Кіріспе

USMC Құрмет медалінің иегері (1887–1973)

Александр Арчер Вандегрифт (13 наурыз 1887 – 8 мамыр 1973) – АҚШ Теңіз жаяу әскерлерінің төрт жұлдызды генералы. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол 1-ші Теңіз жаяу әскерлері дивизиясын соғыстағы алғашқы құрлықтағы шабуыл – Гуадалканал шайқасында жеңіске жетелеп отырды. 1942 жылдың 7 тамызынан 9 желтоқсанына дейінгі Соломон аралдарындағы әрекеттері үшін ол Құрмет медалімен марапатталды. Вандегрифт кейін Теңіз жаяу әскерлері корпусының 18-ші бас қолбасшысы болды. Ол Теңіз жаяу әскерлеріндегі алғашқы төрт жұлдызды генерал болды.

Ерте өмір

Александр Арчер Вандегрифт 1887 жылдың 13 наурызында Вирджиния штатының Шарлотсвилл қаласында дүниеге келді, онда оның әкесі сәулетші және мердігер болып жұмыс істеген. Вандегрифт голланд тегінен шыққан, оның барлық ата-бабалары 1600 жылдардан бері Солтүстік Америкада тұрған. Бірде оның "бір де католик ата-бабасы болмаған" деген әзіл сөзі айтылған. Жастық шағында "Арчер" деп танылған Вандегрифт Шарлотсвилл орта мектебін бітірген. Бала кезінде ол Г.А. Хентидің романдары мен тарихқа әуес болған. Әсіресе, ол Трафальгар шайқасы және Ватерлоо шайқасы туралы көп оқыды және өзін Веллингтонның 1-ші герцогы Артур Уэлсли мен Горацио Нельсонның "жанкүйері" деп сипаттады.

Ерте әскери мансап

Содан кейін 1908 жылы бір апталық бәйгелі емтихан арқылы АҚШ Теңіз жаяу әскері офицері болып тағайындалды. 1909 жылғы 30 маусымда жасалған алғашқы Теңіз жаяу әскері бағалауында Вандегрифт Теңіз жаяу әскері офицерлер мектебінің командирінен мынадай пікірлермен "Жақсы емес" деген жалпы баға алды:

Вандегрифттің келесі бағалауы 1909 жылғы желтоқсанда "Жақсы және қанағаттанарлық" деп бағаланды. Ал келесі бағалауы 1910 жылы Портсмут, Нью-Гэмпшир, Теңіз жаяу әскері казармасына келген кезде "Үздік" деп бағаланды.

Банан соғыстары

Оңтүстік Каролина штатындағы Порт-Рояльдегі Теңіз офицерлері мектебінде оқығаннан кейін, оның алғашқы қызметтік міндеті Портсмут, Нью-Гэмпширдегі Теңіз жауынгерлерінің казармасында өтті. 1912 жылы ол Кариб теңізінде шетелдік қызметке жіберілді, алдымен Кубаға, содан кейін Никарагуаға барды, онда Койотепе бекінісін бомбалауға, шабуылдауға және басып алуға қатысты. 1914 жылы ол Мексикадағы Веракрус қаласын басып алуға қатысты. 1914 жылдың желтоқсанында бірінші лейтенант болып жоғарылатылғаннан кейін, Филадельфиядағы Теңіз жауынгерлерінің казармасындағы Advance Base курсына қатысты. Оқуын аяқтағаннан кейін, ол 1-ші Теңізшілер полкімен Гаитиге теңіз саяхаты жасап, Гаитидегі Ле-Тру және Форт-Капоистегі жауыз Какос бандиттеріне қарсы әрекеттерге қатысты. 1916 жылдың тамызында капитандыққа көтеріліп, Порт-о-Пренс қаласындағы Гаити полициясының құрамына енді, ол 1918 жылдың желтоқсанында АҚШ-қа қайтарылғанға дейін сол қызметте болды. 1919 жылдың шілдесінде ол Гаитиге қайта оралды, Гаити Жандармериясымен инспектор ретінде қызмет етті. 1920 жылдың маусымында майор болып тағайындалды.

1920-1930 жылдар

Майор Вандегрифт 1923 жылғы сәуір айында АҚШ-қа оралды және Вирджиния штатындағы Куантико базасындағы Теңіз жауынгерлерінің казармасына тағайындалды. 1926 жылғы мамыр айында Теңіз әскерлері мектептерінің Далалық офицерлер курсын аяқтады. Содан кейін Калифорниядағы Сан-Диего Теңіз жауынгерлері базасына штаб бастығының көмекшісі болып ауыстырылды. 1927 жылғы ақпанда Қытайға аттанды, онда Тяньцзиньдегі штаб-пәтері орналасқан 3-ші Теңіз жауынгерлерінің операциялар және жаттығу офицері қызметін атқарды. 1928 жылғы қыркүйекте Вашингтонға жіберілді, онда Бюджет бюросының бас үйлестірушісінің көмекшісі болды. Вашингтондағы қызметтен кейін Куантикодағы Теңіз жауынгерлерінің казармасына қосылды, онда Флоттық Теңіз күштерінің (FMF) G 1 бөлімінің штаб бастығының көмекшісі болды. 1934 жылғы маусымда осы қызметінде жүргенде подполковник шеніне көтерілді. 1935 жылғы маусымда Қытайға жіберілген подполковник Вандегрифт Бейпингтегі Американ елшілігінің Теңіз жасағының басшысы және командирі болып қызмет етті. 1936 жылғы қыркүйекте полковник шеніне көтерілген Вандегрифт 1937 жылғы маусымда Вашингтондағы Теңіз жауынгерлері Бас штабына (HQMC) баяндады, онда генерал-майордың әскери хатшысы болды. 1940 жылғы наурызда генерал-майордың көмекшісі болып тағайындалды, ал келесі айда бригадир-генерал шеніне көтерілді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Бригад генерал Вандегрифт 1941 жылдың қарашасында 1-ші теңізшілер дивизиясына тағайындалды. АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа кірер алдында, 7 желтоқсанда ол Бірінші теңізшілер дивизиясының көмекші командирі болды. 1942 жылдың наурыз және сәуір айларында Вандегрифт генерал-майор болып тағайындалды және Бірінші теңізшілер дивизиясының қолбасшылығын алды. Мамыр айында 1-ші теңізшілер дивизиясы мен Оңтүстік Тынық мұхитының десанттық күштері Оңтүстік Тынық мұхит аймағына аттанды. Бірінші теңізшілер дивизиясы – АҚШ жағалауын қоршаған алғашқы теңізшілер дивизиясы. 7 тамызда Вандегрифт 1-ші теңізшілер дивизиясын Соломон аралдарында жапондықтарға қарсы алғашқы ірі шабуылға жетектеді. Кейіннен ол "1942 жылдың 7 тамызынан 9 желтоқсанына дейінгі кезеңде Соломон аралдарындағы жапондық жау күштеріне қарсы операцияларда Бірінші теңізшілер дивизиясының командирі ретінде көрсеткен өте ұлы және батыл ерлігі үшін" Құрмет медалімен марапатталды. Ол бастапқы қонулар мен одан кейінгі басып алуды басқарды, бұл "жауға қарсы біздің күштердің одан әрі операциялары үшін маңызды базаны қамтамасыз етуге әкелді". Вандегрифтке Құрмет медалін 1943 жылдың 5 ақпанында Президент Франклин Рузвельт Ақ үйінде өткен салтанатты шарада тапсырды. 1943 жылдың шілдесінде Вандегрифт 1-ші теңізшілердің десанттық корпусының қолбасшылығын қабылдады және 1943 жылдың 1 қарашасында Соломон аралдарының солтүстігіндегі Бугенвильдегі Императрица Аугуста шығанағына десант түсіруге басшылық етті. Бастапқы плацдармды орнатудан кейін ол қолбасшылықтан бас тартып, командир ретінде Вашингтонға оралды.

Танымал мәдениетте

Вандегрифт 1960 жылғы «The Gallant Hours» фильмінде Реймонд Бейли, 2006 жылғы «Flags of Our Fathers» фильмінде Крис Бауэр және 2010 жылғы «The Pacific» мини-сериалында Стивен Лидер рөлінде сомдалды. В.Е.Б. Гриффиннің «Корпус» сериясында Вандегрифт пен Гуадалканалдағы АҚШ теңіз жаяу әскерлері туралы көркем әңгіме келтірілген. Вандегрифт 2004 жылғы «Zipang» аниме сериалында да пайда болды.