Кіріспе

Американдық бассист (туған 1951)

Стэнли Кларк (туған 30 маусым 1951) – американдық бассист, композитор және алғашқы джаз-фьюжн тобы Return to Forever негізін қалаушы мүшесі. Кларк бас-гитараға джаз музыкасында бұрын болмаған мән берді. Ол әлемдік турларды ұйымдастырған, концерттерді толық сатқан және алтын статусқа жеткен алғашқы джаз-фьюжн бассисті. Кларк 5 рет «Грэмми» сыйлығының иегері, 15 номинациямен, оның 3-і жеке орындаушы ретінде, 1-і «Стэнли Кларк» тобымен және 1-і «Return to Forever» тобымен. Кларк 2022 жылы Ұлттық өнер қорының «Джаз шеберлері» стипендиясын алды. Стэнли Кларктің электр басы Вашингтондағы Африкалық американдықтар тарихы және мәдениеті ұлттық мұражайында тұрақты түрде қойылған. Оның анасы үйде опера оқыды, шіркеу хорында ән айтты және оны музыка оқуға ынталандырды. Ол алдымен аккордеонда, содан кейін скрипкада ойнауға тырысты. Бірақ он екі жасында, бойы алты футтан асып кеткенде, үлкен қолына кішкентай аспапты ұстағанда өзін қиын сезінді. Ешкім бұрыштағы акустикалық басты қалаған жоқ, сондықтан ол оны алды. Филадельфиядағы Settlement Music School-де контрабас сабақтарын алды, Элиджио Россиден бес жыл бойы классикалық бас аспаптарын оқыды. Жасөспірім шағында бас-гитараны үйреніп, қыздарға ұнайтын рок және поп-музыканттарды еліктеп, кештерде ойнады. Оның жазудағы дебюті Кертис Фуллермен бірге болды. Ол Джо Хендерсонмен және Фарао Сандерспен, содан кейін 1972 жылы Тони Уильямс Lifetime Experience, Стэн Гетц, Декстер Гордон және Арт Блейкимен, содан кейін Гил Эванс, Мел Льюис және Хорас Сильвермен жұмыс істеді. Сол кезде Кореа Стан Гетцпен бірге оның үшін жаңа қосалқы топты құрастырып, топ үшін музыка жазып жатты; бұл шығармалар алғаш рет 1972 жылдың ақпан-наурызында Нью-Йоркте жазылған екі альбомда пайда болды: Getz-ге жататын «Captain Marvel» (1974 жылы шығарылды) және Кореаға жататын «Return to Forever» (Еуропада 1972 жылы шығарылды). Кларктың ойнауы мен импровизациясы екі альбомда да ерекше көзге түсті; топ Getz-бен Еуропада бірнеше концертте де ойнады. Бұл ерте кезеңде топ Getz-ден бөлек, көбінесе студиялық жоба болды, бірақ мүшелері оның тұрақты концерттік топ ретінде әлеуеті бар екенін тез түсінді, сондықтан «Return to Forever» тобы құрылды. «Return to Forever» тобының алғашқы құрамы негізінен латын музыкасын орындады және тек акустикалық аспаптарды қолданды (Кореяның Fender Rhodes фортепианосынан басқа). Бұл топқа әнші Флора Пурим, оның күйеуі Airto Moreira (екі бразилиялық) барабанда және перкуссияда, Кореяның көп жылдық музыкалық әріптесі Джо Фаррелл саксофонда және флейтада және Кларк бас аспаптарында болды. Олардың алғашқы альбомы «Return to Forever» 1972 жылы ECM Records үшін жазылды. Екінші альбом «Light as a Feather» (1973) Polydor компаниясы шығарды және «Spain» әнін қамтыды. Екінші альбомнан кейін Фаррелл, Пурим және Морейра өз тобын құру үшін топтан шықты, гитарист Билл Коннорс, барабаншы Стив Гадд және перкуссионер Минго Льюис қосылды. Ленни Уайт (Кореамен Майлс Дэвистің тобында ойнаған) Гадд пен Льюисті барабан мен перкуссияда алмастырды, ал топтың үшінші альбомы «Hymn of the Seventh Galaxy» (1973) жарық көрді. Фьюжн – бұл рок пен джаздың үйлесімі, оны олар 1970-ші жылдардың басында дамытуға көмектесті. Кларк жаңа музыка ойнады, жаңа техникаларды пайдаланды және бас-гитараға бұрынғыдан гөрі маңызды орын берді. Ол бас-гитараны ырғақ бөлімінің бір бөлігі болумен қатар, әуенді және доминантты бола алатын жеке аспап ретінде қарастырды. Кларк бас-гитараны топтың алдына әкелуге көмектескені үшін Джако Пасториус, Пол Маккартни, Джек Брюс және Ларри Грэмды атады. «Return to Forever» тобының екінші альбомынан кейін, «Light as a Feather» Кларкке Билл Эванс, Майлс Дэвис және The Doors тобының Рей Манзарекінен жұмыс ұсыныстары келіп түсті, бірақ ол 1977 жылға дейін «Return to Forever» тобында қалды. Кларктың екінші альбомы, «Стэнли Кларк» (1974) барабанда Тони Уильямс, электр және акустикалық гитарада Билл Коннорс, синтезаторда [Moog], электр фортепианосында, органда және акустикалық фортепианода Ян Хаммерді ұсынды. Тур кезінде британдық гитарист Джефф Бек сол альбомнан «Power» әнін орындады, бұл олардың кездесуіне және Бектің Хаммермен танысуына түрткі болды. Олар бірге гастрольде болды, ал Бек Кларктың кейбір альбомдарында, соның ішінде «Journey to Love» (1975) және «Modern Man» (1978) альбомдарында пайда болды. «School Days» альбомы (Epic, 1976) Кларкке осы уақытқа дейін алған ең көп назар мен мақтауды әкелді. Оның есте қаларлық рифтерімен атау әні концерттерде жанкүйерлердің сұрауына айналды.

Рок және фанк

Кларк өзінің мансабының көп бөлігін джаз музыкасынан тыс өткізді. 1979 жылы Роллинг Стоунз тобынан Ронни Вуд Кларк пен Кит Ричардспен бірге "Жаңа варварлар" тобын құрды. Екі жыл өткен соң Кларк пен клавиша шебері Джордж Дьюк поп, джаз, фанк және R&B стилдерін біріктірген "Кларк/Дьюк" жобасын құрды. Олар 1971 жылы Финляндияда танысты, ол кезде Дьюк Кэннонбол Аддерлимен бірге болған. Олар алғаш рет Кларктың "Journey to Love" альбомында бірге музыка жазды. Олардың бірінші альбомында "Sweet Baby" синглы болды, ол топ 20-ға кіретін поп хитке айналды. Олар 1990 жылдары гастрольдік сапарлар мен "Pipes of Peace" турларында қайта бірікті.

Стэнли Кларк тобы

Стэнли Кларк тобы – Кларк жетекшілік ететін американдық джаз тобы. Ол 1985 жылы Руслан Сирота, Шарик Такер, Камерон Грейвс, Бека Гочиашвили, Салар Надер және Эван Гаррмен бірге топты құрды. Олар «Find Out!» альбомын шығарды. Жаңа құраммен Стэнли Кларк тобы «The Stanley Clarke Band» альбомын шығарды, ол 2011 жылы «Үздік заманауи джаз альбомы» номинациясында «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. Олардың «The Message» альбомы 2018 жылы жарық көрді.

Басқа топтар

1988 жылы Кларк пен рок-топ «Полиция»-ның барабаншысы Стюарт Коупленд әнші-күйші Дебора Холландпен бірге Animal Logic тобын құрды. Олар Коуплендпен «Полиция» тобы құрылмас бұрын дос болған. 2014 жылы Кларк «Primus and the Chocolate Factory» турнесі барысында Primus тобымен бірге сахнаға шақырылды. Бұл турнеде Стюарт Коупленд пен Tool тобының Дэнни Кэри сияқты басқа да қонақтар Primus-тың «Here Come the Bastards» классикалық әнін орындады, онда Кларк пен Лес Клейпул арасында басс гитарада шеберлік көрсету болды. 2020 жылы Кларк бассист Джеральд Визли ұйымдастырған Басс Bootcamp-ке мұғалім ретінде шақырылды. Лагерь Филадельфияда өтті, онда кез келген жастағы бассистерге сабақ берілді және Ричард Уоллер, Роб Смит, Freekbass, Майкл Манринг сияқты көптеген педагогтар мен мамандар қатысты. Айынышты жағдайға байланысты, лагерь COVID-19 пандемиясы салдарынан 2021 жылға дейін кейінге жылдырылды.

Басқа джаз топтары

2005 жылы Кларк «Трио!» атымен Бела Флек пен Жан-Люк Понтимен бірге гастрольдік сапарға шықты. Кларк пен Понти 1995 жылы гитарист Аль Ди Меоламен трио құрамында жұмыс істеді және «The Rite of Strings» альбомын жазды. Олар 2012 жылы гитарист Бирели Лагреньмен тағы да үштік құрамында жұмыс істеді, екі жылдан кейін «D Stringz» (Impulse!, 2015) альбомын жазды. 2009 жылы ол «Jazz in the Garden» альбомын шығарды, онда Стенли Кларк триосы пианист Хироми Уэхара мен барабаншы Ленни Уайтпен бірге орындады. Келесі жылы ол Руслан Сиротаның клавишада, Рональд Брунердің барабанда ойнауымен «Стэнли Кларк Бендін» шығарды; альбомда Хироми де пианинода ойнайды. 2014 жылы шыққан «Up» альбомында музыкалық ансамбльге бұрынғы «Return to Forever» тобының мүшесі Чик Корея (фортепиано), барабаншы Стюарт Коупленд (The Police) және гитарист Джимми Херринг (Widespread Panic) сияқты жұлдызды музыканттар шақырылды. 2018 жылы Кларк Камерон Грейвстің синтезаторда, пианист Бека Гочиашвилидің және барабаншы Майк Митчеллдің қатысуымен жаңа «Стэнли Кларк Бендінің» «The Message» альбомын шығарды. Альбомда рэпер/битбоксер Дуг Э. Фреш және трубашы Марк Ишем де орындады. 2019 жылы «Стэнли Кларк Бенді» құрамы өзгерді, Кларк, Камерон Грейвс және Бека Гочиашвилиге барабанда Шарик Такер, таблада Салар Надер және скрипкада Эван Гарр қосылды.

Теледидар және кино

Кларк теледидар мен киноға музыка жазды. Оның "Pee wee's Playhouse" атты алғашқы музыкасы "Эмми" сыйлығына ие болды. Ол сондай-ақ "Boyz n the Hood", "Passenger 57" және "What's Love Got to Do with It" фильмдеріне де музыка жазды.

Кларктың теледидар мен киноға қосқан үлесін "Soul Food" (2000–2004), "Static Shock" (2000–2004), "First Sunday" (2008), "Soul Men" (2008), "The Best Man Holiday" (2013) және "Barbershop: The Next Cut" (2016) фильмдерінен көруге болады. Оның соңғы музыкалық жұмысы Фредерик Ченгтің режиссерлік еткен "Halston" (2019) деректі фильмі үшін жазылды. Бұл фильмде американдық сәнгер Рой Халстон Фровиктің өмірі мен өлімі туралы керемет оқиға айтылады.

Жазу белгісі

2010 жылы Кларк Калифорния штатының Топанга қаласында Roxboro Entertainment Group компаниясын құрды. Ол оны 1960-шы жылдары оқыған мектебінің атымен атады. Лейблдің алғашқы туындылары гитарист Ллойд Грегори мен композитор Кеннард Рамсиге тиесілі болды. Roxboro тізімінде сонымен қатар клавишашы Сунни Паксон, пианист Руслан Сирота және пианист Бека Гочиашвили де бар.

Электр бассы техникасы

Электр басын ойнағанда, Кларк оң қолын тік бастағыдай етіп, саусақтарымен сымдарға жақындатады, бірақ 90 градусқа бұрылған күйде. Мұны істеу үшін, оның алқызы сымдардың үстінде, оларға дерлік параллель орналасады, ал білегі тік бұрышқа жуық төмен қарай иілген болады. Жеңілдету және соло ойнағанда, оның саусақтары сымдардың астына жартылай ілінеді, соның салдарынан босатылғанда сымдар ладыларға соғылып, өткір, соққылы дыбыс тудырады. Фанки Ларри Грэм стиліндегі үнемді нұсқадан өзге, Кларк бүкіл оң қолымен төмен қарай итеріп, тырнақтарымен екі немесе одан да көп сымды жоғарыдан соғады ("Мектеп күндері", "Рок-н-ролл желесі", "Жабайы иттің" және "Қауіпті көше" үлгілері). Кларк 1973 жылдан бері Alembic қысқа масштабты бас-гитараларында ойнап келеді. Alembic сондай-ақ Stanley Clarke Signature Bass модельдерінің сериясын шығарады.

Латын Грэмми сыйлығы

Кларк 2011 жылы 12-ші жылдық Латын Грэмми сыйлығының салтанатында "Forever" альбомы үшін Чик Кореа мен Ленни Уайтпен бірге "Үздік инструменталды альбом" номинациясы бойынша Латын Грэмми сыйлығын жеңіп алды.