FidoNet: Әлемдік компьютер желісінің тарихы

Кіріспе

Халықаралық компьютер желісі
BBS компьютер желісі

/ \
/|oo \
( | / )
`@/ \
| | \ \\
| (*) | \ ))
| U | / \//
/ FIDO \ //|| \ /
( ) ( /( |( /
(c) John Madill
FidoNet логотипі John Madill-ге тиесілі

FidoNet – әлемдік компьютер желісі, ол бюллетень тақта жүйелері (BBS) арасында байланыс үшін қолданылады. Желідегі BBS-тер арасында жеке (электрондық пошта) және қоғамдық (форум) хабарламаларды, сондай-ақ кейбір жағдайларда басқа файлдар мен протоколдарды алмастыру үшін сақтау және жіберу жүйесін пайдаланады. FidoNet жүйесі бірнеше кішігірім өзара әрекеттесетін бағдарламаларға негізделген, олардың тек біреуі басқа BBS бағдарламалық жасақтамасын қолдау үшін түрлендірілуі керек еді. FidoNet – BBS бағдарламалық жасақтамасының көбісі, сондай-ақ BBS емес онлайн қызметтердің бірқатары қолдаған азаз желілердің бірі. Бұл модульдік құрылым FidoNet-ке жаңа деректерді сығу жүйелеріне оңай жаңартуға мүмкіндік берді, бұл ұзақ қашықтыққа қоңырау шалудың құны жоғары телефон желілері арқылы модемдік байланыс қолданылатын дәуірде маңызды болды. 1990 жылдардың басында модемдердің жылдамдығының үдемелі өсуі, компьютерлік жүйелер мен жад құрылғылары бағасының төмендеуі BBS-ті кеңінен танымал етті. 1990 жылдардың ортасына қарай FidoNet желісінде 40 000-ға жуық жүйе жұмыс істеді, және әлемнің миллиондаған пайдаланушыларымен байланыс орнатуға болады. Ұқсас ауқым мен саны бойынша тек UUCPNET жақын болды; FidoNet пайдаланушылар базасы BITNET сияқты басқа желілерден әлдеқайда асып түсті. 1990 жылдардың ортасынан бастап қолжетімді әрі төмен бағалы интернет-қосылымдардың кеңеюі FidoNet-тің сақтау және жіберу жүйесіне деген қажеттілікті азайтты, себебі әлемдегі кез келген жүйеге бірдей құнмен қол жеткізуге болады. Жергілікті BBS жүйелеріне тікелей қоңырау шалу жылдам азайды. FidoNet 1990 жылдардың соңынан бері айтарлықтай қысқарғанмен, интернет байланысының кеңінен таралуына қарамастан, ол бүгінгі күнге дейін қолданылуда.

Шығу тегі

FidoNet-тің дамуы туралы екі маңызды түсінік бар, олар ұсақ-түйек мәселелерде ғана өзгешеленеді.

Том Дженнингстің есебі

1983 жылғы Рождествоға таяу уақытта Том Дженнингс Fido BBS деп белгілі болатын жаңа хабарландыру тақтасы жүйесін жасауға кірісті. Ол "Фидо" деп аталды, себебі жиынтық аппараттық құралдар "шындықтан араласып кеткен" еді. Дженнингс жүйені 1984 жылдың басында Сан-Францискода орнатты. Тағы бір ерте пайдаланушы – Джон Мадилл, ол Балтимордағы Rainbow 100 компьютерінде ұқсас жүйе құруға тырысты. Фидо жаңа жүйелерге тарала бастады, ал Дженнингс ақырында олардың телефон нөмірлерінің ресми емес тізімін жасады, онда Дженнингс #1, ал Мадилл #2 болды. Дженнингс 1984 жылғы маусымда FidoNet бағдарламалық қамтамасының бірінші нұсқасын жариялады. 1985 жылдың басында ол FidoNet-тің жұмыс істеу принципін түсіндіретін құжатты, сондай-ақ жүйенің тарихына қатысты қысқаша мәліметтерді жазды. Бұл нұсқада FidoNet ең алғашқы екі Fido BBS жүйесі – Дженнингстің және Мадиллдің арасында электрондық хат алмасу үшін, "мүмкін екенін көру үшін, әзірге тек қызық үшін" жасалды. Бұл мүмкіндік алғаш рет Fido V7 нұсқасында "84 жылғы маусымда немесе шамамен сол кезде" қолдау тапты.

Бен Бейкердің есебі

1984 жылдың басында Бен Бейкер Сент-Луистегі Макдоннел Дугластың автомобиль бөлімшесінде жаңадан құрылған компьютер клубы үшін BBS ашуды жоспарлап отырды. Бейкер клубтың ішінде CP/M арнайы қызығушылық тобының мүшесі болды. Ол CP/M-де жұмыс істейтін CBBS жүйесін пайдалануды ниеттенді және оны іске қосу үшін машина іздеді. Клуб президенті Бейкерге DEC оларға Rainbow 100 компьютерін мерзімі белгісіз уақытқа беретінін айтты, сондықтан ол CBBS-ді осы машинаға көшіруді жоспарлады. Rainbow-да Intel 8088 және Zilog Z80 екі процессор болды, бұл MS DOS және CP/M-ді, BBS-ді екіншісінде іске қосуға мүмкіндік берді. Машина келген кезде, Z80 бөлігінің I/O порттарына қатынасы жоқ екенін анықтады, сондықтан CBBS модеммен байланыса алмады. Жүйенің MS DOS бөлігінде жұмыс істейтін бағдарлама іздеу кезінде Бейкер Мадилл арқылы Fido туралы білді. Алыс қашықтықтан қосылу құнын төмендету үшін пошта алмасу кешке, әдетте таңғы 4-ке дейін уақытталды. Содан бері FidoNet-ке қосылу үшін жүйені орнату және оны арнайы жүйеге, 51-ші түйінге желілік хабарлама жіберу қажет болды. Хабарда қажетті байланыс ақпараты болды. Егер хабар сәтті жіберілсе, жүйенің бір бөлігі дұрыс жұмыс істеп тұрғанына кепілдік берілді. Түйін тізімі тобы кейіннен сұранысқа берілген түйін нөмірін қамтитын басқа желілік хабарламамен жауап беретін болды. Егер жеткізілім сәтті болса, жүйе дұрыс жұмыс істеп тұр деп есептелді және түйін тізіміне қосылды. Желілік мекенжай енді желі және түйін нөмірінен тұратын болады, олардың арасында коса сызық белгісі тұрады. Желілер арасындағы барлық пошта бірінші кезекте жергілікті желілік хостқа жіберіледі, ол алыс қашықтықтан қосылу құнын төлеуге міндеттенді. Бұл сайт желідегі барлық жүйелерден барлық желілік поштаны жинап, содан кейін оны әр желіге арналған жеке пакеттерге қайта жинақтайды. Олар қажет болған жағдайда желілік әкімшілік сайттарына қоңырау шалып, пакетті жеткізеді. Бұл сайт поштаны әдеттегідей өңдейді, бірақ пакеттегі барлық хабарламалар жергілікті қоңыраулар болады деп кепілдік берілді. Әртүрлі тараптар жаңа тұжырымдаманың барлық егжей-тегжейін келісіп бітірді. Осы кездесу барысында олар аймақ тұжырымын да қосты, бұл адрестеу схемасына кірмейтін әкімшілік деңгей. Аймақтық хосттар желі карталарындағы кез келген артта қалған жүйелерді, жергілікті желілік хосттары жоқ қашықтағы жүйелерді басқарады. Олар АҚШ-ты шамамен бірдей халық санына ие деп санайтын он аймаққа бөлді. Уақыт өте келе бұл ақпарат түйін тізімі форматының жаңартылған нұсқаларына енгізілді және ROUTES файлы енді қолданылмайды. FIDO және FIDONET-тің 10C жаңа нұсқасы осы мүмкіндіктердің барлығын қамтиды. 1985 жылдың 12 маусымында негізгі топ 10C-ті іске қосты, ал көптеген Fido жүйелері бірнеше ай ішінде жаңартылды. 1986 жылдың ақпан айында топ мүшелерінің бірі Джефф Раш, бастапқы поштамен жеке хабарларды өңдеуге ұқсас, sysop таңдаған қоғамдық форумдардан хабарламаларды шығаратын жаңа пошта бағдарламасын ұсынды. Жаңа бағдарлама "Tosser/Scanner" деп аталды. Tosser әдеттегі желілік хабарлама сканының шығысына ұқсас (немесе бірдей) файлды жасады, бірақ бұл файлдар кейін қысылып, әдеттегі желілік хабарламаға тіркеме ретінде қосылды. Бұл хабарлама қашықтағы жүйедегі арнайы мекенжайға жіберілді. Желілік хабарламаны әдеттегідей алғаннан кейін, қашықтағы жүйедегі сканер осы хабарламаларды іздеді, оларды ашып, бастапқы жүйедегі сол қоғамдық форумға орналастырды. Осылайша, Раш жүйесі Usenet-ке ұқсас, бірақ FidoNet жүйесіне негізделген және оны басқаратын қоғамдық хабарламалар жүйесін іске асырды. Бірінші эхомейл форумы Даллас аймағындағы sysop-тар құрған, бизнес мәселелерін талқылауға арналған SYSOP болды. Содан кейін TECH деп аталатын тағы бір форум пайда болды. Біраз уақыттан кейін GAYNET және CLANG сияқты бірнеше қоғамдық эхо пайда болды. Бұл жүздеген жаңа эхоларды тудырды және 1987 жылдың қаңтарында Томас Кеннидің Echomail конференциялық тізімін (Echolist) құруына әкелді. Эхомейл бүкіл әлемде ортақ форумдарды жасады, ал оның трафигі көлемі бастапқы желілік хабарлама жүйесін тез басып өтті. 1990 жылдардың басында эхо поштасы күніне 8 МБ-тан астам қысылған хабарлама трафигін тасымалдады, бұл қысылмаған кезде бірнеше есе көп болды. FidoNet ең танымал BBS желісі болғанымен, ол жалғыз емес еді. 1988 жылдан бастап PCBoard жүйелері RelayNet деп аталатын ұқсас функционалдылықты қолдай алды, ал басқа танымал желілерге Commodore 64 әлемінен RBBSNet және AlterNet кірді. FidoNet жүйесінің дамуының соңында осы жүйелерден поштаны (бірақ форум хабарламаларын емес) FidoNet құрылымына қосу туралы ұсыныс жасалды. Бұл қабылданбады, ал интернеттің жылдам өркендеуі бұл желілердің интернетпен алмасуды жылдам қосуымен қатар келді, ол тілдік құрал ретінде қызмет етті.

In early 1984, Ben Baker was planning on starting a BBS for the newly forming computer club at the McDonnell Douglas automotive division in St. Louis. Baker was part of the CP/M special interest group within the club. He intended to use the seminal, CP/M hosted, CBBS system, and went looking for a machine to run it on. The club's president told Baker that DEC would be giving them a Rainbow 100 computer on indefinite loan, so he made plans to move the CBBS onto this machine. The Rainbow contained two processors, an Intel 8088 and a Zilog Z80, allowing it to run both MS DOS and CP/M, with the BBS running on the latter. When the machine arrived, they learned that the Z80 side had no access to the I/O ports, so CBBS could not communicate with a modem. While searching for software that would run on the MS DOS side of the system, Baker learned of Fido through Madill. In order to lower long distance charges, the mail exchanges were timed to run late at night, normally 4 AM. From then on, joining FidoNet required one to set up their system and use it to deliver a netmail message to a special system, Node 51. The message contained various required contact information. If this message was transmitted successfully, it ensured that at least some of the system was working properly. The nodelist team would then reply with another netmail message back to the system in question, containing the assigned node number. If delivery succeeded, the system was considered to be working properly, and it was added to the nodelist. A complete network address would now consist of the network and node number pair, which would be written with a slash between them. All mail travelling between networks would first be sent to their local network host, someone who volunteered to pay for any long distance charges. That single site would collect up all the netmail from all of the systems in their network, then re package it into single packets destined to each network. They would then call any required network admin sites and deliver the packet to them. That site would then process the mail as normal, although all of the messages in the packet would be guaranteed to be local calls. the various parties hammered out all of the details of the new concept. As part of this meeting, they also added the concept of a region, a purely administrative level that was not part of the addressing scheme. Regional hosts would handle any stragglers in the network maps, remote systems that had no local network hosts. They then divided up the US into ten regions that they felt would have roughly equal populations. Over time, this information was folded into updated versions of the nodelist format, and the ROUTES file is no longer used. A new version of FIDO and FIDONET, 10C, was released containing all of these features. On 12 June 1985 the core group brought up 10C, and most Fido systems had upgraded within a few months. In February 1986 Jeff Rush, one of the group members, introduced a new mailer that extracted messages from public forums that the sysop selected, similar to the way the original mailer handled private messages. The new program was known as a tosser/scanner. The tosser produced a file that was similar (or identical) to the output from the normal netmail scan, but these files were then compressed and attached to a normal netmail message as an attachment. This message was then sent to a special address on the remote system. After receiving netmail as normal, the scanner on the remote system looked for these messages, unpacked them, and put them into the same public forum on the original system. In this fashion, Rush's system implemented a store and forward public message system similar to Usenet, but based on, and hosted by, the FidoNet system. The first such echomail forum was one created by the Dallas area sysops to discuss business, known as SYSOP. Another called TECH soon followed. Several public echos soon followed, including GAYNET and CLANG. These spawned hundreds of new echos, and led to the creation of the Echomail Conference List (Echolist) by Thomas Kenny in January 1987. Echomail produced world spanning shared forums, and its traffic volume quickly surpassed the original netmail system. By the early 1990s, echo mail was carrying over 8 MB of compressed message traffic a day, many times that when uncompressed. Although FidoNet was, by far, the best known BBS based network, it was by no means the only one. From 1988 on, PCBoard systems were able to host similar functionality known as RelayNet, while other popular networks included RBBSNet from the Commodore 64 world, and AlterNet. Late in the evolution of the FidoNet system, there was a proposal to allow mail (but not forum messages) from these systems to switch into the FidoNet structure. This was not adopted, and the rapid rise of the internet made this superfluous as these networks rapidly added internet exchange, which acted as a lingua franca.

Бағасы

FidoNet 1984 жылы басталды және сол жылдың соңына дейін 100 түйін тізімге енгізілді. 1980-ші жылдары тұрақты өсім жалғасты, бірақ 1988 жылдан кейін бірнеше факторлардың үйлесуі жылдам өсуге алып келді. Олардың ішінде жылдам және арзан модемдер, сондай-ақ қатты дискілер мен компьютерлік жүйелердің бағасының күрт төмендеуі болды. 1993 жылдың сәуіріне қарай FidoNet түйіндер тізімі 20 000-нан астам жүйені қамтыды. Ол кезде әрбір түйіннің шамамен 200 белсенді пайдаланушысы болғандығы есептелді. Барлығы 4 миллион пайдаланушының 2 миллионы ашық қоғамдық форумдардағы echomail-ді, ал шамамен 200 мыңы жеке netmail жүйесін пайдаланды. FidoNet өмірлік кезеңінде басқару мәселелері мен ішкі кикіреулермен күресті. Мұның көп бөлігі интернет арқылы дерек жеткізудің ақша төлеуді талап ететінімен және трафик, модемдердің жылдамдығының артуы мен алыс қатынас бағасының төмендеуінен туындаған азаюдан гөрі жылдам өскенімен байланысты болды. Бағалар өскен сайын, шығындарды қайтарудың әртүрлі тәсілдері қолданылды, олардың барлығы топтарда шиеленіс тудырды. Проблемалар соншалықты күрделі болды, Женнингс жүйені "жанжалдық желі" деп атады.

Құлдырау

Модемдердің жылдамдығы 28,8 кбит/с-қа жеткенде, телефон арқылы қосылатын Интернет кеңінен таралды. 1995 жылға қарай, хабарландыру тақталары нарығы құлдырады, себебі пайдаланушылар жергілікті BBS жүйелерін тастап, үлкен сайттар мен веб-беттерге көшті. Оларға жергілікті BBS жүйесіне қосылу бағасымен тең бағамен бүкіл әлем бойынша қол жеткізуге болады. Бұл FidoNet-ті жүзеге асыруды арзандатты, өйткені интернет-хабар алмасуды да Интернет арқылы, минимал немесе қосымша шығынсыз жіберуге болады. Бірақ бұл «сақтау және жіберу» моделінің негізгі мақсатын әлсіретті, ол бұрынғы қашықтық проблемасын шешу үшін жасалған еді, ал қазір бұл проблема жоқ. FidoNet түйіндерінің тізімі азая бастады, әсіресе интернет байланысы кең таралған аймақтарда. Бұл төмендеу үрдісі жалғасуда, бірақ шамамен 2500 түйінге дейін тұрақталды. FidoNet Интернетке қол жеткізу қиын немесе қымбат аймақтарда әлі де танымал.

Қайта өрлеу

2014 жыл шамасында ретро қозғалыс интернетке қосылған BBS және түйіндердің бірте-бірте өсуіне себеп болды. Telnet, rlogin және SSH жүйелер арасында пайдаланылуда. Бұл, пайдаланушы әлемнің кез келген жеріндегі BBS-ке, көршілес жердегідей арзан бағамен қосыла алатынын білдіреді. Сонымен қатар, Usenet және интернет поштасы қосылды, көптеген жаңа BBS бағдарламалық қамтамасының нұсқаларына ұзын файл атаулары енгізілді, олардың кейбіреулері тегін болды, нәтижесінде пайдалану жиілігі артты. Түйіндер тізімі енді барлық жағдайда азаймайды.

FidoNet-тің ұйымдық құрылымы

FidoNet FidoNet саясатына сәйкес иерархиялық құрылымда басқарылады, FidoNet түйіндерін басқару және мүшелер арасындағы дауларды шешу үшін әр деңгейде тағайындалған үйлестірушілер болады. Желі үйлестірушілері өз аймақтарындағы жеке түйіндерді басқаруға жауапты, әдетте қала немесе оған ұқсас аумақ. Аймақтық үйлестірушілер өз аймақтарындағы желі үйлестірушілерінің басқаруын ұйымдастыруға жауапты, көбінесе штат немесе кішкентай елдің көлемінде. Аймақ үйлестірушілері өз аймақтарындағы барлық аймақтардың басқаруын ұйымдастыруға жауапты. Әлем алты аймаққа бөлінген, олардың үйлестірушілері өздерінен біреуін FidoNet халықаралық үйлестірушісі етіп сайлайды.

Техникалық құрылым

FidoNet тарихи тұрғыдан модемдік қосылыс арқылы бюллетень тақталары жүйелері арасында қолжеткізу үшін жасалған, және оның саясаты мен құрылымының көп бөлігі осыны көрсетеді. FidoNet жүйесі ресми түрде тек Netmail – бюллетень тақталарын пайдаланатын адамдар арасындағы жеке хаттарды – оны қолдауға арналған протоколдар мен стандарттармен бірге тасымалдауға қатысты. Netmail хабарламасында жіберушінің аты, көзделіген алушының аты және олардың әрқайсысының FidoNet мекенжайлары болады. FidoNet жүйесі хабарламаны бір жүйеден екіншісіне бағыттауға жауапты болды (төменде егжей-тегжейлі), ал екі жақтағы бюллетень тақтасы бағдарламалық жасақтамасы оны тек көзделіген алушы ғана оқи алатынын қамтамасыз етуге жауапты болды. Желінің хобби ретіндегі сипатына байланысты, жіберуші мен алушы арасындағы құпиялылық тек поштаны тасымалдауға қатысқан FidoNet жүйелерінің иелерінің әдептілігінің нәтижесі болды. Дегенмен, жүйе операторлары өз жүйелерінен өткен хаттардың мазмұнын тексеру құқығын сақтап қалды. Netmail әрбір хабарламаға бір файлды қоса беруге мүмкіндік берді. Бұл FidoNet-ке қосымша мүмкіндіктерді енгізген, файл тіркемелері арқылы ақпаратты алмасуға мүмкіндік беретін бірнеше қосымша протоколдардың пайда болуына әкелді. Оларға файлдарды автоматты түрде тарату және BBS ойындары үшін деректерді жіберу кірді. Осы протоколдардың ең көп қолданылатыны – Echomail, ол Usenet жаңалық топтарына ұқсас ашық талқылау алаңы болды. Echomail жергілікті BBS-тердің ашық форумдарынан жаңа хабарламаларды жинап алатын бағдарламалық жасақтама (сканер), оларды ARC немесе ZIP арқылы сығып, нәтижедегі архивті Netmail хабарламасына қосып, таңдалған жүйеге жіберу арқылы қолдастырылды. Мұндай хабарламаны алғаннан кейін, ол нақты пайдаланушыға жолданғандықтан, кері процесс хабарламаларды алу үшін қолданылды, ал "тостер" оларды жаңа жүйенің форумдарына қайта орналастырды. Echomail өте танымал болғандықтан, көптеген пайдаланушылар үшін Echomail – FidoNet-тің өзі болды. Жеке адамдар арасындағы Netmail салыстырмалы түрде сирек кездесетін.

FidoNet was historically designed to use modem based dial up access between bulletin board systems, and much of its policy and structure reflected this. The FidoNet system officially referred only to the transfer of Netmail—the individual private messages between people using bulletin boards—including the protocols and standards with which to support it. A netmail message would contain the name of the person sending, the name of the intended recipient, and the respective FidoNet addresses of each. The FidoNet system was responsible for routing the message from one system to the other (details below), with the bulletin board software on each end being responsible for ensuring that only the intended recipient could read it. Due to the hobbyist nature of the network, any privacy between the sender and recipient was only the result of politeness from the owners of the FidoNet systems involved in the mail's transfer. It was common, however, for system operators to reserve the right to review the content of mail that passed through their system. Netmail allowed for the attachment of a single file to every message. This led to a series of piggyback protocols that built additional features onto FidoNet by passing information back and forth as file attachments. These included the automated distribution of files and transmission of data for inter BBS games. By far the most commonly used of these piggyback protocols was Echomail, public discussions similar to Usenet newsgroups in nature. Echomail was supported by a variety of software that collected up new messages from the local BBSes' public forums (the scanner), compressed it using ARC or ZIP, attached the resulting archive to a Netmail message, and sent that message to a selected system. On receiving such a message, identified because it was addressed to a particular user, the reverse process was used to extract the messages, and a tosser put them back into the new system's forums. Echomail was so popular that for many users, Echomail was the FidoNet. Private person to person Netmail was relatively rare.

FidoNet мекенжайлары

FidoNet адрестері нақты аймақ нөмірінен, желі нөмірінен (немесе өңір нөмірінен) және түйін нөмірінен тұрады. Олар Zone:Network/Node форматында жазылады. FidoNet құрылымы сонымен қатар белгілі бір түйіндер үшін өңір, хост және хаб статусын семантикалық түрде көрсетуге мүмкіндік береді, бірақ бұл статус негізгі адресте тікелей көрсетілмейді. Мысалы, Тулса қаласында (Оклахома штаты, АҚШ) орналасқан және 918 түйін нөмірі берілген, 1-аймақта (Солтүстік Америка), 19-өңірде және 170-желіде орналасқан түйінді қарастырайық. Бұл жүйе үшін толық FidoNet адресі 1:170/918 болады. Өңір әкімшілік мақсаттар үшін қолданылды және түйін тікелей өңірлік үйлестірушінің бағынысында болса ғана адрестің бір бөлігі ретінде қарастырылды, өңірді одан әрі бөлу үшін пайдаланылған желілерден ерекшеленді. FidoNet саясаты бойынша, әрбір FidoNet жүйесі басқа жүйелердің түйін тізімін сақтауға міндетті. Әрбір түйін туралы ақпаратқа жүйенің немесе BBS-тің атауы, түйін операторының аты-жөні, географиялық орналасқан жері, телефон нөмірі және бағдарламалық мүмкіндіктері кіреді. Түйін тізімі апта сайын жаңартылады, бұл жабылып қалған түйіндерге қажетсіз қоңыраулар жасалмайды, себебі олардың телефон нөмірлері тиісті телефон компаниясымен дауыстық байланыс үшін қайта берілуі мүмкін. Тұрақты жаңартуды қамтамасыз ету үшін әр желінің үйлестірушілері өздерінің аймақтарындағы жүйелердің тізімін жүргізеді. Тізімдер автоматтандырылған жүйелер арқылы халықаралық үйлестірушіге үнемі жіберіледі. Халықаралық үйлестіруші жаңа түйін тізімін жинақтап, түйін операторларына қолданыстағы түйін тізіміне енгізу үшін таратылатын өзгерістер тізімін (nodediff) жасайды.

Нүктелер

Echomail-дегі хабарламалар саны уақыт өте келе өскен сайын, пайдаланушыларға жергілікті BBS-ке кірген кезде олардың көлемін қадағалау қиын болды. Бұл мәселені шешу үшін нүктелер енгізілді, бұл техникалық білімі бар пайдаланушыларға қазірдің өзінде сығымдалған және жинақталған Echomail (және Netmail) қабылдауға және оны өздерінің жеке машиналарында жергілікті түрде оқуға мүмкіндік берді. Осы мақсатта FidoNet адрестеу схемасы соңғы адрестеу сегментімен, яғни нүкте нөмірімен кеңейтілді. Мысалы, жоғарыдағы мысал жүйесіндегі пайдаланушыға 10 нүкте берілуі мүмкін, сондықтан оған 1:170/918.10 мекенжайына хат жіберуге болады. Іс жүзінде нүктелерді орнату қиынға соқты. FidoNet бағдарламалық жасақтамасы көбінесе техникалық білімді талап ететін қолмен өңделген сценарийлермен жұмыс істейтін бірнеше кішкентай қосымша бағдарламалардан тұрды. Хабарларды оқу және өңдеу үшін жергілікті түрде "sysop редакторы" бағдарламасын немесе BBS бағдарламасын іске қосу қажет болды. Солтүстік Америкада (Zone 1), жергілікті қоңыраулар әдетте тегін болғандықтан, жүйенің артықшылықтары оның күрделілігімен өтеседі. Нүктелер тек қысқа мерзімге ғана қолданылды, тіпті сонда да шектеулі түрде. 1990 жылдардың ортасында Blue Wave, Squiggy және Silver Xpress (OPX) сияқты арнайы офлайн хабар оқырман бағдарламалары пайда болды және нүктелік жүйені жылдам ескірді. Бұл пакеттердің көпшілігі QWK офлайн хабар стандартын қолдады. Әлемнің басқа бөліктерінде, әсіресе Еуропада жағдай басқаша болды. Еуропада тіпті жергілікті қоңыраулар да тарифтеледі, сондықтан қоңырау ұзақтығын ең аз деңгейде ұстауға күшті ынта болды. Нүктелік бағдарламалық жасақтама стандартты сығылуды (ZIP, ARJ және т.б.) пайдаланады, сондықтан қоңырау ұзақтығы күніне бірнеше минутқа дейін төмендейді. Солтүстік Америкадан айырмашылығы, Еуропада нүктелерді пайдалану жылдам және кең таралды. Көптеген аймақтар түйін тізімімен қатар нүкте тізімін де таратады. Нүкте тізімінің сегменттерін Желілік және Аймақтық Нүкте Тізімі Сақтаушылары жүргізеді, ал Аймақтық Нүкте Тізімі Сақтаушысы оларды Аймақтық Нүкте Тізіміне біріктіреді. FidoNet-тің өркендеген кезеңінде 2-аймақтың тізімінде 120 000-нан астам нүкте тіркелген. Нүктелерді тізімдеу ерікті негізде жүзеге асырылады және барлық нүктелер тізімдемейді, сондықтан қанша нүкте бар екенін анықтау мүмкін емес. 2006 жылдың маусым айына қарай тізімде әлі де 50 000-ға жуық нүкте бар. Олардың көп бөлігі Ресей мен Украинада орналасқан.

As the number of messages in Echomail grew over time, it became very difficult for users to keep up with the volume while logged into their local BBS. Points were introduced to address this, allowing technically savvy users to receive the already compressed and batched Echomail (and Netmail) and read it locally on their own machines. To do this, the FidoNet addressing scheme was extended with the addition of a final address segment, the point number. For instance, a user on the example system above might be given point number 10, and thus could be sent mail at the address 1:170/918.10. In real world use, points are fairly difficult to set up. The FidoNet software typically consisted of a number of small utility programs run by manually edited scripts that required some level of technical ability. Reading and editing the mail required either a "sysop editor" program or a BBS program to be run locally. In North America (Zone 1), where local calls are generally free, the benefits of the system were offset by its complexity. Points were used only briefly, and even then only to a limited degree. Dedicated offline mail reader programs such as Blue Wave, Squiggy and Silver Xpress (OPX) were introduced in the mid 1990s and quickly rendered the point system obsolete. Many of these packages supported the QWK offline mail standard. In other parts of the world, especially Europe, this was different. In Europe, even local calls are generally metered, so there was a strong incentive to keep the duration of the calls as short as possible. Point software employs standard compression (ZIP, ARJ, etc.) and so keeps the calls down to a few minutes a day at most. In contrast to North America, pointing saw rapid and fairly widespread uptake in Europe. Many regions distribute a pointlist in parallel with the nodelist. The pointlist segments are maintained by Net and Region Pointlist Keepers and the Zone Point List Keeper assembles them into the Zone pointlist. At the peak of FidoNet there were over 120,000 points listed in the Zone 2 pointlist. Listing points is on a voluntary basis and not every point is listed, so how many points there really were is anybody's guess. As of June 2006, there are still some 50,000 listed points. Most of them are in Russia and Ukraine.

Техникалық ерекшеліктер

FidoNet жүйелердің үйлесімділігі үшін бірнеше техникалық талаптарды қамтиды. Олардың ең негізгісі – FTS 0001, және барлық FidoNet жүйелері осы талаптарға минимум ретінде сәйкес келуге міндетті. FTS 0001 мыналарды анықтады:
Қол алысу – пошта тасымалдау бағдарламалық жасақтамалары бір-бірін анықтау және сессия туралы мета-ақпарат алмасу үшін қолданатын протоколдар. Файлдарды беру протоколы (XMODEM) – FidoNet хаттарын қамтитын файлдарды жүйелер арасында беруге арналған протоколдар. Хабар форматы – жүйелер арасында алмасылған кезде FidoNet хабарларының стандартты форматы. Көбінесе қолданылатын басқа да талаптар эхо-пошта, түрлі файлдарды беру протоколдары және қол алысу әдістері (мысалы: Yoohoo/Yoohoo2u2, EMSI), файлдарды қысу, түйін тізімі форматы, Интернет (Binkp) сияқты сенімді байланыстар арқылы беру және басқа да мәселелерді қамтиды.

Аймақтық пошта сағаты

Компьютерлік хабарландыру тақталары тарихи түрде пошта алмасу үшін, BBS пайдаланушылары қоңырау шалған телефон желілерін пайдаланғандықтан, FidoNet саясаты FidoNet тораптарының әрқайсысының кем дегенде бір белгіленген желісін күннің белгілі бір сағатында басқа FidoNet тораптарынан пошта қабылдау үшін қолжетімді болуы тиіс деп талап етеді. Бұл "Аймақтық пошта сағаты" деп аталды, ол тораптың географиялық орналасуына байланысты өзгеріп, көбінесе таңертеңгі уақытта белгіленді. Нақты сағат уақыт белдеуіне қарай өзгереді, ал тек бір телефон желісі бар торап адамдардан келетін қоңырауларды қабылдамауы керек. Іс жүзінде, әсіресе кейінгі кезде, көптеген FidoNet жүйелері телефон желісі бос болғанда, әдетте түнгі уақытта, күнінің кез келген уақытында поштаны қабылдауға дайын.

FidoNet-ті іске қосу

FidoNet-тің көп бөлігі модульдік принциппен құрылған. Типиклі жағдайда бірнеше қосымшалар ортақ файлдар мен каталогтар арқылы байланысып, мұқият жасалған сценарийлер немесе пакеттік файлдар арқылы бір-біріне ауысатын еді. Дегенмен, D'Bridge сияқты, қажетті барлық функцияларды бірге қамтитын монолиттік бағдарламалық жасақтама да қолжетімді. Мұндай бағдарламалық жасақтама жекеше пакеттік файлдарды қажет етпейді және жұмысы тығыз интеграцияланған. Қай бағдарламалық жасақтаманы пайдалануға болатыны оператордың қалауына байланысты, әрқайсысының артықшылықтары мен кемшіліктері болды. DOS негізіндегі Fido жүйесіндегі ең маңызды бағдарламалық жасақтама – FOSSIL драйвері болатын, ол Fido бағдарламалық жасақтамасының модеммен байланысуының стандартты тәсілін ұсынатын шағын құрылғы драйвері еді. Fido бағдарламалық жасақтамасы жұмыс істемес бұрын бұл драйверді жүктеу қажет болатын. Тиімді FOSSIL драйвері – жылдам және сенімді байланыс. Пошталау бағдарламалық жасақтамасы жүйелер арасында файлдар мен хабарламаларды беруге, сондай-ақ басқа қосымшаларға, мысалы, BBS бағдарламалық жасақтамасына тиісті уақытта басқаруды беруге жауапты болды. Пошталау бағдарламасы бастапқыда телефонға жауап беретін, ал қажет болған жағдайда FidoNet беру протоколдары арқылы келіп түскен поштамен айналысатын. Егер пошталау бағдарламасы телефонға жауап берсе және басқа пошталау бағдарламасы емес, адам қоңырау шалса, пошталау бағдарламасы тоқталып, басқаруды BBS бағдарламалық жасақтамасына беретін, ол пайдаланушымен өзара әрекеттесу үшін басталатын еді. Жергілікті жүйеде шығатын пошта күтіп тұрғанда, пошталау бағдарламасы оны басқа жүйелерге қоңырау шалып, байланыс орнатып, поштаны қабылдап, одан әрі бағыттауға тырысатын. Тарифтік шақырулардың құны, әсіресе пик және пик емес уақытта өзгеретін болғандықтан, пошталау бағдарламалық жасақтамасы операторға басқа жүйелерге пошта жіберу үшін оңтайлы уақытты орнатуға мүмкіндік беретін. BBS бағдарламалық жасақтамасы жүйеге қоңырау шалушы адамдармен өзара әрекеттесу үшін пайдаланылды. BBS бағдарламалық жасақтамасы пайдаланушыларға жүйенің хабарлама базаларын пайдалануға және басқаларға, жергілікті немесе басқа BBS-терге пошта жазуға мүмкіндік берді. Басқа BBS-терге жіберілген пошта кейіннен пошталау бағдарламасымен бағытталатын және жіберілетін, әдетте пайдаланушы жүйені пайдалануын аяқтағаннан кейін. Көптеген BBS-тер пайдаланушыларға файлдармен алмасуға, ойындар ойнауға және әртүрлі тәсілдермен басқа пайдаланушылармен өзара әрекеттесуге мүмкіндік берді (мысалы, түйіннен түйінге чат). FastEcho, FMail, TosScan және Squish сияқты сканер/таратқыш қосымшалары әдетте BBS пайдаланушысы FidoNet-ке жаңа хабарламаны жіберген кезде немесе пошталау бағдарламасы жергілікті хабарламалар базасына импортталуға тиіс жаңа поштаны алған кезде шақырылатын. Бұл қосымша кіріс және шығыс поштаны жинауға, оны жергілікті жүйенің хабарлама базалары мен пошталау бағдарламасының кіріс және шығыс каталогтары арасында жылжытуға жауапты болды. Сканер/таратқыш қосымшасы әдетте негізгі маршруттау ақпаратына жауапты, поштаны қай жүйеге жіберу керектігін анықтайтын. Кейінірек BBS бағдарламалық жасақтамасына тәуелсіз хабар оқырмандары немесе редакторлары да жасалды. Көбінесе белгілі бір BBS жүйелік операторы FidoNet және байланысты хабарламаларды оқу және жазу үшін BBS бағдарламалық жасақтамасының орнына арнайы хабар оқырманды пайдаланатын. 2008 жылы ең танымал редакторлардың бірі GoldED+ болды. Кейбір жағдайларда FidoNet түйіндері немесе көбінесе FidoNet нүктелері ашық хабарландыру тақтасына қосылмаған және тек түйін операторының пайдасына поштаны беру үшін ғана болды. 2009 жылы көптеген түйіндердің BBS-ке қатынасы болмады, тек нүктелер ғана болды. Бастапқы Fido BBS бағдарламалық жасақтамасы және 1980 жылдардағы FidoNet-ті қолдаушы басқа бағдарламалық жасақтамалар қазіргі жүйелерде жұмыс істемейді. Бұл бірнеше себептерге байланысты, соның ішінде Y2K қатесіне байланысты проблемалар. Кейбір жағдайларда бастапқы авторлар BBS немесе ортақ бағдарламалық жасақтама қауымдастығынан кетіп, бағдарламалық жасақтаманың көп бөлігі жабық код болғандықтан енді қолдау көрсетілмейді. 1990 жылдардың басындағы FrontDoor, Intermail, MainDoor және D'Bridge сияқты бірнеше DOS негізіндегі FidoNet Mailers-ті бүгінге дейін Windows-та модемсіз, NetFoss Telnet FOSSIL драйверін және NetSerial сияқты виртуалды модемді пайдалану арқылы іске қосуға болады. Бұл пошталау бағдарламасына нақты телефон нөміріне қоңырау шалудың орнына Telnet арқылы IP-адрес немесе хост-атын теруге мүмкіндік береді. Linux үшін де MODEMU (модем эмуляторы) сияқты ұқсас шешімдер бар, бірақ DOSEMU (DOS эмуляторы) есебінен нәтижесі шектеулі. FastEcho және FMail сияқты пошта таратқыштар әлі де Windows және Linux/DOSEMU жүйелерінде қолданылады. Қазіргі таңдағы Windows негізіндегі FidoNet Mailers-терінің көптеген нұсқалары бар, олардың коды ашық, мысалы Argus, Radius және Taurus. MainDoor – тағы бір Windows негізіндегі FidoNet пошталау бағдарламасы, оны модем немесе тікелей TCP/IP арқылы пайдалануға болады. Unix сияқты жүйелер үшін екі танымал ашық кодты FidoNet пошталау бағдарламасы бар: binkd (кроссплатформалық, тек IP, binkp протоколын пайдаланады) және qico (модем байланысын, сондай-ақ ifcico және binkp протоколдарының IP протоколын қолдайды). Аппараттық жағынан, Fido жүйелері әдетте өз заманы үшін жақсы жабдықталған, жылдам процессорлары, жоғары жылдамдықты модемдері және 16550 UART-тары бар, ол сол кезде жаңарту саналды. FidoNet жүйесі әдетте BBS болғандықтан, ол «қоңырау күту» күйіне оралудан бұрын жаңа пошта оқиғаларын жылдам өңдеуі керек еді. Сонымен қатар, BBS-тің өзі әдетте көп мөлшерде сақтау кеңістігін қажет ететін. Соңында, FidoNet жүйесінде әдетте кемінде бір арналған телефон желісі болды. Осылайша, FidoNet жүйесін пайдалану көбінесе айтарлықтай қаржылық инвестицияларды қажет ететін, әдетте жүйенің иесі төлейтін шығын.

Most FidoNet deployments were designed in a modular fashion. A typical deployment would involve several applications that would communicate through shared files and directories, and switch between each other through carefully designed scripts or batch files. However, monolithic software that encompassed all required functions in one package is available, such as D'Bridge. Such software eliminated the need for custom batch files and is tightly integrated in operation. The preference for deployment was that of the operator and there were both pros and cons of running in either fashion. Arguably the most important piece of software on a DOS based Fido system was the FOSSIL driver, which was a small device driver which provided a standard way for the Fido software to talk to the modem. This driver needed to be loaded before any Fido software would work. An efficient FOSSIL driver meant faster, more reliable connections. Mailer software was responsible for transferring files and messages between systems, as well as passing control to other applications, such as the BBS software, at appropriate times. The mailer would initially answer the phone and, if necessary, deal with incoming mail via FidoNet transfer protocols. If the mailer answered the phone and a human caller was detected rather than other mailer software, the mailer would exit, and pass control to the BBS software, which would then initialise for interaction with the user. When outgoing mail was waiting on the local system, the mailer software would attempt to send it from time to time by dialing and connecting to other systems who would accept and route the mail further. Due to the costs of toll calls which often varied between peak and off peak times, mailer software would usually allow its operator to configure the optimal times in which to attempt to send mail to other systems. BBS software was used to interact with human callers to the system. BBS software would allow dial in users to use the system's message bases and write mail to others, locally or on other BBSes. Mail directed to other BBSes would later be routed and sent by the mailer, usually after the user had finished using the system. Many BBSes also allowed users to exchange files, play games, and interact with other users in a variety of ways (i. e.: node to node chat). A scanner/tosser application, such as FastEcho, FMail, TosScan and Squish, would normally be invoked when a BBS user had entered a new FidoNet message that needed to be sent, or when a mailer had received new mail to be imported into the local messages bases. This application would be responsible for handling the packaging of incoming and outgoing mail, moving it between the local system's message bases and the mailer's inbound and outbound directories. The scanner/tosser application would generally be responsible for basic routing information, determining which systems to forward mail to. In later times, message readers or editors that were independent of BBS software were also developed. Often the System Operator of a particular BBS would use a devoted message reader, rather than the BBS software itself, to read and write FidoNet and related messages. One of the most popular editors in 2008 was GoldED+. In some cases, FidoNet nodes, or more often FidoNet points, had no public bulletin board attached and existed only for the transfer of mail for the benefit of the node's operator. Most nodes in 2009 had no BBS access, but only points, if anything. The original Fido BBS software, and some other FidoNet supporting software from the 1980s, is no longer functional on modern systems. This is for several reasons, including problems related to the Y2K bug. In some cases, the original authors have left the BBS or shareware community, and the software, much of which was closed source, is no longer supported. Several DOS based legacy FidoNet Mailers such as FrontDoor, Intermail, MainDoor and D'Bridge from the early 1990s can still be run today under Windows without a modem, by using the freeware NetFoss Telnet FOSSIL driver, and by using a Virtual Modem such as NetSerial. This allows the mailer to dial an IP address or hostname via Telnet, rather than dialing a real POTS phone number. There are similar solutions for Linux such as MODEMU (modem emulator) which has limited success when combined with DOSEMU (DOS emulator). Mail Tossers such as FastEcho and FMail are still used today under both Windows and Linux/DOSEMU. There are several modern Windows based FidoNet Mailers available today with source code, including Argus, Radius, and Taurus. MainDoor is another Windows based Fidonet mailer, which also can be run using either a modem or directly over TCP/IP. Two popular free and open source software FidoNet mailers for Unix like systems are the binkd (cross platform, IP only, uses the binkp protocol) and qico (supports modem communication as well as the IP protocol of ifcico and binkp). On the hardware side, Fido systems were usually well equipped machines, for their day, with quick CPUs, high speed modems and 16550 UARTs, which were at the time an upgrade. As a Fidonet system was usually a BBS, it needed to quickly process any new mail events before returning to its 'waiting for call' state. In addition, the BBS itself usually necessitated lots of storage space. Finally, a FidoNet system usually had at least one dedicated phone line. Consequently, operating a Fidonet system often required significant financial investment, a cost usually met by the owner of the system.

FidoNet-тің қол жетімділігі

FidoNet қолданысы 1990 жылдардың ортасына дейін болған деңгеймен салыстырғанда күрт төмендеді, бірақ ол әлі де көптеген елдерде, әсіресе Ресейде және бұрынғы КСРО республикаларында қолданылады. Кейбір BBS жүйелері, соның ішінде қазір Telnet арқылы интернетке қосылған пайдаланушылар үшін қолжетімді, FidoNet netmail және echomail ақпараттарын сақтап келеді. FidoNet-тің кейбір echomail конференциялары UFGate сияқты бағдарламалық қамтамасыз ету арқылы Usenet жаңалықтарының иерархиясымен байланысты шлюздер арқылы қолжетімді. Сондай-ақ, интернет пен FidoNet арасында хабар алмасу үшін пошта шлюздері бар. Интернетте кең таралған желілік зиянды әрекеттер мен электрондық пошта спамы кейбір шлюздердің (мысалы, бұрынғы 1:1/31 IEEE fidonet.org шлюзі) қолдануға жарамсыз болуына немесе толығымен жұмысын тоқтатуына себеп болды.

FidoNews (ФидоНьюс)

FidoNews – FidoNet қауымдастығының хабарламасы. Оған «Снуз» деген лақап ат қойылған және ол апта сайын шығарылады. Алғаш рет 1984 жылы жарық көрген. Тарихы бойында оны әртүрлі адамдар мен ұйымдар, соның ішінде қысқа мерзімді Халықаралық FidoNet қауымдастығы жариялап келген.