Кіріспе

Австралиялық крикетші (1971 жылы туған).

Ішкі жарыстарда Хейден өзі туған Квинсленд штаты үшін ойнады, сондай-ақ штаттың Т20 (жиырма допты) жарысының командасы – «Брисбен Хит» үшін де ойнады. Хейден 2012 жылдың қыркүйегінде барлық крикет түрлерінен қанағаттанды. 2017 жылы Хейден Австралия Крикетінің Даңқ залына енгізілді. 2021 жылдың қыркүйегінде Хейден 2021 жылғы ICC T20 Көлемді Чемпионатында Пәкістан құрамасының соққы беру бапкері болып тағайындалды.

Жеке өмірі және крикеттен тыс

1995 жылы «Гладиатор» командалық спорттық сынағына қатысқан Хейденнің қайығы Солтүстік Страдброк аралының жанында айналып кетті; ол және оның екі серігі (олардың бірі Квинсленд және Австралия құрамасының ойыншысы Эндрю Саймондс, екіншісі Трент Батлер) қауіпсіз жерге бір шақырымдай жүзуге мәжбүр болды. Кейін Хейден теңіз қауіпсіздігін насихаттау кампаниясында өнер көрсетті. Бос уақытында Хейден тамақ жасауды ұнатады және тур кезінде командаластарына жиі тамақ дайындап беретін. Оның рецепттерінің жинағы 2004 жылы Австралияда «The Matthew Hayden Cookbook» деген атпен жарық көрді. Ал екінші кітабы, «The Matthew Hayden Cookbook 2», 2006 жылы басылды. «Mongoose» қолданбастан бұрын Хейден, сүт безі қатерлі ісігін емдеу зерттеулерін қолдау және назар аудару мақсатында, флуоресцентті қызғылт түсті тұтқасы бар «Gray Nicolls» найзағайын пайдаланды. Бұл, әсіресе, оның командаласы Гленн Макграттың әйелінің естелігіне байланысты болды, ол сүт безі қатерлі ісігінен көз жұмған. Ол Келлиге үйленген және үш баласы бар. Хейден – шын ниетті католик және: «Мен қиын жағдайға түскенде: «Иса (ғ.с.) не істер еді?» – деп сұраймын», – деді. Ол сондай-ақ, жүздікке жеткеннен кейін өзін шапалақтау әдеті бар еді. Қазіргі қоғамдағы дін туралы сұраққа Хейден: «Менің ойымша, қазіргі қоғамда христиан немесе кез келген дін өкілі болу өте қиын. Жас кезімде бұл мәселемен көп күрестім», – деді. Хейден 2000 жылдың 14 шілдесінде Австралия спорт медалімен марапатталды. 2009 жылы Q150 мерекелері аясында Мэтью Хейден «спорттық аңыз» болғаны үшін Квинслендтің Q150 иконасы ретінде танылды. 2010 жылдың 26 қаңтарында ол крикетке және денсаулық сақтау, жастар мен қайырымдылық ұйымдарын қолдағаны үшін Австралия орденінің мүшесі болып тағайындалды. Хейден Австралияның түпкілікті халықтар білім беру қорының елшісі.

Бірінші дәрежелі мансап

Хейден Квинсленд үшін Шеффилд Шилд крикетімен ойнады, 101 матч өткізіп, 54,85 орташа есеппен 8831 ұпай жинады. Ол сонымен қатар ағылшын графтық чемпионатында да ойнады, алғаш 1997 жылы Хэмпшир құрамында, ал 1999–2000 жылдары Нортгемптонширдің капитаны ретінде көзге түсті; оның графтық чемпионатындағы көрсеткіші – 55,82 орташа есеппен 3461 ұпай. Хайденнің бірінші сыныптық карьерасы 52,57 орташа есеппен 24 603 ұпайға жетті.

Туньти-20 (Т20) карьерасы

Мэтью Хейден 2008 жылғы сәуір айында Индия премьер-лигасының (IPL) алғашқы турнирінде 375 000 долларға келісімшарт жасады. Хейден лиганың ең көрнекті ойыншыларының біріне айналды және 2009 жылы 572 ұпай жинап, маусымның ең көп ұпай жинаған ойыншысы ретінде Orange Cap иегері атанды. 2011–12 жылдары Хейден Квинсленд және Австралия крикет федерацияларындағы лауазымдарынан қанағаттандырып, Австралияның Big Bash League турнирінде Брисбен Хит командасы үшін өнер көрсетті. 2010 жылдың 11 наурызында Хейден 2010 жылғы IPL кезінде Twenty20 крикетінің қажеттіліктеріне қарай арнайы жасалған Mongoose крикет шапанын пайдалану ниетін жариялады. Шапаққа реакциялар әртүрлі болды. Стюарт Лоу Mongoose-ты пайдалануға екі рет ойланатынын айтты, ал М.С. Дхони өзінің бағанасында Хейденнің қабілетіне "қандай құрал қолданса да" сенетінін жазды. IPL-дің үшінші турнирінің баяу басталуынан кейін, Хейден 43 допқа 93 ұпай жинап, өзінің кампаниясын сәтті бастады.

Тестілеу мансабы

Хайден мен Майкл Слейтер 1993 жылғы Англияға жасалған турға шақырылды, бірақ Слейтер тур ойындарында жақсы өнер көрсетіп, вице-капитан Марк Тейлормен бірге алғашқы қатарда ойнау мүмкіндігін келесі бірнеше жылға қамтамасыз етті. Хейден 1994 жылғы 4-8 наурызда Оңтүстік Африкаға қарсы Йоханнесбургте өткен сынақ матчында 15 және 5 ұпай жинап, жарақат алған Тейлордың орнын толтырды. Оның келесі сынаққа шақырылуы 1996-1997 маусымында болды, онда ол Вест-Индия және Оңтүстік Африкаға қарсы үш сынақтан өтті. Ол өзінің алғашқы жүзін (Вест-Индияға қарсы Аделаидада 125 ұпай) соқты, бірақ алты сынақта 24.1 орташа ұпай жинады, оның ішінде төрт «қаз». Ол командадан шығарылды, себебі іріктеушілер келесі бірнеше жыл бойы басқа ашылушыларды, бастапқыда Тейлор мен Мэтью Эллиотты, кейін Слейтер мен Грег Блуеттті артық көрді. Ол кезде оны кейде Грейм Хикпен салыстырды, ол жақсы жергілікті ойыншы болғанмен, ең жоғары деңгейде өнер көрсетуге жеткіліксіз болды. Осы жылдары Хейден Квинслендтің бірінші сыныптық крикет командасының өнімді ойыншысы болды. Жергілікті крикеттегі үлкен көрсеткіштері мен табандылығы оның 1999-2000 жылғы Жаңа Зеландияға жасалған турда және келесі 2000-2001 маусымда Вест-Индияға қарсы ойында халықаралық мансабын жаңартты. Бұл сериялардағы нәтижелері сенімді болмады, бірақ ол 2001 жылы Үндістанға сапарға шақырылды. Үндістанға жасалған турда Хейден 549 ұпай жинады, бұл үш сынақтан тұратын сериядағы австралиялық рекорд, орташа есебі 109.80 болды. 2001 жылы Үндістанға сапар алдында Хейден 13 сынақта 24.36 орташа ұпай жинап, бір жүздік соқты. Содан кейін ол сынақ командасына автоматты түрде шақырылды. Ол 2001, 2002, 2003, 2004 және 2005 жылдары 1000-нан астам сынақ ұпайы жинады, бұл көрсеткішті бес рет қатарынан орындаған алғашқы ойыншы болды. Ол 2003 жылы Wisden журналының бес үздік крикетшісінің бірі ретінде танылды. 2003 жылғы 10 қазанда Зимбабвеге қарсы өткен бірінші сынақтың алғашқы иннингінде Хейден 380 ұпай жинап, бар болғаны 437 доптан жаңа әлемдік рекордты орнатты, бұрынғы рекорд иесі Брайан Лараның (1994 жылғы сәуірде 375 ұпай) көрсеткішін арттырды. Хейденнің ұпай есебі 2004 жылғы 12 сәуірге дейін рекордтық болып қала берді, осы күні Лара 400 ұпай жинап, аутсыз қалды. 2020 жылғы мамыр айына қарай бұл көрсеткіш сынақ тарихындағы екінші ең жоғары иннинг болып табылады және австралиялық ойыншылардың ең жоғары көрсеткіші болып саналады. 2004 жылғы өнері үшін ол ICC World Test XI құрамына енді. 2004 жылдың соңында Хейденнің формасы төмендеп, он алты рет қатарынан сынақтарда жүздік соға алмады. Бұл 2005 жылғы Аш сериясына дейін жалғасты, онда Хейден алғашқы төрт сынақта 40 ұпайдан да аспады, бұл оның командадағы орнына қысым жасады; Овалдағы бесінші сынақта 303 доптан 138 ұпай жинап, мансабын сақтап қалды. Бұл Хейденнің 2005/06 маусымындағы формасына оралуын білдірді, ол төрт рет қатарынан жүздік соқты, оның ішінде Овалдағы сынақта, содан кейін ICC World XI және Вест-Индияға қарсы өткен үй сынақтарында. 2006-07 жылғы Англияға қарсы Аш сериясындағы Хейденнің формасы орташа болды; ол серияның алғашқы үш иннингінде 40 ұпайдан да аспады, бірақ Пертте 92 ұпай және Бокс күні сынағында 153 ұпай жинап, қайтадан формаға оралды. 2006 жылғы өнері үшін ол тағы да ICC World Test XI құрамына енді. Хейден 103 сынақта 30 жүздік соқты. 2019 жылғы қаңтар айына қарай, бұл оны Дон Брэдманнан (52 сынақта 29 жүздік) көп сынақ жүзін соққан үш австралиялық ойыншының біріне айналдырды, қалған екеуі Рикки Понтинг және Стив Во. Сондай-ақ, ол сынақ матчтарында 29 жарты жүздік соқты. 2007-2008 жылдары Хейден Дональд Брэдманнан (1947-48 жылдары бес сынақта төрт жүздік) және Дэвид Бундан (1991-92 жылдары бес сынақта үш жүздік) кейін Үндістанға қарсы сынақ сериясында үш немесе одан да көп жүздік соққан үшінші австралиялық болды. 2007 жылғы өнері үшін ол ICC World Test XI құрамына енді. Хейден үш рет қатарынан өткен сынақтарда үш немесе одан да көп жүздік соқты: 2001-02 маусымында ол Оңтүстік Африкаға қарсы Аделаида, Мельбурн, Сидней және Йоханнесбургте төрт рет қатарынан жүздік соқты; 2005-06 жылдары Англияға қарсы 2005 жылы Овалда, әлемдік XI құрамасына қарсы Сиднейде және 2005-06 жылдары Вест-Индияға қарсы Брисбен мен Хобартта; және 2007-2008 жылдары ол Үндістанға қарсы үш рет қатарынан жүздік соқты. 2008-09 маусымы Хейденнің сынақ крикетіндегі соңғы маусымы болды. Үндістан, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африкаға қарсы тоғыз сынақта Хейден 23.94 орташа ұпаймен 383 ұпай жинады, екі жарты жүздік және үш «қаз» соқты. Оның мансабы бір күндік ойындағы Австралия құрамасынан шығарылғаннан кейін аяқталды. 2008-09 жылғы Оңтүстік Африкаға жасалған турға дейін Хейден барлық халықаралық және бірінші сыныптық крикеттен зейнетке шықты. Оның орнын жас Нью-Саут-Уэльс ойыншысы Филипп Хьюз басты. Ол сынақ мансабын 50.73 орташа ұпаймен 8625 ұпаймен аяқтады. Хейденнің ең танымал ашылушы серігі Джастин Лангер болды. Бұл жұп Австралия құрамында 100-ден астам сынақ иннингінде өнер көрсетті. Олар ашылушы серіктестікте 5654 ұпай жинады, орташа есебі 51.88 ұпайды құрады; 2019 жылғы қаңтар айына қарай, Вест-Индия құрамындағы Гордон Гриндидж мен Десмонд Хейнс ғана ашылушы серіктестікте 6482 ұпай (47.31 орташа есеппен) жинады. Хейден Австралия құрамында тұрақты және табысты сырғалаушы болды, ол мансабында 128 қағып алды.

Бір күндік ойындары

Хайден Австралия құрамасында 160 бір күндік матчта ашылу сапындағы соққышы ретінде ойнады. Ол Австралия үшін бір күндік ойында 1993 жылы Англияға қарсы тұңғыш рет алаңға шықты, бірақ 1993 және 1994 жылдары 13 бір күндік матчтан кейін 2000 жылға дейін құрамадан шығарылды. 2003 жылы бір күндік халықаралық крикет әлем чемпионатында жеңіс одісқан Австралия құрамасында ойнады. 2005 жылы «Пепел» турнирінен кейін нашар формасы үшін бір күндік құрамадан шығарылды, бірақ 2006–07 маусымда Саймон Катичтің құрамға ілеспеуіне және Шейн Уотсонның жарақаттануына байланысты Австралия құрамасына оралды. 2007 жылдың 20 ақпанында Мэтью Хейден ең жоғары бір күндік ұпайын (181 соқпай) Жаңа Зеландияға қарсы Гамильтон қаласындағы Седдон Паркте жинады. Бұл сол кезде австралиялық ойыншының бір күндік ойындағы ең жоғары көрсеткіші еді және Хейденге 2011 жылы Шейн Уотсон 185* ұпай жинап рекордты жаңартқанға дейін австралиялық соққышы үшін тест және бір күндік ойындағы ең жоғары ұпайды бірдей ұстаудың ерекше мүмкіндігін берді. Оның 181* соққысы – Чарльз Ковентридің 194* соққысынан кейін бір күндік ойында жеңіліспен аяқталған екінші ең жоғары көрсеткіш. Ол 2007 жылғы Батыс Индиядағы Крикет әлем чемпионатында турнирдің ең үздік соққышы атанды, турнирдің Супер 8 кезеңі аяқталғанға дейін үш жүздік соқты, бұл жетістікті алғаш рет іске асырған үшінші ойыншы болды (алдында Марк Уо және Саурав Гангули). Оңтүстік Африкаға қарсы соққан жүздігі бар болғаны 66 допқа соқты және Джон Дэвисонның әлем чемпионатындағы ең жылдам жүздік соққан ойыншының рекордын жаңартты. Матчтан кейін Сент-Китс және Невис премьер-министрі Хейденге құрметті азаматтық мәртебесін берді. Оның рекордын 2011 жылғы әлем чемпионатында ирландиялық соққышы Кевин О’Брайен Англияға қарсы 50 доппен жүздік соғып жаңартты. Сондай-ақ, Хейден бір турнирде 600-ден астам ұпай жинаған әлем чемпионатының екінші ойыншысы болды; ол турнирде 73,22 орташа есеппен 659 ұпай жинады. 2007 жылдың қыркүйегінде Хейден әлем чемпионатындағы тамаша өнертабысы үшін «Жылдың үздік бір күндік ойыншысы» атанды. Ол ESPNcricinfo сайтының «Турнир командасы» құрамына енді. 2007 жылғы өнертабысы үшін ол ICC және ESPNcricinfo тарапынан Дүниежүзілік бір күндік XI құрамына қосылды. Хейден бір күндік крикеттен кейін бір маусым ғана ойнады, оның Австралия үшін соңғы матчы 2007–08 жылғы Коммуналдық Банк Сериясының екінші финалы болды.

Халықаралық жиырмалы ойын

Хайден Австралия құрамасы үшін тоғыз Twenty20 халықаралық матчта ойнады, соның ішінде 2007 жылғы ICC World Twenty20 турнирінде. Ол 265 ұпай жинап, турнирдің үздік мергені атанды. Зейнеткерлікке шыққанда ол T20 халықаралық матчтарында 308 ұпай жинап, 51.33 орташа көрсеткішті құрады. ESPNcricinfo сайты 2007 жылғы T20 әлем чемпионатының символдық құрамына оны енгізді. 2007 жылғы өнерлері үшін ESPNcricinfo оны World T20I XI құрамасына қосты. Ол жасаған пікірі үшін Австралия Крикеті ескертті, бірақ өзінің кінәсіз екенін мәлімдеді. Үндістанды «үшінші әлем елдері» деп атады деген айыптама бойынша Би-Си-Си-ден (BCCI) және Пәкістан құрамасының бұрынғы капитаны Васим Акрамнан қатты сынға ілікті. Үндістанмен 2:0 есебімен серияда жеңілгеннен кейін елге оралған Хейден матчтардағы алаңның нашар жағдайы және ұзақ кешігулер туралы айтты, оларды «үшінші әлем елдерінде» кездесетін жағдайлар деп сипаттады. Бірақ Хейден өз сөздерін қорғады.

Халықаралық зейнеткерлік

2009 жылдың 13 қаңтарында Габба стадионында Хэйден баспасөз конференциясын өткізіп, халықаралық крикеттен ресми түрде қанағаттандырып, мансабын аяқтағанын жариялады. Бұл жариялау Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африка Австралияға келген кездегі нашар ойын көрсетулерінен кейін жасалды, онда ол тоғыз иннингте он бес ұпайдан жоғары шыға алмады. Мансабын аяқтағаннан кейін, Хэйденді командаластары Рики Понтинг және Джастин Лангер Австралия тарихындағы ең үздік батыр деп атады. Хэйден елдің ең үздік батыры ретінде статистикалық тұрғыдан мойындалды. 2013 жылдың наурызында Квинсленд үкіметі Хэйденді Австралияға көбірек үнді туристерін тарту мақсатындағы туристік науқанды басқаруға тағайындады.

Халықаралық ғасырлар

30 тестілік матчте және 10 бір күндік матчтағы ғасырлық соққыларымен Хейден өз дәуірінің ең үздік австралиялық ашылушыларының бірі деп есептеледі. Ол сонымен қатар 29 тестілік, 36 бір күндік және үш T20 матчта жарты ғасырлық соққы берген.

Зейнетақыға шыққаннан кейін

Хейден сонымен қатар Австралияның жергілікті халқы арасында крикеттің беделін арттыру үшін Австралия крикетімен бірге жұмыс істеп келеді. 2010 жылы ол Солтүстік территорияның Алис-Спрингс қаласында өткен Импаржа кубогы аясында ACA Masters XI командасына қарсы Жергілікті All Stars XI командасының капитаны болды. Хейден сондай-ақ Австралияның Жергілікті Білім беру қорының елшісі. Ол 2016/17 жылғы Сиднейде өткен Аллан Бордер медалі салтанатында Австралия Крикетінің Даңқ залына енгізілді. 2021 жылдың 13 қыркүйегінде ол 2021 жылғы T20 әлем чемпионатына Пәкістан құрамасының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. Бұл оның алғашқы маңызды жаттықтырушылық міндеті болды. 2022 жылдың қыркүйегінде ол 2022 жылғы T20 әлем чемпионатына Пәкістан құрамасының кеңесшісі болып тағайындалды.