Кіріспе

Бәсекелестік пікірталас формасы, жалпы мағынасында, пікірталас жарысына қатысты емес.

Политикалық пікірталас – американдық пікірталас түрі, онда екі адамнан тұратын командалар әдетте АҚШ федералдық үкіметінің саясатын өзгертуге шақыратын резолюцияны қолдайды немесе қарсы шығады. Ол сондай-ақ қарсы сұрақ пікірталасы деп аталады (кейде Х немесе CX деп қысқартылады), себебі әр конструктивті сөйлеуден кейін 3 минуттық сұрақ-жауап кезеңі болады. Дәлелдерді ұсыну – саяси пікірталастың маңызды бөлігі. Пікірталас кезіндегі басты мәселе – қазіргі жағдайды өзгерту керек пе, әлде өзгертудің қажеті жоқ па. Команда өзінің тиімділігі қарсыласқа қарағанда жоғары екенін түсіндіргенде, олар артықшылықтарды салыстырады. Бір команданың міндеті – ұлттық немесе халықаралық проблеманы шешу үшін нақты өзгерістер енгізу керек деген резолюцияның дұрыс идея екенін дәлелдеу. Резолюцияны қолдайтын командалар, әдетте, оны іске асыру жоспарын ұсынады. Ал қарсы командалар резолюцияны іске асыруға қарсы аргументтер келтіреді. Пікірталас кезеңінде әр қатысушы екі сөз сөйлейді. Әр адамның алғашқы сөйлегені «конструктивті» сөз деп аталады, себебі команда өкілі оң пікір білдіріп, команданың негізгі идеясын ұсынады, әлі болмаған қарсылықтарды ескермейді, дебат барысында жасайтын негізгі аргументтерін ұсынады. Екінші сөз «қарсылық» деп аталады, себебі осы сөз кезінде әр қатысушы қарсы команданың аргументтерін жоққа шығаруға (немесе күшін жоюға) тырысады, сонымен қатар судьяны өз командасына дауыс беруге көндіру үшін өз аргументтерін пайдаланады. Резолюцияны қолдайтын команда судьяны резолюцияны қолдауға көндіруі керек, ал қарсы команда судьяны өз ұстанымының жақсы идея екеніне сендіруі керек. Он тоғызыншы ғасырдың ортасында құрылған көптеген пікірталас қоғамдары бүгінгі күнге дейін белсенді, бірақ олар көбінесе колледждер арасындағы бәсекелестік пікірталастарға көшкен. Уэйк-Форесттен басқа, Солтүстік-Батыс университетінің пікірталас қоғамы 1855 жылдан бастау алған. Бостон колледжінің Фултон пікірталас қоғамы 1868 жылы құрылған және колледждер арасындағы пікірталас маусымы аяқталғаннан кейін өз студенттерінің командалары арасында жыл сайын «Фултон сыйлығы пікірталасын» ұйымдастыруды жалғастыруда. Басқа университеттер де осыған ұқсас дәстүрді сақтап келеді. Колледждер арасындағы пікірталастар 1890 жылдардан бері өткізіліп келеді. Тарих деректері бойынша, Уэйк-Форест университеті мен Тринити колледжінің (кейін Дьюк университеті) командалары арасындағы пікірталастар 1897 жылдан басталды. Сонымен қатар, 1895 жылдың 1 мамырында Бостон колледжі мен Джорджтаун университетінің студенттері арасында Бостонда пікірталас өтті. Уитман колледжі Вашингтон штаты университеті, Уилламет университеті және Айдахо университетімен 1890 жылдардың соңында пікірталас өткізді. Саут-Уэстерн өзінің кампусындағы алғашқы пікірталастың Саут-Уэстерн мен Фэрмаунт колледжі (кейін Уичита мемлекеттік университеті болды) арасында өткенін айтады, бірақ бұл пікірталас Фэрмаунт колледжі сабақтарды бастаған 1895 жылға дейін болмауы мүмкін. 1970 жылдардың ортасына қарай сөздердің ұзақтығына қатысты белгілі бір ережелер қалыптасты. Әр тарапқа (жақтас және қарсы) екі «конструктивті» сөз және екі «қарсылық» сөз берілді, яғни әр пікірталас кезеңінде сегіз сөзден. Әр спикер өзінің конструктивті сөйлегеннен кейін қарсыласынан сұрақтар қабылдады. Дәстүрлі түрде қарсылықтар конструктивтілердің жартысынан тұратын, бірақ жылдам сөйлеу стилі 1980 жылдардың соңында кең таралған кезде, уақытты басқаруға қатысты бұл шектеу алынып тасталды. Уэйк-Форест университеті колледжінде (10-5 орнына 9-6) және орта мектепте (8-4 орнына 8-5) турнирлерде сөз уақытын реформалады, бұл жаңа де-факто стандарттарға айналды.

Жылдамдық

Саясаттанушылардың сөйлеу жылдамдығы лигалар мен турнирлерге қарай өзгереді. Көбірек прогрессивті және ірі турнирлерде дебаторлар өте жылдам сөйлейді – көбінесе «тарату» деп аталады – уақыт шегінде мүмкіндігінше көп деректерді оқып, көптеген аргументтер келтіру үшін. Жедел оқу немесе тарату ұлттық деңгейдегі саяси дебаттар турнирлерінің көпшілігінде қалыпты жағдай. Кейбіреулердің пікірінше, мұндай шапшаң сөйлеу дебатты қарапайым адам үшін түсінуді қиындатады. Көптеген адамдар жылдамдық артуы дебаторларды сапалы аргументтерден гөрі көптеген нашар аргументтер жасауға итермелейді деп санайды. Дебаттардың қарапайым адамдарға түсінікті болуын қалайтындар және бұл іс-әрекеттің мақсаты – риторикалық дағдыларды дамыту екенін айтатындар баяу стильді ұнатады. Керісінше, аргументтердің саны мен әртүрлілігі дебаттарды білімдірек етеді деп санайтындар жылдам сөйлеуді қолдайды. Осы сөйлеу стилін жақтаушылар тарату дебаттардың сапасын арттыруға көмектеседі, себебі ол жалпылама көзқарастан гөрі нюансты ұстанымдарға мүмкіндік береді деп есептейді. Көптеген дебаторлар судьяның қалауына қарай сөйлеу жылдамдығын өзгертеді.

Ағып өту

Дебаттасушылар пікірсайыс барысында айтылған аргументтерді қадағалау үшін "ағып жазу" деп аталатын ерекше жазба түрін пайдаланады. Дәстүрлі түрде, дебаттасушының жазбасы пікірсайыс кезеңіндегі әр түрлі макро аргументтерге (критика, зиянды жағдайлар, тақырыптық мәселелер, негізгі мәселе және т.б.) бөлінген жеке жазбалардан тұрады. Ағып жазудың бірнеше әдісі бар, бірақ ең көп таралған түрі белгілі бір сөйлеуде айтылған аргументтердің бағандарын қамтиды. Бірінші конструктивті сөйлеу парақтың жоғарғы жағынан бастап бірінші бағанға жазылады, ал келесі конструктивті сөйлеу бірінші бағанның оң жағындағы бағанға жазылады. Әр сөйлеу жеке бағандарда, жақтаушы және қарсыласушы ретімен кезектестіре жазылады. Нақтылау сөздері де осылай жазылады. Жылдам сөйлеу темпіне ілесу үшін жиі қолданылатын сөздердің қысқартылған түрлері пайдаланылады. Осы қысқартулар мен символдар әртүрлі болуы мүмкін.

Теория

Саяси дебаттарда көптеген қабылданған стандарттар бар, сондай-ақ бірнеше басым сөйлеу аргументтерінің стилі бар. Кейде дебатшылар саяси дебаттың қалай жүргізілуі керек екендігі туралы пікір таластырады. Мұндай аргументтер "теориялық" аргументтер деп аталады, және олар көбінесе бір команда екінші команданың әділетсіз екенін санағанда қолданылады, бұл судьяның жеңіліс туралы шешім қабылдауына немесе басқа да араласуына негіз болады. Олар сондай-ақ судьяның аргументке берген салмағын өзгерту үшін, өзіне көмектесу үшін немесе қарсыластарының аргументін әлсірету үшін пайдаланылады. Дебат аясында теориялық пікір таластар жиі кездеседі, бірақ ешқашан дебаттың барлық ағыны теорияның өзіне арналмайды. Теория дебаттың нәтижесін анықтаудың бір бөлігі ретінде талқыланады, дебатты, риторика, аргументация, саясат жасау және тағы басқа қағидаларды дамыту ниетімен, дебатшылар тақырыптың мазмұнымен айналысады.

Жақсылықпен берілген жауаптың жүктемелері

Жақсылық командасы жоспар ұсынғанда, олар саясат бойынша жауапкершілікті өз мойнына алады (негіздеме), статус-квоға маңызды өзгеріс енгізуді (маңыздылығы немесе әсері) қорғау және олардың жоспары қабылдануы керек, соның салдарынан, мұндай жоспарға рұқсат беретін қарар (ішкі қажеттілік) қабылдануы керек. Олар өз жоспарлары қарардың мысалы екенін (тақырыпқа сәйкестік, типікалық) сендіруі керек, сондай-ақ жоспардың дұрыс идея екенін (іске асыру қабілеті) дәлелдеуі керек. Дәстүр бойынша, жақсылық командасы осы жауапкершілікті статус-кводан артық деп сақтауы керек (зияны). Жақсылық командасы өздері қазіргі жағдайдан артық екенін дәлелдеуі тиіс екенін ескерсек (әдетте "скво" деп аталады), теріс команданың раундты жеңуге әрқашан басымдығы болады. Егер жақсылық командасы өздерінің статус-кводан жақсы екенін дәлелдей алмаса, теріс команда автоматты түрде жеңімпаз болады.

Артықшылықтары мен кемшіліктері

Қазіргі таңда көптеген жақтас командалар өздерінің аргументтерін артықшылықтар негізінде құрастырады, яғни олардың жоспарларының пайдалы нәтижелері арқылы. Оппозициялық команда көбінесе жақтас команданың жоспарының күйреуге алып келетін кемшіліктерін көрсетеді. Өздерінің артықшылықтары мен кемшіліктері қарсы тарапқа қарағанда басым екенін көрсету үшін, дебатшылар көбінесе адамзаттың құрып кетуі немесе жаһандық ядролық соғыс сияқты шектен тыс жағдайларды келтіреді.

Теріс тәсіл

Теріс тактика, сондай-ақ Теріс теория деп те аталады, теріс тараптың резолюцияны теріске шығарудың орнына, тек оң тараптың аргументтерін жоққа шығаруы жеткілікті екенін көрсетеді. Барлық қамтитын теріске шығаруды қабылдау, бөлік-бөлік теріске шығарудан өзгеше, теріс командаларға толыққанды аргументациялық жоспарларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді, мысалы, резолюцияны қолдайтын, бірақ осы ретте оң тараптың ұсынысын теріске шығаратын, жақсы нәтиже беретін өзекті қарсы ұсыныстарды пайдалануға болады.

Дәлел

Дебаттардағы дәлелдер карточкалар деп аталатын бірліктерде ұйымдастырылады (өйткені мұндай дәлелдер бастапқыда жазба карточкаларында басылған, бірақ бұл практика ұзақ уақыттан бері цифрлық сақтаумен алмастырылған). Карталар автордың аргументін қорыту үшін жасалған, осылайша дебатшылар ақпаратты оңай қол жеткізе алады. Карта үш бөліктен тұрады: аргумент немесе дәлелдердің қысқаша мазмұны, аргументті қолдайтын дәлелдер және сілтеме. Аргумент бөлігі, кейде «тег» деп аталады, дебатшының негізгі мәтінде ұсынылған аргументінің қысқаша тұжырымы болып табылады. Тег әдетте бір-екі сөйлемді құрайды. Сілтемеде сілтеменің барлық қажетті деректері (яғни автор, жариялану күні, журнал, тақырып және т.б.) болады. Әр картада толық сілтеме болуы керек, бірақ сөйлеу кезінде әдетте автордың аты мен жариялану күні ғана айтылады. Кейбір командалар осы ақпаратты баса көрсету үшін автордың біліктілігін де оқиды. Біліктілік тек қарсыластарыңыздың карталарының салмағын арттыру мақсатымен қосылады. Картаның «денесі» – автордың түпнұсқа мәтінінің бір бөлігі. Денесінің ұзындығы әртүрлі болуы мүмкін – карталар бірнеше сөйлемнен екі немесе одан да көп бетке дейін созылуы мүмкін. Көптеген карталар бір-бес абзацтан тұрады. Картаның денесі жиі сызылады немесе баса көрсетіледі, бұл картаны дөңгелекте оқыған кезде қажетсіз немесе қайталама сөйлемдерді жоюға мүмкіндік береді. Дөңгелекте тег бірінші оқылады, содан кейін сілтеме және денесі. Көбінесе, әсіресе ұлттық жарыстарда, дебатшылар сөйлеу алдында қарсыластарымен және төрешімен оқымақ болған карталарын бөліседі. Егер карталар сөйлеуге дейін бөліспесе, қарсылас сөйлеу кезінде де дәлелдерді жинап, зерттей алады. Бұл практика, бір жағынан, карталардың сөйлеу жылдамдығынан жылдам оқылатындығына байланысты туындады. Сөйлеу кезінде карталарды алу қарсыластың автордың біліктілігін, дәлелдердің бастапқы контекстін және т.б. сұрақтар қоюға мүмкіндік береді. Қарсы сұрақтар кезінде. Әдетте, дайындық уақытын пайдаланатын команданың бұрынғы раундта екі команданың да оқыған дәлелдерін оқуға басымдығы бар. Нәтижесінде, көптеген дәлелдер дайындық уақытын пайдаланғаннан кейін, бірақ сөйлеу алдында қолы ауысуы мүмкін. Көптеген төрешілер екінші команданың жоғалтқан дәлелдерін іздеуге жұмсалған уақытты дайындық уақытынан шегермейді. Раундтан кейін төрешілер кейде «карталарды талап етеді», раунд кезінде дау тудырған немесе салмағы баса айтылған дәлелдерді қарап шығу үшін, осылайша олар дәлелдерді өздері оқи алады. Бұл кең таралған болғанымен, кейбір турнирлерде, әсіресе Ұлттық католиктік сот-медицина лигасының жарыстарында, бұл практикаға тыйым салынған. Кейбір төрешілер карталарды талап етуден бас тартады, өйткені олар бұл практиканың «дебатшылардың раунд кезінде орындауы керек болған жұмысын жасау» екенін санайды. Төрешілер өздерінің мектептері үшін дәлелдер жинау үшін сілтеме ақпаратын алу мақсатымен де дәлелдерді талап ете алады. Қарсыластар мен көрермендерге де осылай сілтемелерді жинауға рұқсат етіледі, ал кейбір турнирлер турнирдегі әр команда үшін сілтемелерді жинауды жеңілдету үшін скауттарды жібереді, бұл ақпарат кейде кейін жарияланады.

Соттау

Судья – саясат аясындағы келісімнің жеңімпазы мен жеңілгенін анықтап, спикерлердің аргументтерін бағалауға жауапты адам. Судьялар сапалы пікірсайыс өткізуге лайық, және мүмкіндігінше, бейтараптыққа нұқсан келтіретін жеке пікірлерін араластырмауға тиіс. Дегенмен, толық бейтараптыққа қол жеткізу мүмкін емес, сондықтан судьялар парадигманы қабылдайды. Кейде судьялар – дебат командаларын дамытуға көмектесетін жаттықтырушылар болады. Кейбір аймақтарда қауымдық мүшелерден таңдалған, тәжірибесіз судьялар пікірсайыс клубының маңызды бөлігі саналады. Ондай аймақтардағы дебатшылар өз ұсыныстарын пікірсайыс тәжірибесі жоқ адамдарға бейімдеуге, сонымен қатар тәжірибелі дебатшылар үшін дебатың жоғары деңгейін сақтауға дайын болуы керек. Жиі айтылатын мәтел бойынша, дебат – судьяларға және оларға бейімделуге байланысты ойын. Мұндай судьяларды тарту дебаттың жүргізілу стилін және аргументацияны өзгертеді, себебі жылдам сөйлеу және күрделі дебат теориясы жаңадан келген судьялар үшін көбінесе жаңа болып келеді. Осы себепті, басқа аймақтар саяси дебатты білікті судьяларға – әдетте, бұрынғы дебатшыларға шектейді.

Спикердің ұпайлары

Судья жеңімпазды ғана емес, сонымен қатар әр пікірсайысқа қатысушыға ұпай беруге міндетті. "Спикерлік ұпайлар" – судьяның пікірсайысқа қатысушылардың сөйлеу шеберлігіне берілетін сандық бағасы. Спикерлік ұпайларды есептеу жүйесі жергілікті, аймақтық және ұлттық ұйымдарда, әсіресе орта мектептерде әртүрлі болуы мүмкін. Дегенмен, Ұлттық сот-сараптама лигасы, Чемпиондар турнирі, Ұлттық католик сот-сараптама лигасы, Кросс-сараптамалық пікірсайыс қауымдастығы және Ұлттық пікірсайыс турнирі сияқты көптеген ұлттық ұйымдар 1-ден 30-ға дейінгі шкаланы қолданады. Көбінесе осы ұйымдарда стандартты көрсеткіш 26-29 аралығында болады, мұнда 26 ұпай өте нашар сөйлеушіге беріледі, ал ең жоғары ұпай алу өте сирек кездеседі және тек ерекше жақсы өнер көрсеткен жағдайда ғана мүмкін болады. Көптеген турнирлер жарты ұпайлық жүйені (мысалы, 28.5) немесе тіпті ондық үлестерді қабылдайды. Жалпы алғанда, спикерлік ұпайлар жеңіс-жеңілістен кейінгі маңызға ие болғанымен, көбінесе команданың жеңіс/жеңіліс көрсеткішімен байланысты. Яғни, судья көбінесе жеңімпаз командаға жеңілген командадан жоғары ұпай береді. Егер судья мұндай істемесе, бұл "төмен ұпаймен жеңіс" деп есептеледі. "Төмен ұпаймен жеңіс" дегеніміз, жақсы аргументтерді ұсынған команда өз қарсыластарынан нашар сөйлегенін білдіреді. Бұл сирек кездеседі, себебі судьялар көбінесе жақсы сөйлейтін командаларға дауыс береді және жақсы пікірсайыс өткізген командаларға жоғары ұпайлар қосады. Айырмашылықты былай түсіндіруге болады: "Төмен ұпаймен жеңген команда жақсы пікірсайыс жүргізді, ал жоғары ұпаймен жеңілген команда жақсы дебат ұсынды". Кейбір кіші юрисдикцияларда судья спикерлік ұпайлардың орнына спикерлерді 1-ден 4-ке дейін бағалайды. Командалардың көрсеткіштері бірдей болған жағдайда, есептеудің екі түрі де тең түсуді шешу үшін қолданылуы мүмкін. Кейбір аймақтар спикерлерді ажырату үшін спикерлік ұпайлармен қатар спикерлердің рейтингін де пайдаланады. Көптеген турнирлерде пікірсайысқа қатысушылар "спикерлік сыйлықтарды" алады, олар ең көп спикерлік ұпай жинаған қатысушыларға беріледі. Әртүрлі судьялардың пікірлеріне қарамастан, спикерлік сыйлықтарды есептеудің әділ және дәйекті болуын қамтамасыз ету үшін көптеген турнирлер әр пікірсайысқа қатысушының ең жоғары және ең төменгі ұпайларын есептен шығарады. Сыйлықтардың саны турнирге қатысқан пікірсайысқа қатысушылардың санына байланысты өзгереді. Мысалы, шағын жергілікті турнирде тек ең үздік үш қатысушыға кубок немесе диплом берілуі мүмкін, ал ірі "ұлттық турнирде" ең үздік он немесе он бес спикерге сыйлықтар тапсырылуы мүмкін.

Турнирлер

Жоғары сынып оқушыларының көпшілігі өз қалаларында, штатында немесе жақын штаттардағы жергілікті жарыстарда пікірсайыс жасайды. Жыл сайын АҚШ-тың жоғары мектептері мен кейбір колледждерінде мыңдаған жарыс өткізіледі. Бірақ жоғары сынып оқушыларының аз бөлігі, көбінесе элиталық мемлекеттік және жеке мектептерден, "ұлттық тізбек" деп аталатын жарыстарға қатысу үшін елді аралап саяхаттайды. Ұлттық тізбектің чемпионаты Кентукки университетінде өтетін Чемпиондар турнирі деп есептеледі, ол турнирге екі немесе одан көп шақыру арқылы ресми түрде қатысу құқығын талап етеді. Шақырулар ел бойынша өтетін, қатысушылардың сапасымен және АҚШ-тың әртүрлі аймақтарын қамтыған, таңдаулы және жоғары бәсекелі жарыстардың іріктеу кезеңдеріне (мысалы, ширек финалға) жеткен жағдайда алынады. 2 шақыруға ие болған пікірсайысшылар жұптары TOC-қа қатысуға кепілдік алады, ал 1 шақыруға ие болған командалар ("бос орын" командалары) іріктеу кезеңдерінде үнемі алға жылжыса немесе бірнеше рет шақыру жеңісіне жақын болса, қабылдануы мүмкін.

Қалалық пікірталас

Қалалық пікірталас лигалары қалалық мектеп округтеріндегі оқушыларға саяси пікірталасқа қатысу мүмкіндігін береді. Қазіргі таңда АҚШ-тың 24 ең ірі қаласында қалалық пікірталас лигалары жұмыс істейді. Барлығы 500-ден астам орта мектеп лигаға қатысады және 40 000-нан астам оқушы қалалық пікірталастарда өнер көрсетеді.

Ауылдық талқылау

Ауылдық пікірталастар бастамасы ("RuDI") Американың ауылдық аймақтарында тұратын орта мектеп оқушыларына пікірталасқа қатысу мүмкіндігін кеңейтеді. RuDI жетекші жоғары оқу орындарымен серіктестік құрып, ауылдық студенттерге виртуалды форматта апталық жаттығулар, ішкі пікірталастар турнирлері және жазғы пікірталастар лагерьлерін тегін ұсынады. RuDI бес мүшелі кеңес тарапынан басқарылады, оның құрамында атқарушы Грант Чжан, президент Келли Му, көмекші Джаред Ширтс, байланыс елшісі Энн Шульте және жаттықтырушы Джозеф Смит бар. RuDI сонымен қатар көшбасшылықты дамытуға бағытталған және мансаптық даму семинарлары сияқты қосымша бағдарламаларды ұсынады, олар ауылдық қоғамдар мен ауылдық азаматтардың ерекше артықшылықтарын – олардың туған жерге деген мақтанышын, жақын қарым-қатынастарын және алуан түрлі қолданбалы дағдыларын қолдауға және дамытуға көмектеседі.

Техас сот-медициналық қауымдастығының талқылауы

Техаста көптеген пікірталастар Техас сот-медициналық қауымдастығының (TFA) турнирлерінде болады. Басқа да маңызды дебат ұйымы – Университеттер аралық лигасы (UIL).

Колледж

Колледждік дебаттарда бірыңғай ұлттық чемпионат жоқ; бірақ Ұлттық дебаттар турнирі (NDT), Кросс-экзамендік дебаттар қауымдастығы (CEDA) және Америка дебаттар қауымдастығы (ADA) барлық дерлік ұлттық турнирлер өткізеді. NDT комитеті ақпан айының басында NDT-ға автоматты түрде қатысу үшін елдегі ең үздік 16 команданың ("бірінші кезеңге шақырулар") рейтингтік тізімін жариялайды. Бұл тізім жыл бойы, ақпан айының басына дейін ең жоғары бағаланған командаға "Копленд сыйлығы" деп аталатын ресми маусым чемпионы атағын береді.

Институттар мен лагерьлер

Бір кезде тек өте бәсекеге қабілетті саясатты талқылайтын жастар ғана қатысқан, енді көптеген жоғары сынып оқушылары жазғы демалыста колледждерде өткізілетін дебаттық институттарға қатысады. Көптеген институттардың курсы екіден жеті аптаға дейін созылады, ең көп таралғаны – төрт апта. Институттардың көпшілігі студенттерді біліктілік деңгейі мен тәжірибесіне қарай жұмыс топтарына немесе "зертханаларға" бөледі. Сонымен қатар, көптеген институттар шектеулі орын саны бар арнайы "жетілдірілген" немесе "ғалымдар" семинарларын ұсынады. Бұл лагерьтер көбінесе алдағы маусымның бағытын белгілейді және жыл басында дебатшылар қолданатын көптеген деректерді дайындайды.