Кіріспе

Телекоммуникация және компьютерлік инженерияда кезекте күту кешігуі – жұмыстың орындалуына дейін кезекте күту уақыты. Бұл желілік кешігудің маңызды құралы болып табылады. Коммутациялық желіде кезекте күту кешігуі – шақыруды бастаушының сигнал беруді аяқтаған сәті мен шақыруды қабылдаушыға қоңырау сигналының келуі арасындағы уақыт. Кезектегі кешігуге бастапқы коммутатордың, аралық коммутаторлардың немесе шақыруды қабылдаушыны қызмет көрсету коммутаторының кешігуі себеп болуы мүмкін. Деректер желісінде кезекте күту кешігуі – қызмет көрсетуге сұраныс пен шақырылған деректер терминалды құрылғысына (DTE) арна құру арасындағы кешігулердің қосындысы. Пакеттік коммутациялық желіде кезекте күту кешігуі – пакеттің желіге енгізілу сәті мен адреске жеткізілу сәті арасындағы кездесетін кешігулердің қосындысы.

Маршрутизаторды өңдеу

Бұл термин көбінесе маршрутизаторларға қатысты қолданылады. Пакеттер маршрутизаторға жеткенде, оларды өңдеу және жіберу қажет. Маршрутизатор бір мезгілде тек бір ғана пакетті өңдей алады. Егер пакеттер маршрутизатордың оларды өңдеуден жылдам келсе (мысалы, бірнеше пакет бірден келгенде), маршрутизатор оларды жіберу үшін кезекке қояды (буфер деп те аталады). Кідіріс пакеттен пакетке өзгеше болуы мүмкін, сондықтан кезекте күтудің кідірісін өлшеу және бағалау кезінде орташа есептер мен статистикалық мәліметтер жасалады. Кезек трафик жылдам келгеннен тола бастағанда, кезек арқылы өтетін пакеттің кідірісі артады. Кезектегі мазмұнды өңдеу жылдамдығы құрылғының беру жылдамдығына байланысты. Бұл классикалық кідіріс қисығына әкеледі. Кез келген пакеттің күтуге тиіс орташа уақыты 1/(μ λ) формуласымен есептеледі, мұнда μ – құрылғының секундына өңдей алатын пакеттер саны, ал λ – қызмет көрсету үшін келіп түсетін пакеттердің орташа жылдамдығы. Бұл формула кезекте пакеттер тасталмаған жағдайда қолданылады. Кезектегі ең ұзақ кідіріс буфердің көлеміне пропорционалды. Таратуды күтіп тұрған пакеттердің кезегі қаншалықты ұзын болса, күтудің орташа уақыты соғұрлым ұзақ болады. Жіберуді күтіп тұрған пакеттердің маршрутизатор кезегі пакеттердің жоғалуына да себеп болуы мүмкін. Маршрутизаторда кезекті сақтау үшін шектеулі буферлік жад болғандықтан, пакеттерді тым жоғары жылдамдықпен қабылдайтын маршрутизатор толық кезекке тап болуы мүмкін. Мұндай жағдайда маршрутизатордың артық пакеттерді тастаудан басқа амалы қалмайды. Егер беру протоколы толтырылған буферлерден тасталған пакеттерді тарату жылдамдығын реттеу үшін пайдаланса (Интернеттегі TCP протоколы сияқты), жолақтың ені теориялық мүмкіндікке жақын деңгейде бөліседі және желіде кідіріс минималды болады. Мұндай кері байланыс механизмі болмаған жағдайда, кідіріс болжамсыз болады және күрт өседі, бұл көлік қозғалысындағы ағынның жоғары деңгейге жеткен кезде байқалады; мұндай жағдайларда трафик ағынын реттегіш құрылғылар (on-ramps) тиімді шешім болып табылады, дәл сияқты TCP-ның өзін-өзі реттеуі пакеттер ағыны үшін ең тиімді шешім. Бұл нәтиже математикалық модельдеуге қиын және математика немесе нақты желілер тәжірибесі жоқ адамдар үшін түсініксіз болуы мүмкін. Пакеттерді тастаудың орнына, олардың санын үнемі арттырып, буферлеуге тырысу буферлік ісінуге (bufferbloat) әкеледі.

Нөмірлік

Кендалл белгілеуінде, M/M/1/K кезек моделі, мұндағы K буфердің көлемі, нақты бір жүйедегі кезекке тұру кешіктірілісін талдау үшін қолданылуы мүмкін. Пакеттер кезектен түсірілген кезде кезекке тұру кешіктірілісін есептеу үшін Кендалл белгілеуін қолдану керек. M/M/1/K кезек моделі – желілерді талдау үшін ең қарапайым және маңызды кезек моделі болып табылады.