Мирослав Витоуш: Чехиялық джаз бас гитарашысының өмірі мен шығармашылығы
Miroslav Vitouš
Мирослав Витоуш – аңызға айналған чех джаз басисті, музыкант өнерін Прагада бастап, Берклиде оқыған. Боб Брукмайер мен Кларк Терримен бірге жұмыстаған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чех джаз басыстысы Мирослав Ладислав Витуш (6 желтоқсан 1947 жылы туған) – чех джаз басыстысы.
Czech jazz bassist
Miroslav Ladislav Vitouš (born 6 December 1947) is a Czech jazz bassist.
Ерте өмір және білім
Прагада туған Витуш алты жасында скрипканы ойнай бастады, үш жылдан кейін фортепианоға ауысты, ал он төрт жасында бас-гитараға көшті. Еуропадағы жастық шағында Витуш жарысқа қатысатын жүзуші болған. Оның алғашқы музыкалық тобы – ағасы Алан барабанда, ал Ян Хаммер клавишада ойнаған Junior Trio еді. Ол Прага консерваториясында Франтишек Поштаның басшылығымен музыка оқыды және 1966 жылы Венада өткен музыкалық байқауда жеңіске жетіп, Бостонның Беркли музыкалық колледжінде оқуға шәкіртақы алды. Бір жылдан кейін ол Чикагоға, классикалық бағыттағы тромбонист Боб Брукмайер және флюгельгорн пионері Кларк Терри басқаратын топпен ойнауға барды. 1968 жылы Витуш мансабында оның дыбыстық ландшафтының маңызды бөлігіне айналатын бірнеше музыкантпен серіктестік құрды. Вибрафоншы Рой Айерспен бірге Витуш флейтист Герби Манннің "Windows Opened" альбомында ойнады. Сондай-ақ ол Манннің "Stoned Soul Picnic" альбомында Рон Картермен бас-гитараны бөлісіп орындады. Витуш Манннің 1971 жылға дейін шыққан көптеген альбомдарында ойнады, олардың ішінде "The Inspiration I Feel", "Memphis Underground" альбомынан "Hold On, I'm Coming" әнінде электр бас-гитара, "Live at the Whisky A Go Go", "Stone Flute" (қайтадан Картермен бас-гитараны бөлісіп) және The Beatles-тің "Come Together" әнінің "Muscle Shoals Nitty Gritty" кавер-нұсқасы бар. 1968 жылы Витуш пен барабаншы Рой Хейнс Чик Корея басқаратын триоға қосылды, бұл Витуш пен олардың бірі немесе екеуінің қатысуымен болатын бірнеше жобаның біріншісі болды. Жыл соңында олар жоғары бағаланған "Now He Sings, Now He Sobs" альбомын шығарды. Осы кезеңде жазылған әндер кейіннен Кореяның 1975 жылғы "Circling In" альбомына енді. Соңында, 1968 жылы Витуш барабаншы Джек ДеДжоннетке қосылды, ол мансабының көп бөлігінде онымен бірлесіп жұмыс істеді, ДеДжоннеттің тұңғыш альбомы "The DeJohnette Complex". Витуш пен Эдди Гомес бас-гитарадағы міндеттерді бөлісті. Хейнс, мульти-инструменталист Бенни Мопин және пианист Стэнли Кауэлл ансамбльді толықтырды. Келесі жылы Витуш өзінің тұңғыш альбомын жазды, ол Манннің "Embryo" лейблінде "Infinite Search" (1972 жылы "Atlantic" лейблінде "Mountain In The Clouds" және неміс лейблінде "The Bass" деп қайта шығарылды). Альбомда Ханкок электр фортепианода, Джо Хендерсон тенор саксофонда, Джон Маклафлин электр гитарасында, ал ДеДжоннет пен Джо Чемберс барабанда орындады. 2016 жылы журналист Пол Ригби альбомды қарап, оны "тамаша" және "Витуштің жарқын өміріне көз тастау мүмкіндігі" деп атады. Сол жылы ол Маклафлин, Корея және барабаншы Билли Кобхаммен бірге гитарист Ларри Кориеллдің "Spaces" альбомына үлесін қосты. Бұл сессиялардан алынған қосымша тректер кейіннен Кориеллдің 1975 жылғы "Planet End" альбомында жарық көрді. 1969 жылы Витуш алғаш рет Уэйн Шортермен бірге студияға кірді, онымен екі жыл бұрын Майлс Дэвис басшылығымен бірге ойнаған. Ол Шортердің он екінші альбомы "Super Nova" да ойнады, онда Маклафлин, ДеДжоннет, Корея және бразилиялық перкуссияшы Airto Moreira да қатысты. 1970 жылы Витуш "Purple" альбомын Columbia үшін жазды, оны Маклафлин, Кобхам және клавишашы және Дэвистің түлегі Джо Завинул қолдады. Ол сондай-ақ Завинулдің аттас альбомында Вальтер Букермен бас-гитараны бөлісіп орындады, оған Шортер бір тректе сопрано саксофонын қосты. Альбом келесі жылы Atlantic арқылы шығарылды. Шортердің басшылығымен ол 1970 жылы "Moto Grosso Feio" ретінде 1974 жылы шығарылатын сессияларда ойнады, бас-гитараны жоғары бағаланған Дэвистің альма-матерлері Картер мен Дейв Холландпен бөлісті. 1969 және 1970 жылдары Шортер, Витуш және Завинулдің басқа джаз музыканттарымен араласуы олардың мансабының келесі, бірлескен кезеңіне өтуін білдірді.
Born in Prague, Vitouš began the violin at age six, switching to piano after about three years, and then to bass at age fourteen. As a young man in Europe, Vitouš was a competitive swimmer. One of his early music groups was the Junior Trio with his brother Alan on drums and Jan Hammer on keyboards. He studied music at the Prague Conservatory under František Pošta, and won a music contest in Vienna in 1966 that gave him a scholarship to the Berklee College of Music in Boston, which he attended one year before going to Chicago to play with a group co led by the classically inclined trombonist Bob Brookmeyer and flugelhorn pioneer Clark Terry. 1968 saw the first of Vitouš's partnerships with several musicians who would be a major part of his soundscape over the course of his career. With vibraphonist Roy Ayers, Vitouš played on flautist Herbie Mann's album Windows Opened. He also split bass duties with Ron Carter on Ayers' Stoned Soul Picnic, produced by Mann. Vitouš played on a prolific run of Mann's albums released through 1971, including The Inspiration I Feel, electric bass on "Hold On, I'm Coming" from Memphis Underground, Live at the Whisky A Go Go, Stone Flute (again splitting the bass chair with Carter), and a cover of the Beatles' "Come Together" on Muscle Shoals Nitty Gritty. Also in 1968, Vitouš and drummer Roy Haynes joined a Chick Corea led trio, for what would be the first of several outings featuring Vitouš and one or both of them. At the end of the year they released the highly acclaimed Now He Sings, Now He Sobs. Some of the tracks recorded at this time were later included in Corea's 1975 album Circling In. Finally, 1968 saw Vitouš join drummer Jack DeJohnette, with whom he would often collaborate over the length of his career, on The DeJohnette Complex, DeJohnette's debut album as bandleader. Vitouš and Eddie Gómez split duties on bass. Haynes, multireedist Bennie Maupin, and pianist Stanley Cowell rounded out the ensemble. The following year, Vitouš recorded his debut album as a bandleader, Infinite Search for Mann's Embryo label (reissued in 1972 on Atlantic as Mountain In The Clouds and on a German label as The Bass). The album featured Hancock on the electric piano, Joe Henderson on tenor sax, John McLaughlin on electric guitar, and DeJohnette and Joe Chambers splitting duties on drums. In 2016, journalist Paul Rigby looked back at the album, calling it "superb" and "an eye opening glimpse into [Vitouš]'s glittering past." That year, he recorded his contributions to guitarist Larry Coryell's Spaces with McLaughlin, Corea, and drummer Billy Cobham. Additional tracks from these sessions were later released on Coryell's 1975 album Planet End. 1969 was also the year that Vitouš first stepped into the recording studio with Wayne Shorter, with whom he'd played under Miles Davis' leadership two years prior. He played on Shorter's twelfth album, Super Nova, alongside McLaughlin, DeJohnette, Corea, and Brazilian percussionist Airto Moreira, among others. 1970 saw Vitouš continue as bandleader as he recorded Purple for Columbia, supported by McLaughlin, Cobham and the keyboardist and fellow Davis alum Joe Zawinul. He also split bass duties with Walter Booker on Zawinul's eponymous album, to which Shorter contributed soprano saxophone on one track. The album was released on Atlantic the following year. Again under Shorter's leadership, he played in the 1970 sessions for what would be released in 1974 as Moto Grosso Feio, splitting bass duties with higher billed fellow Davis alums Carter and Dave Holland. 1969 and 1970's various collaborations between combinations of Shorter, Vitouš, and Zawinul surrounded by other jazz musicians marked a transition to the next, joint stage of their careers.
Weather Report-тің құрылтайшы мүшесі (1970-1973)
1970 жылы Шортер, Завинул және Витуш Weather Report джаз тобының құрылтайшы ядросын құрады. Сол кездегі джаз сахнасының өте өзгергіштігін ескере отырып, естеліктер бір-бірін қайшы тудырмауы мүмкін, және бәрінен бұрын, осы үш музыкант – барлығы композиторлар – жобаның алғашқы негізін қалады. 16 жылдық мансабында Weather Report джазға (бастапқыда «еркін» стиліне) негізделген, сонымен қатар көркем музыка, этникалық музыка, R&B, фанк және рок элементтерін қамтитын түрлі музыкаларды зерттеді. Олардың жұмысы көбінесе джаз фьюжн деп аталғанымен, топ мүшелері бұл атаудан қашық болды. Бастапқыда топ дәстүрлі джаздың «солист/сүйемелдеуші» бөлінісінен бас тартып, топтың әрбір мүшесіне үздіксіз импровизациялау мүмкіндігін ұсынды. Витуш және Завинул бұрын негізінен рок-гитарашылар қолданған электронды эффект педальдарын сынап көрді. Завинул оларды электр пианино мен синтезаторларда, ал Витуш – өз тік скрипкасында қолданды, оны жиі бұрмалау арқылы Шортермен қатар немесе оның артында екінші мүйіз сияқты дыбыс шығарды. Роберт Кристагаудың Record Guide: Rock Albums of the Seventies журналында жарияланған Weather Report-тың алғашқы үш альбомына жасаған шолуларында, рок сыншысы Кристагау топты Майлс Дэвистің 1969 жылғы In a Silent Way альбомының дыбысынан саксофон мен клавишаларға қарай дамыған деп бағалады, онда Завинул мен Шортер ойнаған, бірақ Витуш қатыспаған. Кристагау сондай-ақ Витуштің «Crystal» композициясын «I Sing the Body Electric» альбомында «сәтсіздік» деп атады. «Crystal» – Витуштің альбомдағы жалғыз авторлық туындысы, оның обложкасында пернетақтаның алдында тұрған жалғыз адам бейнеленген, ал Кристагау бұл әнді жазбаның қалған бөлігінің тура және метафоралық «электрлік» бағытынан өзгеше деп тапты.
In 1970, Shorter, Zawinul, and Vitouš formed the founding core of the jazz group Weather Report. Given the fluidity of the scene's jazz lineups at the time, the recollections need not be mutually exclusive, and in any event, it was those three musicians—all composers—who formed the initial core of the project. Over their 16 year career, Weather Report explored various types of music, predominantly centered on jazz (initially the "free" variety), but also incorporating elements of art music, ethnic music, R&B, funk, and rock. While their work was often called jazz fusion, the band members generally distanced themselves from that term. From the start, the band took the unusual approach of abandoning the traditional "soloist/accompaniment" demarcation of straight ahead jazz and featured opportunities for continuous improvisation by every member of the band. Vitouš and Zawinul experimented with electronic effects pedals, which up to that time had primarily been used by rock guitarists. Zawinul used them on electric piano and synthesizers, and Vitouš on his upright bass, which he frequently bowed through distortion to create a second horn like voice behind or alongside Shorter. In reviews of Weather Report's first three albums republished in Christgau's Record Guide: Rock Albums of the Seventies, rock critic Robert Christgau situated the band as a keyboards and sax centered development from the sound of Miles Davis' 1969 album In a Silent Way, on which Zawinul and Shorter had played, but Vitouš had not. Christgau also saw the Vitouš composition "Crystal" off I Sing the Body Electric as "a flop." "Crystal" was Vitouš's only solely authored contribution to the album whose sleeve featured a highly stylized illustration of a solitary figure standing before a keyboard, and Christgau found the song to be out of step with the literally and metaphorically "electric" direction of the rest of the record.
Шығармашылық айырмашылықтар және Weather Report-тен ауытқу
Витуш пен Завинул шығармашылық дауға түсті, себебі біріншісі Weather Report-тің бастапқыдағы жеңіл құрылымды, импровизацияға негіделген тәсілін қаласа, екіншісі африкалық диаспора мен африкалық-американдық музыканың басқа да танымал стильдерін енгізуді жалғастыруды көздеді. Кейіннен Завинул Витушты фанк музыкасын инабатты түрде орындай алмады деп айыптады (мұны бұрынғы Sly and the Family Stone тобының барабаншысы Грег Эррико растады, ол қысқа уақытқа топпен гастрольде болған), сондай-ақ ол жеткілікті әндер жазбағанын мәлімдеді. Витуш өзінің композицияларын әкелгенін, бірақ Завинул оларды ойнай алмағанын айтты. Витуш Завинулді «бірінші сыныпты манипулятор» деп атады, ол басты назарды коммерциялық табысқа аударған. Шортер Завинулдің жағына шыққанда, бастапқы үш серіктес арасындағы қарым-қатынас ушығып, Витуш Weather Report-тен кетіп, өзінің тобын құрып, композитор ретінде танылды. Витуш Завинулмен бірлесіп жұмыс істеді және 1973 жылы Weather Report үшін соңғы үлесін жазды. Бұл «American Tango» болды, ол келесі жылы топтың төртінші альбомы «Mysterious Traveller»-де жарық көрді. «Mysterious Traveller» альбомының келесі жазу сессияларында Витуштің орнын электр бас гитарашысы Альфонсо Джонсон басты. Бұл альбомда топ алғаш рет электр бас гитарасын кеңінен пайдаланды және фанк, R&B және рок элементтерін енгізді, бұл топтың кейінгі кезеңіндегі ерекше дыбысының қалыптасуына әкелді. Сонымен қатар, бұл альбомда композициялық формат шектелгені байқалды, алғашқы үш альбомда қолданылған еркін импровизациялық құрылымдардың орнына. Витуш топпен болған тәжірибесі туралы былай деді: «Мен оның басында қатты ләззат алдым, бірақ соңында аздап жалықтырды, себебі Джо Завинул басқа бағытқа бұруды қалады. Топ табыс пен атақ-даңққа ұмтылып, музыкасын коммерциялық жолмен қара фанк стиліне өзгертті». Ол сондай-ақ қаржылық жағынан наразылық білдірді: «Мен тең серіктес едім, бірақ ештеңе алмадым. Бізде толығымен назарсыз қалған корпорация болды. Егер компанияда үш адам болса, екеуі «Біз осылай жұмыс істегіміз келмейді» десе, қалыпты жағдайда акцияны бөліп, үшінші адамға төлейді». 1988 жылы Витуш Еуропаға оралып, композиторлық жұмысына көңіл бөлді, бірақ фестивальдерде өнер көрсетуді жалғастырды.
Vitouš and Zawinul were finding themselves at creative loggerheads, since the former preferred Weather Report's original lightly structured, improvisational approach and the latter wished to continue to integrate other popular African diaspora and African American music styles. Retrospectively, Zawinul accused Vitouš of being unable to play funk convincingly (something corroborated by Greg Errico, a former Sly and the Family Stone drummer who briefly toured with the band) and claimed that he had not written enough songs. Vitouš countered that he had in fact brought in compositions, but that Zawinul had been unable to play them. Vitouš has also accused Zawinul of having been "a first class manipulator" primarily interested in commercial success. When Shorter sided with Zawinul, the original three man partnership broke down acrimoniously and Vitouš left Weather Report, moving on to an illustrious career leading his own band and winning respect as a composer. Vitouš co wrote with Zawinul and recorded his final contribution to Weather Report in 1973. This was "American Tango," which appeared on the band's fourth album Mysterious Traveller the following year. Vitouš was replaced in the subsequent sessions for Mysterious Traveller by electric bassist Alphonso Johnson. The record is the band's first to predominantly use electric bass and incorporate the liberal uses of funk, R&B grooves, and rock in what would develop into the hallmark of the band's signature late period sound. At the same time, a more restricted compositional format became evident on this album, replacing the broadly open improvisation structures used on the first three albums. Vitouš later said of his total experience with the band, "I enjoyed the beginning of it very much, but it turned into a little bit of a drag in the end because Joe Zawinul wanted to go in another direction. The band was seeking success and fame and they basically changed their music to go a commercial way into a black funk thing". He also felt aggrieved financially, commenting "I was an equal partner and basically, I didn't get anything. We had a corporation together that was completely ignored. If you have a company and three people own it, and then two people say 'Okay, we don't want to work like this anymore. It's just two of us now', normally, they break down the stock and pay off the third person". In 1988, Vitouš moved back to Europe to concentrate on composing but nonetheless continued to perform in festivals.
ECM-дегі альбомдар
Витуш 1978 жылы гитарист Терье Рипдал және ДеДжоннеттпен триода ойнау үшін ECM орындаушылар құрамына қосылды; ол соңғы кезде Arista Records компаниясында болған. 1969 жылы құрылған ECM, жанрлық шешімдерді қолдайтын және джаз, классикалық музыка мен әлемдік музыканың әсерлерін еркін үйлестіретін шығармалармен атақ алды. ECM-нің әртістері бір-бірінің көбінесе күрделі және интеллектуалды альбомдарына үнемі үлесін қосып, сын мен мақтауға ие болды. Витуштің классикалық, бірлескен және жан-жақты бас тартысы, сондай-ақ топты басқаруға қатысты икемді тәсілі, келесі онжылдықтарда оның жаңа лейблі мен әріптестерінің дыбысына сай келді. Рыпдал, Витуш және ДеДжоннетт триосы үш жылдан кейін өздерімен аттас алғашқы альбомын "To Be Continued" альбомымен жалғастырды. 1979 жылы Витуш ECM-де "First Meeting" альбомын жазып, шығарды, сонымен қатар оркестр жетекшісінің рөліне қайта оралды. 1980 жылғы "Мирослав Витус Группы" альбомына Джон Келман "All About Jazz" журналында бес жұлдызды баға беріп, "керемет" деп атады. Содан кейін Витуш жетекшілік еткен альбомдар қатары шықты, олардың ішінде "Journey's End" (1982), Ян Гарбарек қатысқан "Atmos" (1992), сондай-ақ Гарбарек, Кореа, Маклафлин және ДеДжоннетттердің қатысуымен "Universal Syncopations" (2003) және "Universal Syncopations II" (2004-2005) альбомдары бар. Бұл альбомдар көбінесе мамандар тарапынан оң бағаланып, оларды ECM лейблінің ерекше дыбысымен байланыстырып талқылады: "қатты ұсынылады", "әдемі дыбысталып, күшті орындалды" және "Бұл күшті жұмыста ECM эстетикасы айқын көрінеді, оны Витуш жетекші ретінде жиі жазбайды деп шағымданушылар қуана қарсы алады". 1982 жылы Витуш Кореамен және Хейнспен 1960 жылдардың соңынан бері алғаш рет қайта табысты, олар ECM-де "Trio Music" альбомын шығарды, екі жылдан кейін оны "Trio Music Live in Europe" альбомымен жалғастырды. Үшеуі 2001 жылы Кореаның 60 жылдығын тойлау мақсатында "Нью-Йоркте кездесу" атты концерттік серияда қайтадан кездесті. Осы аттас альбом 2003 жылы ECM емес, Кореаның Stretch лейблінде шықты және Кореаға "Матрикс" композициясы үшін "Грэмми" сыйлығын "Үздік джаз импровизациясы" номинациясында жеңіс әкелді. 1985 жылы Витуш ECM-де "Emergence" атты соло бас альбомын шығарды. Дэвид Р. Адлер Allmusic басылымында бассистің соло форматындағы өнері туралы былай деді: "Emergence Мирослав Витушті ешқандай қосымша жазбаларсыз, тек соло бас орындауында көрсетеді. Бұл альбом тартымды және қиын, бірақ Витуш ешқашан ойшаң емес; ол өзінің құштарлығымен және таңғажайып техникасымен үнемі қызығушылықты тудырады, уақытын пиццикато мен арко орындауларға тең бөліп береді". 1991 жылы Витуш пен барабаншы Питер Эрскин Гарбарекпен бірге Гарбарек альбомы "StAR"-ға қосылды. Бассист кейін норвегиялық саксофонистпен арадағы қарым-қатынасы туралы былай деді: "Мен славян музыкантымын және бұл менің бойымда терең жатыр. Мен Гарбаректі музыкалық бауырым деп санаймын".
Vitouš joined the ECM stable of performers in 1978 to play in a trio with guitarist Terje Rypdal and DeJohnette; he had most recently been with Arista Records. ECM, founded in 1969, was developing a reputation for supporting genre fluid releases that often freely mixed jazz, classical, and world music influences. ECM's stable of artists would trade contributions back and forth on one anothers' often dense and intellectual albums in a fluent manner that attracted both criticism and praise. Vitouš's classical, collaborative, and versatile bass and fluid give and take approach to band leadership fit the sound of his new label and labelmates over the coming decades. The trio of Rypdal, Vitouš, and DeJohnette followed up their eponymous first album three years later with To Be Continued. In 1979, Vitouš stepped back into the role of bandleader, recording and releasing First Meeting on ECM. 1980's Miroslav Vitous Group was later praised in a five star review by John Kelman in All About Jazz as "exceptionally good." There followed an occasional run of Vitouš led albums including Journey's End (1982), Atmos (1992—featuring saxophonist Jan Garbarek), Universal Syncopations (2003, with Garbarek, Corea, McLaughlin, and DeJohnette among others), and Universal Syncopations II (2004 2005). These received largely positive specialist reviews that often discussed them in the context of the ECM house sound: "highly recommended," "gorgeous sounding and toughly played," and "A quintessentially ECM aesthetic is very much at work on this solid effort, which will be enthusiastically welcomed by those who complain that Vitouš hasn't recorded often enough as a leader." 1982 brought Vitouš back with Corea and Haynes for the first time since the late 1960s, as they released Trio Music on ECM, following it up two years later with Trio Music Live in Europe. The three reunited again in 2001 for a concert in a series entitled "Rendezvous in New York" in celebration of Corea's 60th birthday. The album of the same name came out not on ECM but on Corea's Stretch label in 2003 and earned Corea a Grammy Award for Best Improvised Jazz Solo for the composition "Matrix". Vitouš released the solo bass album Emergence on ECM in 1985. David R. Adler said in Allmusic of the bassist's performance in the solitary format, "Emergence showcases Miroslav Vitouš in a solo bass setting, with no overdubs. It's austere and challenging, but Vitous is never ponderous; he sustains plenty of interest with his passion and staggering technique, dividing his time equally between pizzicato and arco statements." Vitouš and drummer Peter Erskine joined Garbarek on Garbarek's album StAR in 1991. The bassist later said of his rapport with the Norwegian saxophonist, "I am a Slavic musician and it is deeply inside of me. I consider [Garbarek] to be like my musical brother."