Кіріспе
8 биттік таңба кодтамаларына арналған стандарттар сериясы
ISO/IEC 8859 – 8 биттік таңба кодтамалары үшін ISO және IEC бірлескен стандарттар сериясы. Стандарттар сериясы ISO/IEC 8859 1, ISO/IEC 8859 2 сияқты нөмірленген бөлімдерден тұрады. Қосымша, тоқтатылған ISO/IEC 8859 12 стандартын есептемегенде, барлығы 15 бөлім бар. Осы стандарттар сериясын қолдауды қамтамасыз еткен ISO жұмыс тобы таратылды. ISO/IEC 8859 бөлімдерінің 1, 2, 3 және 4 бастапқыда Ecma International стандарты ECMA 94 болған.
Кіріспе
Қазіргі ағылшын тілінде ақпарат алмасу үшін 95 баспаға шығарылатын ASCII таңбаларының бит үлгілері жеткілікті болғанымен, латын әліпбиін қолданатын көптеген басқа тілдер ASCII қамтымайтын қосымша символдарға мұқтаж. ISO/IEC 8859 осы мәселені 8 биттік байттағы сегізінші битті пайдалану арқылы шешуге тырысты, соның нәтижесінде тағы 96 басып шығаратын таңбаларға орын ашылды. Алғашқы кодтаулар кейбір деректерді тарату протоколдарының шектеулеріне және ішінара тарихи себептерге байланысты 7 битпен шектелген. Дегенмен, 8 биттік таңба кодтамасына сыятыннан гөрі көбірек таңбалар қажет болды, сондықтан әртүрлі латын әліпбилеріне сәйкес келетін кем дегенде ондай карталар жасалды. ISO/IEC 8859 стандартының бөлімдері тек басып шығаратын таңбаларды анықтайды, бірақ ISO/IEC 4873 стандартына сәйкес 0x00–1F және 0x7F–9F байт диапазонларын «графикалық таңбаларды көрсетпейтін» (яғни, басқару таңбалары ретінде пайдалануға арналған) комбинациялар ретінде бөліп көрсетеді; олар осы байттармен байланысты басқару функцияларын анықтайтын жеке стандартпен бірге қолдануға арналған, мысалы ISO 6429 немесе ISO 6630. Осы мақсатта IANA тіркелген кодтаулар сериясы ISO 646 стандартынан C0 басқару жиынтығын (байттарға 0-ден 31-ге дейін сәйкес келетін басқару таңбалары) және ISO 6429 стандартынан C1 басқару жиынтығын (байттарға 128-ден 159-ға дейін сәйкес келетін басқару таңбалары) қосады, нәтижесінде толық 8 биттік таңба карталары құрылды, онда барлық байттарға дерлік белгілі бір мән тағайындалды. Бұл жиынтықтардың басым MIME атауы ISO 8859 n болып табылады, немесе басым MIME атауы көрсетілмеген жағдайда, олардың канондық атауы қолданылады. Көптеген адамдар ISO/IEC 8859 n және ISO 8859 n терминдерін бір-бірін алмастырып қолданады. ISO/IEC 8859 11 стандартына осындай таңбалар жиынтығы тағайындалмады, себебі ол TIS 620 стандартына өте ұқсас болды.
Юникод пен UCS-ке қатынасы
1991 жылдан бері Юникод консорциумы ISO және IEC ұйымдарымен бірлесіп Юникод стандартын және ISO/IEC 10646: Универсалды таңбалар жиынтығын (UCS) әзірлеп келеді. ISO/IEC 8859 стандартының жаңа басылымдары таңбаларды олардың Unicode/UCS атаулары және U+nnnn белгілеуі арқылы көрсетеді, нәтижесінде ISO/IEC 8859 стандартының әр бөлігі UCS-тің өте шағын жиынтығын бір 8 биттік байтқа шамалап бейнелейтін Unicode/UCS таңба кодтау схемасына айналады. Юникодтағы және UCS-тегі алғашқы 256 таңба ISO/IEC 8859-1 (Latin 1) стандартындағы таңбалармен толық сәйкес келеді. ISO/IEC 8859 бөліктерін және олардан туындаған бір байттық таңба жиынтықтары 1990-шы жылдар бойы кеңінен қолданылып, жақсы қалыптасқандығымен және бағдарламалық жасақтамада оңай іске асырылуымен ерекшеленді: бір байтқа бір таңбаны теңестіру қарапайым және көптеген бір тілдік қолданбалар үшін жеткілікті, сондай-ақ таңбаларды біріктіру немесе түрлендіру қажеттілігі болмады. Unicode-ты қолдайтын операциялық жүйелер кеңінен тараған сайын, ISO/IEC 8859 және басқа да ескі кодтамалардың танымал болуы төмендеді. ISO 8859 және бір байттық таңба үлгілерінің іздері көптеген операциялық жүйелерде, бағдарламалау тілдерінде, деректерді сақтау жүйелерінде, желілік қосымшаларда, дисплейлік құрылғыларда және қолданушы бағдарламалық жасақтамасында сақталғанмен, қазіргі заманғы есептеу жүйелерінің көпшілігі Unicode-ты ішкі түрде пайдаланады және қажет болған жағдайда басқа кодтамаларға айналдыру үшін түрлендіру кестелеріне сүйенеді.
Ағымдағы жағдай
ISO/IEC 8859 стандартын ISO/IEC бірлескен техникалық комитеті 1, 2-кіші комитетінің 3-жұмыс тобы (ISO/IEC JTC 1/SC 2/WG 3) ұстап келді. 2004 жылдың маусым айында 3-жұмыс тобы таратылып, техникалық қолдау міндеттері 2-кіші комитетке берілді. Стандарт қазіргі уақытта жаңартылып жатқан жоқ, себебі кіші комитеттегі жалғыз жұмыс тобы – 2-жұмыс тобы Юникодтың әмбебап кодталған таңбалар жиынтығын әзірлеуге бағытталған. HTML5-те рұқсат етілген таңба кодтауларын анықтайтын WHATWG кодтау стандарты, сәйкес келетін браузерлер қолдауы тиіс, ISO/IEC 8859 стандартының көп бөлігін қамтиды, бірақ 1, 9 және 11-бөліктері Windows 1252, Windows 1254 және Windows 874 ретінде интерпретацияланады.