Кіріспе
Wide Area Information Server (WAIS) - бұл клиент-серверлік мәтіндік іздеу жүйесі, қашықтағы компьютерлердегі индекстелген деректер базаларын іздеу үшін ANSI Standard Z39.50 Information Retrieval Service Definition and Protocol Specifications for Library Applications" (Z39.50:1988) стандартын пайдаланады. Ол 1990 жылы Thinking Machines, Apple Computer, Dow Jones және KPMG Peat Marwick компанияларының бірлескен жобасы ретінде әзірленді. WAIS аталған стандартты немесе оның OSI құрылымын ұстанбады (оның орнына TCP/IP-ді қабылдады), бірақ Z39.50:1988 стандартына ұқсас, ерекше протокол құрды.
Тарих
WAIS протоколы мен серверлерін Thinking Machines Corporation (TMC) компаниясы Массачусетс штатының Кембридж қаласында таныстырды. TMC-нің WAIS серверлері олардың үлкен параллельді CM 2 (Connection Machine) және SPARC негізіндегі CM 5 MP суперкомпьютерлерінде жұмыс істеді. WAIS клиенттері әртүрлі операциялық жүйелер мен терезелік жүйелер үшін, соның ішінде Microsoft Windows, Macintosh, NeXT, X, GNU Emacs және символдік терминалдар үшін әзірленді. TMC 1991 жылы Unix үшін WAIS-тің тегін ашық кодты бағдарламалық жасақтама нұсқасын шығарды. WAIS толық мәтіндік дерекқорлар және дамып келе жатқан SGML жобаларынан шабыт алып, Z39.50 нұсқасы 2 (Z39.50:1992) жарық көрді. 1988 жылғы алдыңғы нұсқасынан өзгеше, ол халықаралық ISO 10162/10163 стандартымен үйлесімді, кеңейтілген жиынтық болды. Z39.50:1992 пайда болғаннан кейін, Thinking Machines компаниясының тегін WAIS қолдауын тоқтатуымен және WAIS Inc-ті коммерциялық кәсіпорын ретінде құруымен, АҚШ Ұлттық ғылым қоры Желілік ақпаратты табу және алу орталығын (CNIDR) қаржыландырды, ол Интернеттегі іздеу және табу жүйелерін, ашық кодты және стандарттарды ілгерілетуге бағытталған. CNIDR жаңа, тегін ашық кодты WAIS құрды. Бұл TMC-нің wais 8 b5 код базасына негізделген алғашқы freeWAIS болды, және Z39.50:1992 негізінде Isearch толық мәтіндік іздеу қозғалтқышын қолданатын Isite бағдарламалық жиынтығымен бірге келді. Дортмунд университетінің компьютерлік ғылымдар кафедрасының профессоры Ульрих Пфайфер және Норберт Гёверт CNIDR freeWAIS кодын құрылымдық өрістерді қосу арқылы freeWAIS sf-ке кеңейтті. Ульрих Пфайфер freeWAIS sf-ті Perl тілінде қайта жазды, нәтижесінде WAIT пайда болды. WAIS-тің "Серверлер каталогынан" шабыт алған USGS қызметкері Элиот Кристиан GILS: Үкіметтік ақпараттық қызметін жобалады. GILS (Z39.50:1992 негізінде және кейбір кеңейтулермен) 1995 жылғы Құжаттарды азайту туралы заңның бір бөлігі ретінде АҚШ-тың федералды талабына айналды.
Серверлер каталогы
Thinking Machines Corp серверлер каталогы деп аталатын қызмет ұсынды. Бұл кез келген басқа ақпарат көзі сияқты WAIS сервері болды, бірақ Интернеттегі басқа WAIS серверлері туралы ақпаратты қамтитын ерекшелігі бар еді. TMC WAIS кодына ие WAIS сервері, метадеректерден және оның индекстелген мазмұнын сипаттайтын бірнеше жалпы сөздерден тұратын арнайы жазба құрайды. Бұл жазба орталық серверге жүктеліп, басқа қоғамдық серверлерден алынған жазбалармен бірге индекстеледі. Каталогты іздеу арқылы нақты салаға қатысты мазмұны болуы мүмкін серверлерді табуға болады. (WAIS) серверлерін іздеудің осы моделі GILS және Питер Дойчтың WHOIS++ таралған ақ парақтар каталогы үшін үлгі болды.
Адамдар
WAIS-ті әзірлеушілердің екеуі, Брюстер Кале мен Гарри Моррис, Брюс Гиллиатпен бірге Калифорния штатының Менло Паркіне WAIS Inc. компаниясын құру үшін Thinking Machines компаниясынан кетті. WAIS Inc. бастапқыда Apple Computer, Peat Marwick, Dow Jones және Thinking Machines компанияларының бірлескен жобасы болды. 1992 жылы Росс Пероның президенттік науқаны WAIS өнімін науқандық ақпараттық жүйе ретінде пайдаланды, бұл жүйе жергілікті кеңселерді ұлттық кеңсемен байланыстырды. Кейін Perot Systems компаниясы корпоративтік дерекқорларындағы ақпаратқа жақсы қол жеткізу үшін WAIS-ті енгізді. Алғашқы клиенттерінің қатарында Қоршаған ортаны қорғау агенттігі, Конгресс кітапханасы, Энергетика департаменті, содан кейін Wall Street Journal және Encyclopædia Britannica болды. WAIS Inc. компаниясы 1995 жылдың мамыр айында AOL компаниясына 15 миллион долларға сатылды. Сатудан кейін Маргарет Сент-Пьер WAIS Inc. компаниясынан келіп, Blue Angel Technologies компаниясын құрды. Оның WAIS нұсқасы MetaStar-дың негізін қалады. Георгиос Пападопулос Atypon компаниясын құру үшін кетіп қалды. Франсуа Шиеттекатт Джонс Хопкинс ауруханасындағы Адам геномдық жобасынан шығып, FS Consult компаниясын құрды және WAIS-тің өзінің нұсқасын жасады, ол ақырында ScienceServer-ге айналды, кейіннен Elsevier Science компаниясына сатылды. Кале мен Гиллиат Интернет архивін және Alexa Internet компанияларын құрды.
КӨШ және Гофер
Қоғамдық WAIS көбінесе жеке Интернет Gopher серверлері үшін толық мәтіндік іздеу құралы ретінде қолданылады, Gopher сайттарының мәзір тақырыптарын ғана іздейтін танымал Veronica жүйесін толықтырады. WAIS және Gopher World Wide Web клиент-сервер архитектурасын және оның белгілі бір функционалдығын бөліседі. WAIS протоколына кітапхана каталогтарын желіге қосуға арналған z39.50 протоколының үлкен әсері бар. Ол мәтіндік іздеуді және іздеу нәтижесі бойынша ақпаратты алуды қамтамасыз етеді. Gopher тегін мәтіндік іздеу мүмкіндігін ұсынады, бірақ негізінен мәзірлерді пайдаланады. Мәзір – пайдаланушы таңдап алатын тақырыптардың тізімі. Gopher кеңістігі көптеген циклдардан тұратын желі болса, мәзір жүйесі пайдаланушыға ағаш тәрізді құрылымды сезім береді. Вебтің дерек моделі Gopher моделіне ұқсас, бірақ мәзірлер гипермәтіндік құжаттарға айналады. Екі жағдайда да қарапайым файл серверлері мәзірлерді немесе гипермәтінді сервердің файлдық құрылымынан тікелей жасайды. Вебтің гипермәтіндік моделі авторға оқырманға қолжетімді нұсқауларды жеткізуде көбірек еркіндік береді, себебі ол тақырыптар мен әртүрлі тізім форматтарын қамтуы мүмкін.