Кіріспе

Гиперкайн – экстремалды тропикалық циклонның гипотетикалық класы, егер теңіз бетінің температурасы шамамен 50 °C (122 °F) градусқа жетіп, ең жылы мұхит температурасынан да жылырақ болса, пайда болуы мүмкін. Мұндай температураның көтерілуіне ірі астероид немесе кометаның соқтығысуы, үлкен супервулканның атқылауы, кең аумақты су асты базальты ағыны немесе "ұлы" жаһандық жылыну себеп болуы мүмкін. Ірі астероид немесе кометаның соқтығысуынан туған гиперкайн сериясы құс емес динозаврлардың қырылуына себеп болды деген пікірлер де бар.

Сипаттама

Гиперканалдың пайда болуы үшін Эммануэльдің гипотетикалық моделіне сәйкес мұхит температурасы кем дегенде 49 °C (120 °F) болуы керек. Гиперкайн мен қазіргі кездегі дауылдардың арасындағы маңызды айырмашылық – гиперкайн жоғарғы стратосфераға дейін созылады, ал қазіргі дауылдар төменгі стратосфераға дейін ғана жетеді. Гиперканектерде желдің жылдамдығы секунд сайын шамамен 100 км-ден асып, одан да күшті соққылар болуы мүмкін, сондай-ақ орталық қысымы да төмен болады, бұл оларға кем дегенде бірнеше аптаға созылатын ұзақ өмір беруіне мүмкіндік береді. Салыстыру үшін, тіркелген ең үлкен және ең күшті дауыл – 1979 жылғы «Тип» тайфуны, оның 1 минуттық тұрақты жел жылдамдығы және ең төменгі орталық қысымы болды. Мұндай дауыл ең жоғары тұрақты жел жылдамдығы тіркелген «Патрисия» дауылдан шамамен сегіз есе күшті болар еді, оның 1 минуттық тұрақты жел жылдамдығы 345 км/сағ (215 миль/сағ) құрады. Дегенмен, гиперкандар өлшемі жағынан кішкентай болуы мүмкін, ал салқын суларға өткеннен кейін олар тез күшін жоғалтады.

Механизм

Ураган теңіз бен тропосфераның ең жоғарғы қабаты арасындағы температура айырмашылығымен жұмыс істейтін Карно жылу машинасы ретінде қызмет етеді. Ауа көзға қарай тартылғанда, ол буланып жатқан теңіз суынан жасырын жылуды сіңіреді, ол көз қабырғасының ішінде жоғары көтерілген кезде сезімтал жылу ретінде бөлінеді және дауыл жүйесінің үстіңгі бөлігінен сәулеленеді. Энергияның түсуі жер бетіне жақын турбулентті шекаралық қабатта энергияның таралуымен теңдестіріледі, бұл энергия тепе-теңдігіне алып келеді. Эммануилдің моделінде, егер теңіз бен тропосфераның жоғарғы жағы арасындағы температура айырмашылығы тым жоғары болса, тепе-теңдік теңдеуіне шешім табылмайды. Көбірек ауа тартылғанда, бөлінетін жылу орталық қысымды одан әрі төмендетеді, бұл оң кері байланыс арқылы одан да көп жылуды тартады. Гиперканының нақты қарқындылығының лимиті басқа энергия тарату факторларына байланысты: ағынның изотермиялық болуы тоқтаса, көздің айналасындағы ағында шок толқындары пайда бола ма, әлде бұралаңның турбуленттік бұзылуы орын ала ма.