Кіріспе

Тізбектей биологиялық молекулаларда кездесетін, жалпы үш өлшемді құрылымның түрі.

Тізбектей биологиялық молекулаларда, мысалы, белок немесе нуклеин қышқылында, құрылымдық мотив – әртүрлі, эволюциялық жағынан байланыссыз молекулаларда кездесетін, жалпы үш өлшемді құрылым. Құрылымдық мотивті реттілік мотивпен байланыстыру міндетті емес; ол әртүрлі ақуыздарда немесе РНҚ-да әртүрлі және мүлдем байланыссыз реттіліктермен ұсынылуы мүмкін.

Нуклеин қышқылдарында

Кезеңділікке және басқа да жағдайларға байланысты нуклеин қышқылдары биологиялық маңызы бар саналатын әртүрлі құрылымдық мотивтерді құра алады. Сабақтық цикл Сабақтық циклдің ішкі молекулалық базалық жұптасуы – бір тізгілі ДНК-да немесе көбінесе РНК-да кездесетін үлгі. Бұл құрылым шаштық немесе шаштық бұранда деп те аталады. Ол бір тізгілің екі аймағы, әдетте қарама-қарсы бағытта оқылғанда нуклеотидтік тізбектері толықтыратын, екі спиральді құру үшін базалық жұптар жасағанда, жұпталмаған циклмен аяқталады. Нәтижесінде пайда болған құрылым көптеген РНК-ның екіншілік құрылымдарының негізгі құрылыс блогы болып табылады. Крест тәрізді ДНК Крест тәрізді ДНК – B емес ДНК-ның бір түрі, оның құрылымын құру үшін кем дегенде 6 нуклеотидтік инверттік қайталану қажет, ол сабақ, тармақталу нүктесі және крест пішіндес циклден тұрады, теріс ДНК суперспиральдеуімен тұрақтандырылады. ДНК-ның екі классы сипатталған: бүктелген және бүктелмеген. G төртбұрыш G төртбұрышты екіншілік құрылымдар (G4) нуклеин қышқылдарында гуанинге бай тізбектер арқылы қалыптасады. Олар спираль тәрізді пішінде және бір, екі немесе төрт тізгілінен құралатын гуанин тетрадаларын қамтиды. D цикл (D-loop) – екі тізгілі ДНК молекуласының екі тізгісі біршамаға бөлініп, үшінші ДНК тізгісімен бөлек ұсталатын ДНК құрылымы. R цикл D циклға ұқсас, бірақ бұл жағдайда үшінші тізгі ДНК емес, РНК болып табылады. Үшінші тізгі негізгі тізгілердің бірімен толықтырылып, онымен жұптасып, аймақтағы екінші негізгі тізгіні ығыстырады. Осы аймақтағы құрылым үш тізгілі ДНК нысаны болып табылады. Бұл терминді енгізген мақаладағы диаграмма D циклін үлкен "D" әрпіне ұқсас пішінде көрсеткен, онда ығыстырылған тізгі "D" әрпінің циклын құрайды.

Белдіктерде

Белоктарда құрылымдық мотив екіншілік құрылымдық элементтердің арасындағы байланысты сипаттайды. Жеке мотив әдетте бірнеше элементтен тұрады, мысалы, «спираль-бұрылыс-спираль» мотиві тек үштен тұрады. Мотивтің барлық нұсқаларында элементтердің кеңістіктік тізбегі бірдей болуы мүмкін, бірақ олар негізгі генде кез келген ретпен кодталуы мүмкін. Екіншілік құрылымдық элементтерден басқа, ақуыздың құрылымдық мотивтеріне көбінесе өзгермелі ұзындығы және нақты емес құрылымы бар циклдар кіреді. Құрылымдық мотивтер тандемдік қайталанулар түрінде де кездесуі мүмкін. Бета-шаштық – өте кең таралған. Екі антипараллель бета-тізбек, олардың арасында бірнеше аминқышқылының тығыз бұрылысымен байланысқан. Грек кілті – үш шашты тігістермен байланысқан төрт бета-тізбек, ал төртіншісі үстіне бүктелген. Омега циклы – циклдің басы мен соңындағы қалдықтардың өте жақын орналасқан циклы. Спираль-цикл-спираль – аминқышқылының циклмен байланысқан бөлігімен байланысқан альфа-спиральдардан тұрады. Бұл мотив транскрипция факторларында кездеседі. Мырыш саусағы – мырыш ионын байланыстыру үшін бүктелген екі бета-жіп және альфа-спираль. ДНК-ны байланыстыратын белоктар үшін маңызды. Спираль-бұрылыс-спираль – аминқышқылының қысқа тізбегімен қосылған екі α-спираль, ген экспрессиясын реттейтін көптеген белоктарда кездеседі. Ұя – өте кең таралған. Үш тізбекті аминқышқылы қалдықтары анионды байланыстыратын ойыс құрайды. Ниша – өте кең таралған. Үш немесе төрт тізбекті аминқышқылы қалдықтары катиондық байланыс белгісін құрайды.