Женерал Джон Шаликашвили: Өмір және қызмет жолы

Кіріспе

АҚШ армиясының генералы (1936–2011)

Джон Малчасе Дэвид Шаликашвили (, ; 27 маусым 1936 – 23 шілде 2011) – 1992 жылдан 1993 жылға дейін Еуропадағы Біріккен Күштердің Жоғарғы Бас қолбасшысы, ал 1993 жылдан 1997 жылға дейін Біріккен Штабтар Басшылығының 13-ші төрағасы болған АҚШ армиясының генералы. Ол Польшаның Варшава қаласында эмигрант грузин офицері Димитрий Шаликашвили мен оның поляк әйелі Мария Рюдигер Беляеваның отбасында дүниеге келген. 1996 жылы ол Әскери-теңіз академиясының ең үздік түлектеріне берілетін көшбасшылық сыйлығының алғашқы иегері атанды. Шаликашвили – АҚШ-та тумаған Біріккен Штабтар Басшылығының төрағасы болған тұңғыш және 2023 жылға дейін жалғыз адам. Ол взводтан дивизияға дейінгі барлық деңгейдегі бөлімшелерге басшылық етті. Шаликашвили 2011 жылы 75 жасында инсульттан көз жұмды.

Ерте өмір және білім

Шаликашвили ортағасырлық грузин абыройының Шаликашвили әулетінің ұрпағы еді. Оның әкесі, Гуржааниде туған князь Дмитрий Шаликашвили (1896–1978), Ресей империясының армиясында қызмет етті және оның әйелі – графиня Мария Рюдигер Беляева. Дмитрий орыс генералы Дмитрий Старосельскийдің немересі болды. Большевик революциясынан кейін Дмитрий Грузия Демократиялық Республикасы армиясында подполковник болды. 1921 жылы Кеңес Одағы Грузияға шабуыл жасап, оны басып алғанда, Дмитрий Түркияда дипломатиялық қызметте болды. Содан кейін Дмитрий Польшаға басқа грузин эмигранттарымен бірге көшті, онда Джонның анасы Мариямен танысып, үйленді. Мария поляк, сонымен қатар неміс тегінен шыққан және бұрынғы патша генералы граф Рудигер Беляевтың (Рюдигер Беляев) қызы еді. Олардың үш баласы болды: Отар, Джон және Гейл. Дмитрий поляк армиясында (басқа грузин эмигранттарымен бірге) келісімшарт бойынша офицер болып қызмет етті. 1939 жылы аға Шаликашвили Польшаға неміс басқындығына қарсы күресті. Польша жеңілгеннен кейін Дмитрий демобилизацияланды. 1941 жылы ол Германияның Кеңес Одағына қарсы күресу үшін этникалық грузин сарбаздарын жалдаған Грузия легионына қосылды. Бұл бөлім кейіннен SS Waffengruppe Georgien құрамына еніп, Нормандияға ауыстырылды. Дмитрий британдық күштерге тұтқынға берілді және соғыс аяқталғанға дейін соғыс тұтқыны болып қалды. Дмитрий Шаликашвилидің жазбаларының жинағы Гувер институтында сақталады. Ал Мария, Джон және оның екі інісі Варшаваның қирауынан аман қалды. 1944 жылы Қызыл Армия Варшаваға жақындағанда, отбасы Германияның Паппенхайм қаласына қашып, жолда Дмитриймен қайта қосылды. Джон Паппенхаймда, Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы күндерінде алғаш рет американ сарбаздарын көрді. Олар Паппенхаймдағы туыстарымен сегіз жыл тұрды. 1952 жылы, Шаликашвили 16 жасқа толғанда, отбасы АҚШ-қа эмиграциялап, Иллинойс штатының Пеория қаласына қоныстанды. Оларды жергілікті банкирдің әйелі, Виннифред Латхи демеушілік етті, ол бұрын Дмитрийдің туысымен үйленген еді. Латхилер мен епископ шіркеуі Шаликашвили отбасына жұмыс іздеуге және баспана табуға көмектесті. Дмитрий "Амерен" компаниясында жұмыс істеді, ал Мария Коммерциялық Ұлттық банкте кеңсе қызметкері болды. Шаликашвили Пеорияға келгенде ағылшын тілін жақсы білмеді:

Shalikashvili was a scion of the medieval Georgian noble house of Shalikashvili. His father, Prince Dimitri Shalikashvili (1896–1978), born in Gurjaani, served in the army of Imperial Russia and his wife, Countess Maria Rüdiger Belyaeva. Dimitri was a grandson of Russian general Dmitry Staroselsky. After the Bolshevik Revolution, Dimitri became a lieutenant colonel in the army of the Democratic Republic of Georgia. When the Soviet Union invaded and occupied Georgia in 1921, Dimitri was on diplomatic service in Turkey. Dimitri then joined other Georgian exiles in Poland, where he met and married John's mother, Maria; she was Polish and of part German ancestry, and the daughter of Count Rudiger Bielajew (Rüdiger Belyaev), a former Tsarist general. They had three children: Othar, John and Gale. Dimitri served in the Polish Army (along with other Georgian exiles) as a contract officer. In 1939, the elder Shalikashvili fought against the German invasion of Poland. After the Polish defeat, Dimitri was demobilized. In 1941, he enlisted in the Georgian Legion, a force of ethnic Georgians recruited by Germany to fight against the Soviet Union. The unit was later incorporated into the SS Waffengruppe Georgien and transferred to Normandy. Dimitri surrendered to British forces and was a prisoner of war until after the war. A collection of Dimitri Shalikashvili's writings are on deposit at the Hoover Institution. Meanwhile, Maria, John and his two brothers lived through the destruction of Warsaw. As the Red Army approached Warsaw in 1944, the family fled to Pappenheim, Germany, being reunited with Dimitri along the way. It was in Pappenheim in the closing days of World War II that John first laid eyes on U. S. soldiers. His family stayed with relatives there in Pappenheim for eight years. In 1952, when Shalikashvili was 16, the family emigrated to the US, and settled in Peoria, Illinois. They were sponsored by Winifred Luthy, the wife of a local banker, who was previously married to Dimitri's cousin. The Luthys and the Episcopal Church helped the Shalikashvili family get started, finding jobs and a home for them. Dimitri worked for Ameren, and Maria was a file clerk at Commercial National Bank. When Shalikashvili arrived in Peoria he spoke little English:

"Мен ағылшынша аз сөйлейтінмін. Бірақ "иә" және "жоқ" және "сағат неше" дегеннен басқа ештеңе білмейтінмін. Кейін айтылған әңгімелерде мен ағылшын тілін Джон Уэйн фильмдерін көру арқылы үйрендім делінеді, бұл шындыққа жақын. Мен ағылшын тілін үйренуге көмектесетін фильмдерді көру үшін мектептен кейін дереу жергілікті кинотеатрға жүгіретінмін. Сол кезде фильмдер белгілі бір уақытта басталып, аяқталмайтын, үздіксіз көрсетілетін. Алғашқы рет көрігенде мағынасы түсініксіз болатын, бірақ екінші рет көрігенде аздап түсінікті бола бастайтын. Менің естелігімде, бұл фильмдердің көп бөлігі Джон Уэйн фильмдері немесе кем дегенде Жабайы Батыс фильмдері еді." Шаликашвили Пеория орта мектебінде оқыды, онда ол қашықтыққа жүгірумен айналысты. Ол Пеориядағы Брэдли университетіне түсіп, 1958 жылы механика инженері мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Ол "Тета-Чи" қауымдастығының мүшесі болды. 1970 жылы Шаликашвили Джордж Вашингтон университетінің Халықаралық істер мектебінен халықаралық істер бойынша магистр дәрежесін алды. 1958 жылдың мамыр айында Шаликашвили және оның отбасы АҚШ азаматтығын алды. Бұл оның алғашқы азаматтығы болды. Ол бұрын ата-анасы босқындар болғандықтан, азаматтығы жоқ деп есептелген.

Әскери мансап

Мектепті бітіргеннен кейін Шаликашвили Hyster компаниясында жұмыс істеуге жоспарлаған, бірақ 1958 жылдың шілдесінде әскерге шақыру қағазы келді. Ол АҚШ армиясына қарапайым сарбаз ретінде қабылданып, қызмет етуден ләззат алды және Армияның Офицерлік Дайындық Мектебіне (ОДМ) өтініш берді. 1959 жылы ол екінші лейтенант болып кірісті. Шаликашвили түрлі далалық артиллерия және әуе қорғанысы артиллериясы бөлімдерінде взвод командирі, алдыңғы бақылаушы, оқытушы, тыңдаушы, сондай-ақ түрлі штабтық лауазымдарда және батарея командирі болып қызмет етті. 1968-1969 жылдары Вьетнам соғысында ол Вьетнамдағы Әскери Көмек Командасының (MACV) 4-кеңесші тобында (кейіннен 1968 жылдың қыркүйегінде 19-кеңесші тобы болып қайта аталды) аудандық аға кеңесші болып қызмет етті. Вьетнамдағы қызметі үшін ол ерлігі үшін "V" таңбасы бар "Қола жұлдыз" орденімен марапатталды. Вьетнамдағы қызметтен кейін ол Ньюпорттағы (Род-Айленд штаты) Әскери-теңіз колледжіне оқуға түсті. 1970 жылы Шаликашвили Вашингтон штатындағы Льюис базасында 18-ші далалық артиллерияның 2-ші батальонының штаб бастығы болды. Кейін, 1975 жылы, ол Льюис базасында 1-ші батальон, 84-ші далалық артиллерия, 9-шы жаяу әскер дивизиясына қолбасшылық етті. 1977 жылы ол АҚШ Армиясының Соғыс колледжіне оқуға қабылданды және Германиядағы 1-ші бронетанктік дивизияның дивизиялық артиллериясы (DIVARTY) командирі болып қызмет етті. Кейін ол дивизия командирінің орынбасары болды. 1987 жылы Шаликашвили Льюис базасында 9-шы жаяу әскер дивизиясына басшылық етті. Ол үш бригаданы – бір ауыр бронетехникалық, бір жеңіл жаяу әскер және бір "эксперименттік механикаландырылған" – біріктіруге бағытталған "жоғары технологиялық сынақ алаңына" жалпы басшылық жасады, осылайша жаңа типтегі жауынгерлік күш құрылды. Шаликашвили "Шөлдегі дауыл" операциясынан кейін Ирактың солтүстігіндегі бейбітшілік пен гуманитарлық көмек көрсету операциясы – "Комфорт операциясы" командирі ретінде үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Бұл міндет түрік үкіметімен күрделі келіссөздер жүргізуді және ирак әскерімен тікелей кездесулерді қажет етті. Тағы бір маңызды жетістік – АҚШ армиясын бір үлкен және тиімді цифрлық әскерге айналдыруға бағытталған "2010 жылға дейінгі көзқарас" бағдарламасын құру болды. 1993 жылы президент Билл Клинтон Шаликашвилиді Біріккен Штабтар Басшыларының төрағасы етіп тағайындады, бұл қызмет 25 қазаннан бастау алды. 1995-1996 жылдардағы үшінші Тайвань бұғазы дағдарысы кезінде ол Тайванды қорғауға көмектесу үшін АҚШ Әскери-теңіз күштеріне басшылық етті. Шаликашвили 1997 жылдың қыркүйегінде 38 жыл қызмет еткеннен кейін Армиядан зейнеткерлікке шықты.

After graduation Shalikashvili had planned to work for Hyster, but received a draft notice in July 1958. He entered the United States Army as a private, enjoyed it, and applied to the Army's Officer Candidate School. He was commissioned as a second lieutenant in 1959. Shalikashvili served in various Field Artillery and Air Defense Artillery positions as a platoon leader, forward observer, instructor, and student, in various staff positions, and as a battery commander. He served in the Vietnam War in Quang Tri Province with Advisory Team 4 (redesignated Team 19 in September, 1968), Military Assistance Command, Vietnam (MACV), as a senior district advisor from 1968 to 1969. He was awarded a Bronze Star Medal with "V" for heroism during his Vietnam tour. Immediately after his Vietnam service, he attended the Naval War College in Newport, Rhode Island. In 1970, Shalikashvili became executive officer of the 2nd Battalion, 18th Field Artillery at Fort Lewis, Washington. Later in 1975, he commanded the 1st Battalion, 84th Field Artillery, 9th Infantry Division at Fort Lewis. In 1977, he attended the U. S. Army War College and served as the Commander of Division Artillery (DIVARTY) for the 1st Armored Division in Germany. He later became the assistant division commander. In 1987, Shalikashvili commanded the 9th Infantry Division at Fort Lewis. There he oversaw a "high technology test bed" tasked to integrate three brigades—one heavy armor, one light infantry, and one "experimental mechanized"—into a new type of fighting force. Shalikashvili achieved real distinction with his considerable success as the commander of Operation Provide Comfort, the peacekeeping and humanitarian activity in northern Iraq after the Gulf War. This assignment involved intense and complex negotiations with the Turkish government, and tough face to face meetings with the Iraqi military. Another important achievement was the establishment of the Joint Vision 2010 program, which would transfer the United States military into one great and effective digitalized military force. Shalikashvili was appointed Chairman of the Joint Chiefs of Staff in 1993 by President Bill Clinton, effective October 25. During the 1995 96 Third Taiwan Strait Crisis, commanded the US Navy to assist in the defense of Taiwan. He retired from the Army in September 1997, after serving for 38 years.

Кейінгі өмір және өлім

Шаликашвили 2004 жылы Джон Керридің президенттік науқанына кеңесші болды. Ол Стэнфорд университетінің Халықаралық қауіпсіздік және ынтымақтастық орталығында қонақ профессор болып жұмыс істеді. Ол Russell Investments, L 3 Communications, Inc., Plug Power Inc., United Defense, Inc., Global Development Initiative және Азия зерттеулерінің ұлттық бюросы директорлар кеңесінің мүшесі болды. Шаликашвили Джоанға үйленген, оның Вашингтон штаты университетінің түлегі Брант есімді ұлы мен Дебра есімді қызы болған. 2004 жылдың 7 тамызында Шаликашвилиге ауыр инсульт оқиғасы болды, оның салдарынан денесінің сол жағы паралич болды. 2006 жылы Азия зерттеулерінің ұлттық бюросы (NBR) ұлттық қауіпсіздік саласындағы Джон М. Шаликашвили атындағы кафедраны ашты, осы арқылы Шаликашвилидің әскери қызметі мен NBR директорлар кеңесіндегі басшылығын құрметтеді. 2007 жылы Шаликашвили "Нью-Йорк Таймс" газетінде "Сұрамай, айтпа" саясатын кері қайтаруға шақырған мақала жариялады. Оның осыған ұқсас мақаласы 2009 жылдың 19 маусымында "Вашингтон Пост" газетінде де жарық көрді. Бұл саясат 2011 жылдың 22 шілдесінде, оның қайтыс болуынан бір күн бұрын өзгертілді. Шаликашвили 2011 жылдың 23 шілдесінде 75 жасында Вашингтон штатының Льюис МакКорд базасындағы Мадиган армиялық медициналық орталығында инсульттан қайтыс болды. Ол Вирджиния штатындағы Арлингтон ұлттық зиратына жерленді. Шаликашвили туралы алғашқы өмірбаян, "Көпірдегі бала: Джон Шаликашвилидің американдық табысының тарихы", Кентукки университетінің баспасы АҚШ Армиясы қауымдастығымен бірлесіп 2019 жылдың қазан айында жарыққа шықты.

Басқа да мойындау

1994 жылы Шаликашвили Америка жетістіктері академиясының Алтын тақтасы сыйлығымен марапатталды. 2006 жылы Азия зерттеулері ұлттық бюросы кеңес мүшесі генерал Джон М. Шаликашвилиді елге өмір бойы қосқан үлесі үшін құрметпен атап өтті және оның атымен ұлттық қауіпсіздік зерттеулері кафедрасын ашты – Джон М. Шаликашвили атындағы Ұлттық қауіпсіздік зерттеулері кафедрасы.