Шотландиядағы әуесқой футбол қауымдастығының тарихы

Кіріспе

Шотландияның әуесқой футбол қауымдастығы (SAFA) – Шотландия бойынша әуесқой футболды ұйымдастыратын орган. Шотландия футбол ассоциациясының құрамындағы SAFA-ға өз кезегінде 50 өңірлік қауымдастық мүше және осы қауымдастықтар ұйымдастырған 67 түрлі лига жарысы бар. Шотландияда 35 000-нан астам әуесқой футболшы бар деген есеп бар, олардың барлық жарыстарын Шотландияның әуесқой футбол қауымдастығы белгілі бір деңгейде үйлестіреді. SAFA 1909 жылы Шотландиядағы әуесқой футбол деңгейі үшін заң шығару және оны дамыту мақсатында құрылды. Бір әуесқой лигасы SAFA емес, SFA-ның мүшесі болып табылады – Солтүстік Каледония футбол лигасы.

Тарих

Шотландияның әуесқой футбол қауымдастығы (SAFA) 1909 жылы құрылды. Ақпан айында өткен алғашқы кездесуде Шотландияның түкпір-түкпірінен 80 клуб қатысты, содан кейін «Квинс Парк», Глазго және аудандық ФП футбол лигасы, сондай-ақ Глазго және аудандық орта мектеп лигасы қауымдастықтың құрылуына келісті. «Квинс Парк» футбол клубының президенті Джеймс Эллисон төрағалық етті. Алғашқы лауазым иелері 1910 жылдың қаңтарында тағайындалды. 1909 жылдың 28 мамырында Шотландия футбол қауымдастығы (SFA) SAFA-дан мүшелікке қабылдау туралы өтінішті талқылады. Бұл мәселе арнайы комитетке жіберілді, ол сол жылдың қараша айында SAFA мүше клубтарының толық тізімі мақұлдау үшін ұсынылғанша шешімді кейінге қалдыратынын хабарлады. Осы кезде бес SAFA клубы SFA-ға тікелей мүшелікке өтініш білдірген. Бірлескен мүшелік болуы ерекше жағдай емес еді, себебі ол клубтарға SFA ұйымдастырған жарыстарға қатысуға мүмкіндік берді. 1909 жылдың 14 желтоқсанындағы жиналыста SFA SAFA-ның мүшелігін мақұлдады. 1914 жылдың мамырындағы SAFA жылдық жалпы жиналысында үш қауымдастық және отыз екі клуб мүше екені хабарланды, ал қазынашы қауымдастықтың 21 фунт стерлинг көлемінде табысқа ие екенін мәлімдеді. Шотландия кубогының бірінші турындағы ойындар 1915 жылдың 16 қаңтарына белгіленген, бірақ соғыс басталғаннан кейін әуесқой футбол тоқтатылды. 1917 жылдың қазан айында SAFA SFA-ға мүшелікте бір ғана клуб қалғандықтан, ол әрекетсіз екенін хабарлады. 1919 жылдың мамырындағы жылдық жалпы жиналыста үш қауымдастық және 43 клуб мүше болды. 1919 жылдың қазан айына қарай 23 жаңа клуб қауымдастыққа қосылды, ал тағы бесеуі шығып кетті. 1926 жылдың желтоқсанында SFA өзінің жарғыларын өзгертетінін жариялады. Бұл 1927–1928 маусымнан бастап Шотландия жасөспірімдер футбол қауымдастығы (SJFA) және SAFA SFA-ға филиалданған ұлттық қауымдастықтар болатынын білдірді. Әрбір қауымдастыққа SFA кеңесінің отырыстарында дауыс беру құқығы берілді, ал SFA әрбір ұйымнан түскен шағымдарды қарау үшін апелляциялық комитет құруға міндетті болды. 1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан, SFA Шотландиядағы барлық футболды тоқтату туралы шешім қабылдады, бірақ шағын қауымдастықтар өз қызметін жалғастыра берді. Соғыс жылдарында SAFA істерін басқару үшін төтенше комитет құрылды. 1943 жылға қарай 12 қауымдастық/лига SAFA-ға қайта қосылды, оның ішінде Лотиан AFA, Шотландияның әуесқой футбол лигасы, Шотландияның батыс AFA және 98 команда «Батыс кубогына» қатысты. 1945 жылғы жылдық жалпы жиналысқа 14 қауымдастық/лига қатысты, кворум болмады, бірақ сол жылдың шілдесінде Шотландия және округтік кубоктарды, сондай-ақ 18 және 16 жасқа дейінгі ұлттық жарыстарды қайта бастауға келісім берілді. Соғыстан кейін көптеген лигалар мен қауымдастықтар қайта жандануға тырысты, бірақ персоналдың жоғалуы, жабдықтар мен киімнің жетіспеуі, саяхаттау қиындықтары және рациондау салдарынан үдемелі прогресске жете алмады. 1946 жылғы SAFA жылдық жалпы жиналысына 37 делегат қатысты, ал Шотландия кубогына 126 өтінім түсті. 1950 жылғы жылдық жалпы жиналыста мүшелік саны 58 қауымдастық/лигаға дейін өсті, олардың құрамында 822 клуб және 242 жастар командасы болды. 1962 жылы Шотландия кубогына 259 өтінім түсті, ал 1965 жылы бұл көрсеткіш 284-ке жетті. 1970 жылғы жылдық жалпы жиналыста 61 қауымдастық/лига және 1100 клуб мүше болды, ал Шотландияның әуесқойлар кубогына 413 өтінім түсті, қауымдастықтың қаржылық қоры 3694,75 фунт стерлингті құрады. 1980 жылдар бойы SAFA қарқынды өсті, онжылдықтың соңында 150 қауымдастық/лига, 2950 клуб және 3700 команданы қамтыды. 1975 жылдан 1983 жылға дейін қауымдастықтың мүшелік саны екі есеге өсті. Бұл өсімнің басты себебі жексенбілік футболдың танымалдылығының артуы және жастар футболының қарқынды дамуы болды. Шотландия кубогына 802 команда қатысты, ал Famous Grouse Scotch Whisky Amateur Football Trophy үшін 650 команда күш сынасты. 100 жылдық мерейтой (2008–09) Шотландияның әуесқойлар кубогына 598 команданың қатысуымен басталды, саны төмендесе де, бұл елдегі ең ірі футбол жарысы болып қала берді, сондай-ақ шотланд пивосымен, Fosters брендімен Шотландияның әуесқойлар кубогы мен Шотландияның әуесқойлар жексенбілік кубогы үшін екі жылдық келісімге қол қойылғаннан кейін қаржылық тұрғыдан сәтті жалғасты.

The Scottish Amateur Football Association (SAFA) was formed in 1909. After an initial meeting held in February, attended by 80 clubs from throughout Scotland, Queen's Park, Glasgow & District FP Football League and the Glasgow & District Secondary Schools League met and agreed on the Association's formation. James Allison, President of Queens Park FC, took the chair. The first office bearers were appointed in January 1910. On 28 May 1909, the Scottish Football Association (SFA) discussed a request for membership to the body from the SAFA. This was referred to the Special Committee who reported back in November of that year that a decision would be deferred until a full list of SAFA member clubs was submitted for approval. At this time five SAFA clubs had applied for direct membership of the SFA. It was not at all unusual to have joint membership as it permitted clubs to participate in competitions organised by the SFA. At a meeting on 14 December 1909, the SFA approved the membership of the SAFA. The SAFA AGM in May 1914 reported three Associations and thirty two clubs in membership, and the Treasurer advised the Association was £21 in credit. The first round of the Scottish Cup was set for 16 January 1915, but amateur football literally stopped for the duration of the war. In October 1917, the SAFA advised the SFA that it was dormant as it had only one club in membership. At the May 1919 AGM, there were three Associations and 43 clubs in membership. By October 1919, 23 new clubs had entered the Association though five others had dropped out. In December 1926, the SFA announced that they would be altering their Articles of Association. This meant that, from season 1927–28, the Scottish Junior Football Association (SJFA) and the SAFA were to be National Associations affiliated to the SFA. Each Association would be given a vote at SFA Council Meetings and the SFA was to set up an Appeals Committee to deal with appeals from each body. Due to the outbreak of the Second World War in September 1939, the SFA declared all football in Scotland be suspended but minor associations could continue. During the war years an Emergency Committee was formed to run the SAFA affairs. By 1943, 12 Associations/Leagues had rejoined the SAFA including Lothian AFA, the Scottish Amateur Football League, the West of Scotland AFA, and 98 teams entered a "West Cup". The 1945 AGM attracted only 14 Associations/Leagues and was not quorate though by July that year it was agreed to restart Scottish and District Cups together with the under 18 and under 16 national competitions. Immediately after the war, most Leagues and Associations struggled to resurrect and made stuttering progress caused by loss of personnel, lack of equipment and kit, problems due to travel, effects of rationing. The SAFA AGM of 1946 saw 37 delegates attend and there were 126 entries for the Scottish Cup. The 1950 AGM saw membership rise to 58 Associations/ Leagues with 822 clubs and 242 Youth teams. A record 259 entries for the Scottish Cup in 1962 was exceeded in 1965 when 284 entered. At the 1970 AGM, there were 61 Associations/Leagues and 1,100 clubs in membership, while there were 413 entries for the Scottish Amateur Cup and the Association funds stood at £3,694.75. Throughout the 1980s the SAFA grew at a great pace, and at the end of the decade it had 150 Associations/Leagues with 2,950 clubs and 3,700 teams. Between 1975 and 1983 the Association had doubled in size. This growth was due in the main to the popularity of Sunday football and the rapid growth of youth football. The Scottish Cup entries had reached 802, with 650 for the Famous Grouse Scotch Whisky Amateur Football Trophy. The 100th year (2008–09) started with an entry of 598 teams for the Scottish Amateur Cup, despite falling numbers still the largest football competition in the country and continued on a bright financial note when a sponsorship agreement was signed with Scottish Brewers, using the brand name Fosters, for the Scottish Amateur Cup and the Scottish Amateur Sunday Trophy for a two year period with an option for a further year.

Әуесқойлық халықаралық команда

1910 жылғы қарашада SAFA Англияға қарсы халықаралық матч өткізуге SFA-дан рұқсат сұрады, бірақ олардың өтініші мерзімінен бұрынғы деп танылды. SAFA мәселені талқылау үшін SFA-мен кездесу ұйымдастыруға тырысқанда, одан бас тартылды. 1912 жылғы қарашада SAFA Англияға қарсы халықаралық матч өткізуге қайтадан рұқсат сұрады, бірақ тағы да бас тартылды. SFA SAFA-ға болашақта мұндай ойын болған жағдайда, ол олардың қарауына өтетінін хабарлады. 1913 жылғы наурызда SAFA континенттегі командалармен матчтар өткізуге рұқсат сұрады. Бұл ФИФА мүшелігіндегі командалармен ойналған және барлық мәліметтер SFA-ға бекітуге ұсынылған жағдайда келісімге қол қойылды. SFA 1913 жылғы желтоқсанда Англияға қарсы матчты ұйымдастыруға тырысты, бірақ күні бірнеше рет өзгертіліп, содан кейін 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан тоқтатылды. 1919 жылғы мамырда (Англия) Футбол қауымдастығы (FA) SFA-дан келесі маусымда алғашқы халықаралық аматорлық матчты өткізуді сұрады, бірақ «Куинс Парк» өздерінің негізгі құрамының ойыншыларын жіберуден бас тартқандықтан, олар бас тартуға мәжбүр болды. 1922 жылғы наурызда SFA Францияға қарсы аматорлық халықаралық матч ұсынысынан бас тартты, ал FA-ның келесі ұсынысы да ұқсас жауап алды. 1924 жылғы сәуірде SAFA Англияға қарсы халықаралық матч өткізуді қайтадан сұрады, бірақ «Куинс Парк» ойыншылары жоқ команда ұлттық мүддеге қайшы екені айтылды. Дегенмен, SAFA 1926 жылғы тамызда Англияға қарсы аматорлық халықаралық матчтың 1926 жылғы 18 желтоқсанда Лестерде өтетініне келісті. Шотландия құрамасында «Куинс Парк» клубынан жеті ойыншы, әскерден біреуі және ағылшынның аға командаларынан үш ойыншы болды. Шотландия 4:1 есебімен жеңіске жетті, ал шығындар 291,19,2 фунт стерлингті (291,97 фунт) құрады. Екінші халықаралық матч Англияға қарсы 1928 жылғы мамырда өтті, Шотландия 3:2 есебімен жеңіп, 446,7,0 фунт стерлинг (446,35 фунт) пайда тапты. Бұл жолы командада сегіз «Куинс Парк» ойыншысы, екі ағылшын және Мюррейфилд Аматерс клубынан Макдональд болды. 1929 жылдың басында SAFA SFA-дан Ирландия мен Уэльске қарсы халықаралық матчтар өткізуге рұқсат сұрады. Олар 1929 жылғы қазанда Шотландия Ирландияны 3:0 есебімен жеңіп, 1930 жылғы ақпанда Уэльске 1:0 есебімен еңісті. 1932 жылы SAFA-ға SFA іріктеу комитетіне екі өкіл жіберуге шақыру келді және үш басқа елге қарсы халықаралық матчтардың күндері белгіленді. SFA өз елінің намысын қорғаған ойыншыларға алтын медаль беру туралы шешім қабылдады. «Куинс Парк» клубының Р. Гиллеспи, Шотландияның Англияға қарсы алғашқы аматорлық халықаралық матчында капитандық еткен, алдағы халықаралық матчқа да шақырылды және сол жылы Францияға қарсы толық халықаралық матчта да капитандық етті. SAFA 1947 жылы (Англия) Солтүстік лигасымен және Солтүстік Ирландиямен (Белфаст қаласында) матчтар өткізді. SAFA Англия мен Уэльске қарсы халықаралық матчтарды қайта бастау үшін SFA-ға өтініш білдірді, бірақ «толық құрамдағы командалардың болмауы» және «Куинс Парк» ойыншылары жоқ команда халықты адастырады» деген себептермен бас тартты. SAFA 1948 жылғы мамырда Солтүстік лигасымен және Солтүстік Ирландиямен (Дамфристе) матчтар өткізуге қайтадан рұқсат алды. SFA-ның күтпеген шешімі бойынша SAFA-ға болашақта басқа елдерге қарсы халықаралық турнирлер ұйымдастыруға рұқсат берілді. SAFA өзінің алғашқы аматорлық халықаралық матчын Абердин қаласында Ирландияға қарсы өткізді. Командада «Куинс Парк» клубынан жеті ойыншы болды, бірақ Шотландия жеңілгендіктен, алғашқы халықаралық матч сәтті аяқталмады. 1949 жылы SAFA келесі жылы Парижде француз құрамасымен матч өткізуге шақыру алды, бірақ саяхатты қаржыландыруға мүмкіндік болмағандықтан және ойыншылар қатысу үшін қажетті бес күн жұмыстан босатыла алмағандықтан, ұсыныстан бас тартуға мәжбүр болды. 1952 жылы SFA SAFA-ның Англияға қарсы аматорлық халықаралық матчты теледидар арқылы көрсетуге рұқсат беру туралы өтінішін қабылдамады. Алғашқы халықаралық матч Эйрмен 1953 жылғы мамырда Дублинде өткізілді, келесі жылы «Селтик Парк» стадионында қайтадан өткізілді. 1954 жылы SFA аматорлық халықаралық матчтарға жауапкершілікті қайтадан өз мойнына алды.

In November 1910, the SAFA asked the permission of the SFA to play an international match against England only to be told their request was premature. When the SAFA endeavoured to arrange a meeting with the SFA to discuss the matter, this was refused. In November 1912, the SAFA again requested permission to play an international match against England and were again turned down. The SFA advised the SAFA that in future if there were to be such a game, it would be under their jurisdiction. In March 1913, the SAFA requested the permission of the SFA to play teams on the continent. This was agreed to provided they played teams in membership of FIFA and all details were submitted to the SFA for approval. The SFA tried to arrange a game against England for December 1913, but this date was changed several times and then abandoned due to the outbreak of the First World War in 1914. In May 1919, the (English) Football Association (FA) asked the SFA to play the elusive first international amateur match in the following season, but they had to decline as Queen's Park refused to release their first team players. In March 1922, the SFA turned down the offer of an amateur international fixture against France and a further approach from the FA was met with a similar response. In April 1924, the SAFA again asked to play an international match against England, only to be told that a team without Queen's Park players was not in the national interest. However the SAFA agreed in August 1926 that an amateur international match would take place against England on 18 December 1926 in Leicester. The Scottish team consisted of seven Queens Park players, one from the Army and the other three from English senior teams. Scotland won 4–1 and the expenses came to £291.19.2 (£291,97). The second international match against England took place in May 1928, with Scotland winning 3–2 and showing a profit of £446.7.0 (£446.35). On this occasion there were eight Queens Park players, two anglos and I McDonald from Murrayfield Amateurs in the team. In early 1929, the SAFA asked the SFA if they could play internationals against Ireland and Wales, and these went ahead in October 1929, when Scotland beat Ireland 3–0, and in February 1930, when Wales were defeated 1–0. In 1932 the SAFA were invited to have two representatives on the SFA Selection Committee and dates for the internationals against the three other home countries were established. The SFA decided that the players who represented their country would receive a gold medal. R Gillespie of Queens Park, who had captained Scotland in the historic first amateur international against England, was once again selected for the forthcoming international and was also capped and captained Scotland in the full international against France later that year. The SAFA played the (English) Northern League and Northern Ireland (in Belfast) in 1947. The SAFA applied to the SFA to resume internationals against England and Wales but were refused on the grounds of "not full strength teams" and "a team without Queen's Park players would be deluding the public". The SAFA were again granted permission to play Northern League and Northern Ireland (in Dumfries) in May 1948. In an about turn by the SFA, the SAFA were told they could arrange future internationals against the other home countries. The SAFA arranged its first amateur international against Ireland in Aberdeen. There were seven Queen's Park players in the team, but there was no happy ending to the first international match as Scotland were defeated. In 1949 the SAFA received an invitation to play their French counterparts in Paris the following year but had to decline the offer as they could not afford to finance the trip nor could the players take the necessary five days off work to participate. In 1952, the SFA turned down a request from the SAFA to permit the televising of the amateur international v England. A first international match v Éire was arranged for Dublin in May 1953, with a return at Celtic Park the following year. In 1954 the SFA again resumed responsibility for amateur internationals.

УЕФА-ның аймақтар кубогы

1999 жылдан бері SAFA Шотландия атынан әуесқой футболшыларға арналған екі жылда бір рет өткізілетін УЕФА Аймақтар кубогында бақ сынау үшін өкілді команда ұсынады. Бұл команда әдетте Орталық Шотландия AFL сияқты ең мықты өңірлік лигалардың мүше клубтарынан құрылған құрамадан тұрады. Шотландия бұл турнирде айқын жетістіктерге қол жеткізбеген, ешқашан финалдық турнирге (соңғы сегіз командаға) ілікпеген. Алайда, елдегі кәсіби емес футболдың ерекше ұйымдастырылуына байланысты, іріктеушілерге қолжетімді ойыншылардың саны мен сапасы кейбір басқа аймақтар кубогына қатысушылармен салыстырғанда төмендеу болуы мүмкін, себебі жастар лигасында ойнайтын көптеген футболшылар әуесқой құрамаларға шақырылмайды.

Әуесқойлар кубогы

1910 жылдың ақпан айында SAFA, SFA-дан жыл сайынғы жарыс үшін Challenge Cup және төсбелгілер (жеңімпаздар медальдарын) сыйлауды сұрады, бірақ сол жылдың наурыз айының басында SFA, SAFA-ға өз мүше клубтарының кейбіреуі кәсіби ойыншыларды тіркегенін және оларды тексеру қажеттігін хабарлады. Үш клуб SAFA-дан шығарылды, ал 1910 жылдың 30 наурызында SFA 20 фунт стерлинг сомасында кубок табыс етуге келісті және хатшыдан дизайн мен құнына қатысты баға алуды сұрады. Кубок, соңында 1910 жылдың 27 мамырында SAFA-ға Шотландияның әуесқойлар кубогы деп аталып, табыс етілді. SFA-ға жолданған өтініштің нәтижесіне қарамастан, SAFA ұлттық кубок жарысын өткізді. 1910 жылы Шотландияның алғашқы әуесқойлар кубогына жиырма үш команда қатысты. Жарыс, Килмакольмның Пейсли грамматикалық мектебіне қарсы өткен бірінші турдағы алаң жағдайына наразылық білдіргенімен сәл қиын басталды. Теңдес келесі аптада қайта ойналып, Пейсли грамматикалық мектебі жеңіске жетті. Бірінші жеңімпаз Джон Нилсон институтының FP AFC командасы болды, олар 1910 жылдың сәуір айында Лэв-стрит-Пейслиде Пейсли академиясын 2:0 есебімен жеңді. Финалдан кейін кубок пен медальдер тапсырылмады. Кубок, ақырында 1911 жылдың желтоқсанында жеңімпаз командаға табыс етілді, ал SAFA жеңімпаздарға арнайы алтын белгілер тапсырды. Командалардың бірі – Атхолл доғаны, Пертшир әуесқой футбол қауымдастығының қазіргі мүшесі болып табылады және әлі де жұмыс істеп келеді. 2005 жылы Әуесқойлар кубогының орнына SAFA 13 550 фунт стерлингке сатып алған репликасы қойылды. Ал түпнұсқасы, Гэмпден паркіндегі Шотландия футбол музейінде тұрақты көрмеге қойылды. Әуесқойлар кубогына SAFA-ның барлық мүше клубтары жыл сайын қатыса алады.

Шотландияның жекпе-жек амандасу кубогы

SAFA ұсынған Famous Grouse Scotch Whisky Әуесқой футбол кубогын алмастыру мақсатымен 2005 жылы 1,675 фунт стерлинг жұмсалды. 2005 жылы құрылған және SAFA-ға қарасты Ассоциациялар/Лигалардың командалары, демалыс күндері футбол ойнайтын командалар жыл сайын осы кубок үшін жарысады. Маусым жеңімпаздары:
2004–05 – Кавендиш А. Ф. К.
2005–06 – Роунтри А. Ф. К.
2006–07 – Финнарт А. Ф. К.
2007–08 – Финнарт А. Ф. К.
2008–09 – Гантри А. Ф. К.
2009–10 – Финнарт А. Ф. К.
2010–11 – Тауэр А. Ф. К.
2011–12 – Финнарт А. Ф. К.
2012–13 – Рютерглен Вог А. Ф. К.
2013–14 – Харвестер А. Ф. К.
2014–15 – Кранхилл Юнайтед А. Ф. К.
2015–16 – Дунди Аргил А. Ф. К.
2016–17 – Харвестер А. Ф. К.
2017–18 – Драмчепл Юнайтед А. Ф. К.