Макс Роуч: Американдық джаз шебері

Кіріспе

Американдық джаз перкуссияшысы, барабаншы және композитор (1924–2007)

Максвелл Лемуэль Роуч (10 қаңтар 1924 – 16 тамыз 2007) – американдық джаз барабаншысы және композиторы. Бибоптың негізін қалаушылардың бірі, ол көптеген басқа музыкалық стильдерде де жұмыс істеді және тарихтың ең маңызды барабаншыларының бірі деп есептеледі. Ол Клиффорд Браун, Коулман Хокинс, Диззи Гиллеспи, Чарли Паркер, Майлз Дэвис, Дьюк Эллингтон, Телониус Монк, Эбби Линкольн, Дина Вашингтон, Чарльз Мингус, Билли Экстин, Стэн Гетц, Сонни Роллинс, Эрик Долфи және Букер Литтл сияқты көптеген танымал джаз музыканттарымен бірге жұмыс істеді. Сондай-ақ ол өзінің қызы Максин Роучпен бірге ойнады, ол «Грэмми» сыйлығына ұсынылған виолоншист. 1980 жылы DownBeat Даңқ залына, ал 1992 жылы Modern Drummer Даңқ залына енгізілді. 1950 жылдардың ортасында Роуч трубашы Клиффорд Браунмен бірге жаңашыл квинтетке жетекшілік етті. 1970 жылы ол «M'Boom» перкуссиялық ансамблін құрды.

Ерте өмір және мансап

Макс Роуч Солтүстік Каролина штатының Паскотанк округіне қарасты Ньюленд қалашығында Альфонс және Кресси Роучтың отбасында дүниеге келді. Ньюленд қалашығы кейде Солтүстік Каролина штатының Эйвери округіне қарасты Ньюленд қаласымен шатасады. Ол төрт жасында отбасымен бірге Нью-Йорктегі Бруклиннің Бедфорд-Стайвесант ауданына көшті. Ол әнші анасымен музыкалық отбасында өсті. Жастайынан парадтарда мүйіз (бугель) тартып ойнай бастады. Он жасында ол бірқатар шіркеу хорларында барабан ойнай бастады. 1942 жылы, 18 жасында Бруклиндегі Boys High School мектебін бітіргеннен кейін, Манхэттендегі Paramount театрында Duke Ellington Orchestra-мен Sonny Greer-дің орнын толтыруға шақырды. Ол 52-ші көшедегі және 78-ші көшедегі, сондай-ақ Бродвейдегі джаз клубтарына, оның ішінде Джорджи Джейдің Taproom-ына барып, мектептесі Сесил Пэйнмен бірге ойнады. Оның алғашқы кәсіби жазбасы 1943 жылдың желтоқсанында Коулман Хокинске сүйемелдеу ретінде жасалды. Ол Кенни Кларкпен бірге бибоп стилінде ойнаған алғашқы барабаншылардың бірі болды. Роуч Диззи Гиллеспи, Чарли Паркер, Телониус Монк, Коулман Хокинс, Бад Пауэлл және Майлз Дэвис басқарған топтарда өнер көрсетті. Ол Паркердің көптеген маңызды жазбаларында ойнады, соның ішінде 1945 жылдың қараша айында Savoy Records студиясында жасалған жазба, джаз тарихындағы маңызды кезең болды. Пауэллдің триосымен оның ертедегі жұмысы, әсіресе жылдам темптерде, жоғары бағаланды. Роуч афро-кариб музыкасына қызығушылық танытып, оған құрмет көрсетті және 1940 жылдардың соңында Гаитиге салтты барабаншы Ти Рородан дәріс алу үшін барды.

1950 жылдар

Роуч 1950-1953 жылдары Манхэттен музыка мектебінде классикалық перкуссияны оқыды, музыка бакалавры дәрежесін алуға ұмтылды. 1990 жылы мектеп оған құрметті докторлық диплом берді. 1952 жылы Роуч бас гитарист Чарльз Мингуспен бірлесіп Debut Records лейблін құрды, ол алғашқы суретшілердің өз лейблінің бірі болды. Лейбл 1953 жылғы 15 мамырда өткен "барлық уақыттың ең ұлы концерті" деп жарнамалданған концерттің жазбасын шығарды, ол Паркер, Гиллеспи, Пауэлл, Мингус және Роуч қатысқан "Массей залындағы джаз" деп аталды. Сондай-ақ, осы лейблде бас пен барабанның еркін импровизациясы – Percussion Discussion жарық көрді. 1954 жылы Роуч пен трубашы Клиффорд Браун квинтет құрды, онда тенор саксофонист Гарольд Лэнд, пианист Ричи Пауэлл (Бад Пауэллдің інісі) және бассист Джордж Морроу да болды. Лэнд келесі жылы квинтеттен кетіп, оның орнына Сонни Роллинс келді. Бұл топ хард-боп стилінің жарқын мысалы болды, оны Арт Блэйки мен Хорас Сильвер де орындады. Сол жылы ол Лос-Анджелес аймағына көшіп, танымал Lighthouse All Stars тобында Шелли Манннің орнын басты. Браун мен Ричи Пауэлл 1956 жылғы маусымда Пенсильвания автожолындағы апатта қаза тапты. Роучтың олардың өлімінен кейін жазған алғашқы альбомы Max Roach + 4 болды. Браун мен Пауэллдің қазасынан кейін Роуч ұқсас құрамдағы топты басқаруын жалғастырды, онда Кени Дорхам (кейін Букер Литтл) трубада, Джордж Коулман тенор саксофонда, ал пианист Рей Брайант ойнады. Роуч 1957 жылы 3/4 өлшеміндегі вальс ырғақтары мен модальдылықты пайдаланып, хард-боптың стандартты формасын кеңейтті. Осы кезеңде Роуч EmArcy Records үшін Стэнли мен Томми Туррентин ағайындыларының қатысуымен бірнеше альбомдар жазды. 1955 жылы ол бірнеше тікелей эфирде және жазбаларда әнші Дина Вашингтонға барабан тартып берді. Ол Вашингтонмен бірге 1958 жылы Ньюпорт джаз фестивалінде, сондай-ақ 1954 жылы тікелей студиялық аудитория алдында жазылған Dinah Jams альбомында өнер көрсетті, ол жанрындағы ең жақсы және көбінесе назардан тыс қалған вокалды джаз альбомдарының бірі саналады.

Roach studied classical percussion at the Manhattan School of Music from 1950 to 1953, working toward a Bachelor of Music degree. The school awarded him an Honorary Doctorate in 1990. In 1952, Roach co founded Debut Records with bassist Charles Mingus, one of the first artist owned labels. The label released a record of a May 15, 1953 concert billed as "the greatest concert ever", which came to be known as Jazz at Massey Hall, featuring Parker, Gillespie, Powell, Mingus, and Roach. Also released on this label was the groundbreaking bass and drum free improvisation, Percussion Discussion. In 1954, Roach and trumpeter Clifford Brown formed a quintet that also featured tenor saxophonist Harold Land, pianist Richie Powell (brother of Bud Powell), and bassist George Morrow. Land left the quintet the following year and was replaced by Sonny Rollins. The group was a prime example of the hard bop style also played by Art Blakey and Horace Silver. Later that year, he relocated to the Los Angeles area, where he replaced Shelly Manne in the popular Lighthouse All Stars. Brown and Richie Powell were killed in a car accident on the Pennsylvania Turnpike in June 1956. The first album Roach recorded after their deaths was Max Roach + 4. After Brown and Powell's deaths, Roach continued leading a similarly configured group, with Kenny Dorham (and later Booker Little) on trumpet, George Coleman on tenor, and pianist Ray Bryant. Roach expanded the standard form of hard bop using 3/4 waltz rhythms and modality in 1957 with his album Jazz in 3/4 Time. During this period, Roach recorded a series of other albums for EmArcy Records featuring the brothers Stanley and Tommy Turrentine. In 1955, he played drums for vocalist Dinah Washington at several live appearances and recordings. He appeared with Washington at the Newport Jazz Festival in 1958, which was filmed, and at the 1954 live studio audience recording of Dinah Jams, considered to be one of the best and most overlooked vocal jazz albums of its genre.

1960-1970 жылдар

1960 жылы ол «We Insist!» альбомын жазды (қосымша атауы – Макс Роучтың Freedom Now Suite), оның вокалын сол кездегі әйелі Эбби Линкольн орындады, ал мәтінін Оскар Браун-младший жазды. Бұл шараға оны Авраам Линкольннің Азат ету жариянамасының жүз жылдығына арналған естелік шараларына қатысуға шақырғаннан кейін қатысты. 1962 жылы ол Мингус пен Дьюк Эллингтонмен бірлесіп «Money Jungle» альбомын жазды. Бұл альбом әдеттегідей, ең ұлы триолық альбомдардың бірі деп есептеледі. 1970 жылдары Роуч «M'Boom» перкуссиялық оркестрін құрды. Әрбір мүше ансамбль үшін шығармалар жазып, түрлі соққылы аспаптарда орындады. Құрамына Фред Кинг, Джо Чемберс, Уоррен Смит, Фредди Уэйтс, Рой Брукс, Омар Клей, Рей Мантилла, Франсиско Мора және Эли Фонтайн кірді. Ол 1990 жылдардың ортасына дейін университетте оқытумен айналысты.

1980-1990 жылдар

1980 жылдардың басында Роуч жеке концерттер бере бастады, бұл бір музыканттың орындауындағы бірнеше соққы аспаптары жеке орындау талаптарын қанағаттандыра алатынын және көрермендерді толыққанды қуанта алатынын көрсетті. Ол жеке концерттерінде есте қаларлық композициялар жасады, ал жапондық джаз лейблі Baystate оның жеке альбомын шығарды. Оның жеке концерттерінің бірі бейнежазбада қолжетімді, онда Chattahoochee Red альбомын жазу күнінен түсірілген кадрлар бар, оның жұмыс квартеті, Odean Pope, Cecil Bridgewater және Calvin Hill қатысқан. Роуч сонымен қатар дуэттік жазбалар жасады. Ол ең танымал болған стилінен өзгеше, бұл жазбалардағы музыканың көп бөлігі Сесил Тейлор, Энтони Бракстон, Арчи Шепп және Абдулла Ибрагиммен жасалған еркін импровизациядан тұрады. Роуч басқа орындаушылармен де дуэттер жасады, соның ішінде: Мартин Лютер Кингтің "Менің арманым бар" сөзін оқыған дуэт; Роуч музыка жасайтын кезде бейне суретшісі Кит Фицджеральдтың бейнелерін импровизациялаған дует; өмір бойы досы және әріптесі Гиллеспимен дуэт; және Мал Уолдронмен бірлескен концерттік жазба. 1980 жылдары Роуч театр үшін де музыка жазды, оның ішінде Сэм Шепардтың пьесалары да болды. Ол 1984 жылы La MaMa эксперименталды театр клубында "ShepardSets" деп аталған Шепард пьесаларының фестиваліне композитор және музыкалық жетекші болды. Фестивальде Back Bog Beast Bait, Angel City және Suicide in B Flat қойылымдары көрсетілді. 1985 жылы Джордж Ференц "Макс Роуч Ла МаМада: Мультимедиалық ынтымақтастық" фильмін түсірді. Роуч орындау үшін жаңа мүмкіндіктерді тауып, бірегей музыкалық ансамбльдер құрды. Осы топтардың бірі "The Double Quartet" болды, онда оның тұрақты квартеті жоғарыда аталған музыканттардан тұрды, бірақ Тайрон Браун Хиллдің орнына ойнады. Бұл квартет "The Uptown String Quartet" тобымен бірікті, оны оның қызы Максин Роуч басқарды, ал құрамында Диана Монро, Лэса Терри және Эйлин Фолсон болды. Тағы бір ансамбль "So What Brass Quintet" болды, ол бес қола аспапты орындаушыдан және Роучтан тұратын, хордалы аспаптары мен бас гитарасы жоқ топ еді. Көптеген орындалымдар барабан мен мүйіздің дуэтінен құралды. Ансамбльге екі труба, тромбон, валторна және туба кірді. Құрамында Сесил Бриджвотер, Фрэнк Гордон, Эдди Хендерсон, Род МакГаха, Стив Турр, Дельфеайо Марсалис, Роберт Стюарт, Тони Андервуд, Маршалл Сили, Марк Тейлор және Денис Джетер болды. Роуч өзінің бұрыннан танымал музыкасын кеңейтумен шектеліп қалмай, 1980 және 1990 жылдары музыкалық өнердің жаңа формаларын іздеумен айналысты. Ол Бостон симфониялық оркестрімен концерт орындады. Ол Уолтер Уайттың госпел хорымен және Джон Мотли әншілерімен бірге жазды және орындады. Ол сонымен қатар Альвин Эйли американдық би театры, Дианна МакИнтайр би компаниясы және Билл Т. Джонс / Арни Зейн би компаниясы сияқты би топтарымен бірлесіп жұмыс істеді. Ол Фаб Файв Фредди және Нью-Йорк Брейк Дансерлері қатысқан хип-хоп концертінде өнер көрсетіп, жанкүйерлерін таң қалдырды. Роуч бұл жас қара нәсілді суретшілердің шығармалары мен өзінің өмір бойы ұстанған өнері арасындағы тығыз байланысты атап өтті. 1994 жылы Роуч Rush барабаншысы Нил Перттің Burning For Buddy альбомында пайда болды, ол 1994 жылғы All Star жаздыру сессиялары кезінде 2 томдық құрмет альбомының 1 томында "The Drum Also Waltzes" 1-ші және 2-ші бөліктерін орындады.

In the early 1980s, Roach began presenting solo concerts, demonstrating that multiple percussion instruments performed by one player could fulfill the demands of solo performance and be entirely satisfying to an audience. He created memorable compositions in these solo concerts, and a solo record was released by the Japanese jazz label Baystate. One of his solo concerts is available on a video, which also includes footage of a recording date for Chattahoochee Red, featuring his working quartet, Odean Pope, Cecil Bridgewater, and Calvin Hill. Roach also embarked on a series of duet recordings. Departing from the style he was best known for, most of the music on these recordings is free improvisation, created with Cecil Taylor, Anthony Braxton, Archie Shepp, and Abdullah Ibrahim. Roach created duets with other performers, including: a recorded duet with oration of the "I Have a Dream" speech by Martin Luther King Jr.; a duet with video artist Kit Fitzgerald, who improvised video imagery while Roach created the music; a duet with his lifelong friend and associate Gillespie; and a duet concert recording with Mal Waldron. During the 1980s Roach also wrote music for theater, including plays by Sam Shepard. He was composer and musical director for a festival of Shepard plays, called "ShepardSets", at La MaMa Experimental Theatre Club in 1984. The festival included productions of Back Bog Beast Bait, Angel City, and Suicide in B Flat. In 1985, George Ferencz directed "Max Roach Live at La MaMa: A Multimedia Collaboration". Roach found new contexts for performance, creating unique musical ensembles. One of these groups was "The Double Quartet", featuring his regular performing quartet with the same personnel as above, except Tyrone Brown replaced Hill. This quartet joined "The Uptown String Quartet", led by his daughter Maxine Roach and featuring Diane Monroe, Lesa Terry, and Eileen Folson. Another ensemble was the "So What Brass Quintet", a group comprising five brass instrumentalists and Roach, with no chordal instrument and no bass player. Much of the performance consisted of drums and horn duets. The ensemble consisted of two trumpets, trombone, French horn, and tuba. Personnel included Cecil Bridgewater, Frank Gordon, Eddie Henderson, Rod McGaha, Steve Turre, Delfeayo Marsalis, Robert Stewart, Tony Underwood, Marshall Sealy, Mark Taylor, and Dennis Jeter. Not content to expand on the music he was already known for, Roach spent the 1980s and 1990s finding new forms of musical expression and performance. He performed a concerto with the Boston Symphony Orchestra. He wrote for and performed with the Walter White gospel choir and the John Motley Singers. He also performed with dance companies, including the Alvin Ailey American Dance Theater, the Dianne McIntyre Dance Company, and the Bill T. Jones/Arnie Zane Dance Company. He surprised his fans by performing in a hip hop concert featuring Fab Five Freddy and the New York Break Dancers. Roach expressed the insight that there was a strong kinship between the work of these young black artists and the art he had pursued all his life. In 1994, Roach appeared on Rush drummer Neil Peart's Burning For Buddy, performing "The Drum Also Waltzes" Parts 1 and 2 on Volume 1 of the 2 volume tribute album during the 1994 All Star recording sessions.

Өлім

2000 жылдардың басында Роуч гидроцефалиямен байланысты асқынулардың басталуына байланысты әрекеті азайды. Роуч 2007 жылдың 16 тамызында таңертең Манхэттенде Альцгеймер ауруы мен деменцияға байланысты асқынулардан қайтыс болды. Оның бес баласы қалды: ұлдары Дарил мен Рауль, қыздары Максин, Айо және Дара. 2007 жылдың 24 тамызында Риверсайд шіркеуінде өткен қоштасу рәсіміне 1900-нен астам адам қатысты. Ол Бронкстағы Вудлон зиратына жерленді. Роучқа арналған қоштасу рәсімінде Нью-Йорк штатының вице-губернаторы Дэвид Паттерсон музыканттың батылдығын Пол Робсон, Харриет Табман және Малкольм Х-тің батылдығымен салыстырып, "1960 жылға дейін Макс Роучтың музыкасы немесе оның беделі туралы ешкім жаман пікір білдірген емес, ол Чарли Мингуспен бірге Ньюпорт джаз фестивалінің саясатына қарсылық көрсеткен кезде бұл өзгерді" деді.

Жеке өмір

1949 жылы Милдред Роучпен алғашқы некесінен екі бала дүниеге келді: ұл – Дэрил Кит және қыз – Максин Лорна. 1956 жылы ол әнші Барбара Джей (Джонсон) танысып, тағы бір ұлы, Рауль Жордудың әкесі болды. 1962–1970 жылдар аралығында Роуч Abbey Lincoln әншісіне үйленді, ол оның бірнеше альбомында өнер көрсеткен. 1971 жылы Роуч пен оның үшінші әйелі Янус Адамс Роучтан екі қыз-іні, Дара Рашида мен Айоделе Нияла дүниеге келді. Оның төрт немересі болды: Кайл Максвелл Роуч, Кадар Илья Роуч, Макс Самико Хиндс және Скай София Шеффилд. Оның тәрбиеленушісі – суретші, кинорежиссер және хип-хоптың алғашқы өкілі Фаб Файв Фредди. Роуч 1970-ші жылдардың басында Арт Тейлорға берген сұхбатында өзін мұсылман деп айтқан.

Стиль

Роуч дәстүрлі тұтқамен ойнауды бастады, бірақ мансабы дами тұра келе үйлесімді тұтқаны артық ұнатты. Роучтың ең маңызды жаңалықтары 1940 жылдары пайда болды, ол Кенни Кларкпен бірге музыкалық уақыттың жаңа тұжырымын жасады. Бас барабанның орнына, 4/4 өлшеміндегі стандартты соққыны ритмдік импульс ретінде ride барабанымен орындау арқылы, Роуч пен Кларк солошыларға еркін ойнауға мүмкіндік беретін икемді әрі ағынды ритмдік үлгіні жасады. Бұл барабаншыға тұзақ жиынтығының құрауыштарына – snare барабанына, crash барабанына және басқа да элементтерге – драматикалық акценттер қосуға да мүмкіндік берді. Ритмдік шабуылын әуеннің мелодиясымен үйлестіре отырып, Роуч барабандарға жаңаша нәзіктікпен өрнектеу мүмкіндігін сыйлады. Ол көбінесе бір фраза ішінде барабан жиынтығының әртүрлі бөліктеріне динамикалық басауды ауыстырып, тональдық түс пен ритмдік тосынсый сезімін тудырды. Роуч барабаншының ерекше орны туралы: «Басқа ешқандай қоғамда бір адам барлық төрт мүшесімен ойнамайды» деді. Бұл қазір кең таралған құбылыс болса да, Кларк пен Роуч 1940 жылдары осы тұжырымды енгізген кезде бұл революциялық жаңалық болды. Джаз тарихшысы Берт Коралл Oxford Companion to Jazz журналында жазғандай, «Макс Роучтың Чарли Паркермен бірге жазған алғашқы пластинкасы 1945 жылы Savoy лейблынан шыққанда, барабаншылар қорқыныш, таңғалу және тіпті үрей сезімін басынан өткерді». Сол барабаншылардың бірі, Стэн Ливи, Роучтың маңыздылығын былай түйіндеді: «Мен оның арқасында барабан ойнаудың уақыт ғана емес, музыка екенін түсіндім». Роучтың стиліне бірнеше джаз және рок барабаншылары үлкен ықпал жасады, олардың ішінде Джо Морелло, Тони Уильямс, Питер Эрскин, Билли Кобхам, Джинджер Бейкер және Митч Митчелл есімдері айрықша көзге түседі. "The Drum Also Waltzes" трегі Джон Бонэмнің "Moby Dick" барабан солосында жиі еске алынды және Нил Перт, Стив Смит сияқты басқа барабаншылар да оны қайта қарады. Билл Бруфорд 1985 жылы шыққан "Flags" альбомында осы тректі каверледі.

Құрметтер

Роуч 1988 жылы MacArthur Genius Grant сыйлығын алды және 1989 жылы Францияда Ordre des Arts et des Lettres орденінің командирі атанды. Ол екі рет француздық Grand Prix du Disque сыйлығын жеңіп алды, Халықаралық перкуссия өнері қоғамының және DownBeat атақ залының мүшесі болып сайланды, сондай-ақ Гарвард джаз шебері атағын иеленді. 2008 жылы ол "Recording Academy" ұйымынан Grammy Lifetime Achievement Award сыйлығын алды. Ол Аарон Дэвис Холлмен құрметтелді және оған сегіз құрметті докторлық дәреже берілді, оның ішінде Веслиан университеті, Медгар Эверс колледжі, CUNY, Болонья университеті және Колумбия университеті, сонымен қатар оның білім алған орны – Манхэттен музыка мектебі. 1986 жылы Лондонның Ламбет ауданы Брикстон ауданындағы саябаққа Роучтың есімі берілді. Роуч сол жылдың наурыз айында Лондонға Ұлы Лондон кеңесінің шақыруымен келген кезде саябақты ресми түрде ашты. Сол сапар барысында ол Royal Albert Hall концерт залында Ганалық шебер барабаншы Ганаба және тағы басқалармен бірге концерт берді. Роуч өмірінің соңғы жылдарын Бруклиндегі Милл Бассейн Санрайз зейнеткерлер үйінде өткізді, ал Бруклин қаласының президенті Марти Марковиц оның музыкалық жетістіктерін құрметтеу туралы жарлыққа қол қойды. Роуч 2009 жылы Солтүстік Каролина музыкалық атақ залына енгізілді. 2023 жылы Роучқа арналған деректі фильм – "Макс Роуч: Барабан да вальс билейді" (Max Roach: The Drum Also Waltzes) South by Southwest фестивалінде көрсетілді және PBS телеарнасының "Американдық шеберлер" (American Masters) циклінде ұлттық деңгейде көрсетілді.