Кіріспе
ISO/IEC 8859 9:1999 стандарты, Ақпараттық технологиялар – 8 биттік бір байттық кодталған графикалық таңбалар жиынтығы – 9-бөлім: Латын әліпбиі № 5, ISO/IEC 8859 сериясының ASCII негізіндегі стандартты таңба кодтамаларының 1989 жылы жарияланған бірінші басылымының бөлігі болып табылады. Ecma International оны ECMA 128 деп белгілейді, ал TS 5881 түрік стандарты ретінде танылады. Ол бейресми түрде «Латын 5» немесе «Түрік» деп аталады. Ол түрік тілін қамту үшін жасалған (және пайдаланушылардың көпшілігі оны осы тіл үшін қолданады, бірақ оны басқа тілдерде де қолдануға болады), ISO/IEC 8859 3 кодтамасынан гөрі тиімдірек болуы үшін әзірленген. Ол ISO/IEC 8859 1 стандартына толық сәйкес келеді, бірақ алты исланд таңбасын (Ðð, Ýý, Þþ) түрік әліпбиіне тән таңбалармен (Ğğ, İ, ı, Şş) алмастырады. I әрпінің үлкен жазылуы – İ, кіші жазылуы – ı. ISO 8859 9, ISO/IEC 6429 стандартынан C0 және C1 басқару кодтарымен толықтырылғанда, IANA-ның осы стандарт үшін ұсынылған таңбалар жиынтығы болып табылады. Қазіргі заманғы қолданбаларда Юникод және UTF 8 басымдыққа ие; жаңа веб-беттерді жасаушылар мен жаңа протоколдарды жобалаушылар UTF 8-ді пайдалануға шақырылады. 2023 жылдан бері барлық веб-беттердің 0,05%-дан азы ISO 8859 9 стандартын қолданады, ал Түркияда орналасқан веб-беттердің 2,1%-ы ISO 8859 9 стандартын қолданатынын көрсетеді. Дегенмен, HTML5-те рұқсат етілген және сәйкес келетін браузерлер қолдауы тиіс таңба кодтамаларын анықтайтын WHATWG кодтау стандарты, ISO 8859 9 деп белгіленген веб-беттерді Windows 1254 ретінде қарастыруды талап етеді. Ол Ecma International ұйымы тарапынан ECMA 128 ретінде жарияланды.
ISO/IEC 8859 9:1999, Information technology — 8 bit single byte coded graphic character sets — Part 9: Latin alphabet No. 5, is part of the ISO/IEC 8859 series of ASCII based standard character encodings, first edition published in 1989. It is designated ECMA 128 by Ecma International and TS 5881 as a Turkish standard. It is informally referred to as Latin 5 or Turkish. It was designed to cover the Turkish language (and the vast majority of users use it for that language, even though it can also be used for some other languages), designed as being of more use than the ISO/IEC 8859 3 encoding. It is identical to ISO/IEC 8859 1 except for the replacement of six Icelandic characters (Ðð, Ýý, Þþ) with characters unique to the Turkish alphabet (Ğğ, İ, ı, Şş). And the uppercase of i is İ; the lowercase of I is ı.
ISO 8859 9 is the IANA preferred charset name for this standard when supplemented with the C0 and C1 control codes from ISO/IEC 6429. In modern applications Unicode and UTF 8 are preferred; authors of new web pages and the designers of new protocols are instructed to use UTF 8 instead. Since 2023, less than 0.05% of all web pages use ISO 8859 9, while 2.1% of web pages located in Turkey declare use of ISO 8859 9. However, the WHATWG Encoding Standard, which specifies the character encodings which are permitted in HTML5 and which compliant browsers must support, requires that web pages marked as ISO 8859 9 be handled as Windows 1254, It is published by Ecma International as ECMA 128.
Код бетінің макетін құру
ISO 8859-1-ден ерекшеліктері таңбаның төменінде Юникод код нүктесінің нөмірімен көрсетілген.