындағы Веслиан университеті оған қайырымдылық жұмысы үшін құрметті доктор дәрежесін берді. 2015 жылы Майсур университеті оған құрметті доктор дәрежесін берді. 2011 жылы ол Үндістан үкіметінің екінші жоғары азаматтық наградасы – "Падма Вибхушан" орденімен марапатталды. 2017 жылдың сәуір айында "India Today" журналы оны 2017 жылғы Үндістанның 50 ең беделді адамы тізімінде 9-шы орынға қойды. 2018 жылы Премжиге Франция үкіметі Францияның ең жоғары азаматтық наградасы – "Шевалье де ла Легион д’Онер" (Құрмет Легионының кавалері) орденін табыс етті. 2019 жылдың желтоқсан айында "Forbes" журналы Премжиді Азия-Тынық мұхиты аймағындағы "30 альтруист – қайырымдылықтың батырлары" тізіміне енгізді. 2019 жылы "Forbes" журналы Премжиді АҚШ-тан тыс әлемдегі ең жомарт қайырымдастаушылар тізіміне қосты.

Азим Премжи қоры

2001 жылы ол коммерциялық емес ұйым – Азим Премжи қорын құрды. 2010 жылдың желтоқсан айында ол Үндістандағы мектеп білімін жақсарту үшін 2 миллиард АҚШ долларын сыйлық ретінде беруге уәде берді. Бұл үшін ол өзі басқаратын бірнеше ұйымға тиесілі «Випро» компаниясының 213 миллион акциясын «Азим Премжи» қорына берді. Бұл Үндістандағы ең ірі сыйлық болып табылады. 2019 жылдың наурыз айында Премжи қорына өзінің «Випро» акцияларының тағы 34% бөлігін аударды. Қазіргі құны шамамен 7,5 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл қаржы, оның қорға берген жалпы сомасын 21 миллиард АҚШ долларына жеткізеді. 2020 жылдың мамыр айында Азим Премжи қоры Ұлттық биологиялық ғылымдар орталығымен және Жаңаша ұяшықтар және жаңару медицинасы институтымен бірлесіп, коронавирус пандемиясына қарсы күресу үшін сынақтан өтетін инфрақұрылымды күшейтті. Қор, өзінен екенін айтып, жалған түрде қаржы сұрайтын алаяқтық электрондық хаттарға қатысты ескерту жасады.

Беру уәдесі

Премжи бай болудың өзін "құштарлық тудырмағанын" айтты. Ол Уоррен Баффет пен Билл Гейтс бастаған "Беру Уәдесі" науқанына қол қойған алғашқы үнді азаматы болды, бұл науқан ең бай адамдарды өз байлықтарының көп бөлігін қайырымдылыққа жұмсауға міндеттендіруге бағытталған. Ол Ричард Брэнсон мен Дэвид Сэнсбериден кейін бұл клубқа қосылған үшінші америкалық емес адам. Менің мықты сенімім, біз, байлыққа ие болғандар, миллиондаған мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін жақсы әлем құруға үлес қосуымыз керек. 2013 жылдың сәуір айында ол жеке байлығының 25 пайыздан астамын қайырымдылыққа бергенін айтты. 2015 жылдың шілдесінде ол Wipro-дағы үлесінің тағы 18 пайызын берді, осылайша жалпы үлесі 39 пайызға жетті. "Беру Уәдесіне" қол қойған алғашқы үнді азаматы ретінде, оның өмір бойы жасаған қайырымдылықтары қазір 21 миллиард долларды құрайды. 2019 жылдың сәуір айында Азим Премжи ең ірі үнді қайырымдастық меценаты атанды.

EdelGive Hurun India Philanthropy тізімі

Азим Премжи 2020 жылдың 10 қарашасында Hurun India және EdelGive ұйымдары жариялаған "Үндістанның ең жомарт адамы" тізімінде бірінші орынды иеленді. Ол 2019-20 қаржы жылында 79,04 миллиард рупий (₹79.04 billion) қайырымдылыққа берді, бұл 2019 қаржы жылындағы 4,53 миллиард рупийден (₹4.53 billion) 17 есе көп. Оның қайырымдылықтарының басты мақсаты – білім беру. Ол 2021 қаржы жылында да өз орнын сақтап, 9,713 миллиард рупий (9,713 crore) немесе 1,33 миллиард доллар (US$1.33 billion) көмектесті.

Дау

2022 жылы Бенгалурдағы сот Азим Премжиге қарсы жемқорлыққа қатысты сот процесін бастады.