Кіріспе

Tokyopop (Tokyopop; бұрын Mixx Entertainment деп аталатын) – аниме, манга, манхуа және батыс манга стильіндегі туындыларды таратушы, лицензиялаушы және баспагер. Неміс баспа бөлімшесі лицензиялық жапондық туындылардың неміс тіліне аудармаларын, түпнұсқа ағылшыл тіліндегі манганы, сондай-ақ түпнұсқа неміс тіліндегі манганы шығарады. Tokyopop-тың АҚШ-тағы баспа бөлімшесі туындыларды ағылшын тілінде жариялайды. Tokyopop-тың АҚШ-тағы бас кеңсесі Лос-Анджелес халықаралық әуежайының жанында, Лос-Анджелес, Калифорнияда орналасқан. Оның бас компаниясының кеңсесі Токиода, Жапонияда, ал оның серіктес компаниясының кеңсесі Гамбургте, Германияда орналасқан.

Ерте тарих

Tokyopop 1997 жылы Стюарт Дж. Леви құрды. 1990 жылдардың соңында компанияның штаб-пәтері Лос-Анджелесте орналасқан. Tokyopop «MixxZine» деп аталатын манга журналын жариялады, онда «Сейлор Мун», «Сиқырлы Жошы Раярт», «Паразит» және «Мұз Блейді» сияқты төрт классикалық манга жарияланды. Көп ұзағаннан кейін «MixxZine» «Tokyopop Magazine» деп аталған Азия поп-мәдениеті журналына айналды. Бұған қоса, компания «Smile Magazine» атты манга және технология журналын шығарды. Мәдениет антропологы Рейчел Торн Стю Левиді «Сейлор Мун» және басқа да туындыларды жариялаған арқасында анимация үшін бұрын пайдаланылмаған нарықты ашқаны үшін жоғары бағалады. «Сейлор Мун» сериалынан бұрын ойын-сауық индустриясының басшылары «қыздар мультфильмдер көрмейді» деп есептеген. «Сейлор Мунның» үлкен танымалдығына байланысты Tokyopop оны журналдарда жариялауды тоқтатып, алғашқы мангалық графикалық роман ретінде жеке шығарды. Олар кітаптарды бөлшек сауда желісі арқылы кеңінен таратуды, кітаптардың мөлшерін стандарттауды, салалық бірыңғай рейтинг жүйесін құруды, алғашқы манга дисплейлерін жасады және жасөспірім қыздарға графикалық роман әлемін таныстырды. Сонымен қатар, Diamond компаниясымен бірлесіп Tokyopop саудагерлерге Tokyopop мангасы үшін айналмалы стендтерді тегін ұсынды, осылайша кітап дүкендерінде оның көрінуін арттырды. Tokyopop жапон анимелерін лицензиялады және таратты. 1996 жылы Mixx Entertainment жапон ақыны Кендзи Миядзаваның өмірбаянына арналған аниме фильмінің құқықтарын сатып алды, ал Стю Леви аниме фильмінің ағылшын тіліндегі нұсқасын «Жаз және Хаос» деп атады. Фильмді «Super Dimension Fortress Macross» және «The Vision of Escaflowne» фильмдерін жасаған Шоджи Кавамори режиссерлік етіп, сценарийін жазды. «Taste of Cinema» журналы «Жаз және Хаос» фильмін «25 ең керемет анимациялық фильмдер» тізімінде он үшінші орынға қойды. 2000 жылдан 2004 жылға дейін Tokyopop көптеген фильмдер мен теледидар жобаларын шығарды, мысалы, Стю Леви жасаған «Street Fury», «GTO» (Showtime TV үшін ағылшын нұсқасы), «Rave Master» (Cartoon Network-тің Toonami үшін ағылшын нұсқасы) және «Reign: The Conqueror» (Cartoon Network-тің Adult Swim үшін ағылшын нұсқасы). Tokyopop сонымен қатар «Initial D», «Marmalade Boy», «Saint Tail», «Samurai Girl: Real Bout High School», «Vampire Princess Miyu», «Brigadoon», «FMW», «High School Ghostbusters» фильмдерінің ағылшын тіліндегі DVD-лерін шығарды.

"100% нағыз манга"

2002 жылы Tokyopop "100% нағыз манга" желісін іске қосты, ол түпнұсқа жапон тілінде оңнан солға қарай форматта басылып, түпнұсқа жапон баспасының дыбыс эффекттерін қамтыды. Жапонияда көптеген мангалар оңнан солға қарай оқу үшін жазылады, бірақ АҚШ-та ағылшын тіліне аудармасы жарияланғанда, көбінесе компьютерде кері немесе айнадағы бейнелер қолданылып, кітаптарды солдан оңға қарай оқуға мүмкіндік берілді. Бұл сурет өнерін бұрмалап жіберді. Tokyopop-тың бастапқы оңнан солға қарай форматты пайдалану шешімі сурет өнерінің түпкілікті түрін сақтауға және сол кездегі өнеркәсіп стандартынан үш-алты есе жылдам графикалық роман серияларын шығаруға мүмкіндік берді. Tokyopop томдары ай сайын, екі ай сайын немесе тоқсан сайын дүкендерге түсті, ал бәсекелестерде бұл көбінесе алты ай немесе одан да ұзаққа созылды. Бұдан басқа, Tokyopop кітаптарды өнеркәсіптегі жетекші бағамен – 9,99 доллардан сатуға мүмкіндік алды, ал көптеген бәсекелестер кітапқа 12,99-ден 16,99 долларға дейін алды. Tokyopop АҚШ-та мұндай ауқымды саясатты қабылдаған алғашқы баспагер болды. Кейбір жапон манга суретшілері өз мангаларының ағылшын тіліндегі нұсқалары оңнан солға қарай жариялансын деп талап еткенімен, Tokyopop болашақ манга атауларының барлығы үшін бастапқы форматты сақтайтынын біржақты түрде жариялаған алғашқы американдық баспагер болды. Оқырмандардың соңғы бетті кездейсоқ оқып алуына жол бермеу үшін әр графикалық романға "нағыз манганы" қалай оқуға болады деген нұсқаулық қосылды, сондай-ақ нағыз манга арнайы қаптамамен жабдықталды.

Манганың өркендеген жұлдыздары

Токиопоп 2003 жылы «Манганың өркендеуші жұлдыздары» атты таланттар конкурсын ұйымдастыру арқылы Global Manga баспа бағдарламасын іске қосты. Конкурсқа америкалық манга суретшілері кез келген жанрдағы 15–25 беттік ағылшын тіліндегі туындыларын жіберуге шақырылды. Токиопоп редакторларының бағалауынша, үздік 10 туынды ақшалай сыйлықтарды (500 – 2500 доллар аралығында) алды және жеңімпаз туындылар антологиясында жарияланды. Бас жүлде иегерлеріне Токиопопқа толыққанды манга жобаларын ұсыну мүмкіндігі берілді, осылайша олар кәсіби манга суретшісі болуға мүмкіндік алды. Токиопоп алғашқы «Манганың өркендеуші жұлдыздары» конкурсын 2002 жылдың 15 тамызында бастап, 2002 жылдың 16 желтоқсанында аяқтады. Конкурсқа бес жүзден астам америкалық суретші өздерінің 15–25 беттік ағылшын тіліндегі туындыларын ұсынды. Манганың 5-ші «Жұлдыздары» конкурсына «Көрермендер таңдауы» сыйлығы қосылды, онда Токиопоп веб-сайтындағы жанкүйерлер 20 финалистің барлық туындыларын бағалады. «Біз жанкүйерлерге «Жұлдыздар» конкурсына қатысуға мүмкіндік бергенімізге қуаныштымыз», - деді Токиопоп редакторы Роб Валуа. «Форумдарда және индустриялық конвенцияларда көптеген адамдар өз пікірлерін білдіргендіктен, біз оларға манганың болашағын қалыптастыруға мүмкіндік беруге шешім қабылдадық. Мен жанкүйерлердің сүйікті туындысының біздің бағалауымызбен қалай салыстырылатынын көруге асығып тұрмын». Токиопоп 2002 мен 2008 жылдар аралығында сегіз «Манганың өркендеуші жұлдыздары» конкурсын өткізді, сондай-ақ 2005 жылы Ұлыбританияда бір конкурс ұйымдастырды. «Манганың өркендеуші жұлдыздары» конкурсының бірнеше жеңімпаздары Токиопоп баспасында толыққанды графикалық роман жариялады, олардың ішінде Джош Элдердің «Поштамен келген ниндзя», М. Элис Легроудың «Бизенгаст», Майк Шварк пен Рон Каулферштің «Ван фон Хантер», Линдси Сибос пен Джаред Ходжестің «Пич Фузз», Уэс Эбботтың «Догби Жалғыз», Фелипе Смиттың «MBQ», Натан Маурердің «Атомдық король Дайдоган» туындылары бар. 2022 жылдың шілдесінде «Манганың 25 жылдығына арналған» жаңа «Райзинг Стартс» басылымы жарияланды.

Токиопоптың өрлеуі

Токиопоп Жапониядан тыс ең ірі манга баспаларының бірі болды және АҚШ-та манганы танымал етуге ықпал етті. 2004 жылға қарай, ол АҚШ-та манга сатудың ең үлкен үлесіне ие болды, Nissei Weekly мәліметінше, АҚШ-қа манга экспортының 50%-ына дейін жетті. Токиопоп манхуаны батыс көрермендеріне таныстыруда да маңызды рөл атқарды. Брэд Брукс пен Тим Пилчер, «Әлемдік комикстерге арналған анықтамалық» кітабының авторлары, Лондон қаласынан былай деді: «Токиопоп көптеген корей суретшілерінің туындыларын жариялаған, ал батыстық жанкүйерлер олардың Жапониядан келмегенін тіпті білмеуі мүмкін». – деді. «Ким Чжэ Хван мен Ра Ин Судың «Тозақ патшасы» сериалы және Ли Со Юнгтің «Модель» готикалық вампирлер туралы әңгімесі сияқты туындылар корейлік, бірақ оларды манга деп жаңылыстыру оңай». 2005 жылы Tokyopop жаңа, тегін жарияланымды – Manga (алғашқыда Takuhai деп аталған) бастады, онда соңғы жаңалықтары жарияланды. Tokyopop газеттер арқылы таратуды қамтамасыз етті, жексенбілік комикстер түрінде Princess Ai, Mail Order Ninja, Peach Fuzz және Van Von Hunter сияқты туындыларын ұсынды. 2006 жылдың наурызында Tokyopop және HarperCollins Publishers бірлесіп басылым туралы келісімге келді, онда 2006 жылдың маусым айының ортасында Tokyopop мангалары мен кітаптарының сату және тарату құқықтары осы бірлескен басылым лицензиясы бойынша HarperCollins-ке берілді. Бұл келісім Tokyopop-қа HarperCollins кітаптарының түпнұсқа ағылшын тіліндегі (OEL) манга адаптацияларын жасауға мүмкіндік берді. Мег Кэботтың кітаптары және Эрин Хантердің «Жауынгерлер» сериясы манга форматына бейімделген алғашқы туындылардың бірі болды. Tokyopop HarperCollins OEL мангасының бірінші желісі 2007 жылы, жыл сайын 24 атау жариялау мақсатымен шығарылды. Tokyopop 2007 жылы білім беру және оқыту қызметтерін ұсынатын жетекші компания Kaplan-мен лицензиялық келісімге келді, бұл студенттерге SAT емтиханына дайындық үшін сөздік қорын жақсартуға көмектесуді мақсат етті. Tokyopop Warcraft, Kingdom Hearts бейне ойындары сериясы және Джим Хенсон фильмдері сияқты американдық ойындарға, фильмдерге және кейіпкерлерге негізделген бірнеше серияларды жариялады. Олар 2008 жылдың сәуірінде Hellgate: London бейне ойынына негізделген серияның бірінші томын шығарды.

Кино-манга

Токиопоп Cine Manga форматын алғаш рет енгізді, ол танымал анимациялық және ойындық фильмдер мен сериалдарды түрлі-түсті баспа нұсқаларына айналдырды. Оған Nickelodeon телеарнасының «Аватар: Соңғы Ауа Иесі» және «Губка Боб Квадрат шалбар» сияқты танымал мультсериалдары кірді. Сонымен қатар, «Жұлдызды соғыстар», «Акира», «Лиззи МакГайр», «Карта ұстаушы Сакура», «Ким Поссибл», «Отбасылық әзілқой», «Ханна Монтана» және тағы да көптеген франшизалар кірді.

2008 жылғы қайта құру

2008 жылдың маусым айында Tokyopop компаниясы қайта құрылымдалуы туралы хабарлады, осыған байланысты компанияның атауы Tokyopop Group деп өзгертілді, ол бірнеше жаңа еншілес компаниялардың холдингтік тобы болды. Tokyopop компаниясының АҚШ-тағы қызметі екі еншілес компанияға бөлінді: Tokyopop, Inc. және Tokyopop Media. Tokyopop, Inc. компанияның бұрынғы басылым бизнесінен тұрды, ал Tokyopop Media компанияның цифрлық және комикстерді фильмге бейімдеу жұмыстарына бағытталды. Tokyopop компаниясы жыл сайынғы шығарылатын томдар санын шамамен 50%-ға, яғни айына 20-22 томға дейін азайтатынын мәлімдеді. Tokyopop компаниясының Жапония бөлімшесі де бөлінді, оның бір бөлімі Tokyopop Media аясында, ал екіншісі Tokyopop Group компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде жұмыс істейтін болды. 2008 жылдың желтоқсанында Tokyopop, Inc. компаниясы, жалпы баспа саласындағы "нақты төмен сатылымдар" деп атап, тағы сегіз қызметкерді, оның ішінде үш редакторды жұмыстан босатты және компания алдағы басылымдар кестесін қайта қарауға тура келетінін хабарлады.

Коданша лицензиясының жоғалуы

Жапон манга баспасы Kodansha-дан алынған лицензиялар, тарихи тұрғыдан алғанда, Tokyopop каталогының маңызды бөлігін құрады. 2009 жылға дейінгі жылдары Tokyopop лицензиялаған Kodansha тақырыптарының саны азайды. Kodansha-дан соңғы жаңа туынды Тохру Фудзисаваның "Tokko" туындысы болды, ал Kodansha тақырыптарының соңғы томдары шамамен 2009 жылдың наурыз айында жарық көрді. Осы уақыт шамасында Kodansha мангаларына лицензия беруді бәсекелес Del Rey Manga компаниясына жүйелі түрде тапсыра бастады. About.com сайтынан Деб Аоки: «Иә, шамалы дәрежеде. Түсінесіздер. Егер сіз манга басылымдарының жағдайын қадағалап отырсаңыз, бұрынғыдай емес екенін сезген боларсыз». 2009 жылдың 31 тамызында Tokyopop Kodansha компаниясының Солтүстік Америка және Германия бөлімдерімен жасалған барлық лицензиялық келісімдерді себептері белгісіз болғандықтан күшін жойғанын хабарлады. Осы лицензияны жоғалту салдарынан Tokyopop бірнеше Kodansha сериясын аяқсыз қалдыруға мәжбүр болды, оның ішінде танымал "Rave Master", "Initial D", "GetBackers" және "Life" сериялары бар. Бұрын жарық көрген томдарды қайта басып шығару мүмкін болмады, нәтижесінде Kodansha-ға тиесілі барлық Tokyopop туындылары қолжетімсіз болды. Tokyopop лицензиялаған және жариялаған бірнеше басқа тақырыптар, соның ішінде бестселлерлер "Cardcaptor Sakura", "Chobits", "Clover" және "Magic Knight Rayearth", Dark Horse Comics компаниясына қайта сатылды, бірақ Dark Horse-қа лицензиясы берілген тағы екі Kodansha тақырыбы содан кейін Random House компаниясына берілді.

Отставкалар мен жұмыстан босатулар

2011 жылдың ақпан айында президент және бас операциялық директор Джон Паркер компаниядан кетіп, Diamond компаниясының бизнес даму вице-президенті лауазымына тағайындалды. Бұл, Diamond компаниясы Tokyopop-тың жаңа дистрибьюторы болып, бизнесті HarperCollins-тен алғаннан кейін көп ұзамай болды. Tokyopop Паркердің орнын толтыратын адамды тағайындаған жоқ. Паркердің кеткенінен кейін үш атқарушы қызметкер ғана қалды: негізін қалаушы және бас директор Стюарт Леви; Бас редактор Майк Кайли; және Тауар қорларын басқару вице-президенті Виктор Чин. 1 наурызда Tokyopop жұмыстан босатуды жалғастырды, соның ішінде ұзақ жылдар бойы манга редакторы болып жұмыс істеген Лилиан Диаз Прихил және Трой Льютер сияқты көптеген белгілі қызметкерлер жұмыстан шығарылды. Tokyopop басшылығы сондай-ақ сату операциялары директорының лауазымын да жойды. ICv2 сайтына берген сұхбатында Стюарт Леви жұмыстан босатулардың себебін Tokyopop-тың ең ірі тапсырыс берушісі Borders Group компаниясының 2011 жылдың наурыз айында банкротқа ұшырауы, Tokyopop өнімдерін сатуын тоқтатуы және Tokyopop-қа тиесілі қарызын төлемеуімен байланыстырды.

Солтүстік Америкада баспаханалар жабылады

2011 жылдың 15 сәуірінде Tokyopop өзінің Лос-Анджелестегі Солтүстік Америкадағы баспа қызметін 2011 жылдың 31 мамырында тоқтататынын хабарлады. Компания мәлімдемесіне сәйкес, Tokyopop-тың кино және теледидар жобалары, сондай-ақ Еуропадағы баспа қызметі және жаһандық құқықтар сатуы өз жұмысын жалғастыра береді. Солтүстік Америкалық филиалдың өнімдерін импорттауға тәуелді болғандықтан, Ұлыбританиядағы филиал 31 мамырдан бастап жұмысын тоқтатады. Tokyopop-тың негізін қалаушы Стюарт Леви жеке мәлімдеме жасап, Tokyopop-тың манганы Солтүстік Америка аудиториясына таныстырудағы рөлін растады және жанкүйерлерге, авторларға және қызметкерлерге олардың адалдығы үшін алғыс айтты. 24 мамырда Tokyopop лицензиялаған мангалардың бастапқы иелеріне қайтарылатынын, олар осы атауларды басқа компанияларға лицензиялау мүмкіндігіне ие екенін мәлімдеді.

Tokyopop GmbH Publishing & Digital Germany (Германияның баспа және цифрлық баспасы)

Tokyopop-тың еуропалық бөлімшесі Германияның Гамбург қаласында орналасқан және әртүрлі мазмұн мен форматтар бойынша баспа және цифрлық атауларды жариялайды. 2021 жылы Tokyopop GmbH Германияның ең үздік 100 баспа компаниясының бірі болды. Tokyopop Германияның алғашқы мангасы мен манхвасы 2004 жылдың қараша айында, ал алғашқы анимесі 2005 жылдың күзінде жарық көрді. 2006 жылы Tokyopop GmbH жапондық Shueisha баспасымен «стратегиялық серіктестікке» кірісті, бұл оларға Death Note және Bleach сияқты танымал атауларды жариялауға мүмкіндік берді. Компания сонымен қатар 2007 жылы Sondermann сыйлығының иегері атанған Gothic Sports сияқты бірнеше түпнұсқа неміс тіліндегі манга шығарды. Tokyopop GmbH АҚШ-тағы баспа кеңсесі жабылғаннан кейін халықаралық нарыққа арналған неміс тіліндегі манга баспасы ретінде жұмысын жалғастыруда. Танымал манга атауларын жариялаумен қатар, Tokyopop GmbH жаңа және қызықты кросс-медиа мазмұнын шығару арқылы нарықты кеңейтті, соның ішінде Assassin's Creed және Zelda сияқты танымал бейне ойындары франшизаларын лицензиялады, сондай-ақ Джеймс Паттерсон және Warriors сияқты бестселлер романдарды жариялады. 2013 жылы компания классикалық әдеби романдарды мангаға бейімдеген «Манга кітапханасы» атты жобаны іске қосты. GFK Entertainment мәліметінше, 2014 жылы манга сегментінде Tokyopop GmbH қазіргі уақытта екінші ірі жеткізуші болып табылады, оның нарықтық үлесі 27% құрайды. Сонымен қатар, соңғы екі жылда Tokyopop GmbH Германия нарығындағы үш ірі манга жеткізушісінің ішінде ең жылдам өсімді көрсетті, 2014 жылы 29% өсім тіркелді. Бұл көрсеткіш Egmont Ehapa үшін 6,5%, ал Carlsen Verlag үшін 1,8% болды.

Басқа да шетел нарықтары

2004 жылы Tokyopop Лондонда Ұлыбританиядағы бөлімшесін құрды, ол негізінен американдық бөлімшесінен кітаптарды импорттап, оларды Ұлыбритания мен Ирландия Республикасындағы кітап дүкендеріне таратты. Tokyopop 2006 жылдың соңында екі елде де аниме жинағын шығарды, оның ішінде Initial D және Great Teacher Onizuka сияқты туындылар бар. "Вампир принцесса Мию" MVM Entertainment компаниясы DVD форматында шығарды, ал Toonami телеарнасы 2005 жылдың басында Rave Master анимесінің бірінші жартысын көрсетті. Tokyopop-тың ресми Facebook парақшасында британдық бөлімше негізінен Солтүстік Америкалық бөлімшесінен аударылған туындыларды импорттағандықтан, жабылатыны және неміс бөлімшесі ғана ашық қалатыны туралы хабарланды. Tokyopop өзінің кейбір туындыларын Madman Entertainment/Funtastic арқылы Австралия мен Жаңа Зеландияға, ал Грекияда Anubis Comics компаниясы Tokyopop туындыларына лицензия алды. Tokyopop 2018 жылдың ақпан айында IDW International компаниясымен серіктестікке келісіп, өзінің бастапқы зияткерлік меншігін (ЗМ) және мангасын шетел нарықтарына лицензиялауды бастады.

Blu Manga (көктегі)

Blu Manga – Tokyopop баспасының shōnen ai және yaoi мангаларын шығаруға арналған бөлімшесі. Бұл бөлімше 2005 жылы құрылды. Алғашқыда компания Blu-ға тиесілі емес екенін мәлімдеп, оны тек басқа компания үшін таратқанын айтты. Компания редакторлардың есімдерін және компанияның байланыс ақпаратын жарияламады, себебі "әдепсіздікпен күресушілерден" наразылық хаттар келуінен қорқып еді. Blu Manga өздерінің "қыздарға арналмаған" имиджінің, әйелдер үшін әйелдер жасаған стереотиптік жанрда ерлер мен гомосексуалдар аудиториясына жете алуға мүмкіндік бергенін санайды. BLU бөлімшесінің алғашқы туындылары Earthian, Love Mode және Shinobu Kokoro болды.

Махаббат х Махаббат

2020 жылы Tokyopop жаңа «Инклюзивті Романс» мангалар тізімін ұсынды, бұл BL/Yaoi мангалары, GL/Yuri мангалары және ер адамдар мен әйелдер арасындағы романтикалық мангаларды бір бренд астында басып шығаруға бағытталған.

Сын

Initial D мүлкін дұрыс пайдаланбағандары мүмкін деген сыншыл жанкүйерлер манга мен аниме тілінің жергілікті тілге аударылуындағы "редакциялық өзгерістерге" қатысты алаңдаушылықтарын білдірді. Өзгерістерге бірнеше кейіпкерлердің аттарын өзгерту және бір кейіпкердің ендзё косайға қатысуын алып тастау кірді, бұл Жапониядағы жас әйелдердің үлкен еркектерге серік болу үшін ақы алатын тәжірибе. Anime News Network-ке жіберілген хатта Tokyopop сынға жауап беріп, олардың сериалды Жапонияда бастапқыда жоспарланғаннан гөрі жас көрермендерге бағытталғандықтан, мұндай түзетулер қажет деп санайтынын мәлімдеді. Anime News Network-ке берген сұхбатында Tokyopop қызметкерлері, сериалдың американдық көрермендерге кеңірек ұнаса, ол үлкен аудиторияға жететінін айтты.

Балалар кітаптары

Компания кішкентай балаларға арналған кітаптар шығарды, оның ішінде жапондық «Stray Sheep» кейіпкері негізінде жасалған сурет кітаптары да бар.

Дисней мангасы

Токиопоп АҚШ-та бірнеше Дисней мангаларын және серияларын лицензиялады, оның ішінде «Жұмақтың алдындағы қорқыныш», «Ұрпақтар», «Килала принцесса» және «Дональд Дақтың Жапонияға сапары».