Кіріспе
Ара шоқжұлдызындағы планеталық тұмандық
Планеталық тұмандық
| сурет =
| түсіндірме = Хаббл ғарыш телескопының тұмандық суреті (Кредит: М. Бобровский және НАСА)
| атауы = Стингрей тұмандығы
| түрі = Планеталық
| эпоха = J2000
| тік координата =
| бойлық координата = Бұл тұмандық оңтүстік Ара шоқжұлдызының (Алтарь) бағытында орналасқан және алыста жатыр. Ол Күн жүйесінен 130 есе үлкен болғанымен, басқа планеталық тұмандықтардың шамамен оннан бір бөлігінің мөлшерінде. Тұмандықтың орталық жұлдызы – жылдам эволюцияға ұшырап жатқан SAO 244567 жұлдызы. 1970 жылдардың басына дейін ол Жерде газ әлі қызып, иондалмаған планета алды тұмандығы ретінде байқалды. Тұмандықтың суреті газдың ескі сыртқы қабықтарының орталық жұлдыздан шыққан газ ағынына бағыт беруші (коллиматор) ретінде әрекет ететінін көрсетеді – бұл процесс әлі толыққанды түсініксіз болғандықтан маңызды байқау.
Planetary nebula
| image =
| caption = Hubble Space Telescope photograph of the nebula (Credit: M. Bobrowsky and NASA)
| name = Stingray Nebula
| type = Planetary
| epoch = J2000
| ra =
| dec = The nebula is located in the direction of the southern constellation Ara (the Altar), and is located away. Although it is some 130 times the size of the Solar System, the Stingray Nebula is only about one tenth the size of most other known planetary nebulae. The central star of the nebula is the fast evolving star SAO 244567. Until the early 1970s, it was observed on Earth as a preplanetary nebula in which the gas had not yet become hot and ionized. The image of the nebula shows how the older outer shells of gas are acting as a collimator for the more recent gas outflow from the central star—an important observation, as this process has not been well understood.
Тарих
Бұлттықты ашқанға дейін оның орталық жұлдызы He 3 1357 деп аталды, оны Карл Гордон Хенизе 1976 жылы А немесе В типіндегі Hα эмиссиялық сызықты жұлдыз деп жіктеді. 1971 жылы ол асимптотикалық гигант тармағынан кейінгі B1 немесе B2 супергиганты екені анықталды. Бұл жұлдыздың планеталық тұмандықтардың сәуле шығару сызықтары 1989 жылы Халықаралық Күлгін Зерттеушімен (International Ultraviolet Explorer) анықталды. Тұмандық жаңа ғана пайда болғандықтан және өте кішкентай болғандықтан, жердегі бақылаулармен оны ажырату мүмкін болмады; сондықтан Бобровский оны Хаббл ғарыш телескопы арқылы бақылап, тұмандықты тапты және оны "Стингрей тұмандығы" деп атады. Сондай-ақ, 0,3 секундтық доғамен бөлінген байқалатын серік жұлдызы бар. Тұмандықтың массасы әлі бағаланбады. Орталық жұлдыздың ерекшелігі – ол 20 жыл ішінде жарықтанды да, көмескіленді де. Оның температурасы 40 000 °C-қа дейін көтерілді. Мұның бір түсіндірмесі – гелий жарлымы. 2021 жылдың қаңтар айында NASA тұмандықтың 1990 жылдан бері, ең жоғары шарына жеткеннен кейін әлсіреп келе жатқанын анықтады. Бұрын фотоиондалған тұмандықтың оң иондары электрондармен қайта бірігіп жатыр. NASA мәлімдемесінде Испанияның Гранада қаласындағы Астрофизика институтының (Instituto de Astrofísica de Andalucía) ғалымы Мартин А. Герреро былай деді: "Бұл өте-өте таңғажайып және өте ерекше жағдай. Біз тұмандықтың эволюциясын нақты уақытта бақылап отырмыз. Бірнеше жыл ішінде тұмандықтағы өзгерістерді көріп тұрмыз. Мұндай айқындықпен бұрын мұны көрген емеспіз."
The central star is unusual in that it has brightened and faded over a period of 20 years. Its temperature went up by 40,000 °C. An explanation for this is that it has undergone a helium flash. In January 2021, NASA discovered that the nebula had been fading since the 1990s, when it reached its peak brightness. Previously photoionized, the positive ions of the nebula have been recombining with the electrons. In a NASA statement a team member, Martín A. Guerrero of the Instituto de Astrofísica de Andalucía in Granada, Spain, said: "This is very, very dramatic, and very weird. What we're witnessing is a nebula's evolution in real time. In a span of years, we see variations in the nebula. We have not seen that before with the clarity we get with this view."