Кіріспе

USS S 5 (SS 110) – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің "Үкіметтік тип" S класындағы суасты қайығы. Оның корпусы 1917 жылдың 4 желтоқсанында Мэн штатындағы Портсмут теңіз кеме жасаушылығында салынды. 1919 жылдың 10 қарашасында Гленн С. Берреллдің қолдауымен суға түсірілді және 1920 жылдың 6 наурызында лейтенант-коммандер Чарльз М. "Сэви" Кук, кішінің басқаруымен қолданысқа берілді. 1920 жылдың 1 қыркүйегінде толық қуатпен сынақ жүргізу кезінде апатқа ұшырап батып кетті, бірақ экипаждың және басқа кемелер экипаждарының шараларының арқасында қаза болғандар жоқ. Қайтадан судан шығарылғаннан кейін, 1920 жылдың 3 қыркүйегінде сүйретіліп бара жатып қайтадан батып кетті.

Суға бату

Құрылысшылардың сынақтарынан, жабдықтаудан және экипаж жаттығуларынан кейін, S 5 1920 жылғы 30 тамызда Бостон теңіз портынан (Массачусетс штаты) Атлант мұхитында, Делавэр шығанақтарының жанында толық қуат сынақтарын өткізу үшін шықты. 1 қыркүйекте сағат 13:00-де су астындағы сынақ жүргізу үшін суға батыру басталды. Кенеттен су, негізгі ауа енгізу жүйесі арқылы суасты кемеге еніп, басқару бөлмесіне, қозғалтқыш бөлмесіне, торпедалық бөлмеге және моторлық бөлмеге құйылды. Әдеттегі процедура бойынша, қозғалтқыштар толығымен тоқтағанша негізгі ауа енгізу клапаны ашық қалдырылуы керек еді, бұл операция толық суға батуға дейін орындалуы тиіс. Бірақ S 5 суасты кемесінің бастығы, пулеметші Перси Фокс, осы клапанды басқаруға жауапты адам, бір сәт алаңдап қалды. Қатесін байқаған ол клапан тұтқасын ұстап, күшпен тартып, клапанның жабысып қалуына себепкер болды. Экипаждың пікірінше, корпус бөлігіндегі жеткілікті икемділік суасты кемені мұрынға қарай бұрып, корпусын су бетіне көтеруге мүмкіндік береді. Бұл моторлық бөлмедегі судың алға қарай ағып кетуіне және икемділікті арттыруға әкеледі. Дегенмен, бұл үлкен тәуекелмен байланысты болды, себебі тұзды су аккумуляторлық бөлмеге еніп, қауіпті хлор газын бөліп шығаруы мүмкін еді. Олар су кіргеннен кейін, газ қауіпті деңгейге жеткенше герметикалық есікті жабуға үлгереді деп үміттенді. Дайындық шараларынан кейін, корпустың артқы бөлігіндегі балласттық және жанармай резервуарларына қысыммен ауа жіберілді, оларды құрғатып жіберді. Корпус көтеріле бастады, содан кейін су бетіне атып шықты. Адамдар, еден тақталары, су және басқа да еркін заттар суасты кеменің бойымен төмен құлады. Бір адам аккумуляторлық бөлмеде суға батып кетіп жаздады, бірақ оны құтқарып алып, бөлменің есігі газға қарсы жабылды. Корпустың қағып тебу арқылы, корпустың судан шамамен 5 метрге жоғары көтерілгені анықталды. Жеткіліксіз құралдармен, олар кезегімен қалың корпуста тесік жасауға тырысты. 36 сағаттан кейін олар тек диаметрі… тесік жасауға ғана қол жеткізді.

Ауадан табылған кеме

2001 жылдың шілдесіне дейін S 5 қазасының нақты орны белгісіз болды, сонда АҚШ Ұлттық мұхит және атмосфера басқару басқармасының (NOAA) мұхитты зерттеу кеңсесі NOAA зерттеу кемесі NOAAS Whiting-тен оны іздеуді сұрады. "Уайтинг" кемесі 2001 жылдың шілде айының соңында, Нью-Англияда гидрографиялық зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін Бостонға (Массачусетс штаты) бағыт алғанда, Кейп-Мэй жағасында тоқтап, қазаны іздеді. "Уайтинг" кемесінің зерттеу бөлімі жобаға кез келген гидрографиялық зерттеу сияқты қарады. Жергілікті балықшылар хабарлаған мұхит түбіндегі кедергілер – балық аулау торларын қиыстыратын объектілер туралы ақпарат, сондай-ақ оны көрген су астында жүзушілердің қаза орны туралы хабарламалары "Уайтингке" іздеу үшін ықтимал нысаналарды ұсынды. Ұжым жүйелі іздеу жоспарын дайындағаннан кейін, "Уайтинг" нысаналар тобынан нысаналар тобына көшіп, мұхит түбін жаңғырту үшін сүйреу сонарын пайдаланды. Сегіз сағат іздеуден кейін "Уайтинг" S 5 қазасын күдікті нысаналардың бірінің үстінен тікелей тапты, қазаның сонарлық суретін жасады және оның нақты орнын тіркеді. "Уайтинг" оқиға орнынан кетуге дейін қазаның үстінен бірнеше рет өтіп, әртүрлі бұрыштардан қосымша суреттер түсірді.

Музей қорында және экспозициялар

Генерал Г. В. Гоеталстың S 5 кемесі экипажының су асты кемесінен қашуына мүмкіндік беру үшін алып тастаған S 5 корпусының пластинасының бөлігі Вашингтондағы Вашингтон әскери-теңіз кемесінің ұлттық мұражайында қойылған. NOAA 2001 жылы S 5 кемесінің құлауын ашқан кезде NOAAS Whiting жинаған сонар деректерін архивтеу және көрсету үшін Коннектикут штатының Гротон қаласындағы Су асты кемелері кітапханасы мен мұражайына табыс етті.