Кіріспе

Телекоммуникация саласында электрондық коммутациялық жүйе (ЭСС) – телефондық қосылыстарды орнату мақсатында телефондық тізбектерді өзара байланыстыру үшін қатты күйдегі электрониканы, мысалы, цифрлық электрониканы және компьютерлендірілген ортақ басқаруды пайдаланатын телефондық коммутатор. 1950 жылдары электрондық коммутация пайда болғанға дейін қолданылған телефондық коммутаторлардың буындары таза электромеханикалық релелік жүйелер мен аналогты дауыс жолдарын пайдаланған. Бұл алғашқы машиналар көбінесе қадамдық техниканы қолданды. 1960 жылдардағы электрондық коммутациялық жүйелердің бірінші буыны толығымен цифрлық сипатқа ие болмаған, бірақ қамыс релелерімен басқарылатын металл жолдарды немесе сақталған бағдарламалық басқару (SPC) жүйелерімен басқарылатын көлденең коммутаторларды пайдаланған. Алғаш рет 1955 жылы хабарланған, алғашқы электрондық коммутациялық орталықтың клиенттік сынақ орнатылымы 1960 жылдың қараша айында Иллинойс штатының Моррис қаласында Bell Laboratories тарапынан жүзеге асырылды. Бірінші ірі электрондық коммутациялық жүйе – 1965 жылдың мамыр айында Нью-Джерси штатының Сукасунна қаласында іске қосылған Bell жүйесінің Бірінші электрондық коммутациялық жүйесі (1ESS) болды. Үш жыл өткен соң, 1968 жылдың қыркүйегінде Ұлыбританияның пошта қызметі әлемдегі бірінші толығымен цифрлық импульстық кодты модуляциялау (PCM) стансасын ашты, оған «Императрица» деген ат берілді (британдық ғалым Алек Ривз цифрлық компоненттерсіз PCM кодтау жүйесін ойлап тапқаннан кейін үш онжылдық өткен соң). Техникалық инновациялардың алдыңғы қатарына жетпек болған басқа елдер металл-оксидті жартылай өткізгіш (MOS) және PCM технологияларын қабылдап, 1970 жылдар бойы аналогтық телефониядан цифрлық телефонияға өтті. Кейінгі электрондық коммутациялық жүйелер абоненттік тізбектердегі электрлік аудио сигналдардың цифрлық бейнелеуін жүзеге асырды, аналогтық сигналдарды цифрландырып, алынған деректерді орталық станциялар арасындағы беру үшін өңдеді. Уақытты бөлу мультиплексі (TDM) технологиясы орталық станциялар немесе басқа электрондық коммутаторлар арасындағы бір сымдық байланыс арқылы бірнеше телефондық қоңырауларды бір мезгілде беруге мүмкіндік берді, нәтижесінде телефон желісінің сыйымдылығы күрт артты. 1960 жылдардан бастап цифрлық электрониканың жетістіктері телефондық коммутаторларда жартылай өткізгіш құрылғы компоненттерін күшейтілген түрде қолдануға мүмкіндік берді. 20-ғасырдың соңында TDM өңдеусіз көптеген телефондық станциялар жойылды және «электрондық коммутациялық жүйе» термині ескі SPC жүйелері үшін тарихи айырмашылыққа айналды.